Physiologia. PHysiologia dicitur pars Medicinae theoreticae prima, explicans Corporis humani in statu naturali constituti fabricam, sive partes tam solidas quam fluidas, harumque omnium texturam, vitam s. vitalitatem, sanitatem, et effecta, quae ex illis sequuntur.

Obiectum Physiologiae. II. Obiectum Medicinae dictum fuit corpus humanum vivens quatenus sanabile. Illud materiale, hoc scil. quat. sanabile, dicitur obiecti formale. Ut autem Corpus istud recte consideretur, attendendum est ad ipsius tum structuram materialem, tum actum formalem seu vitalem? Illa, nempe structura materialis in se considerata, se habet instar Machinae admirabilis; hic vero se habet instar principii moventis spirituosi, et dictam machinam dirigentis.

Est Machina. III. Machinam dicimus corpus nostrum, non secus ac omnium Brutorum, similem Machinis hydraulicis. Sed in Brutis nulla est Anima incorporea sive rationalis, quemadmodum in Homine, in quo tamen rationalis Anima seu Mens nullum habet cum corporis actionibus naturale commercium.

Partes nerveae, IV. In structura Machinae istius materiali duplex partium differentia inprimis consideranda est; nempe sanguineae, partes quaedam sunt nerveae, seu, ut alias vocantur, spermaticae, quaedam vero sunt sanguineae. Illae sunt nihil aliud, nisi materialis fibrarum textura, quae prima partium stamina constituit, et primitus in ovo ex eius colliquamento delineatur et effingitur: his fibris postmodum per coaguli modum sanguis hinc inde adhaerescit, unde parenchymata sanguinea nascuntur; atque hae partes certo situ et nexu invicem cohaerentes materialem corporis structuram constituunt.

Elementa Aristotelica V. Structura dicta corporis materialis non constat ex quatuor illis vulgaribus Elementis Aristotelicis, ex quibus omnia mixtorum concreta composita finguntur: nam hic quaternio a nemine adhuc, per ullam certam vel probabilem saltem experientiam, est comprobatus.

Divisio partium corporis COrpus humanum cum nihil aliud sit, quam structura fibroso-vasculosa, diversi generis in se comprehendens sucos, haud immerito dividi solet in Partes solidas seu firmas, et liquidas seu fluentes; vel in solidas et fividas. in sensibiles atque insensibiles. Partes solidae dicuntur, quarum particulae componentes sibi invicem firmiter connexae manent, eundemque inter se situm retinent: tales sunt similares ex coalitu particularum elementalium firmo natae, Fibrarum nomine venientes: dissimilares, ex coagmentatione similarium oriunde: et organicae, ex fibris et vasculis pluribus aut paucioribus invicem connexis, ac debitam structuram sive conformationem nactis, constantes, atque certis vel debitis functionibus mechanice perficiendis destinatae.

Partes solidae. II. Partes ergo tales firmae sunt v. gr. Vasa humores intra se fluentes coercentia; atque Organa s. Instrumenta varia, taliter contexta, connexa, et figurata, s. conformata, ut ob singularem hanc fabricam certos quosdam motus perficere et exercere queant, si causa movens accedat. Ubi facultas edendi hos motus Functio a Celeberr. Boerhavio vocatur, s. Actio, quae non nisi per leges mechanicas fiat et explicari queat, atque eapropter in istis partibus firmis deprehendi ait fulcimenta, columnas, trabes, propugnacula, hypomochlia, cuneos, vectes, trochleas determinantes, funes, prela, folles, cribra, filtra, canales, ac receptacula.

Fluidae partes. III. Fluidae partes vocantur, quarum particulae continuo motu inter se invicem agitantur, rotantur. Continentur autem intra partes solidas, seu vasa et vascula omnivaria, arterias, venas, tubulos lymphaticos, nervosos etc. inque his moventur, miscentur, separantur, mutantur, in motu suo determinatur; atque sic reciproce vasa cum annexis instrumentis agitant, horum parietes perpetua allisione atterunt, mactant, iterumque restituunt. Ubi tales actiones fiunt et explicari solent iuxta regulas hygrostaticas, hygraulicas, mechanicas in universum; adcuratissima habita ratione texturae s. naturae et craseos uniuscuiusque humoris, et actionis eius.

TExtura ista particularum minutarum, componens Temperamentum elementale, particulas similares, constituit revera eorundem Temperamentum, elementale dictum: sicut eadem particularum textura liquida, sanguinem componens Crasin huius seminalem efficit, unde Temperamentum vitale, quod alias in calido et humido vitale, consistere dicitur, pro varia sanguinis materiali miscela in universum corpus derivatur.

II. Cum autem in partibus fluidis consideremus temperiem et mixtionem, in solidis autem porum constitutionem, ac filamentorum mollitiem et rigiditatem, Definitio. Temperamentum, iuxta Waldschmidium, definiri potest, quod sit qualitas vel certa corporis dispositio, a fluidorum legitima temperie et mixtione, ac partium solidarum debita textura et pororum configuratione dependens.

Sanguis temperatus, III. Sanguis profecto is temperatus et probe mixtus dici meretur, cuius omnes et singulae particulae convenienti ordine, magnitudine, situ, motuque inter se ita conveniunt, ut nulla qualitas praecoeteris aliquod praedominium obtineat.

IV. Quod autem vulgo de quatuor Temperamentis dicitur, quasi Elementis quatuor sint innixa, illud falsum omnino est. Eatenus tamen ea concedi et admitti possunt, quatenus statuitur, quod quorum sanguis abundat sale volatili oleoso acri, ii dici possint Temperamento cholerico esse praediti. Sicut qui Sal fixius cum particulis occulte acidis praedominans habent, Melancholici: quorum item sanguis ex debita balsamico - gelatinosarum particularum praedominantium mixtura constat, sanguinei; ac tandem, quorum lympha obruit salia et sulpureooleosas sanguinis particulas, Phlegmatici nuncupari consueverunt.

V. Adeoque parum referet, sive dein iuxta Aristotelicos talia temperamenta dicamus aut vocemus calida et humida, calida et sicca, frigida et humida, frigida et sicca; sive iuxta Galenicos sanguinea, cholerica, phlegmatica et melancholica; sive tandem iuxta Astrologos, solaria, lunaria, iovialia, martialia, saturnina, mercurialia et venerea appellemus.

Sauguinis particulis componentes. VI. Ad intelligendam vero melius obscuram istam, atque dubiis multis involutam de Temperamentorum natura et varietate doctrinam, notare iubet Waldschmidius in Institut. Sanguinem humani corporise particulis indefinitae figurae, seu texturae maxime variantis, componi, acidis, sulpureis, salinis, gelatinosis, gummeis, aquosis, aliisve, quae diversis suarum superficierum, vel extremitatum ac prominentiarum angulis, varios poros, seu interstitia varia efforment, ut materia primi elementi, seu subtilissima Mundi, nunc citius nunc tardius, prout plus vel minus in motu suo rectilineo sive etiam spirali impeditur, ea torrentis instar permeet, atque sanguinem nunc velocius agitet, et Temperamentum calidum producat; nunc vero eundem segniuscommoveat, et Temperamenti frigidi auctor exsistat.

VII. Quod si Sanguis ex debita balsamico-gelatinosarum particularum mixtura constat, adeoque sulpureae lacteae, in corde prompte rarescentes, ad nutritionem valde idoneae, in eo praedominentur. Temperamentum sanguineum. Temperamentum communiter appellatur sanguineum. Quorum vero sanguis abundat sale volatili oleoso, inflammabili, unde spiritus evadunt magis ignei, corpus calidius, pulsus vehementior, somnus brevior, faciei color minus floridus aut rubicundus, habitus corporis ad siccitatem magis inclinans, illi Cholericum. Cholerici sive Temperamento bilioso praediti, ad iram valde proclives esse dicuntur.

Phlegmaticum. VIII. Quorum porro Sanguis pluribus lymphaticis, serosis sive aquosis, plus minus crassis, aut viscidis, pituitosis, salia activa et sulpura valde diluentibus, obtundentibus, sive deprimentibus particulis abundat, phlegmaticam, serosam aut pituitosam Temperiem possidere creduntur; atque hi Homines somnolenti sunt, pallido faciei et totius corporis colore, cum aliquali mollitie praediti, facile frigent, crebro sputant, ingenii sunt hebetioris vel tardioris, sanguinem habent minus fermentescibilem, atque hinc vasa sanuiveha non adeo distenta.

Melancholicum. IX. Si vero particulae occulte acidae, pituitosae, salinae fixae, terrestres et foceulentae prae aliis in Sanguine praedominium tenent, Temperamentum audit melancholicum, subinde atrabilarium, quo praediti Homines evadunt cogitabundi, tristes, melancholici, hypochondriaci, semper in uno peccantes extremo, modo nimis voraces, aut abstemii maxime, ab alimentis assumendis pertinaciter abstinentes: utplurimum tristes valde, solitudinem amantes, et consortia Hominum fugientes; aliquando tamen etiam in hilaritatem profusi; alvum habentes modo fluidiorem, modo segniorem, sicciorem, aut contumaciter obstructam; valetudinarii semper, et nunc de his, nunc de aliis incommodis querentes, vagabundi, inconstantes, numquam contenti, increduli, undiquaque medelam sollicitantes, quamprimum Temperies ista in Intemperiem, vel Cacochymiam melancholico-scorbuticam, aut hypochondriacam, prout fieri saepius consuevit, conversa fuerit.

Temperamenta composita. X. Sed enim eiusmodi Temperamentorum Species vix unquam simplices invenire datur; quin compositae semper ita exsistunt, ut adcurate omnes sive enumerare, sive describere minime possibile sit, cum dependeant unice a diversa mixtura sive crasi particularum minimarum Sanguinem et Humores componentium, salinarum, acidarum, alcalinarum, sulpurearum, aquosarum, volatilium, fixarum, terrestrium, gelatinosarum, aerearum, etc. Quis autem unquam proportionem diversissimam talium inter se molecularum in compositione humorum apud singulos Homines divinare vel determinare exactius potuit? Denominatio tamen semper a potiori consuevit fieri, id est, ab iis particulis, quae praedominium in Humoribus tenent; hincque Temperamenta quoque mixta, sive composita statui debebunt, v. gr. quando duplicis generis particulae simul abundant, qualescumque demum illae fuerint; unde Temperies exurgunt Sanguineo-biliosae, sanguineo-pituitosae, sanguineo-melancholicae, sanguineo-serosae, salsae, acidae, alcalinae, sulpureae, bilioso-salsae, bilioso-melancholicae, bilioso-serosae, et sexcentae aliae.

Quaternarius Humorum numerus imaginarius. XI. Dum autem in designandis eiusmodi Temperamentorum differentiis Humorum nominibus utimur iuxta Veterum doctrinam, eo ipso neutiquam approbatam volumus eorundem opinionem de exsistentia quaternarii Humorum numeri in Sanguine, cum hactenus non potuerit solide evinci, quatuor eiusmodi Humores in Sanguine formaliter exsistere, sive naturaliter, sive praeternaturaliter constituto, nemo enim Bilem, Phlegma, Melancholiam, aut Sanguinem proprie sic dictum, tamquam humores a se invicem essentialiter distinctos, in eo hactenus invenire, aut demonstrare potuit. Anile vero, et vanum est Antiquorum refugium, quando in Sanguine per Venaesectionem extracto quatuor istos Humores praecipitari, adeoque demonstrari posse contendunt, tantum enim abest, ut illi sub diversa eiusmodi facie praeextiterint, ut potius verosimilius ac probabilius sit, eos ex turbata Sanguinis, per Ven. Sect. extracti, mixtione ab aere externo facta, atque particularum spirituoso-volatilium exhalatione, recens combinatos vel productos esse.

Temperamenta iuxta qualitates commentitia. XII. Sed et infirmo stant talo denominationes Temperamentorum, atque divisiones in calidum, frigidum, humidum et siccum; in calidum et humidum, calidum et siccum, frigidum et humidum, frigidum et siccum; utpote desumptae a quatuor fictitiis illis Aristotelico-Galenicorum Qualitatibus primis, Caliditate, Humiditate, Frigiditate et Siccitate; quum enim fundamentum illarum consistere tantum videtur in testimonio Sensuum, et in relatione ad Sensus nostros, lubricum certe illud et infirmum plane est, quoniam Sensus nostri in explorandis illis qualitatibus a scopo saepius multum aberrant, mentemque incautam facile in errorem deducunt, dum eadem v. gr. Aqua calens uni Homini visa calidior, alteri minus calida, imo unius eiusdemque Hominis diversis membris plus minus calens obveniet.

Camparatio. XIII. Interim Temperamentum calidum et humidum cum sanguineo, calidum et siccum cum bilioso, frigidum et humidum cum pituitoso seu phlegmatico, frigidum et siccum denique cum melancholico comparari facile potest.

Temperies partium solidarum. XIV. Neque tamen a fluidis tantum, sed et a solidis partibus dependere Corporum Temperamenta palam est; quatenus in solidis consideranda venit diversa fibrarum componentium textura, atque ex illis compositarum partium structura, conformatio, aut configuratio, in singulis Hominibus peculiariter ita determinata, ut inde exurgant differentes rigiditatis seu firmitudinis, aut mollitiei et teneritudinis fibrarum, nervorum, membranarum, tendinum et musculorum gradus, ob quos unus Homo fortiorem sive robustiorem, alius autem teneriorem, ac debiliorem naturam habere dicitur; id quod im Medica Praxi praeprimis et singulariter notare oportet, si quidem felicem illius successum habere velimus.

Origines Idiosyncrasiae, Antipathiae, Sympathie. XV. Quin et eadem determinata fibrarum et membranarum textura atque conformatio efficit, ut ipsarum quoque motiones et oscillatoriae agitationes diversimode ab occurrentibus obiectis producantur, et in his quidem Hominibus vehementius, in aliis lenius sive mitiore cum perculsione contingant; atque sic diversae etiam cogitationes ab uno saepius eodemque obiecto in diversorum Hominum mentibus exoriantur. Dependent hinc Idiosyncrasiae, Sympathiae et Antipathiae Hominum, sive certae dispositiones et conformationes fibrarum membranosarum ac nervearum in organis praecipue sensoriis, propter quas unus Homo v. gr. amat rem hanc, quam alius forsan horret et odit, unus Caseum, Butyrum, Lac, Vinum deperit, alius eadem ferre nequit; horrent aliqui Feles, ita ut in deliquia animi ferme cadant, sicubi in conclavi forsan, insciis etiam ipsis haereant; alii haec animantia magni faciunt, et tolerare optime possunt.

Idiosyncrasiae congenitae. XVI. Notandum vero, tales Idiosyncrasias plerumque congenitas vel nativas, quippe cum Hominibus natas esse, quando Praegnantes vel horrorem quendam ex improviso a talibus occurrentibus animalibus conceperunt, vel haec aut illa alimenta ad nauseam usque, appetitu sic urgente, comederunt, ac deinceps fastidire coeperunt. Interdum autem eiusmodi adventitiae. Antipathiae sunt adventitiae, acquisititiae, quando nimirum Homo cibum aliquem valde desideratum magna cum aviditate copiosissime devoravit, et postea per reliqum vitam ita fastidivit, ut sine horrore vel nausea ori ingerere amplius nesciret.

Hystericarum Idiosyncrasiae. XVII. Cum autem hystericis Feminis, atque etiam hypochondriacis utriusque sexus Hominibus familiaris soleat esse Idiosyncrasia sive Antipathia, modo haec, modo illa, ut v. gr. ferre nequeant odores Flor. Rosarum, Tunic. Lilior. alb. Moschi, Ambrae grys. Zibethi, aliarumque rerum fragrantium; imo vel sapores quandoque tolerare harum aut illarum Aquarum destillatarum, huius aut illius Remedii, sive alterantis sive purgantis nesciant, maxime convenit Medico Practico, antequam suis quid Aegrotantibus praescribat, studiose prius interrogare, quid Patiens quisque facile tolerare queat, nec ne, sicque ab iis abstinere, quae adversa ipsi sunt, ac nauseam certam pariun,t vel plane in animi deliquia eundem conicere valent.

Temperamentorum differentiae astrologicae vanae. XVIII. An vero Siderum errantium Apsectus inter se diversi, coniunctiones, oppositiones etc. variae, aliquid ad Temperamenti mutationem, quemadmodum nonnulli sibi imaginantur Medici Astrologi, contribuere valeant, et fluida nostri corporis diversimode pro phasium mutatione alterare, id vero in dubium merito vocamus, si Solis atque Lunae, tamquam Luminarium Caeli maximorum, efficaciam qualemcumque excipiamus, Atmosphaeram, quam inspiramus continue, Spiritus et Humores corporis per excitatas Terrae exhalationes multivarias diversimode afficientem. Ut adeo denominationes illas atque divisiones Temperamentorum in solaria, lunaria, venerea, mercurialia, iovialia, martialia, saturnina, non nisi pro suavibus insomniis, ludicrisque fabulis Astrologantium Medicastrorum habeamus.

Temperierum mutatio. XIX. Tandem hoc non praetereundum, quoniam fluidae nostri corporis, solidaeque partes, fluidis transitum perpetuum concedentes, vicissitudinibus et mutationibus diversis in singula fere momenta obnoxiae sunt, ipsa quoque Temperamenta Hominum mutabilia esse, et quidem pro ratione Temporum anni Regionum, Aetatis, vitae Conditionum, Animi passionum, et Alimentorum diversorum, actu ipso varie mutari, ita ut, qui sua natura sanguineus v. gr. fuit, evadere queat cholericus, melancholicus, etc.

Aetates differentes Hoe minum. XX. Quin huius ipsius Rei respectu tota Hominum vita non male distinguitur in quatuor aetates, nimirum in Infantiam ac Pueritiam, quae ad annum aetatis decimum quartum vel quintum sese extendit: Adolescentiam et Iuventutem, inde usque ad annum 25. pergentem: mediam ac virilem Aetatem, a 25. usque ad quinquagesimum vel sexagesimum assurgentem; ac denique Senectutem, ad terminum vitae porro durantem; quam Senectam aliqui ulterius dividunt in virilem, intra quinquagesimum et sexagesimum annum exsistentem; mediam, inde ad septuagesimum et ultra protensam, et decrepitam, cum infirmitatibus et incommodis diversis iugiter conflictantem, abhinc ad extremum vitae halitum durantem, et cum morte finientem.

Vitalitas. CUm humanum corpus e fluidis et solidis partibus mirabiliter sit contextum, hasque Anatome pandere soleat, iam videndum est, in quonam praecise Actus eius vitalis, seu Vita consistat et Sanitas.

Vita duplex. II. Vita est vel Hominis vel Corporis humani; illa non est nisi debita Animae rationalis, sive Mentis et Corporis arcta coniunctio; haec vero est reciproca, eaque continua partium corporis inter se agitatio blanda. Atque sic Vita talis formaliter in machinae corporis motu, seu actione vel actuatione consistit; usque adeo ut si motus illi plane cessent, et restitui prompte amplius nequeant, mortuum dicatur corpus.

Sanitas. III. Quod si proin recte et debite motus omnes, tam vitales quam animalas in corporis machina peragantur, ad quos quidem a naturae benignitate fabricata, destinata fuit, sana illa vel Sanitate, hoc est, Vitae integritate pollere dicitur. Sin vero perverse ac vitiose motiones hae aut illae in corpore contingant, Morbus. Machina ipsius male habere, labefactata esse, aegrotare, seu Morbo afflicta pronuntiatur.

Principium vitae. IV. Cum autem Machinae nostri corporis vita in motu consistat, quaeritur, quodnam sit, quod machinam primario moveat, seu quod vitam impertiat? Resp. Principium istud internum, quod principaliter actuat, et movet machinam hanc animalem, vitale ab effectu appellatur, quod alias etiam speciali nomine Anima dicitur. Quo nomine tamen non intelligimus aliquam substantiam immaterialem, quia 1. est in quibusdam divisibilis. 2. quia alias foret indestructibilis. 3. quia in non rationalibus esset plane inconceptibilis seu etiam inintelligibilis. Usque adeo ut qui heic praecise Animam rationalem sive Mentem pro Vitalitatis, omniumque vitalium actionum praecipuo auctore, et principali causa sive principio nobi obtrudere sategerunt, nescio quo novaturiendi pruritu excitati, sive Homines propius Bestiis, sive has magis Hominibus cognatas esse velint. Utut autem horum Virorum sententiae, lubricae profecto ac periculosae, aut certe obscurae, et non nisi multis clarorum verborum ambagibus explicabili, seu verosimili reddendae, minus subscribere, Systemata perspicuo stylo tradenda. novumque tale Systema Medicinae approbare per omnia nequeamus, haud tamen eapropter tam celebrium et in Praxi felicissimorum Medicorum bonae famae quidquam derogatum cupimus, sed obnixe potius eos rogamus, ut si quae nobiscum communicare volunt doctissima meletemata, ea stylo faciliore, clariore, ac citius inter legendum intelligibili, Tyronum, vel horum etiam Praeceptorum in gratiam proponere dignentur, bene memores, Vitam brevem esse, Artem longam, temporisque adeo pretiosi rationem habendam, quo citius quis Medicinae fundamenta, clariusque addiscere, comprehendere, suae memoriae imprimere, vel explicare etiam queat.

V. Revera ergo principium hoc vitale erit materiale, toti viventi coextensum, et propter actionum varietatem Principium vitae est materiale. omnibus partibus ac organis intime praesens, simulque ob earundem celeritatem, vehementiam ac diuturnitatem summe activum ac mobile.

VI. Haec et similia attributa non conveniunt, praeterquam subtilissimae cuidam, volatilissimae, ac mobilissimae materiae, ob id a Medicis, analogice licet tantum, spiritus appellatae.

Quid Spiritus. SPiritus in Corpore humano est substantia liquida volatilis, a compedibus, qui illam detinebant, liberata, atque de particulis aereis, lymphaticis, ac nitroso-subtilissimis blandis maxime participans.

Spirituum genesis. II. Spiritus materialiter est ex Sanguine, formaliter autem per huius particularum motum intestinum, et aeris inspirationem generantur. Sed resolutio talis sanguinis, et in substantiam spirituosam volatilisatio vix, nisi cum tantilla eius incalescentia ac velut accensione, propter crasin eiusdem salinovolatilem oleosam, et quasi nitro-sulpuream contingente, fieri potest.

Eorum divisio. III. Sanguinis ita attenuati, resoluti, et quodammodo accensi subtilissimae portiones, quasi flammeae, sunt isti Spiritus, unde ob id non immerito a quibusdam luminosi dicuntur, seu lucidi, cum in sua natura omnes lucis proprietates revera possideant: qui dum in M. S. micant et gliscunt, spiritus vitales dicuntur; dum vero in Cerebro et Nervis liberiori lumine radiant, animales appellantur; sicuti iidem, quatenus ova fecundant, sub fecundo congressu, a munere genitales dici solent. Atque hinc est quod alii Animae vitalis seu brutalis substantiam bipartitam faciant, igneam nempe seu flammeam, et luminosam. Lux autem non est qualitas, sed subtilis materia in continuo motu constituta. Vid. Digby de Immort. Anim.

Spiritus vitalis. IV. Spiritus itaque vitalis non est nisi subtilior pars Sanguinis, maxime activa, attenuata, et rarefacta, corpori dans vitalem calorem, numquam tamen formam sanguinis deponens. Spiritus vero animalis subtilitatis gradu a vitali differt, ac eapropter sub forma alicuius aurae subtilioris, invisibilis non immerito concipitur.

Officina generationis Spirituum. V. Spiritum vitalem hinc in Corde et Arteriis per continuam agitationem molecularum Sanguinis produci; animalem vero per secretionem quandam colatoriam in corticali, vel, si mavis, glandulosa Cerebri textura gigni, indeque in tubulos eius medullares ad nervorum principia detrudi, perque haec in omnes nervos corporis universi distribui solent; ut ubique sensum atque motum efficiant.

Spiritus naturalis non datur. VI. Spiritibus hisce alii addunt naturalem, seu facultatem naturalem, sed male: nam haec facultas non fundata est in officio Hepatis sanguificatiorio; quod cum falsum sit, etiam spiritus naturalis sponte cadit. Spiritus etiam genitalis nil aliud est, quam spiritus genitalis: animalis, qui ipse in actu generationis genitalis nomine venit, cum operationes genitales etiam ad animales pertineant.

Actiones Corporis. OPerationes s. Actiones Corporis viventis sunt certi motus et agitationes partium eius fluidarum et solidarum, nmisu atque renisu inter se perfici consuetae, et Functionum nomine insignitae. Atque hae Actiones omnes Machinae nostri corporis respiciunt conservationem eius vel in individuo, vel inspecie: illae aut respiciunt esse vitale simpliciter, aut esse animale; unde ad tria generalis Capita omnes corporis operationes seu functiones rediguntur, nempe ad Vitales, Animales et Genitales.

Finis actionum vitalium. II. Vitales actiones eo sunt directae, ut corpus conservetur et roboretur in suo vigore vitali, omnesque partes solidae pro obeundis melius et promptius actionibus organicis, debitam magnitudinem consequantur.

III. Cum enim principia corporis activa sint in perpetuo motu, adeoque continuam patiantur partim alterationem, partim iacturam, necesse est, ut horum redintegratione etiam totius Vitae vigor vitalis et restauretur, et quantum possibile exaltetur.

Spirituum iactura sub actionibus. IV. Nam Spiritus sub continuo actionum exercitio subtiflitate sua magnam partem privantur, per poros aliave loca frequenter exhalantes, in quorum supplementum impenditur Sanguis, cuius massa praeterea quoque in partibus solidis, nunc in earum substantiam perfecte convertitur, nunc vero alterata solum nonnihil in iis, per poros hinc tota successive ac insensibiliter transmittitur; idque tam natur liter post accretionis annos, quam praeternaturaliter per exercitia, aut vehementiores corporis motus, aut alias similes causas.

Transpirationis effecius. V. Ut silentio praeteream partes Massae huius effetas, crebrioribus circulationibus, et in praecordiis susceptis sermentationibus, resolutas, copiose itidem per cutim exhalantes: nec non una cum his, ex partibus solidis, inprimis carnosis, humorem roscidum et mucilaginosum, ceu proprium earum nutrimentum, ex massa sanguinea elaboratum, sensim sensimque per poros dissipabilem. Usque adeo massa sanguinea est in continuo restaurationis et perditionis motu, ut iuxta Sanctorii Staticam Medicinam unica die naturali per insensibilem exspirationem tantum evacuetur, quantum per alvum 15. dierum cursu.

Transpiratio non fit a solo calore. VI. Perditio vero haec nullo modo fit a solo calore, cum huius actio, praesertim si viva flamma fuerit excitatus, universim omnia humida mista siccet iin tophos et carbones, atque copiosam remanentiam relinquat, secus atque in corpore nostro evenire solet, in quo nullibi tale Sanguinis caput mortuum naturaliter obvium est.

Succi nutritii absorptio. VII. Quin potius aeris inspirati adiumento in tantum resolvitur et volatilisatur Massa sanguinea, et exinde separtandus nutritius Sucus, ut vel sponte, vel leni accedente calore, totus a sero absorptus successive exhalet.

Nutrimenti necessitas VIII. Ut ergo insignes hi defectus resarciantur, ac simul quoque corpus materiae appositione ad legitimam perveniat magnitudinem, Alimentorum assumendorum et hinc elaborandi nutrimenti imminet necessitas, quibus restaurentur partim partes absumptae, nutrimenti appositione et assimilatione, in quo consistit Nutritio; partim augeantur membra omnia perfectiore eius agglutinatione, pro aptitudine ad functiones faciliori, in quibus consistit Augmentatio et Accretio.

Appetitus. APpetitus est desiderium assumendi alimenti, quod natura animalibus insevit ad vitam continuandam. Dividitur in Famem, quae est appetitus Alimenti solidi sive Cibi, et Sitim, quae dicitur appetitus liquidi, sive Potus. Nimirum praeter dictas necessitates Alimenti cupido. assumendorum Alimentorum ad conservandam corporis nostri vitalitatem, ulterius sensibilem stimulum Ventriculo pro iisdem appetendis implantavit natura in Fame et Siti: quarum illa a vellicationis, titillationis vel similis molestiae cuiusdam sensu, circa orificium Ventriculi superius seu sinistrum, ab acido fermentativo salso volatili Succo, qui in stomachici fundi tunica crustosa naturaliter hospitari solet, excitatur; atque Desiderium vel Appetitus ciborum alias quoque audit. Nimirum Cibi reliquiae, in Ventriculo vacuo hinc inde oberrantes, Modus, que Fames producitur. atque partim Saliva iugiter deglutita, partim humore tenui, pellucido, spumoso, blande salso-volatili ac spirituoso, quem tunica villoso-crustosa, rugosa, tubulosa, mucoso sero perpetim madens, in parte sui convexa glandulis multis donata, per tenuissimos tubulos excretorios ceu poros patentes, continue suppeditat, dilutae, mora et agitatione intestina particularum acriores factae, superius Stomachi orificium, e nervosis fibrillis contextum, adiuvante simul motu vermiculari nervosarum tunicae carnosae fibrillarum, blande vellicant ac titillant, atque motus huius, per consensum nervorum ad Sensorium commune ascendentium delati occasione, Mens hominis ideam Famis cocipit, atque de Cibo quaerendo et assumendo cogitat, qui cogitandi modus nomine Appetitus venit, ac intuitu corporis nil nisi motus est, cuius vi et efficacia Spiritus animales, Cerebri incolae, in indifferentia positi, novam adipiscuntur determinationem, ut per nervos Palato seu Faucibus dicatos excurrant, Glandulas hinc inde salivales inflent, aut comprimant, ita ut ad conspectum appositi ferculi, Stomacho grati, crystallinam Lympham, rivvulorum instar, in Oris cavitatem effundant. Quin eiusdem quoque Vellicationis ansa liquidum Nervorum determinatur ad inflandos Labiorum, aliarumque partium musculos, unde machina corporis disponitur ad aperienda Labia, cibos manibus prehendendos, et Ori debito mode ingerendos.

II. Prout autem variat hic Sucus esurinus, tam in singulis speciebus Animalium, quam in omnibus individuis Hominum; sive naturali a causa sit Sucus esurinus. mutatus, ac diversus, five a praeternaturali quodam vitio alteratus, ita etiam varia sed determinata in fingulis Fames enascitus, secundum quam succo tali appropriata solum appeti solent.

Unde fames. III. Nec procedit Fames a Venarum suctione, quia sequeretur, quod in omni Haemorthagia largiori necessario excitaretur Fames, cum tamen contrarium probet experientia; neque a calore, quia in Febribus ardentibus, fervente licet stomacho, minime tamen appetimus. Sed probabilius Fames radicaliter consistit in orificio Ventriculi sinistro, formaliter autem in Appetitu, seu Desiderio alimentorum.

Aversatio. IV. Sicute contrario determinata quorundam Alimentorum aversatio oritur, vel a vi imaginationis, utplurimum Matris gravidae, stomacho Infantis certum quasi characterem imprimentis; vel a quadam laesione, stomacho per aliquid assumptum inducta, et huius laesionis quasi ibidem infixa memoria.

Sitls. V. Sitim quod attinet, consistit haec in vellicatione, seu insignioris molestiae cuiusdam circa Fauces, vel in expansa Pharynge, difficili sensu, oriundo ab acrioribus salibus salsis, aut etiam alcalinis, membranas Faucium vellicantibus, et pungentibus: concurrente subinde Salivae non rite diluentis dicta salia acria, nec fauces sufficienter abstergentis, defectu, Sitim valde exasperante.

VI. Defectus hic Salivae est causa Sitis privativa; sicut e contrario acrimonia eius salsa tamquam causa positiva est, a qua dependet Sitis Hydropicorum.

VII. Huius Sitis molestia stimulamur ad assumenda liquida aquea, quo simpliciora eo meliora; cum solum, ut pro vehiculo solidorum alimentorum inserviant, a natura postulentur.

Prima hominum creatorum alimenta. HAud improbabile est, primaevos Telluris huius Incolas pro Alimentis non nisi Aquam, et ea quae Terra sponte suppeditabat usurpasse, horumque ope suam commode vitam traduxisse, et ad plura saecula intemeratam conservasse. Comederunt nimirum Arborum fructus; comederunt Herbas varii generis, comederunt Animalium variorum, suo privatorum sanguine, Carnes; comederunt Panem e Seminibus frumentorum, ope Agriculturae, cui primi Homines post Lapsum Adami insudando incumbere coacti fuerunt, adquisitorum paratum; comederunt tandem luxu et ingluvie sic invitante omne fere Vegetantium, Piscium, Gradientium, Reptilium, Volatilium, etc. genus, sola interim Aqua pro suo potu contenti, donec etiam, si coniecturae locus conceditur, temporis successu Lac quorundam Animalium potare coeperint, antequam Viniusus invaluit.

Alimentae sunt solida et liquida II. Ut adeo Alimenta vel solida sive saeculenta fint, vel liquida sive potulenta, quibus aut singulis seorsim, aut commistis invicem, crudis vel praeparatis Homines fruuntur, vescuntur, vivunt, vigent, vegeti sunt, et reficiuntur. Neque tamen varietas assumptorum notabilem corpori, quod nutriunt, differentiam in substantia, vel in actionibus affert.

Facultas corporis mutandi alimenta. III. Unde concludendum, in corpore Hominis sani esse sacultatem ex tam diversis alimentis, per chylificationem mutatis, praeparandi nutrimentum conservandae integritati suae maxime congruum. Utut experientia doceat, chylificationem istam pro varietate assumptorum, et diversitate praeparationis, felicius aut infelicius absolvi.

Salivaquid. SAliva est humor excretitius, ex arterioso sanguine in peculiaribus glandulis per transcolationem secretus, atque in Oris cavitatem effluens, ad Cibos in Os assumptos humectandos, aliosque usus praestandos destinatus.

Non est humor excrementitius. II. Quamquam autem salivae portio quaedam ab hypochondriacis et phlegmatico-sanguineis Hominibus iugiter exspuatur, neutiquam eapropter excrementitius, corporique prorsus inutilis humor est existimandus, quin potius, ut habet Waldschmidius in Institut. primum naturae menstruum in corporis humani laboratorio, et auctor primae istius solutionis audit, non nisi gradu ab illa, quae in Ventriculo perficitur, differentis.

Est humor aquoso-spirituosus. III. Observaturautem Saliva humor esse spirituosoaquosus, et ut Cel. loquitur Boerhaven, dilutus, pellucidus, igne non concrescens, saporis odorisque fere expers, conquassatione tenaciter spumescens, in glandulis a puro arterioso cruore secretus, esurienti copiosior, fluidior, acrior, diu ieiunantibus valde acris, penetrans, detergens, resolvens, Vegetantibus farinosis, succulentisve ac Syrupis fermentationem concilians; ab Hominibus sanis et dormientibus deglutiri solita; exspuitione autem sui nimia gracilitatem, vel maciem plane, anorexiam atque dyspepsiam creans; aqua et spiritibus satis copiosis, verum et oleo atque sale pauco, in sponem simul coactis, manifeste constans. Qui humor utut in statu sano insipidus, respectu tamen particularum, quas in recessu habet, salso-volatilium vi qualicumque abstersiva et saponaria Impetiginem ac Vulnera sanat, Araneas necat, vivum Mercurium figit, Cupri vestigia Lydio lapidi impressa delet, et Farinam fermentare facit; usque adeo ut Pulmentum quoque, sanae Matris vel Nutricis saliva imbutum, Infanti tenello prosit, in Stomacho videl. in Chylum salutarem, aetati isti atque temperamento accommodatum abiens.

Salivae diversitas. IV. Magna autem salivalis Humoris diversitas, pro varietate Subiectorum atque Individuorum humanorum occurrit; cum enim temperatura Sanguinis diversos apud Homines exsistat diversa, etiam Saliva, e Sanguine secerni consueta, differentis admodum texturae atque craseos esse debebit; ita ut Humor iste in hoc Homine plures, in alio pauciores v. gr. habeat particulas salinas, sulpureas, aquosas, etc. imo in uno etiam plus, in alio minus Salivae in Glandulis secernatur, atque hic ex Saliva etiam Sanguinis bene vel male dispositi signa hauriri possint ac debeant.

Salivae scaturigines. V. Saliva proin est Lympha sui generis in Glandulis conglomeratis maxillaribus, (ubi et Parotides subintelliguntur) ac stomaticis copiosis, tam palatinis quam sublingualibus, (quibus etiam Tonsillae addi Glandulae possunt) e Sanguine arterioso instar spongiae emulcta, transcolata, et in Os perpeculiares ductus effusa; constans primario e copiosa parte aquea seu serosa, quae subtili et occulto acido volatili oleoso, ac simul Spiritu plane simili, per nervos advecto, est impraegnata: unde Cibis coniuncta sacillime attenuativam, incisivam et fermentativam exercet virtutem.

Stomaticae. VI. Glandulae in Ore et circa Os sitae, generali nomine stomaticae vocantur, et habent nervos ideo, ut beneficio fibrarum motum edant. Vim autem sermentativam inesse Salivae patet ex eo, quia mediante illa morbi contagiosi solent propagari; sicut etiam Scorbutus, Lues venerea, et alii morbi, cum ea communicari possunt.

Salivae usus. VII. Propter hos fines Saliva quoque Alimentis sub masticatione intimius permiscetur, ut eius medio ad meliorem fermentationem in Stomacho, et faciliorem fermenti stomachici ingressum praeparentur; etenim Saliva illa cum fermento dicto magnam analogiam et convenientiam, adeoque homogeneam quodammodo naturam habere videtur.

Secundarius VIII. Praeter hunc usum primarium Salivae, (quando nempe particulae eius aquosae Alimenta attenuando, resolvendo, salia acidula incidendo et penetrando, hinc Spiritu volatili subtilisando, instar fermenti farinaceae massae additi, fermentationem in Stomacho facilitant, sicque Saliva alimentis incrementum, Sucus autem Ventriculi iisdem complementum digestionis praestat) secundario etiam confert Saliva, 1. Fermentum stomachicum ex parte restituendo, ad promovendas saporum perceptiones. 2. Fauces et gulam pro faciliori ciborum deglutitions lubricando. 3. Linguam et Os pro alacriore illius motione et loqueal humectando. 4. Sitim alias perpetuo molestam, faucium ablutione restinguendo.

Chylus quid sit? CHylus est sucus s. humor lacteus, dulcis, in Ventriculo e Cibis assumptis atque deglutitis genitus, hincque ad Massam sanguinis per vasa Mesenterii lactea et Ductum thoracicum translatus, ut ibi in Sanguinem et Sucum nutritium partium convertatur.

Chylificatio. II. Masticata Alimenta ad Stomachum promata, transmutantur ibidem in liquorem pultaceum, secundum Veteres cremori Ptisanae similem, Chylus appellatam, idque beneficio fermentationsi plane singularis, blandae videlicet ac minime molestae, quam calor Stomachi et ambientium Viscerum non leviter promovet.

Fermentationis causa. III. Fermentatio haec, qua transmutantur Alimenta in Chylum, dependet inprimis a Succo subtili acido salino Stomachi, qui partim instar menstrui dissolvit Cibos, partim volatili maximopere blanda ac penetrante aciditate cum Alimentorum particulis dissolutis, in specie salinis alcalibus, lenem fermentationem efficit, et ita successive eadem in aliam substantiam transformat.

Quae requirantur ad Chylificationem. IV. Ad Chylificationis itaque negotium bene explicandum oportet ut sciatur, Crustam Stomachi villosam, Cibos deglutitos amplectentem, parte sui cava tubulosam, rugosam, villosam, continue madidam; parte autem convexa glandulosam, per tubulos suos excretorios subtiles continue suppeditare vel eructare Humorem tenuem, pellucidum, spumosum, spiritibus divitem, leniter salsum, volatilem, neque alcalinum neque acidum solum; sed praeterea suppeditare quoque e glandulis variis humorem magis lentum, mucosum, ad lubricandas Ventriculi tunicas, easque emolliendas, et facile, vit apparet, extensibiles reddendas convenientem. Sciendum ulterius, Salivam ex Ore perpetim et Oesophago defluentem in Stommachum, Cibos diluere; reliquias priorum Alimentorum sui permistione eos agitare; aerem iisdem subactum intime movere, calorem loci cuncta inter se movere; sicque inchoata fermentatione Cibos macerari, dilui, attenuari, turgescere, dissolvi, tandemque meatibus et humoribus corporis nostri adaptari.

Quae causae ad Chylificationem concurrant. V. Usque adeo ut ad peragendum opus Chylificationis promiscue concurrant Saliva, Lympha gastrica, s. Glandularum stomachicarum, Reliquiae ciborum, Calor viscerum, Tunicae nervosae et musculoso-fibrosae Stomachi, Motus et contractio Musculorum Abdominis et Diaphragmatis, Pulsus Arteriarum qualiumcumque vicinarum, Aer ipse, imo Aether, Spiritus animales, Calor externus Indumentorum, et alia. Diversitas autem particularum Cibos constituentium in figura, consistentia, magnitudine, motu, et crasi, nec non pororum et superficierum varietas ac mutatio, Chylificationem vel augere et accelerare, vel retardare possunt Principalis tamen causa fermentationis chylificatricis iuxta Waldschmidium est illa Materia Mundi subtilissima, cui plurima minutissima Ciborum assumptorum copuscula innatant, eiusque vim comminuendi Cibos, horum poros dilatandi, motumque particularum intestinum promovendi, non parum augent.

Alimentae quomodo mutentur. VI. Sub ipso proin Fermentationis actu partes Alimentorum ingestorum centrales extrahuntur, ac pro ratione molis suae plus accipiunt superficiei, unde assumpta alium colorem, odorem, et saporem, imo aliam quoque consistentiam adipiscuntur, fluida magis et vaporosa evadunt, et ad maiorem rarefactionem alibi subeundam magis magisque evolvuntur. Usque adeo ut Ventriculus in se consideratus instar Ollae vel Cucurbitae sese habeat, in qua Cibi fermentando, digerendo in Chyli formam dissolvantur et convertantur. Neutiquam proin Ventriculus specifico Facultates Veterum in Stomacho nullae sunt. quodam calore Alimenta coquit, sicuti Veteres Medici crediderunt, hanc enim facultatem concoctricem, aeque ac attractricem, retentricem atque expultricem, tamquam inania com~enta, penitus reicimus: ipsaque rationalis Anima ad Chylificationem nihil plane contribuit. Interim Auctores multi statuere in Stomacho voluerunt facultatem quandam xulopoihtikh\n, quae iuxta calorem primarium sit digestionis principium. Sed posito, quod ea detur, nescimus tamen quid sit, nec potest explicari quomodo concurrat et unde dependeat? Inprimis tamen hanc facultatem refellunt curiosiores Operationes chymicae, quarum beneficio Chylus artificialis in vitro repraesentatur. Sic Taken. in Hipp. Chym. suo asserit, se beneficio Liquoris cuiusdam novi volatilis qualiacumque Alimenta, concurrente simul calore, in Chylum mutare posse.

Dyspepta. VII. Hinc ea omnia, quae vel sunt duriora, adeoque difficulter solubilia, vel sale volatili multum depauperata, ut Alimenta v. gr. exsiccata, aut sale condita, vel sumo indurata, solent esse difficilis digestionis.

Fermentationis utilitas. VIII. Maximi momenti negotium est haec Alimentorum fermentativa Digestio, cum hac ipsa eadem disponantur, tam ad heterogeneorum maturam in Intestinis separationem, quam ad promptiorem in Intestinis separationem, ino ad celeriorem in praecordiis spirituascentiam ac volatilisationem, id quod sine exacta fermentatione fieri nequit. Hinc in iis, in quibus aut imminuta, aut cruditate acida depravata est haec fermentatio digestiva, sicut in Cachecticis, debita sanguinis maturitas et spirituascentia, adeoque debitus corpori deficit vigor.

Fermenti praesentis indicia. IX. Praesentiam huius Fermenti acido-salino-esurini in Stomacho testantur ructus acidi in Sanis, et quorum optimus est Stomachus, naturaliter subinde praesentes, qui ipsi et in Apepsiis, Dysenteriis et Lienteriis supervenientes, eiusdem restituti sunt indices: hinc blande acida volatilia, speciatim Panis, tam grata et amica sunt Stomacho, quatenus suo modo sunt homogenea. A martialium vero usu frequentes nidorosi sulpurei ructus erumpere solent, similes iis, qui odoratu sensibiliter percipiuntur, quando Martis limaturae Spiritus acidus, Salis v. gr. affunditur. Unde et pinguia, quae acrimoniam fermenti huius obtundunt, uti Appetitum prosternunt, ita et digestionem in Stomacho turbare et impedire solent.

Fermentum Stomachi quid. X. Quid autem Fermentum illud stomachicum proprie sit, quod aliis Liquoris gastrici, vel Menstrui stomachici nomine venit, et an in Ventriculo inveniatur, nondum adeo clarum esse videtur. Waldschmidius illud concipit tamquam vaporosum aliquod mixtum, ex activis Sanguinis particulis acidis et salinis, uti et e Chyli reliquiis, ac ipsa Saliva componsitum, in Ventriculo vacuo oberrans, agitatoria vi praeditum, et indolem Sanguinis exprimens, cuius naturam activitate sua aemulatur, ut vel propterea semper ad Sanguinem respicere debeamus, quoties aliquis de Ventriculi imbecillitate conqueritur. Eten im si bonus est Sanguis, bonam quoque exhibet in Glandulis stomachicis Lympham fermentescibilem; si vero is turbatus est in sua mixtione et crasi, aut intemperatus, impurus, vel nullum plane fermentum aut menstruum digestivum Ventriculo suppeditabit, vel tale solum, quod fixum nimis, aut iners et minus activum, adeoque inidoneum est; tale inquam, cuius vitioso caractere ipse Chylus postea contaminatur. Redeunt enim hac in circulum, seque mutuo vel conservant vel destruunt: qualis Chylus talis Sanguis; qualis Sanguis, talis liquor gastricus fermentitius; et qualis Liquor gastricus, talis iterum Chylus.

Praesentia Fermenti probatur. XI. Etsi vero multa sint, quae Liquoris talis exsistentiam probent, sufficere tamen posse videntur, quae a solidorum corporum celeri solutione, atque a Metallorum rosione desumuntur. Solidi enim Cibi per fermentativam digestionem brevi temporis spatio in pultem chylosam mutantur, id quod numquam fieri posset per coctionem aut elixationem. Sed et metallica, inprimis martialia, tantam patiuntur in Ventriculo solutionem, quanta quidem a Menstruo aliquo chymico fieri et exspectari solet, omniaque illa apparent phaenomena, quae alias in chymica tali operatione deprehendi consueverunt; qualia sunt Sapor nidorosus, Odor sulpureus, et alia, quae a coctione numquam proveniunt.

Fermentum Stom. temperatum est. XII. Menstruum vero seu Fermentum stomachicum in sano statu valde temperatum et blandum est, ita tamen ut pro Subiectorum varietate nunc acidae, nunc salinae, plus minus volatiles particulae in eo praedominentur; unde venit, quod saepius huic prosit, et sapiat id quod alteri nocet vel fastidium parit: quodque multi melius ferant atque digerant Cibos duriores quam molliores, alii vero hos melius quam illos.

Origo Fermenti. XIII. Origo itaque Fermenti stomachici primario est ex tunica Ventriculi interna glandulosa, ex qua talis Lympha fermentativa quasi transsudat, quaeque in rugis suis obvias habet reliquias quasdam Alimentorum prius digestorum, mora diuturniori non leviter acescentes, hinc a Saliva continuo deglutita insigniter subactas, et ad fermenti aliqualis naturam exaltatas: quae omnia mutua sui unione Liquorem hunc fermentativum constituere probabilissime videntur.

XIV. Helmontius, Arabum insistens vestigiis, originem Fermenti stomachici ex Liene derivat, dum inter hunc et Stomachum singularem intercedere duumviratum statuit: sed refutant hanc sententiam sufficienter Canes, post exsectum Lienem strenue vorantes, imo Pinguescentes.

Chyli mutatio. XV. Sic ergo fermentantur Alimenta, ut ea tamen, quae prius in Stomacho acescebant, non leviter successiva fermentatione transmutentur, et aut plane, aut maximam partem deposito acore isto abeant in massam nunc salso-insipidam, nunc non nihil in salso-acidam, semper tamen naturaliter volatilem, varia licet sub temporis mora, dum in uno citius, tardius in altero ob varias circumstantias negotium hoc absolvatur.

Chyli distributio. XVI. Chylus ita ex assumptis Alimentis per attenuationem et fermentationem praeparatus, ex angusto cavitatis Ventriculi spatio deprimitur ac propellitur successive, vi respirationis, per laxatum et ampliatum Pylorum, in fistulam Intestini duodeni, Ventriculo continuam, apparenter quidem homogeneus, cui tamen non paucae partes heterogeneae, oeconomiae animali conservandae ineptae, mistae sunt, quae in Intestinis, antequevam aliorsum pergant, probe separandae veniunt. Etenim particulae antea in Ventriculo expansae, evolutae, et rarefactae heic propius iterum ad se invicem accedunt, et coeunt, quo quidem illae, quae lubricae magis ac fluidae sunt, ad latera internae superficiei Intestinorum evertuntur, atque sub forma perfecte elaborati Chyli in Vasa lactea per hiantia ipsorum ostiola impelluntur: crassiores vero, terrestres magis et fixae, vel nondum satis volatilisatae, ad crassa Intestina peristaltici motus ope detruduntur, et versus concavitatis centrum magis premuntur, non parum heic iuvante reciproco Diaphragmatis et Abdominis musculorum motu.

Causae separationis Chyli. XVII. Separatio haec fit mediantibus duobus istis Sucis, bilioso et pancreatico, in fine Duodeni ac principio Ieiuni in Intestina effusis, ibidem Chylum diluentibus, imo cum eodem forsan ad lenem turgescentiae actum devenientibus, sub quo crassiores et quasi caseosiores eius partes praecipitatae sequestrantur, uti in Fluxu alvi icteritio, ac caeliaco sufficienter patet.

Bilis. XVIII. Bilis quidem excrementorum catalogo male olim fuit adscripta, cum in se revera utilissimus balsamicus sit liquor, et conditum quasi balsamicum, pro Chyli ipsius et totius Massae sanguineae conservatione ab omni corruptione putredinali, instar Myrrhae cuiusdam Aloesve additum, unde et Vermium facilem e Chylo generationem, quantum possibile, prohibet, recte Helmontio dicente, ubi deficit Bilis fermentum, ibi Lumbricorum patria.

Eius usus XIX. Praeterea quoque bilis volatili oleoso suo sale, ceu essentiali eius principio constitutivo, si quid manifesti et p. n. acoris, toti corpori hostilis, adhuc in Chylo superest, destruit, et in salsum tertium vol. transmutat, simulque Chylum totum optime diluit, et fluxiliorem ac liquidiorem reddit, Foecumque excretionem sic per accidens optime promovet.

et effectus. XX. Nec improbabile est, quod alii asserunt, Bilem oleositate sua sulpurea occulta quasi tingere Chylum, adeoque primam pro faciliori in sanguinem transmutatione dispositionem exhibere, ut huius tincturae sulpureae medio exaltari facilius, ac in rubrum sanguinem converti possit: cuius defectu Cachexiae, Leucophlegmatiae, Anasarcae, et reliquae species Hydropis ex parte oriri videntur.

Sucus pancreaticus. XXI. Concurrit cum bile eodem in loco Sucus pancreaticus, qui Chyli dicto modo a Bile alterati, crassiores et quasi caseosas partes leniter coagulando praecipitat, et blanda quadam cum Bile fermentatione, in statu p. n. vero effervescentia, dictarum Foecum separationem insigniter adiuvat.

Chyli iter ad sanguinem. XXII. Chylus ita in Intestinis tenuibus alteratus et perfectus, atque a scybalis recrementosis depuratus, per eadem leni pressu ulterius distribuitur, idque mediante motu illorum peristaltico, sub quo suceessive sucus subtilior et tenuior nutritivus oscula Vasorum lacteorum mesaraicorum, in Intestinorum tenuium canalem hiantium, imprimitur. Ex his continuato motu per Vasa lactea primi ordinis numerosissima ad Glandulas Mesenterii, abhinc Lymphae accessu dilutus, per lactea secundi ordinis longe pauciora, valvulis donata, fertur in commune, iuxta Renem sinistrum exsistens, Receptaculum seu cysternam Chyli, in Homine pariter ac Brutis membranosam, subinde trilocularem, in quam copiosissima quoque Lympha, undecumque veniens, sese exonerat, aqua, spiritibus, et sale subtilissimo scatens, abhinc ulterius per Ductum thoracicum in Venam subclaviam vel axillarem sinistram pressura Diaphragmatis, et Aortae ipsi proxime adiacentis pulsu, non sine adiumento Valvularum et humoris iugiter succedentis pulsione infertur, ubi cum Sanguine redeunte mistus dextrum influit Cordis ventriculum.

Vasa lactea non abeunt ad Hepar. XXIII. Quippe repertis Vasis lymphaticis ductae sunt Hepati, quoad Sanguificationis negotium, exsequiae, cum nulla Vasa lactea ad istud deriventur viscus; et quod Venae sanguiferae mesaraicae aliquam eius portionem cum sanguine Iecori invehant, adhuc experimentis Anatomicis probandum venit.

Sanguis. SAnguis est humor sive sucus corporis nostri rubicundus, lactis consistentia per totum corpus continue fluens et refluens, ad Vitae conservationem. Quamdiu enim hic fluxus sanguinis viget, vivit Homo, et quamprimum motus ille cessat, vivere simul desinit ipse.

Partes componentes. II. Constat autem Sanguis, utut videatur homogeneus sucus, e diversi generis particulis, aquosis plurimis, hinc et oleosis sulpureis, salinis tam acidis, quam alcalinis, gelatinosis, terrestribus, aereis, spirituosis, aliisque; ea proportione sibi invicem commixtis, ut aptus sit per universa totius corporis vascula sanguiveha penetrandi, transfluendi, circulandi.

Sanguinis motus diversus. III. Motu autem gaudet Sanguis duplici, intestino et progressivo, quorum ille est, quo particulae Sanguinis insensibiliter inter se agitantur, commoventur, rotantur, quemadmodum agitari solent omnium liquorum particulae, utut oculi id videre nequeant. Progressivo autem motu Sanguis ab uno corporis angulo in alium per sua vasa decurrit, atque motus hic vocatur circulatorius sive Circulatio, qua Sanguis a Corde per Arterias in universum corpus pellitur ac fluit, et ex universo corpore iterum per Venas ad Cor refluit.

Circulatio sanguinis. IV. Ubi ergo cum Sanguine Chylus in Vena axillari permistus ad dextrum Cordis ventriculum pervenit, ex eo ulterius derivatur per Arteriam pulmonalem seu Venam arteriosam in Pulmones, ex his vero per Venam pulmonalem seu Arteriam venosam infunditur in sinistrum Cordis ventriculum, e quo dein impellitur in Arteriam magnam seu avortam, per quam porro, eiusque ramificationes innumeras in universam corporis machinam distribuitur, atque hinc revertitur, ac resorbetur per venarum surculos, qui omnes tandem in Venam cavam desinunt, et hunc suum liquorem dextro cordis Ventriculo denuo infundunt.

Harvaeus inventor Circulationis. V. Hervaeus ille Medicus Anglus, et Conringius, Professor Helmstadiensis, vulgo habentur primi inventores Circulationis sanguinis: sed revera non sunt, et notitiam huius demum acceperunt a Paulo Sarpa, Veneto Monacho ordinis Servitarum, qui primus et verus inventor est istius Circulationis.

Chylimutatio. VI. Confusus ita cum Sanguine Chylus in Venis axillaribus sensim sensimque subigitur, et successive alteratur, ac in Sanguinem mutatur, quae actio speciatim in Corde aut circa Cor absolvi videtur: licet in hoc Sanguificationis negotio Cor, ipsique annexa Vasa se tantum habeant passive, locumque his liquoribus pro motu et transitu meliori concedant, usque adeo ut Cor non nisi antliae munere in Machina hacce hydraulica defungatur.

Refpiratio. REspiratio est actio ex vitali seu spontanea et voluntaria mixta, qua aer per asperam Arteriam in Pulmonis substantiam vesiculosam immittitur, indeque rursus emittitur, ad vitalem Sanguinis motum perpetuandum.

Eius partes. II. Duabus itaque partibus absolvitur, Inspiratione, qua aer immittitur, et Exspiratione, qua aer rursus e Pulmone in auras externas emittitur, et exhalat.

Organum. III. Organum s. Instrumentum Respirationis est Pulmo, viscus illud medii ventris, in duos maxime lobos, Mediastini membrana separatos, divisum, quorum dexter dextram, sinister sinistram Thoracis cavitatem occupat.

Structura. IV. Tota vero Pulmonis substantia vasculosa et vesiculosa exsistit, ex arteriis, venis, vasis lymphaticis, glandulis, nervis, bronchiis, vesiculis atque membranulis admirando artificio contexta, ita ut ab inspirato aere in omnem dimensionem expandi ac dilatari, ab eodem vero exspirante denuo collabi et contrahi queat; quae singula ab Anatomicis adcurate demonstrantur.

Prae??? spira??? org??? V. Ad explicandum vero Respirationis negotium inprimis reflectendum est ad asperam Arteriam, huiusque ramos sive bronchia in totum Pulmonem distributa, ac tandem in Vesiculas ipsius desinentia. Aspera Arteria sive Bronchus suum habet truncum in fauces elevatum, suosque ramos sive bronchia in Pulmonis lobos dispersa. Truncus in suo ortu Rimam, Glottidis nomine venientem, habet semper apertam, et concursu binarum Cartilaginum Arytaenoidw=n formatam, cui Epiglottis incumbit, membrana cartilaginosa, rotunditatis oblongae, mobilis, a deglutitis alimentis, in transitu deprimi solita, sicque Glottidem Bronchi, per suos musculos contractam thyroarytaenoideos, et arytaenoideum, obtegendo impediens, ne quid incidere queat. Per Glottidem vero illam sive Rimam, a musculis cricoarytaenoideis posticis et lateralibus dilatatam, dum Epiglottis elevata sponte est, aer naribus vel ore haustus in Inspiratione intromittitur, in Exspiratione vero emittitur.

Asperae arteriae structura. VI. Aspera hinc, ut habet Cel. Boerhaven, arteria cartilaginea, ex segmentis orbicularibus, parte postica abscissis, sed valida tamen membrana completis, atque forti inter se vinculo musculoso connexis, facit, ut aer semper hiante fistula libere intromitti, transire, atque super laevia, lubricaque internae superficiei latera decurrere et progredi queat: facit, inquam, ut haud difficulter in orbem expandantur, quando aer subintrat, atque Gulae deglutiendi in actu versanti cedat: ut flexo obsequatur Collo, ac denique facile elongari vel accurtari queat. Ubi autem Truncus eiusdem Arteriae circa quartam Thoracis vertebram bifidus evadit, ibi vero statim utrinque in ramos innumerabiles dispescitur ac propagatur, textura manente semper eadem, nisi quod segmenta annularia cartilaginea magis completa reddantur, et rami usque et usque angustiores, tenuiores, graciliores, denique in extremitatibus, cartilaginea indole deposita, membranacei evadant. Deinceps autem vi aeris, extendente plicatiles membranas, fiunt Sacculi flexiles, omni extremo apici cuiusque rami adnati, e quibus Vesiculae, ex his Lobuli atque Lobi, ac tandem Pulmo quoad vasa aerea totus efficitur.

Ad respirationem explicandam quaenam consideranda. VII. Cum igitur Respirationis actionem paulo penitius expendimus, multa veniunt consideranda, quae ad eam clare intelligendam faciunt. Notandum enim 1. Pulmonem habere fibras musculares, squamosa segmenta bronchiorum connectentes, adeoque vi contractili praeditas, ob quam Pulmones e Thorace exempti collabuntur magis, sive contrahunt sese in spatium minus, quam in Thorace clauso viventis ac sani animalis possidebant antea. Licet ad illam contractionem etiam pondus et elater ambientis Atmosphaerae comprimens aliquid contribuat. 2. Aerem contineri in Thoracis cavitate inter membranam exteriorem Pulmonis, et Pleuram. 3. Aerem istum Thoracis non esse similem Atmosphaerae, adeoque non premere Pulmonem. 4. Nihil esse, quod comprimat magis externam superficiem Pulmonis, quam Diaphragma. 5. Ex aere per Glottidem inspirato semper aliquid remanere intra vesiculas Pulmonis; atque per internum hunc remanentem aerem Pulmonis substantiam semper plus extendi, quam quidem comprimi potest per aerem externum, impeditum a Diaphragmate costis et vertebris sic alligato, ut non adeo ingredi possit Thoracis cavitatem, ac necessarium foret ad tenendum aequilibrium.

Sanguinis introitus in Lienem. UBi in Arteriam magnam impulsus est Sanguis, ex parte deorsum per arteriae aortae truncum fertur, et inter varios illius ramos arteriam splenicam, atque hac mediante Lienem ingreditur, exinde per venam splenicam ad truncum Venae portae ac Hepar distribuitur: ita ut haec communicatio insignium horum viscerum, Lienis et Hepatis, dum omnis Sanguis e Liene immediate ad Hepar defertur, singulare quid in recessu habeat, ulteriori scrutinio indagandum, utpote sine quo officium eorum vix debite explicari poterit.

II. Lienis viscus constat membranarum congerie, Vasorum splenicorum status. in cellulas et multiplicesconcamerationes efformatarum, per quas Glandularum minimarum copiosi globuli, Uvae botrum aemulantes, dispersi sunt. Videlicet haud improbabile est, Arterias illas satis magnas substantiam Lienis ingressas, atque innumerabilibus ramis per universam eius molem distributas, tandem in canaliculos minimos terminare, atque flexuosis anfractibus quasi coadunatas glandularum structuram aemulari, hinc vero extremas in Venas splenicas abire.

Locussplenis. III. Situs est Lien sive Splen in hypochondrio sinistro, pendens a Diaphragmate, adhaerescens Reni sinistro, et Omento, atque varie premi, sursum deorsumque a Diaphragmate et Musculis Abdominis Eius textura. agitari solitus. Sanguinem ex Arteria caeliaca, quandoque et ex ipsa Aorta accepit. Contextum opparet hoc Viscus ex Arteriis, Venis, Nervis, Membranis atque Cellulis membranosis; ubi Arteriae sanguienem advehunt, Glandulae Lympham ex eo segregant, quae per ly mphatica Vascula, inter binas Lienis membranas decurrentia, indeque e Viscere prodeuntia ad Chyli receptaculum propellitur. Nervi quoque multi huic Visceri dati neque motum sensibilem, neque sensum notabilem exhibent, sed liquidum potius spirituosum conferunt, praetereaque membranacearum fibrarum tonum fulciunt et conservant. Venae refluum sanguinem ad Venam portae deferunt; et Membranae tandem Cellulas formant, Lienisque Corpus simul investiunt.

Lienis usus. IV. Usum Lieni Cel. Boerhaven diversum attribuit, videlicet 1. Lympham subtilissimam e Sanguine arterioso in Glandulis minimis praeparare, secernere, hinc per tubulos excretorios in Cellulas effundere. 2. Superfluum ab hac secretione sanguinem Venulis minimis, moxque Venae communi splenicae immittere. 3. Copiose affluentes Nervorum spiritus Lymphae, forsan et Sanguini refluo miscere. 4. Quibus addimus, Sanguinem ad Venam Portae mittendum nimia Lymphae copia destituere, et contra spirituoso Nervorum liquido diluere, contractione et constrictione fibrarum membranacearum, a Septo transverso et Musculis abdominis reciproce pressarum et agitatarum, attenuare, ac ita aptum reddere ad generationem Bilis in Hepate dein perficiendam.

Lien ad vitalitatem absolute non est necessarius. V. Non est tamen Viscus Splenis simpliciter ad esse vitale animalium necessarium, cum Canibus et Suibus sine ulla sensibili functionum laesione exscindi queat. Sed tantum ad bene esse confert, ita ut ad maiorem Sanguinis perfectionem, sed accidentalem hanc, facere videatur, quatenus in Lienis glandulis, percurrentibus spiritibus animalibus forsan tale fermentum elaboratur, quod Sanguini inspiratum vel ad faciliorem Chyli transmutationem faciat, vel potius molecularum Sanguinis heterogenearum, nec rite miscibilium separationem ita promoveat, ut com~ode per convenientia loca, in specie Renes, etc. evacuari possint.

Epiploen. VI. Omentum s. Sacculus adiposus, Reticulum, Epiploon est pars membranacea, composita e tunica duplici maxime tenui, a Peritonaeo, Mesenterio, Diaphragmate, Ventriculi fundo, et Spina dorsi superius exorta, atque pluribus dein partibus, quas obtegit, Intestinis, Lieni, Hepati, et Mesenterio connexa, inque figuram orbicularem ad instar Marsupii aucuparii expansa.

Eius structura. VII. Inter membranas istas Arteriae omentosae, a caeliacis itidem oriundae, circa strias vel sacculos et lobulos adiposos, e membranis concurrentibus formatos, excurrunt, inque plexus reticulares tenuissimos distributae, tandem in Venulas minimas, similiter heic positas desinunt. In hac autem Vaforum propagatione e Sanguine per laterales ubique poros Oleum tenue et subtile secernitur intra Sacculos pinguedinis, Vasa sanguinis stipantes, ac in hisce colligitur, atque retinetur, ita tamen ut ex Sacculis his adunatis, inque ductus aliquos patentibus, collectum illud Oleum expelli, inde ad Hepar usque protrudi, hacque ratione tandem Sanguini splenico, eo pariter per sua vasa deferri consueto, bene permisceri, et confundi queat. Cum enim Omentum Hominis non observetur hactenus aliud habere vas excretorum praeter Venam epiploicam dextram et sinistram, probabile est, Sanguinem Omenti venosum omnem, Oleo divitem et Lympha, Cruori in Hepar fluenti affundi et misceri.

Omentum viscera calore fovet. VIII. Quae omnia probant, Omentum singulari sua substantia in Sacculos pinguedinis contexta, ac forsan simul Vaporibus volatilibus, ex Abdominis Visceribus exhalantibus calidis intra suos poros susceptis, Viscera Abdominis fovere, humorumque circuitum in illis suo calore promovere.

Sanguis ad Renes illatus. SAnguis per Arterias emulgentes distribuitur ad Renes, ex quibus per Venas emulgentes redit, ut ibidem Serum salibus partim superfluis, partim recrementosis, aliisque Sanguinis impuritatibus impraegnatum, transcoletur et separetur.

Laticis aquosi secretio. II. Est scilicet in sanguine Leatex aquosus sive Serum, commune tam succorum nutritivorum quam excrementorum vehiculum, cuius medio illi per universum distribuuntur corpus, hi vero in certis colatoriis separantur et amandantur: quod si fiat per Renes, Urina appellatur; sin vero per Cutis poros, Sudoris nomine venit.

Structura Renum. III. Renum corpus, quoad extimas partes, constat fibris quamplurimis subtilibus, perforatis tamen, in Corpus papillare tortuosum, medium eorum corpus constituens, desinentibus, de quibus vid. Laur. Bellin. Italus. Illas ergo fibras Serum sanguinis ingreditur, indeque ad Corpus papillare pergit, per cuius minutos et innumerabiles porulos transudat ad membranam interius expansam, unde per Ureteres ad Vesicam descendit, Sanguine ipso a Venis emulgentibus interea resorpto.

Urinae materia. IV. Urina haec Sanguinis est proprie loquendo Lixivium quoddam volatile, seu Aqua e sale salso sulpureo, adeoque primario alcalino, secundarie acido, ambobus volatilibus, pinguedine sufficienti temperatis, composita, et Spiritibus impraegnata: quibus subinde, sed p. n. et alia massae sanguineae recrementa se sociant, et una eliminantur.

V. Urinae tamen materia, an omnis ex Sanguine in Renibus transcoletur, et nulla ex primis viis a Chylo immediate separata ad loca urinaria, quaecumque etiam sint, viis licet hactenus in locis Abdominis admodum impeditis, nondumque detectis, deferatur, in dubio adhuc est; saltem hoc probabile videbitur consideranti, Diabeticos eodem colore, sapore et odore Vinum rubellum v. g. loco Urinae excernentes, Semina Anisi et Coriandi integra excreta citum Acidularum transitum, violaceum brevi post assumptam Terebinthinam odorem, etc. Ut proin ob hanc rem nonnulli inter urinam potus et Urinam sanguinis distinguendum esse opinentur.

Glandulae. POst Renes excurrit Sanguis ulterius per Arterias ubique ad Glandulas, per universum corpus disseminatas, easque tam conglomeratas, quam conglobatas: quarum illae magis compositae liquorem emulctum in certas cavitates pro peculiaribus usibus effundunt: hae magis simplices eum per Lymphatica vasa, quorum truncus communis est Ductus thoracicus, in Venam axillarem sinistram Sanguini denuo infundunt.

Conglomeratae. II. Conglomeratarum liquor, prout eaedem sunt vel laxioris vel firmioris texturae, variat: illae serum lacteum emulgent, ut sunt Mammariae, Tonsillae: hae serum aquosius, subtilius, sale volatili vel salso vel acidulo impraegnatum, separant, ut Pancreas, Parotides, lacrimales Glandulae, etc.

Conglobatae. III. Conglobatae vero glandulae Lympham efficiunt, eamque omnem a partibus infra Cor sitis per Ductum thoracicum sanguini per Venam axillarem sinistram infundunt: sicut eodem loco omnis in superiori regione confecta Lympha per similes Lymphae ductus, Vasa lymphatica dictos, ibidem infunditur.

Lymphae materia. IV. Lymphae huius materia primaria probabiliter statuitur nutrimentum partium roridum, ministerio Glandularum collectum, in quod condensantur Spiritus animales, in partes quascumque per nervos allati: dum enim non penitus dissipantur exercitio aut laboribus, cum latice seroso alimenti, omnium partium Vehiculo sese iungunt, et ita subtilitatem spirituosam amittunt, ac denuo in halituosam, tenuem et aqueam condensantur substantiam, adiuvante non parum Artuum frigidiori prae aliis partibus constitutione.

V. Limpida talis spirituoso-aquea materia a Glandulis conglobatis imbibita, impraegnatur in his subtili sanguinis arteriosi acido sale, quae iunctim sumpta Lymphae liquorem aquoso-spirituosum constituunt, nonnihil acidulum, supradictis locis Sanguini permisceri consuetum.

Eius finis. VI. Finis, propter quem Sanguini in vicinia Cordis et Pulmonum, ubi de novo magis animandus est, Lympha haec Venae axillari sinistrae insunditur, est non tantum, ut diluat et fluidiorem reddat Sanguinem, sed ut in specie Chylo impraegnata instar materiae nutritiae Sanguinis in praecordiis renovationem et restaurationem vitalem adiuvet, et insigniter promoveat.

VII. Pertingit sauguinea massa ulterius ad totam corporis peripheriam extimam, eiusque integumentum Cutem, quae est reticulare corpus, e fibris nerveis copiosis, et capillaribus arteriarum et venarum vasis seu fibris sanguineis contextum; ob id naturae mixtae, sanguineae et spermaticae seu nerveae, inprimis tamen tendinosae, esse dicitur.

Glandulae cutis. VIII. Interstitia huius texturae occupant Glandulae copiosae minutae, revera ex conglomeratarum genere, miliare dictae, vase suo excretorio foras hiante, et cutis poros constituente, instructae, quae Seri fontes sunt sensibilis Transudationis, sive Sudoris, et Diaphoreseos s. insensibilis Transpirationis.

Seriusus. IX. Serosus nempe sanguinis Latex, uti absorbet superflua et recrementosa sanguinis salia naturaliter, aliasque eius sordes praeternaturales; ita salina hac vi, instar saponis, abstergit et abluit suo transitu solidarum partium sordes ex nutritione superfluas, aut ipsum nutrimentum non perfecte agglutinatum, sed diuturniore mora effetum redditum: quae omnia iam antea sufficienter attenuata et volatilisata e capillaribus vasis per dictas Glandulas emulgentur, et accedente blando calore plus minus copiose sine capitis mortui remanentia notabiliter emittuntur.

Sanguis ad Cerebrum. SAnguinis vitale nectar ubertim etiam derivatur ad Cerebrum et Cerebellum, inprimis per arterias carotides et vertebrales, quarum exilex et capillares quasi surculi ubique superficiem eius dense obducunt, et tandem in sinus durae matris sanguinem infundunt, qui venis iugularibus continui in has proxime, et inde remotius in venam cavam se exonerant.

Cerebri lextura. II. Observabilis est in Cerebro et Cerebello duplex substantiae diversitas, corticalis nempe subcineritia, et medullaris eleganter candida. Illa e copiosissimis glandulis minutulis ovalis figurae constat, in quas se insinuant dicta vasa sanguifera: haec ex filamentis et ductibus nerveis delicatissimis, invicem certo ordine convolutis, et tandem in nervos plane abeuntibus, est constructa.

Usus substantiae Cerebri. III. Substantiae talis diversitas diversum itidem usum innuit, cortice enim mediante Spiritus volatiles sanguinis, vitales dicti, separantur a Sanguine, et per subtilissimae filtrationis modum alacriter penetrando transeunt in Cerebri medullam, Sanguine ipso, ceu crassiori corpore, ob pororum angustiam, vehiculoque eius aqueo ob pinguiorem et oleosam quasi substantiam Cerebri exclusis.

Medullaris substantiae usus.. IV. In ipsa vero medullari substantia ceu regio palatio, Spiritus dicti volatiles luminosi, animales nunc appellandi, debitis motionibus et expansionibus, indeque per nervos in omnes partes radiosis excursionibus, operationes Animalibus proprias, sensus in specie tam internos quam externos, et Motus perficiunt.

Spiritus sunt animae sensitiva. V. Constituunt enim hi primario Animam sensitivam, tam Brutorum quam Hominum, cum sint primi auctores actionum Animalibus propriarum, tam in operationibus modo dictis, quam in genitalibus etiam.

Spirituum determinatia. VI. Quae utut sint variae et distinctae, determinatur tamen Spiritus animalis specie et essentia unus, adeoque ad varias actiones indifferens, pro varia partium organica dispositione et proprietate. Nam is ipse, qui movet pedem vel musculum, confert etiam suo modo ad Visum, si esset in oculo, et sic consequenter in aliis.

Origo Actionum animalium. VII. Quod si dicti Spiritus, in debita quantitate et subtilitate, blando et moderato, eoque simul ordinato motu agitentur, ac inde Cerebrum implendo proprio motu quodammodo expandantur, sicque porro ex eodem secundum filamentorum, Cerebri medullarem substantiam constituentium, ductum continuato quasi rivulo aut radio in corpus, omnesque eius partes influant, Actionum animalium omnium sequitur exercitium, adeoque Vigiliae.

VIII. Sin vero quacunque ex causa perturbati, inordinato, vago et subinde impetuoso cieantur motu Deliria. Spasmi. in Cerebro, hinc Deliria varia, speciatim phrenetica; in partibus vero reliquis Spasmi et motus convulsivi, interdum mirabiles, excitautur.

Sensus et motus. Officia, quibus praesunt animales spiritus, sunt Sensus et Motus, utrique interni et externi. Externos quod attinet Sensus, cum hi revera consistant in passione seu motione organi, inducta ab obiecto externo sensili, per certam ad hoc factam impressionem seu motum, adeoque solum in motione filamentorum nervorum organi, in iis Spiritus animales hoc solum praestare videntur, ut suo influxu nervea Organa sensus proxime constituentia in debito tono et tensione conservent, quo facilius ab obiectis externis moveri, et ita Sensatio externa fieri possit.

Causa motionis. II. Exposita scil. est corporea nostra Machina quorumcumque corporum ambientium activitati et insultui. Haec ergo ambientia, dum in partem quandam agunt, motionem certam inducunt in eius Nervis, quae motio, seu ab obiecto externo facta impressio, continuato Nervi ductu ad Cerebrum usque, seu ad nervi originem, continuatur.

Sensus internus. III. Quem ibidem insequitur determinatus Spirituum animalium, in vicina Cerebri medulla, motus ab isto excitatus, constituere videtur Sensum internum, occasione cuius Anima rationalis in nobis format Conceptum seu Ideam, repraesentantem exacte ratione externae impressionis, sitque tunc formalis cognitio, seu sensuum externorum mediantibus internis perceptio: id quod dolor imaginarius eorum, quorum partes fuere abscissae, illustrare videtur.

Vis obiectorum. IV. Vires istae obiectorum, quae vulgo Qualitates sensibiles dicuntur, quibus ambientia corpora agunt in certas Corporis partes, Organa sensoria dictas, consistunt solum in certa talium corporum, quoad minimas eorum particulas, textura vel conformatione, quae, prout diverso modo nunc in hanc, nunc in aliam corporis partem agit, et certum motum inducit, vel mediate, vel immediate, tum varias qualitates sensibiles, seu in organa Sensuum agendi facultates, haberi dicitur.

Organa sensuum. V. Constant autem sensuum Organa variis et distincits partibus, ita tamen subordinatis, ut una sit primaria, et cuius per obiectum externum motione fit Sensatio externa, seu certa passio in parte, quae semper Nervus esse solet, cuius filamenta nunc in membranam fortiter tensam expansa, v. g. in Anditu et Visu; nunc in capitula papillaria sunt conglobata, v. g. in Gustu et Tactu, reliquis partibus duntaxat certum usum, eumque varium habentibus.

Sensus externi. VI. Quinario numero omnes Sensus externi recte dicuntur comprehendi, quos inter eminet Visus, cuius obiectum externum est Lux, primario Solis et Visus. Ignis, et inde diffusum in orbe Lumen, quod est materia quaedam subtilissima, nil aliud nempe, nisi Ignis quidam maxime rarefactus. Lumen tale vel immediate in recta linea, vel mediate, mediante nempe per corporis opaci superficiem reflexione certa, transit per tunicam Oculi corneam et humorem crystallinum, donec impingat in tunicam retinam, seu expansionem filamentorum nervi optici, profecto undiquaque Spiritu animali perfusam, ubi haec quasi percussa similiter movens Spiritus praesentes, talem facit motionem et impressionem, quae ad Cerebrum usque continuata, eo modo ut in antecedentibus explicatum, a nobis dictur Visio, quae recte definitur Sensus externus, Oculorum ministerio sive organo res visibiles, Colorem et Lucem vel Lumen, ceu qualitates visibiles, percipiens.

Sensus interni. ITa quidem se habent Sensus externi: sed internos quod attinet, illi recte dicuntur triplices, Sensus communis, Phantasia et Memoria. Negotium est obscurius, propter insignem, quae hic observatur, confusionem operationum animalium et rationalium. Cum enim nostra cognitio intellectualis, et omnis Ratiocinatio praesupponat spirituum animalium exercitium, occasione quorum diversimode motorum anima rationalis diversos sibi formet conceptus seu phantasmata, (cum nihil sit in Intellectu, quin prius fuerit in Sensu) adeoque sensus animales interni, et intellectio, in nobis semper sint coniuncta; evenit inde, ut nesciamus, quomodo Sensus interni, separatim considerati, se habeant.

Analogia cum Brutis. II. Unde factum, ut similitudo quoad actiones externas intercedat non levis inter Homines et quasdam Bestias, quibus sensualis quidem competit, non vero intellectualis cognitio. Quin plurium eiusmodi Brutorum docilitas in causa fuit, ut iis quoque cognitio proprie sic dicta tributa fuerit, et consequenter ad minimum semirationalia reddita, h. e. nobis propria ipsis similiter tributa seu adiudicata sint.

Somnus. AFfectiones Sensuum hactenus explicatorum vocantur Somnus et Vigiliae: ubi Somnus quidem est cessatio Sensuum et Motus voluntarii membrorum, cum palpebris clausis. Nimirum Homini in Somnum inclinanti et labenti Sensus tam interni quam externi, non secus atque Motus voluntarii Quomado fiat. paulatim ac velut per gradus imminui, retardari, et difficilius cum sensu aliquo ponderis membrorum, atque resistentiae magnae exerceri, ac tandem omnino desinere solent. Quo in casu propter Spirituum animalium penuriam Musculi exercendis motibus destinati flaccescunt, et quasi paralytici redduntur primum in Palpebris, deinceps in Facie, Collo, Brachiis, denique in toto reliquo corpore. Sed et Actiones Mentis, quatenus occasionem a motione organorum sensuum habent, propter flaccidas simul redditas Medullae Cerebri Fibras, feriantur tantisper, donec restaurata Spirituum quantitas fibras illas de novo rursus distendat, et solta contentione in totum Genus nervosum influat.

Actiones flontaneae vigent. II. In Somno tamen Actiones corporis spontaneae, motus Cordis, Arteriarum et Venarum propemodum fortior, aequabilior, plenior, sed et Respiratio profundior fere, robustior, aequabilior sensim, utut magis lenta fit. Atque haec omnia paulatim sive per gradus contingunt, hocque tempore circuitus humorum, digestiones, secretiones, perspirationes, distributiones, alacrius omnino perficiuntur; Anima rationali etiam de istis non cogitante, multo minus quid ad tales actiones contribuente. Nondum enim mihi persuadere potui, ut crederem, quod Quid anima ad Somnum contribuat. Celeberr. stahlius in suis habet Physiologicis, Somnum videlicet esse talem effectum, cui ipsa anima operam dare, positive et libenter locum concedere, imo illum certa ratione atque methodo positive suscipere ac praestare debeat, possit et soleat. Contrarium certe mea mihi Anima dictat, quando saepius reluctante ipsius voluntate in Somnum plane invitus inclino, et delabor, dum nocturnis mihi horis consilia sunt scribenda. Et fallor egregie, nisi quid simile interdum et ipsimet perspicacissimo eveniat Stahlio, in tam augusta Potentiss. Regis Borussorum Aula Medicinam felicissimo cum successu facienti.

Causae somni. III. Causae Somnum producentes multae sunt, v. gr. nimia Cibi solidioris ingestio et mora in Ventriculo; Potus largus spirituosi Liquoris vegetabilis fermentati: Usus Aromatum penetrantium, fragrantissimorum, maximeque spirituosorum, Croci, Sclareae, Salviae nobilis, et similium, laedente tamen acrimonia carentium; Usus Papaveris albi, Cynoglossi, Succi Lactucae sylv. Solani, Mandragorae; Lassitudo membrorum ex labore diuturno; Musica suavis ac lenis; Corporis animique tranquillitas et quies maxima; Excessus frigoris vel aestus; Evacuationes nimiae; Pituitosa Sanguinis indoles; Obesitas humores intra corpus velut comprimens; Vulnera, Contusiones, Inflammationes, Abscessus Cerebri; Extravasitiones humorum sub Cranio; Somnus diu intermissus; Omnis denique alia causa, quae vel Sanguinis appulsum ad Cerebrum; vel Spirituum secretionem ac influxum in Nervos, Organa Sensuum, et Musculos voluntario motui inservientes, ex parte aut in totum impedire valet.

Virgiliae. IV. Vigilia est ille status Corporis, in quo Sensus Motusque voluntarii iugiter exercentur, ac Spiritus animales elastici sine intermissione in genus nervosum influunt, et inflatum quasi tenent, Cerebro, Nervis, et Musculis bene dispositis.

Causae. V. Expergefit atque evigilat dormiens, vel sponte sua. Spirituum in Nervos influere aut imprimi solitorum quantitate restaurata; vel quando Sensus externus ab obiectis externis valide excitatur; aut Nervi a causa qualicumque stimulantur, irritantur, et plus minus dolorifice molestantur. Hinc evigilans Homo notante Cl. Boerhaven, primo convellitur, palpebras aperit, expandit membra, oscitat, dormiturit, paulatim Sensibus Motuique aptus evadit: deinceps vero refectis Spiritibus Homo viribus denuo valet. Impeditur hinc Somnus a vehementi Animae passione, a Dolore qualicumque, a Nervorum, Cerebrive continua vellicatione; ab aestu s. fervore intenso Sanguinis, in Febribus etc.

Motus animalis. MOtum quod attinet partium animalem, nempe quarumcumque, sive internarum sive externarum, eius organum proximum sunt fibrae nerveae; quae nunc arctius sunt coniunctae in systema, quod vocatur Musculus, nunc a se invicem sunt separatae, et circulari utplurimum ductu partem ambiunt, quae v. g. in Stomacho, Intestinis, etc. propria appellatione carent.

Fibrarum actio. II. Fibrae hae in motu dependent a spiritibus animalibus, per nervos in partes distributis; hinc denegato penitus eorum influxu, pars et sensu et motu privatur. Fibrae nimirum partium circulares, non musculosae quidem, sed motrices tamen, quae videlicet motum partium internarum peristalticum, seu compressivum perficiunt, obtinent nervos ex cerebello distributos, et sine ulla praegressa cognitione sensuali motum cient, adeoque talis motus nec prohiberi nec cohiberi potest, unde vulgo motus naturalis simpliciter dicitur.

Musculi. III. Musculorum vero fibrarum System a nervos ex cerebro distributos obtinet, et eos gubernat vel praestat motus, qui praegressam cognitionem sensualem, vel intellectualem sequitur, adeoque a nobis pro libitu vel impediri, vel promoveri potest: et hic motus per musculos in genere Motus animalis, in specie vero in Hominibus voluntarius, in Brutis spontaneus, appellatur.

Eorum stractura. IV. Musculi structura ex copiosis constat fibris, in medio sui coagulo sanguineo seu carneo vestitis, quarum plures sibi invicem inaequaliter quidem, aequali tamen ordine, superimpositae, ita situantur, ut utrinque, tam in principio, quam fine, fibrae circa intermediae carnis substantiam incurvatae, figuram et corpus rhomboideum eleganter constituant, supet angulos obtusos, donec in rectos mutentur, mobile.

Et Motio. V. Movetur musculus et omnis fibra motrix, quando eadem abbreviatur, et quasi in se contrahitur, ita ut musculi unica sit actio seu contractio, quam sequitur partis annexae motus, eiusque mutata figura et situatio: quod si ita contractus persistat musculus, dicitur motus tonicus seu tensivus; si relaxetur denuo, ita ut nullo musculorum agente membrum sit in figura et situ naturalibus, in figura media positum esse dicitur.

Causa motus musculorum prima. VI. Motus hic fibrarum seu contractio a tribus dependet causis. Prima est ipsa fibrarum extensarum et partibus annexarum spontanea ad contractionem inclinatio, instar chordarum extensarum sponte se contrahentium.

Secunda. VII. Seundo accedit impetus radiosus spirituum animalium per nervos diffufus, qui in fibrae substantiam distributus, eam replet, et quasi inflat, et ita breviorem reddit, quod inprimis in musculorum ventre observabile.

Tertia. VIII. In quibus tertio copiosior Sanguinis arteriosi in musculum influxus supervenit, qui in ventre eius dilatato, minorem inveniendo resistentiam, uberius infunditur, unde et turgescentia musculi et contractionis vigor maxime resultat.

Generatio. ITa quidem se habet Corpus humanum in individuo consideratum: ut vero conservetur in specie, ordinatum est a summo rerum naturae Auctore Generationis negotium, in quo Mas et Femina, ceu causae sociae, conferenda sua mutuo symbola, se in specie multiplicant, et novum Individuum vitale producunt, quod Generari dicitur.

Semen. II. Id quod Mas confert, est eius Genitura, vulgo sed male, Semen appellata, quae in Testium glandulosa substantia, ex copiosissimis minutis ductibus et vasculis constructa, e Chylo puriore, una cum sanguine arterioso per Arterias spermaticas seu praeparantes ad Testes allato ac transcolato, vi specificifermenti Testium elaboratur, aut per meram potius transcolationem secernitur. Curiosiores Medici hodierni suorum ope microscopiorum viva in hoc liquore animalcula s. vermiculos deprehenderunt, eorumque uni grandiori Conceptus et Fecundationis negotium, tamquam causae efficienti, adscribere vermiculoso conatu sategerunt. An vero in omni Semine virili talia exsistant animalcula, dubitandi rationes non desunt; in Semine corrupto Hominum Lue venerea, Scorbuto, Lepra, etc. affectorum concedi forsan, in aliorum vero magis sanorum genitali Liquore negari possunt. A Vermiculo autem qui fecundationem Ovuli in Femina produci contendunt, eorum Vermibus Cerebrum scatere, hincque verminosam nimis hanc opinionem esse credimus.

Seminis corpulsio. III. Genitura haec chylosa seu lactea, nonnihil mucilaginosa, sub coitus ardore spiritibus, in specie animalibus, largiter impraegnatur, unde turgescens et Vesiculas seminales distendens, harum et partium vicinarum musculosarum contractione, accedente proprior spumoso impetu, valide e membro virili eiaculatur et evibratur.

Sucus Prostaturum. IV. Coniungitur pro facilitando motu, instar vehiculi, Lympha glandularum prostatarum, ad Collum Vesicae sitarum, quae una effusa, facilitat eiectionem geniturae insigniter. Talis Lympha etiam in Eunuchis gignitur, et ab ipsis voluptuose, licet infructuose, coeundo effunditur.

Ovula feminina. V. Feminas quod attinet, omnium etiam animalium, pro generationis negotio sua conferunt Ova, ita ut omnes etiam Mulieres sint Oviparae; hac tamen differentia, quod, quae ova a spiritu genitali Marium, cum genitura excreto, fecundata, in Utero tamdiu fovent, donec vitalis et perfectus exinde Fetus formatus sit, eumque demum excludunt, Viviparae dicantur; quae vero ova fecundata, sed rudiora, et nondum in Fetum perfecte formata, praemature excludunt, et postmodum corporis incubatu, mediante blando calore, fovendo, ad perfectionem omnimodam perducunt, Oviparae sint appellatae: vid. praeter Graeff, etiam Horn. in Prodr. de Gener. Mulier.

Ovaria. VI. Valet hoc ipsum etiam in Mulieribus, quarum Testes sunt Ovaria, in quibus Ovula ad summum pisorum magnitudine producuntur, quae per tubam uterinam (cornubus Uteri in Brutis analogam) sub coitus ardore, ad Testem contortam, expanso eius orificio excepta, deferuntur ad Uterum, ut ibidem a genitura Maris fecundata prius ac vivificata, in Fetum successive formentur perfectum et grandem. Quod si vero in tuba uterina fecundatum tale ovulum persistat, conceptio fit tubaria praeternaturalis, matrique letalis.

Conceptio. VII. Consistit sc. Conceptio Mulierum in tali ovulo, a Spiritu genitali Maris soecundato, ita ut Spiritus genitales utriusque Parentis in dicto ovulo, ceu in receptaculo appropriato, sociati, et tamquam debito fomite mutuo incensi, ceu principia activa, agitationem et motionem determinatam in subiecta materia inchoent, eamque in Foetus successiva formatione terminent.

Foetus formatio. VIII. In Ovulo itaque fecundato mox inchoatur Fetus formatio, primitus in saliente punctulo se movente et magis subsiliente, cum filamentis circumcirca rubicundis; ita ut Cordis palpitantis rudiumentum inter partes solidas, et Sanguinis vitalis liquorinter partes liquidas, partes primigeneae videantur.

Phaenomena formationis. IX. Emergunt brevi post bullulae quatuor, Cerebri Cerebelli, et binorum Oculorum manifesta primordia??? cum substantia simili instar carinae, circa punctum saliens reflexa, quae est primum medullae spinalis inchoamentum; unde consequenter reliquae partes nerveae ex sibris diversimode coagmentatis contexuntur, adnascentibus ipsis successive ex sanguinis coagulo partibus ceteris sanguineis.

Partes. X. Ita ut adhuc verissima sit distinctio partium in spermaticas seu nerveas, et sanguineas seu carneas: illis ex materia chylosa seu lactea ovi uterini pronatis; his ex Sanguine circum istas concreto pedetentim exstructis.

Nutritio Foetus. XI. Ut autem in Viviparis sub formatione nutriatur et augmentetur simul Embryo, nutrimento opus, quale quidem per uteri substantiam ad eum derivatur. Adhaeret ob id utero Fetus membranis suis, eum ambientibus nunc immediate, nunc mediate, intercedente certa substantia; unde Animalia vivipara sunt vel placentifera, vel glandifera, vel cotyledonifera.

Placenta Uteri. XII. Mulier est inter placentiferas, etenim Foetus humani membranis extrinsecus adnascitur Moles carnea, hepatis aemula, in recessu glandulosa, quae Utero connectitur, et in quam Foetus vasa umbilicalia divaricantur. Per hanc nutrimentum chylosum ex matre allatum transcolatur in Venam umbilicalem, et inde ad venam cavam Fetus derivatur, tandemque perfectum in sanguinem mutatur.

Suctio Foetus. XIII. Quicquid nutrimenti non transit hanc Placentam, transudat, tamquam per filtra, in cavitatem Chorii et Amnii, ut in eodem revera natet Embryo, qui etiam paulo grandior factus, revera sugendo per os istud attrahit, et ita in Stomacho conveniente chylificatione sibi appropriat; ita ut partim per os, partim per umbilicum nutriatur.

Membrana Foetus. XIV. Membranae tales, quae Fetum cingunt, et quarum circumferentiae adnascitur placenta, in homine sunt tres: Chorion, Amnion, et Allantoides, quarum illae nutrimenti chylosi seu lactei Fetus sunt et colatoria et receptacula; hoec vero urinam per urachum, ex vesica Foetus cum umbilicalibus vasis ad eam protensum, excretam recipit, et ad tempus partus usque conservat.

Partus. XV. Partus nil aliud est, quam Fetus maturi et perfecte formati debito tempore legitima facta exclusio. Contingit haec conatu simultaneo Fetus et Matris; et huius quidem, Uteri atque partium vicinarum membranosarum motibus convulsivis, et contracturis spasmodicis summe dolorosis veratae, per halitus seu aeris retentionem, et Diaphragmatis deorsum versus detrusionem, atque adeo Abdominis totius, accedentibus musculis ambientibus valide contractis, compressionem, et interiora versus protrusionem.

Nisusfoetus. XVI. Illius vero, scil. Foetus, anxietate praecordiorum, ex respirationis iam magis necessariae defectu, stimulati, valida motione, calcitratione, et hinc inde agitatione, adeoque totius corporis inferiora versus depressione; unde, ruptis tali modo membranis, liquores contenti effluunt, partes, per quas transeunt, membranaceas laxant, ut patula Foetui egressuro exsistat via.

Tempus Partus. XVII. Fit hoc ordinario circa mensis gestationis noni finem, aut decimi principium. Patitur tamen hic terminus insignem latitudinem, cum et septimestres et octimestres, undecimestres et duodecimestres, observati sint vitales, modo rectum Gravidae duxerint calculum. Octimestres quidem habentur communiter pro non vitalibus, cum sint revera Abortus Fetuum nono Mense nascendorum; unde minus maturi, minusque vitales isti exsistunt: cum tamen et septimestres vitales observati fuerint, nullum dubium est, interdum et octimestres revera tales exsistere.

Humores excrementitii. HUmores excrementitios appellamus, qui e Sanguinis massa variis in locis per poros adaptatos transcolationis ope secreti, partim aliquam adhuc corpori utilitatem praestant, partim vero nullam, et sic foras plane e corpore excernuntur. Humorum talium plures in praecedentibus iam capitibus explicuimus, restant hinc adhuc reliqui examinandi atque exponendi.

Lac. II. Inter hos vero ante omnia Lac occurrit, humor ille albus, indoorus, dulcis, crassiusculus, in Glandulis mammariis e Sanguine arterioso Puerperarum et Nutricum per transcolationem secerni, et ad Papillas defluere consuetus, atque nutritioni Infantum Utero materno exclusorum inserviens.

Organum generationis. III. Organum generationis Lactis sunt Mammae, e Glandulis innumerabilibus contextae, Musculis pectoralibus libere supra et iuxta Sternum incumbentes, sola pinguedine, et Cute facile dilatabili tectae, praeterea Nervis, Venis, et Arteriis multis instructae, quarum externae quidem ab axillaribus, internae a subclaviis deorsum missis oriundae, per intercostalia et Sterni spatia ad Pectus egrediuntur, hinc Mammis committuntur, inque his per miras Nodi glandulosi. intorsionum plurimarum spiras in nodos Glandularum conglomeratarum facessunt, quae dein exiguos ductus sive tubulos lactiferos ex sese recta emittunt; hi Tubuli lactiferi. vero postea ubicumque coeuntes et uniti sensim evadunt maiores, et tandem in vasa lactifera maiora, latiora, in angustum desinentia, atque fistula maxime arctata in Papillam terminantur, ita omnino ut, notante Cel. Boerhaven, ex arteriis per lactifera in Papillam, ac vicissim ab hac per eadem lactifera in arterias itus sit atque reditur.

Mammae sunt rotundae. IV. Habent autem Mammae rotundam haemisphaerii alicuius figuram, atque in apice suo circularem areolam, in virginibus pallidam s. reliquae cuti concolorem, in Lactantibus subinde fuscam, atque tuberculis papillaribus dotatam, tandem in Vetulis aliquando subnigram, in cuius medio elevata stat Papilla. Papilla, quae observantibus Anatomicis nihil aliud est, quam Fasciculus tubuloso-nervosus, spongiosus, vasculorum praesertim lactiferorum glandulosa textura intus extusve obvolutus, quorum ostiola in extremitate Papillae sex, septem, octo, plura vel pauciora, incerto plane numero hiant, ante exitum anastomosibus communicantia, e quibus adhibita suctione Lac emulgetur, tanto uberius, quanto plus et frequentius Ubera suguntur.

Lactis materia. V. Lactis materiam proximam credimus esse Chyloso-aquosum sucum, cum arterioso Sanguine ad Mammas iugiter delatum aliquot post partum diebus; hoc enim tempore cum fibrae Uteri evacuati, aeque ac Peritonaei, Musculorum abdominalium, et Vasorum, quae ultimo graviditatis tempore a Sanguine vel Sucis maxime fuerunt distenta, sese contrahunt, et contra tubuli mammarii laxiores evadunt, solent arteriae hypogastricae mammariis, quibus cum communionem habent, inferre plus Sanguinis chylosi, prius ad Uterum praegnantem deportari consueti, unde vascula Mammaria magis implentur, ac distenduntur, qua motus humorum immutatione Lactis generatio. Febris ephemera, lactea dicta, Mammarum celeris intumescentia, velut inflatio, dolor, durities, ac denique Lac per transcolationem qualemcumque gignitur, et secernitur, postea sugendo e Papillis ab Infantibus nutritionis gratia educendum.

Materia Lac componens. VI. Lac humanum, aeque ac aliorum Animalium, haud difficulter abit in serum, cremorem, butyrum, et caseum, qui mirifice durescit. Neque ad ignem concrescit Lac instar seri Sanguinei, sed exhalante aquosa portione relinquitur crassamentum eius Peculiare vero Lac humanum prae coeteris habet, quod dulcedine plane Saccharina praeditum sit, si Lactans femina prospera valetudine gaudeat.

Tumor Mam~arum in Gravidis. VII. Ipso autem tempore impraegnationis tubuli mam~arii, propter mensium fluxum sufflamminatum, iam laxiores fieri, imo expandi, Papillae erigi, serum paucum saepius vesperi extillare, ac ita Mammae tantillum intumescere, durioresque fieri solent.

Lac tribus a partu diebus affluit. VIII. Observatur interim, tribus a partu diebus Sanguine ad Mammas impetuosius fluente, harum vascula Lactis proventu impleri et turgere; si lochia non fluxerint copiosius. Quando enim Lochia parcius fluunt, Lactis quantitas maior suppetit; Lacte autem repulso, mox Lochia fluunt largius.

Lac prae coeteris humoribus acescit. IX. Notandum est et hoc, quod Lac prae coeteris Animalium humoribus omnibus naturaliter utplurimum acescat. Quodque illud, nisi copiosius adfuerit, e Papillis sponte vix effluat, sed facta tamen prima suctione cum saltu interdum prosiliat; plane sicut id mulgendo fieri solet.

Lac et in Ma ribus Virginibus etc. X. Neque desunt observationes, quibus evidens redditum est in Mammis quoque Iuvenum Virorum, Virginum, imo Fetuum utriusque sexus, Lac genitum aliquando repertum esse. Unde Medicum olim Germanum Principi cuidam proposuisse et consuluisse audivimus, ut recens natum Principem Adolescentis alicuius 17. vel 18. annos nati, et optima valetudine gaudentis, Uberibus sugendis applicandum iuberet, e quibus antea frequenter suctis Lactis proventus fuerit elicitus.

Usus Lactis. XI. Usus itaque Lactis est, ut suctione cedat in alimentum, ac nutrimentum Infantis. Observavimus hinc et in nostris regionibus Matres plethoricas, et Lactis abundantiam habentes, sanas et vegetas, sola Lactatione, sine ullo alio potu cibove Infantes suos plurium mensium spatio aluisse.

Lactis varietas. XII. Denique non praetereundum, Lac diverso tempore ab assumptis alimentis, non secus atque ab alimentorum varietate quantitatis et qualitatis respectu, varium ac differens admodum progigni. Ita enim statim a Cibis ingestis post ieiunium, virtutem illorum bonam malamve continebit. Quatuor aut quinque horis a pastu Lac est optimum. At viginti quatuor horis ieiunanti Nutrici salsum, flavescens, ingratum, minime dulce, brevi fetens, adeoque infanti lactenti abominabile evadit.

Lochia. XIII. Lochia ptoprie appellantur ea omnia, quae post exclusum cum placenta Fetum e Puerperarum Utero et Vagina profluunt; unde etiam Purgamenta Uteri, vel iuxta Hippocr. Lib. I. De Morb. Mul. Puerperii purgatio vocantur.

In quo consistunt. XIV. Consistunt illa maxime in Sanguine menstruo intra vasa uterina post conceptionem sensim collecto, retento, vel tardius circulante et cumulato, hincque vasa plus minus expandente; qui dein post partum ex iisdem adhuc in loco prius adhaerentis secundinae hiantibus, atque Utero sese contrahente pressis, aliquot hebdomadarum spatio fluit. Quamprimum enim Femina suum enixa est cum secundina Infantem, Fibrae tam matricis, quam Involucrorum Abdominis, non secus atque vasorum Uteri, quae ultimo graviditatis tempore a cumulato Sanguine quam maxime solent esse expansae, lento sese gradu contradhere incipiunt, hocque actu vasa comprimendo Sanguinem exstantem primo quidem, si adfuerit, copiosum atque purum, deinceps vero dilutum magis et parciorem, tandem viscidum, pallidum, Lochiorum different iae. mucosum, paucum expellunt. Lochia haec autem pro subiectorum et temperierum varietate quoad colorem, odorem, quantitatem, consistentiam, tenacitatem, et evacuationis durationem, inter se differre notantur.

Laebrymae. XV. Lacrima, est humor excrementitius lymphaticus, in Glandulis Oculorum ex arterioso Sanguine par transcolationem secerni consuetus, Palpebrarum internam superficiem, non secus atque ipsos Earum usus. Oculorum bulbos iugiter irrigans, humectans, et ne invicem coalescant, impediens; occasione vehementium animi pathematum, Tristitiae, Amoris, Doloris, Commiserationis, repentini Gaudii, interdum et irae, etc. largius profluens.

Earum Organum generationis. XVI. Organum generationis Lacrimarum est magna illa Glandula innominata, lata, compressa, conglomerata, superficiei inaequalis, in plures quasi lobulos distincta, intra Oculi orbitam versus angulum externum prope Rimam asperam sita; pinguedine obvoluta; arteriis, venis, nervis, ductibusque lymphaticis et hygrophthalmicis excretoriis instructa; in qua humor iste limpidus, lenissime salsus, blandus, aquosus, pellucidus, in statu sano parva semper quantitate, frictu autem Oculi, aut actione comprimentis musculi orbicularis, per influxum uberiorem Spirituum animalium, ab animi passionibus vehementius impulsorum, valide agitati, copiosius segregari, indeque per plures aut pauciores, quatuor quinque, aut sex tubulos excretorios, internam superioris palpebrae superficiem perreptantes, inter Oculi bulbum et Palpebras defluere solet, ad usus supra iam dictos praestandos.

Lacrimavum iter. XVII. Quicquid autem ab eiusmodi irrigatione Oculorum humoris superfluum est, in Canthum eorum maiorem, iuxta Nasi radicem deponitur, a spongiosa ibidem sita et conspicua Caruncula lacrimali, subtusque iacente Sacculo lacrimali excipitur, ac tandem vel foras supra genas extillat, vel per puncta, inferioris Palpebrae lacrimalia, indeque descendentem canaliculum, Nasi os penetrantem, in Ductum nasalem, et Nares adeo ipsas transmittitur. De quibus Anatomici fusius consulendi veniunt.

Mucus narium. XVIII. Mucus Narium est Sucus crassus, viscidus, excrementitius, in membrana glanduloso mucosa, qua tota superficies interior cavitatis Narium obtegitur, ex Sanguine arterioso huc allato per transcolationem genitus, in dictam cavitatem plus minus copiose extillans, ad mollitiem et tonum membranae naturalem conservandum, Sanguinisque massam simul depurandam.

Unde veniat. XIX. Sed et Antra a Nathanaele Higmoro descripta, atque in Maxilla superiore formata recipiunt quoque eandem membranam, in qua confectus atque coacervatus mucus patulo foramine in cavitatem Narium excernitur. Imo simul cellulae Offis cuneiformis sub Osse superiori Narium spongioso, per foramina crebra, in Narium cavitatem patentes, mucosa membrana investiuntur, secretumque in hac mucum per eandem viam emittunt.