UT arida ponderantur plerumque: ita liquida mensurantur. Quanquam et mensurarum modus ad ponderum rationem a Medicis constituatur. Mensurarum descriptio. Duobus autem mensurae describi et explicari possunt, vel majores per minores, et contra minores per majores; vel per pondera. Si enim, quid Cotyla sit, quaeratur; sextarii medium esse, aut cyathos sex habere; vel uncias novem olei continere respondetur. Prior vero mensuras describendi ratio certa et stabilis est, nihilque mutatur, et nulla cotila minor est dimidio sextario, nec cyathos plures aut pauciores, quam sex continet. Posterior vero mensuras aestimandi ratio non est perpetuo eadem, neque cotyla semper uncias novem, sed interdum plures, interdum pauciores continet. Nam etsi mensurarum capacitas non mutetur: rerum tamen, quae ea dem Mensurae quotuplices. mensura mensurantur, pondus non est idem. Unde Medici hodie, cum in liquidis etiam potius pondus, quam mensuram spectent, et mensurae saltem, ut ponderandi labori supersederi possit, usurpentur, triplices liquidorum mensuras usurpant, alias scilicet vino et aquis destillatis, alias melli, alias oleo mensurando destinatas. Quae mensurae etsi omnes unciarum notis distinguantur: tamen unciarum distinctionem liquidorum pondus variat. Cum enim oleum leve sit, major ejus copia unciae respondet: Vinum cum sit oleo gravius, minor copia unciae respondet: adhuc gravlus cum sit mel, minima respectu reliquorum quantitas unciae respondet. Et trium, olei, vini et mellis haec animadversa est proportio, ut olea vinum superent nona parte, ita ut mensura olei mensuram vini contineat, et nonam insuper ejus partem: mellis vero mensura continet pondus mensurae olei, et ejus dimidium; et vini pondus ac terriam ejus partem.

Mensurae minima cochlear. Caeterum mensuras illas, quae non ponderis ratione aestimantur, sed solum capacitate, quod attinet, ut granum est principium omnium ponderum: ita principium omnium mensurarum, et earum minima est cochlear, atque ultra cochlear mensurarum divisio non progreditur. Est autem cochlear quadruplex, minimum, parvum, magnum, maximum. Minimum drachmam dimidiam ponderis, rei in pondere etiam mediae; parvum integram; magnum fesquidrachmam; vel drach. duas, juxta Domini cum Massariam, in lib. de ponderib. et mensur. vid. D. Hoffman. l. z. var. lect. cap. 1. p. 47. maximum semunciam pondere capit.

Mystrum. Mystrum commune parvum cyathi dimidium est, et continet pondere olei vj, vini velaquae xx. mellis ix.

Cyathus. Cyathus est cotylae pars sexta; pondere, observatione cammuni, capit olei xij, vini vel aquae xiij. j, mellis xviij.

POrrocum medicamentorum magna sit differentia, et varia facultatum in agendo efficacia: magna etjam quantitatis, quae una vice offertur, quam dosin appellant, oritur varietas. Sunt autem medicam menta vel simplicia, vel composita; quae dividuntur, in evacuantia atque alterantia. Alterantia quod attinet, earum facultates in quatuor gradus dividi, notum est. Cum autem medicamenta illa sint corpora mista, non absolute et simpiciter elementa calida, frigida, humida sicca, sed contrarias qualitates secum habeant; ab excessu vero dominantium qualitatum de nominationem accipiant: quae sit proportio qualitatum in quolibet gradu, in quirere difficilimum est.

Graduum in medica mentia distinctio et proportio. Alii enim, ut Alchindus, proportionem Geometricam in gradibus distinguendis observant, eamque duplam: ac medicamentum temperatum esse dicunt, quod habet unam partem calidi, unam frigidi, unam humidi, unam sicci: quod vero in primo gradu a temperato recedit, duplum habet qua litatis sibi similis, verbi gratia, calidum in primo, respectu calidi in temperato, duplum est. Atque ita procedendo geometrica proportione, virtus medicamenti secundi gradus est dupla, respectu virtutis primi gradus; et quadrupla, respectu temperati. Virtus medicamentitertii gradus est dupla, respectu virtutis secundi gradus; quadrupla, respectu primi; octupla, respectu temperati. Medicamenti in quarto gradu virtus est dupla ejus, quae est in tertio gradu, quadrupla secundi, octupla primi, sedecupla ejus, quae est in temperato. Atque ta medicamentum primi gradus habebit sese ad temperarum, ut 2; secundi, ut 4; tertii, ut 8; quarti, ut 16.

Alii Arithmeticam proportionem, quae eandem quantitatem excessus, neglecta aequalitate proportionum, servat, in gradibus ponunt: secundum quam optinionem talis erit ordo graduum, qualis erit numerorum: atque medicamentum in primo gradu se habebit respectu temperati, ut 2; in secundo, ut 2; in tertio ut 4; in quarto, ut 5. Alii aliter sentiunt.

Verum etsi in hac animorum nostrorum caligine, et naturae obscunritate non facile definire est, qua ratione et proportione elementa ad mixtionem concurrant: tamen a plerisque retinetur sententia Alchidi, et in gradibus proprotio geometrica, non arithmetica esse statuitur. Idque ea de caussa, quo inter proximos gradus longe major est diffentia atque inaequalitas, quam est inter duos numeros sese proxime consequentes. In tertio enim gradu medicamenta, qualia sunt non pauca aromata, sine damno usurpare licet: cum calida in quarto pletaque instar veneni sint. Deinde quod inter vires diversorum graduum non eadem est inaequalitas, sed major inter medicamenta secundi et tertii major est inaequalitas, quam inter primi et secundi. Quibus accedit et hoc, quod haec sententia cum dosibus graduum a Medicis longa experientia observatis convenit. Nam et illa se in duplo excedunt, ut jam patebit.

Alternamtium doses. Temperati dosis censetur a ij ad ij: medicamenti in primo a j ad l: in secundo a ss ad ss: in tertio . v. ad ij: inquarto a ii ss ad j

Est autem hîc notandum, cum in quolibet gradu, ut apparet in dosi, quaedam laritudo sit: in ultimis gradibus non semper licere ad summam dosin adscendere, neque quae in quarto sunt gradu, omnia ad j posse ex hiberi, sed prout alia sunt in principio, alia medio, alia in fine quarti, ita dosin esse moderandam.

Eaedem proportiones etiam applicari solent mediacamentis evacuantibus. Nam non minor eorum, quam Alterantium est differentia. Qua propter et eorum doses secundum differentia graduum, ut Capivaccius inprimis ea digessit, proponemus. Qua de re tamen observandum, ea, quae de purgantium dosi absolute dicentur, de eorum substantia esse intelligenda. Nam cum in decoctione vel infusione aliquid virtutis vel evanescat vel non extrahatur: in infusione vel decoctione majore quantitate usurpantur; plerumque dupla, nonnunquam etiam quadrupla.

Pharmacopoeiae partes. TOtam duobus absolvi, nimirumcerta quadam praeparatione materiae medicae, atque ejusdem in formam medicamenti redactione et compositione, antea dictum est. Atque ita tota Pharmacopoeia in duas partes dividi potest, quarum prima tractat operationes, per quas pharmacopoeus ad optatum finem pervenit, et quarum saepe in unius medicamenti praeparatione plures, et eaedem in diversis praeparandis requiruntur: Atera per illas operationes certa remedia praeparare, et in certam formam redigere, atque ubi opus est, plura simul conjungere et componere docet. De utraque jam dicendum est, et quidem de priore prius.

Verum quia medicamentorum praeparatio nostro seculo non parum variari coepit, at que hodie Chymia in omnium non solum ore, sed et manibus fere est, resque haec quasi sectas Medicorum parit, vulgoque nominari audiuntur alii Galenici, et Dogmatici; alii Chymici, Spagyrici, Hermetici, Paracelsici, alii Chymiatri, Chymicomedici, Galeno Chymici:quid Chymia sit, hîc breviter inserendum videtur.

Chymia unde dicta. Chymia, et cum articulo Arabico Alchymia, a nonnullis dicta putatur, vel , quod est fundere et liquare; aliis a succo, quod scilicet corpora, et inprimis metalla et mineralia, quae duriora sunt, in liquorem et succos fundere ac eliquare doceat. Caelius Rhodiginus, lib. 7. antiq. lect. c. 2. artificii hoc genus, verbo luxato, Alchymiam vel quasi , dictum putat. Aliis haec ars Chemica, quasi AEgyptia dici creditur, cum, ut est apud Plutarch. in lib. de Iside et Osiride, AEgyptus etiam Chemia quibusdam nominetur. Fuit enim haec ars jam usque ab Hermete Trism egisto Sacerdotibus AEgytiis familaris et nota. Ab iis, qui Paracelsum sequuntur, appellatur quoque Spagyrica; quam vocem nonnulli , a segregando et conjungendo, quod heterogenea separet, et homogenea iterum conjungat, deductam putant. Interdum tamen Spagyriae vocabulum non pro arte Chymica accipitur, sed pro ea Chymiae parte, quae utilem in Medicina finem habet propositum; quae a quibusdam Chymiatria dicitur. Verum omniu nominum, quae Paracelsus et alii sibi pro libitu fingunt plurima, origine in quirere velle, nec possibile est, nec necessarium. Sunt etiam inter Chymicos, qui Chymiam Philosophiae nomine specialiter indigitant, ac ubi Philosophum nominant, Chymicum saltem intelligunt, Etsi vero ad Physicas contemplationes et rerum Naturae perscrutationem summopere utilis et necessaria sit Chymia, adeo ut vix quisquam in hoc genere excellere possit, nisi Chymiae cognitionem habeat: tamen arrogantius hic titulus aliis praeripi, et huic arti solum tribui videtur. Verum, nominibus missis, rem ipsam Chymia quid. videamus, et quid Chymia sit, ac quibus terminis coerceatur in quiramus. Ut autem ubique difficilium est desinitiones constituere: ita et hîc non parva offertur difficultas; quae ex eo maxima partem ortum habet, quod nonnulli angustioribus terminis artem hanc includunt, et eos saltem, qui in metallis transmutandis occupantur, Chymicos nominant: alii quoscunque etiam, qui circa metalla, e alias res igne elaborandas versantur, Chymicorum nomine dignantur. Verum utrosque peccare, et media via incedendum ac Chymiam hoc modo fefiniri posse existimamus; quod chymia sit Ars corpora, concreta caloris beneficio ad purum efficacemque statum elaborandi et educendi.

Finis chymia internus. Finis enim Chymia internus est, corpora naturalia concreta, seu corpora naturalia mista purificare, solvere et componere, alterare, et exaltare, et ita elaborare, ut vel partes seorsim et singulae, vel omnes iterum mistae et compositae sint quam purissimae et efficacissimae, atque ad usus in vita humana peculiares et nec essarios aptissimae et commodissimae.

HIs obiter quasi praemissis, ipsae operationes et Pharmacopoeo necessariae explicandae sunt. Verum quia et Chymici, atque alii etiam pharmacopoei calore atque igne, ut communissimo instrumento, opus habent: prius adhuc de calore dicemus. Reliqua enim instrumenta in singulis operationibus commodissime enumerari poterunt.

Gradus caloris. In calore vero inprimis considerandi sunt gradus, et ignis adhibendi modi. Gradus caloris in genere et absolute quatuor constituuntur. Primus est, qui placidus et mitis apparet: secundus, qui acrior jam est, et manui fere intolerabilis: tertius destruit: quartus summus est. Verum quilibet horum graduum magnam habet latitudinem, ac non immerito quilibet gradus iterum in suos gradus distingui potest. Exempli gratia, in quarto quidem gradu is calor est, quo metalla incandescunt, sed longe major est is, quo liquantur, et funduntur, et requiritur major in uno, quam altero metallo fundendo. Nonnulli gradum primum definuntbalnei calore: secundum cineribus; terium arena vel scobibus ferri; quartum nudo igne. Verum hîc observandum, recte quidem gradus ignis hoc modo distribui, neque facile Balneo calorem cinerum, arenae, multo minus ignis patentis substitui posse; et digestio, quae in B. M. fit. vix commode in cineribus vel arena institui potest: Tamen quilibet gradus suas rursum mansiones, ut cum Medicis loquar, seu differentias habet. Balneum potest esse tepidum, potest fervere: Cinerum etiam calor nunc major nunc minor esse potest.

Verum si respectu objectorum ac materiae praerandae, atque ejudem praeparationis respectu calor consideretur, iterum in qualibet operatione calor in quatuor gradus distingui potest. Semper enim a lento igne, et per gradus in qualibet operatione procedendum, ad eum usque gradum qui ultimus appellatur. Exempli gratia, si in balneo vel cineribus aliqua planta, ve simile quid, quod facile igni ex corrumpitur, elaboretur, si gradus ex ordine exhibendi sunt, erit in ea operatione summus et ultimus, qui plantam destruere potest; qui si absolutê consideretur, secundus est, et si metallo alicui conferatur, vix initium caloris est. Ita siquid in igne circulari ponatur, primus gradus est, cum ignis satis distanti spatio a vase removetur: secundus, cum paulo propius admoventur: tertius, cum vas ipsum fere tangit: quartus, cum vas prunis obruitur. Sic in destillatione per retortam gradus primus est, cum per aliquod tempus retorta sensim incalescit: secundus, cum jam plane calet: tertius, cum incipit incandescere: quartus, cum plane jam incanduit. Qui tamen gradus ultimus non in omnibus perretortam destillationibus necessarius est, sed interdum et in hac destillatione ultimus gradus est, cum incipit retorta aliquomodoincandescere. Ideoque haec omnia, et tempus et spatium cujuslibet gradus definiri non possunt, sed multum situm est in peritia ARtificis, et notitia materiae tractandae. Praestat tamen plerumque peccare in defectu, quam in excessu. Si quid enim semel violentia ignis corruptum est, in integrum restitui non potest; et saepe vitra corrumpuntur, et alia pericula accersuntur: Verum si in defectu quid peccatum est, continuatione et caloris gradu aucto id compensari potest; etsi tempus operationis prolongetur.

Quomodo varii caloris gradus parari possint. Caloris autem gradus varii modis concinnari possunt, et ex variis caussis pendent, quarum praecipuas proponemus. Primo enim variis modis et mediis adhiberi potest. Alias enim materia cum vase idoneo, vel etiam absque vasenudo et patenti igni admovetur. Qui rursus variis modis administratur. Ignis circularis. Vel enim circularis est, qui in plano ambit vasa, a loco distanti paulatim vasi propius admovetur, donec tandem super ipso vase accumuletur; vel vasi in fornace idonea subjicitur: aut etiam, ut suo loco in destillatione descensoria patebit, supraIgnis reverberatorius. accumulatur. Vel reverberator rius est seu antitypus, cum flamma ab

operculo seu testudine fornacis reperussa, materiam quasi verberat, et ita undiquaqueambit. Cujus fornacis variae sunt formae, rotunda, quadrata, turrida, testitudinea, strata, pro variis usibus. Tales fornaces sunt vitrariorum, et aliae, de quibus Libav. lib. 1. Alchym. c. 8. Quae Medici Chymici instituto inservire possit, praecipua est, quae in tabula ad finem libri posita notatur no. 1. et quae postea in destillatione per retortam monstrabitur.

Alias vero materia cum suo vase igni patenti non objicitur, sed alio Balneum siccum. corpore intermedio ipsi admovetur, idque variis modis. Primo enim si catius seu capella (in tab. 2) cui imponitur in tripode vas, materiam praeparandam continens, sit vacua, commodissime appellatur Balneum seu Stupha sicca. Si vero vas non sit vacuum: varius calor, pro varietate materiae, quae catino imponitur, haberi Balneum M. potest, et variis nominibus appellatur. Si aqua impleatur, et vas cum materia destillanda aquae immergatur: appellatur simpliciter Balneum maris vel Mariae. Balneum praeterea non ex sola aqua parari potest, sed et scobe ligni serrati vel foeno capellam replere idque humectare, atque ita vitrum imponere licet. Si vero vas cum materia elaboranda non aquae immergatur, sed ita collocetur, ut saltem vaporem calentis aquae excipiat, nominatur Balneum roris vel vaporosum. Postea repletur catinus cineribus, farina laterum, arena, scobe vel limatura ferri et similbus.

Sed hi modi omnes calorem administrandi calorem vel majorem, vel minorem suppeditare possunt. Potestque esse balneum tepidum, majorem vel minorem calorem concipere ex aliis caussis. Nunquam tamen, ut recte docet Geber, lib. 1. summae perfect. parte 4. c. 50. aqua eam acuitatem ignitionis, ut loquitur, suscipit, quam cineres: neque cineres eam caleditatem subministrare possunt, quam arena et limatura ferri.

Secundo caloris temperatio dependet ab igne copiosiore vel pauciore: hujus copiam in carbonibus accensis pro libitu Artifex minuere, augere et qualem libet, procurare potest; idque copia vel paucitate carbonum, vel aeris liberiore afflatu, ejusdemque exclusione atque interceptione. Major enim carbonum copia majorem et potentiorem calorem suppeditat: si tamen accendi ob aeris afflatum et spiracula apeta possint. Per ostia et spiracula fornacis quomodo calor moderandus. Nam etiam magnam carbonum copiam una vice in fornacem ingerere licet, modo caveatur, ne una vice accendanturi quod fit clausis, quatum opus est, spiraculis et ostiis. Neque n. plus carbonum accenditur, quam perspiracula exspirare, et quantum per ostia attrahi potest. Imo nisi pateant alioquo modo spiracula, suffocatur ignis. Itaque si magnus calor requiritur, ostia et spiracula patentiora efficimus, euaque tota et omnia, vel plura aperimus: si minor, ostiola et spiracula minora facimus, et vel pauciora, vel ex parte saltem patefacimus. Inprimis autem augertur calor, si inparte in feriore et sub carbonibus aer subeat. Unde et major calor suppeditari potest, et omnino calorem rectius moderari licet, si carbones in craticula potius, quam in pavimento jaceant. Quod si in parte inferiore aeri liberior aditur denegetur, et in plano ignis accendatur; follibus flamma augeri potest. Loci tamen quoque ratio habeatur. Nam in magna fornace major est calor: si tamen justa sit materiae seu carbonum, loci et spiraculorum proportio. Etsi enim fornax sit magna, et omnia spiracula et ostia pateant, non tamen conveniens carbonum quantitas suggeratur, ignis non uagetur. Verum haec omnia rectius monstrari, quam describi possunt. In aliis ignis formentis, ut spiritu vini, oleo, calor pro multitudine et magnitudine ellychniorum, intendi et remitti potest: quod monstrare facile est.

Tertio ad calorem variandum facit etiam catini, quem vulgo Gapellam nominant, varia ab igni distantia. Si enim propius igni admoveatur, calor intenditur: si altiore loco situetur, remittitur: qua ratione etjam gradus regere solet in suo Athanore Henricus Conradus; quod tamen ellychniorum multitudine et magnitudine quoque praestari posse modo dictum est.

Non solum veor secundum altitudinem capella propius igni admoveri, vel longius ab codem removeri potest, sed et alio modo, ut ex fornace (in tab. 3) videre est, in qua uno igne plures caloris gradus suppeditari possunt, pro ut capellae propius vel longius a fornacis latere et foramine, per quod calor e fornace ignem continente suppeditatur. distant.

Tandem calorem fovens materia varios gradus suppeditare potest. Ut enim jam de fimo equino, vinaceis et similibus nihil dicam: carbones ipsi, prout ex lignis solidioribus vel rarioribus parantur, et majores vel minores sunt, majorem vel minorem gradum caloris excitant. Si tamen reliqua, ut jam dictum est, consentiant.

In gradu caloris in Chymia plurimum situm. In his itaque caloris gradibus cognoscendis, adhibendis, regendis, et discendo, qui calor cuilibet materiae conveniat, sese diligenter exerceat Chymiae tyro. Hoc enim nisi fiat, oleum et operam, aut potius carbones, materiam et tempus ipsum perdet, et saepe praestantissimos ac peritissimos Artifices falsitatis insimulabit; cum se potius imperitiae accusare debeat, quod debito igne opus non rexerit. Neque si quid, quod aliis bene cessisse novit, non bene cedat, animum mox despondeat, sed in repetita operatione ignem cautius regat. Ita enim optatum finem procul dubio assequetur.

Caveat et hoc quilibet, ne vitra calida subito frigori admoveat, vel aqua frigida conspergat, aut re quacunque frigida attingat. Et quo vitrum est calidius: eo facilius a frigore rumpitur. Ideoque interdum, ubi ab igne vehementiori valde incaluerunt, etjam aer et ventus frigidus, clausis fenestris laboratorii, arcendus est. Hoc enim nisi fiat, et vitrum caliduma re frigida tangatur: non minus rumpitur, quam si frigidum subito igni admovetur. Quapropter antequam, operatione perfecta, vitrum eximatur, probe refrigescat.

JAm ipsas operationes atque et praeparationes ad medicamentorum compositionem necessarias videamus. Cum vero supra dictum sit, pene nullam inter Chymicum, quatenus quidem is Medicinam spectat, et pharmacopoeu esse differentiam: etiam illas non separabimus, et alias Chymico, alias vulgari pharmacopoeo proprias attribuemus sed omnes conjunctim proponnemus; cum omnes perito et docto pharmacopoeo cognitu necessarias esse censeamus. In recensendis aute, et in rodinem digerendis hisce operationibus, cosultius esse putamus, omnes operationes illas enumerare faltem, et qua ratione quaeque perficiatur, dicere, quam anxie et scurpulose, qua ratione dividi, et ad dichotomias redigi possint, disquirere, et ea de caussa res potius obscunrare, quam declarare. Si quis tamen et ista cognoscere cupit, consulat Andr. Libravium et Joh. Beguinum. Nos hoc dabimus operam, ut cognatas simul tradamus.

Operationes vero haec omnes etjamsi ad referri posse videantur: nobis tamen pro notro instituto in tres classes eas redigere placet. Primâ complecti libet eas operationes, quae ad rei dissolutionem et corruptionem pertinet: quales sunt, Tritura, rasio, laevigatio, limatura, liquefactio seu solutio, deeliquium, ustio, incineratio, calcinatio, praecipitatio, fumigatio, putredactio, et fermentatio. In secundam eas conjiciemus, quae ad separationem atque alicujus rei detractionem comparatae sunt: quales sunt; cribratio, lotio, macertio, infusio, coctio, colatio, despumatio, clarificatio, filtractio, digesti, expressio succorum, destillatio, sublimatio, exsiccatio, evaporatio, exhalatio, coagulatio. In tertia vero eas explicabimus, quae ad rei alterationem, immutationem, perfectionem, confervationemque, sunt comparatae: quales sunt; digestio, circulatio, conditura, digestio, circulatio, conditura, nutritio. Hoc tamen de his omnibus observandum, non adeo stricte hoc accipiendum esse, quasi quaelibet harum operationum uni solum ejus classis, inqua singulas posuimus, fini inserviat, unumque usum habeat: cum, ut in specie patebit, una opertio plures usus habere possit. Hos tamen praecipue singulis competere existimamus.

In prima classe operationum, quae in compage rerum dissolvenda et re quodammodo corrumpenda versantur, primo posuimus trituram, rasionem, limaturam.

Tritum. Trituram quod attinet, praecipuus ejus finis est, ut res in minimas partes redigantur, ut postea vel faclius et exactiuscum aliis misceri, vel virtus earum extrahi possit. Nam quod Mercurialis et hunc finem addit, ut praevae medicamentorum facultates inter triturandum diffientur et evanescant, nullius momenti est. Licet enim per triturationem aliquid substantiae dissipetur: tamen non magis mali aliquid, quam boni, dissipatur. Qualis res est, tale illud, quod triturando dissipatur. Ideoque ea, quae tenuiorem Rhabarbarum non valde terendum. substantiam habent, fortem triturationem non feruntl atque experientia testatur, rhabarbarum forti et longiore tritura aliquid virium amittere. Cum vero inter terendum aliquid de substantia et viribus rei exhalare soleat, pharmacopoeus, atque inprimis Chymiae tyro, cautus sit, ne rerum venenatarum et acrium spirius et halitus incaute seu ore, seu naribus excipiat; ideo pilas operculis, et faciem vesicis vel aliis tegumentis muniat.

Qua autem ratione tritura sit instituenda, de eo non multa opus est praecipere: usus docet alia aliis esse durioral, alia tenaciora, alia magis friabilia. Ac propterea hoc monendum, medicamenta, quae diversum in hoc genere substantiae modum habent, quorum alia facilus, alia difficilius teruntur; non esse simul terenda, sed singula seorsum, aut certe ea saltem simul, quae eodem modo trituram sustinent. Deinde et hoc tenendum, ad nonnullos usus, ut ad infusionem, coctionem et alios minus exactam trituram sufficere: verum ad medicamenta fermentanda, ad unguenta, emplastra subtilissima opus esse tritura, ut omnia exacte misceri, et minimum unius a minimo alterius tangi possit. Praeterea et hoc monendum, quaedam gummi, lacrymarum ac succorum genera per se teri non posse, nisi alia sicciora iis admisceantur. Insuper hoc quoque observandum; medicamenta non diu, ante quam vel commisceri, vel in alios usus adhiberi debent, esse terenda. Ex tritis enim virtus longe facilius, quam ex integris exhalat et evanescit. Instrumenta quod attinet, pliae sunt aliae lapideae, aliae aeneae, aliae ferreae, aliae plumbeae. Frequentissime usurpantur aeneae. Interdum tamen marmoreae vel plumbeae eliguntur, ut in species, ubi opus erit, monebitur.

Lavigatio. Praeter triturationem et alterius praeparationis faciunt nonnulli mentionem, quam Laevigationem dicunt, sed revera nihil est, nisi exactissima trituratio, qua medicamentum aliquod in marmore, porphyrite vel alio lapide polito, affuso liquore conveniente, vel etiam sine liquore, mola parva lapidea manu versatili, tamdiu versatur, ut in pollinis pulverisque pene impalbabilis Alcohol. formam, (alcohol vocant, atque hoc vocabulum etiam ad spiritum vini subtilissimum transrferunt) redigatur, eo modo, quo pictores colores praeparare solent. Quod in iis, qui os usus facere opus est, tum in nonnullis ea de caussa, ne partes quibus applicantur, asperitate offendantur,quod in oculis fieri solet: unde ea, e quibus ophthalmica medicamenta parantur, subtilissime terenda sunt.

Sectio. Tandem aliae qu aedam opertiones finitimae sunt. Forcipibus aut cultellis folia, caules, radicesque plantarum secantur, et hoc modo ad coctionem vel infusionem, aut ad trituram Rasio. praeparantur. Raduntur alia seu torno comminuuntur, ut ligna, cornua, ungulae, dentes animalium eosdem ob fines. Sunt tandem quaedam, Limatura. quae nec sectione, nec tritura comminui possunt: et lima atteruntur et comminuuntur; qualia sunt pleraque metalla, ut ferrum et alia; possunt tamen cornua atque ossa animalium, et ligna eodem modo cominui.

EST et pharmacopoeo saepe necessaria liquatio, qua res duriores in liquidiorem substantiam a calore reducuntur; ut et dissolutio. Distinguunt enim nonnulli inter liquationem et disso lutionem, quod liquatio semper beneficio caloris et plerumque sine humore addito fiat. Dissolutio vero semper cum humore, et Liquatio. saepe siue calore. Liquescunt adipes, butyrum, medullae, cera, pix, resinae, gummi genera quaedam, ut gummi elemi, ut et metalla vi ingis majore, sed plerumque pulveribus, ut facilius Fusio. fluant, addius. Sed cum haec metallorum liquatio seu fusio non tam Medicis, quam Metallicis usui sit, de ea, cui id libet, consuli potest Agricola, lib. 7. de re metallica, et Andr. Libav. lib. 1. Alchym. cap. 16. lib. 2. tr. 1. cap. 38. et comm. Alchem. part. 1 lib. 3. cap. 6.

Dissolutio. Dissolvuntur sales, gummi et plurima alia. Verum non quodvis in quovis liquore et succo liquescit; sed alia in aliis. Aquae fortes et regiae dictae, quae solidissima etiam metalla solvunt, sulphur vel gummi aliquod non dissolvunt, ideoque convenientes pro dissolutione liquores eligendi. Sales omnis generis, ut commune, vitriolum, alumen, sal pertrae; saccharum item, manna, aloê, et alii succi, alcrymae item, ut et gummi arabicum, pruni, cerasi, juniperi, heberae, et quaedam alia, in aqua, praecipue calida, dissolvuntur. Alia in aceto ut gummi multa genera, ammoniacum, bdellium. Resinae vero, sulphur et omnia oleosa ac pinguia, oleo et rebus pinguibus. Terebinthina aqua non dissolvitur, nisi quid ex ovorum vitellis addatur.

Instituitur autem illa liquatio et Dissolutionis finis. dissolutio varias ob caussas. Nunc ut facilius cum aliis misceantur medicamenta: nunc ut prompius assumantur in corpus, et in partem affectam distribuantur ac penetrent: nunc ut ab impuritatibus et sordibus purgari queant.

Deliquium. Peculiare solutionis genus est, quod appellant deliquium, cum corpus per aerem humindum, qui sese in illud insinuat, fluidum redditur. Cum vero sine calore, solâ aereis humiditate, nihil liquari possit, nisi sal:patet hinc, per deliquium nihil solvi posse, nisi quod vel sal est, vel salis aliquid continet. Itaque primo liquescunt salia, alumen, nitrum et similia, quae tota in liquorem abeunt. Deinde calces vel maxima parte in liquorem solvuntur, vel aliquid ex iis liquescit, prout plus vel minus salis continent. Atque hac via etiam metalla solvere, et in liquorem redigere, atque ad extractionem praeparare possumus.

Instituitur autem deliquium hoc modo: Res liquanda vel tabulae marmoreae, vel vitreae, vel ferreae stanno inductae, inspergitur, cujus latera cera inducuntur; vel rei solvendae filum laneum crassius, quod filtrum appellant, cujus extrema in vas recipiens dependeant, circujicitur, ne quid diffluat, atque lapis vel tabula ita locatur, ut in declive liquor solutus fluat, subjiciturque declivi tabulae parti vas, quod liquorem excipiat. Ponitur tabula in locum subterraneum et cellam frigidam. Notandum enim ista deliquid facilius perfici mense Junio, Julio, Julio, Augusto, quo tempore cellae sunt frigidiores. Interdum guttae aliquot aquae vel alterius liquoris convenientis sali vel calci insperguntur, ut solutio eo citius fiat. Nonnunquam materia vasi vel vesicae bubulae includitur, et vel in aquam, vel ad vaporem balnei roris suspenditur: sed materia tum talis sit, quae tota liquescere possit. Tempus deliquii in aliis brevius, in aliis longius requiritur. Et quo quid ad salis naturam propius accedit, et quo sal est subtilior, eo liquatur, facilius. Alia dierum, alia septimanarum, alia mensium, alia vix anni spatio liquantur. Hoc modo sal tartari in liquorem abit, si in cella in tabulam vitream ponatur, et aceto vini conspergatur, quem oleum appellant. Ita sal corallorum; ita crocus Martis in oleum abit.

Tostio. ETsi Tostio magis ad eas praeparationes pertineat, quae separandae partis alicujus medicamenti gratia instituuntur: tamen propter cognationem huc referre eam libet. Perficitur autem tostio in patella vel sarragine ferrea inprimis igni supposita, atque medicamenta injiciuntur, ac crebro agitantur, ut humiditas illorum maxima ex parte absumatur. Torrentur autem et assantur medicamenta, ut qualitatem, quae in medicamento superflua est, amittant. Ita ubi rhabarbaro vim purgatoriam adimere cupimus, ut sola vis adstrictoria maneat, illud torremus. Interdum torrentur medicamenta, ut superflua humiditas absumatur atque exsiccetur: quo modo etiam praeparantur, ut facilius postea conteri, et in pulverem redigi possint.

Vstio. Majore igne perficitur Ustio, Incineratio et Calcinatio Ut enim in tostione res potius siccatur, quam aduritur, et si quid aduritur, extremasaltem superficies aduritur: ita in ustione partes tam internae, quâm in superficie positae aduruntur. Appellant hanc operationem nonnulli in genere calcinationem, et omnem resolutionem, qua res in cinerem, calcem, aut pulverem igne redigitur, sub calcinatione complectuntur: Verum commodius combustionis nomine eas omnes operationes comprehendere licet. Ustione fit vulgaris C. C. praeparatio, qua ollae inclusum in fornace figulina ad albedinem ustum, et calens adhuc in conveniente liquore extinguitur et postea teritur. Alia tamen praeterea est C. C. praeparatio, sine ustione, de qua cap. seq. dicetur. Cum autem calx et cinis non immerito distinguantur: etiam Cinefactionem seu Incinerationem, ut appellant, a calcinatione distinguimus; et Incinerationem appellamus, qua combustilia in cineres; Calcinationem, qua res in calcem rediguntur.

Cinefactio, Cinefactio seu in cineres reductio fit, cum humidum, quod in combustili erat, et per quod partes cohaerebant, igni absumitur. Fit autem hoc duobus modis: primo aperto igni ipsa res nuda objicitur, et in cinerem redigitur. Deinde in clauso vase materia comburitur, et in cinerem vertitur: quae combustio a priori in eo differt, quo ibi, quicquid est volatile, in auras evanescit; hic vero quaedam volatilia cum fixis retinentur et figuntur. Sed necesse est, ut ignis hic sit vehementior, et non solum vas, sed et ipsa materia igniatur tota. Alias enim solum tostio fit, non cinefactio; et hac de caussa opus est nonnunquam repetere hanc ustionem.

Sunt verô, quae in cinere rediguntur, inprimis plantae et animalia: et quaeruntur cineres plerumque salis gratiâ. In cineribus enim nihil relinquitur, nisi sal, et terra mortua quaedam, ut appellant, atque inutilis: reliqua omnia igne absumuntur. De cineribus vid. Libavius lib. 5. Syntagm. arcan. Chymic. cap. 18. 19.

Si tamen incineratio nondum perfecta est, resque nondum in cineres plane redacta, Combustio saltem appellatur ista operatio, et res tales commodius generali nomine combustae, quam in cineres redactae dicuntur.

Calcinatio. Calcinatio vero proprie dicta praecipue habet locum in metallis et mineralibus, et quae his sunt cognata, ut quae per se non ardent, et duriorem habent compagem. In animalibus solum ea calcinantur, quae lapideam fere habent duritiem, ut reste ovorum et concharum, et lapides in animalibus quibusdam nati: in vegetabilibus coroll[?]ia. Geber, libr. 1. sum. perfect. cap. 51. definit calcinationem, quod fit rei per ignem pulverisatio, per privationem humiditatis partes conjungentis. Ubi non totalem omnis humiditatis privationem intelligit. Nam metalla, quae calcinantur, saepe reduci possunt, nihilque aut parum substantiae metallis calcinatione deperit.

Calcinationis usus. Magnum autem habet usum calcinatio in metallis et similibus. Primo,quaedam calcinantur, ut ad solutionem fiant aptiora. Cum n. compages corporum talium sit durior: aliter essentiae inde extrahi non possunt, nisi in minimas partes et atomos quasi redigantur. Deinde fit calcinatio, utacrimoniam deponant medicamenta: Alia contra calcinatione fiunt acriora. Cum enim quorundam acrimonia humore aqueo diluatur: si illa aquea humiditas igne absumatur, calx longe aerior redditur; id quod in vitriolo calcinato videre est, quod longe acrius est, majoremque corrodendi vim habet, quam non calcinatum. Ita tartarum calcinatum acrius redditur. Ubi vero acrimonia in tenui substantia consistit, seu a sale volatili dependet: eo ignis vi dissipato medicamentum mitius evadit.

Calcinantur autem, ut Geber, habet, libr. 1. summ. perfect. part. 4. cap. 51. corpora, id est, metalla, et spiritus, id est, ea mineralia, quae ex igne aufugiunt.

Calcinationis metallorum, ut ex Gebro, allegato loco, et summa cap. 70. seu, ut in aliis distinguitur, lib. 2. summ. perfect. part. 2. cap. 14. videre est, finis duplex est; primo, ut illud, quod est inflammabile, atque impurum et crudum, tollatur, alteretur; deinde ut calcinat facilius in liquorem abeant, tenuiora evadant, et naturam corpoream et torpentem cum spirituali commutent. Spirituum autem calcinationis finem Geber, lib. 1. summ. perfect. cap. 51. esse docet, ut facilius figantur, et solvantur in aquam. Quoniam omne calcinati genus fixius est, quam non calcinatum, et facilioris solutionis, quia partes calcinati magis subtiliatae per ignem facilius cum aquis commiscentur, et in aquam convertuntur.

Calcinatio quot modis fiat. Fit porrô calcinatio duobus modis: vel igne actuali, vel potentiali. Igne actuali fit calcinatio, cum vinculum continuitatis actuali igne absumitur. Cum vero per aquas fortes et erodentes, atque alia caustica corroditur: calcinatio per ignem potentialem appellatur. Est tamen, ubi utraque conjungitur, ut mox dicetur. Calcinationem per ignem actualem quod attinet, fit ea etiam non uno modo. Alia enim per se sine ullo additamento calcinantur: alia vero cum additamentis, quae vel fusionem prohibent, vel simul corrodunt et comburunt, ut sunt salium genera. Calcinatio, quae admistis pulveribus Cementutio. corrosivis appellatur, fitque cum crucibulum vel pixis laminato metallo, et pulveribus corrosivis repletur, S. S. S. ut moris est, faciendo, postea pixis vel crucibulum igni circulari, aut reverberationi per gradus exponitur. Nonnunquam antequam calcinantur, prius aquis quibusdam extintuuntur: nonnulla prius corroduntur per suas aquas, postea reverberantur. Quaedam enim ita tenaciter cohaerent et solida sunt, ut nisi prius corrodantur, vix ignis iis vim aliquam inferre possit. Ignis vero inea, quae jam ante divisa sunt, facilius agit, quam in integra. Contra quaedam prius reverberantur, postea corroduntur. Sed in specie haec magis patebunt. Hoc in genere adhuc monendum est, in omni calcinatione cavendum, ne usque ad extremam procedat corruptionem, qua omnis rei forma, substantia et virtus pereat.

Cum autem sit rerum calcinandarum magna diversitas: hanc vasorum, ignis, et aliarum circumstantiarum diversitas oritur. Plarima in fornace reverberationis calcinantur: alia in libero aere: Atque alia vasis clausis, alia in apertis. In vasis clausis, si materia sit volatilis, spiracula relinquantur, ne vas rumpatur. De calcinatione metallorum in specie passim agunt Chymici, Geber, in libro fornacum, Rosar. minor. Alchemia Alberti Magni, et alii.

[?] Calcunatio. Aurum calcinatur, si per [?] fusum et purificatum amalgametur cum sextuplo [?] ii, additoque [?] is duplo continuo ad ignem agitetur, donec [?] et [?] exhalent. Calcem relictam nonnulli spiritu vini madefaciunt et accendunt.

[?] Calcinatio. Argentum non incommode calcinatur, et quasi in resinam redigitur, si subtiliter laminato partes ij [?] ii sublimati addantur, et [?] super igne exhalet. Remanet enim argentum instar resinae. Plura de Calcinatione [?] et [?] videantur apud Beguinum, lib. 2. cap. 16.

[?] Calcinatio. Ferrum modo solo igne, modo cum [?] calcinatur et reverberatur. Vel etiam dum ipsi candenti magdalis [?] affricatur; Unde liquescit in aquam subjectam destillat. Nonnulli [?] et scobem [?] aceto vitriolato imbibunt, et ubi loco calido siccata fuerit massa, horis 9. reverberant: huncque laborem quater repetunt, donec rarescat ferrum instar lanae.

[?] Calcinatio. Eodem modo et cuprum calcinant, sed ut commodius in pulverem redigi, et conteri possit, prius in pixide cementatoria (in tab. 4.) cum sulphure in igne circulari calcinant, hinc igniunt et contundunt. De calcinatione [?] et [?] Beguinus, libr. 2. cap. 15.

[?] Calcinatio. Modum etiam urendi aeris habet Dioscorides, libr. 5. cap. 47. Plumbi urendi rationem tradit Dioscorid. l. 5. cap. 66. Geber, lib. 1. summ. perfect. part. 4. cap. 51. De Calcinatione [?] et [?] Beguinus, lib. 2. cap. 14.

[?] Calcinatio. Aluminis Calcinatio. [?] Calcinatur in vase fictili igne subjecto, donec rubescat vel flavescat, prout opus. Alumen uritur, donec bullae non amplius attolluntur.

[?] Calcinatio. [?] Frequentissime calcinatur cum [?]. Nonnulli sumunt [?] et [?] partes aequales, et tritas bene miscent, atque in chartas aliquot in cludunt, et in catinum, vel ollam candentem unam seorsim cojiciunt, mox exacte operculo tegunt, donec deflagret. Hinc aliam injiciunt. Ubi totum [?] ita est calcinatum, teritur, aqua calida abluitur, Crocus metallorum. et ter cum spiritu vini humectatur, atque accenditur. Nonnulli simul et semel [?] et [?] in crucibulum vel catinum imponunt, et igni apponunt, donec incandescant atqueaccendantur. Nonnulli etiam materiam candentem mox aquae ferventi injiciunt, ut aqua solvatur [?], et [?] subsideat. [?] hoc modo calcinatum appellatur a plurimis Crocus metallorum. Nonnulli in calcinando [?] non utuntur [?] crudo, sed [?] prius cum [?] praeparato, quod nonnulli appellant lapidem vel salem prunellae. Plura de [?] calcinatione videantur apud Beguinum, lib. 2. cap. 12.

Tartari calcinatio. Tarrarum calcinatur igne aperto, vel in fornace figulina, eousque, donec album reddatur. Alii Tartarum hoc modo calcinant: linteo madido tantum tartari includunt, quantum pugnum aequat, et arcte ligant: pannum et globum hunc in igne per duas horas urunt. Calcinatum tartarum in aqua calida solvitur, filtratur, coagulatur, iterumque solvitur et coagulatur.

Lapidum pretiosorum calcinatio. Lapides tum alii rum pretiosi, solo igne uruntur: facilius autem calcinantur cum sulphure; inprimis vivo puro.

Calculi in corpore humano geniti, ut et gemmae atque alii lapides, commode calcinantur, si pulveris lapidis part. j. addantur pulveris carbonum, praecipur faginorum, partes ij, postea in tigillo operculo tectourantur in fornace figulina horis 24, de quo plura infra, sect. 3. cap. 5. Plura de Calcinatione videantur apud Libav. lib. 5. Syntag. arcan. Chymic. a cap. 1. ad. cap. 17. Alchym. pharmaceut. cap. 9. 10. 11.

LOnge autem efficacior videtur illa calcinatio, quam per ignem potentialem appellant, qua nimirum per ea, quae calorem ignemque, aut subtilem spiritum insitum habent, metalla et similia solvuntur seu corroduntur. Inter quas calcinationes praecipue est ea, quae fit per aquas seu spiritus acutos, omnemque liquorem, qui metalla et alia duriora corpora corrodendi et solvendi vim habet: quam nonulli in genere praecipitationem vocant. Verum melius in genere videtur appellari solutio vel corrosio per aquas et spiritus acutos. Per aquas enim liquores quorem abit, adeo, ut nihil nisi aqua limpida videatur. Ubi vero metallum in forma calcis in fundum descendit, et ab aqua solvente separatur, tum praecipitatio et descensio, Niederschlag/ nominatur. Imo nonnulli praecipitationem solum Mercurio tribuunt, de qua infra c. 13.

Aqua solventes. Sunt autem aquarum et liquorum solventium varia genera: Acetum destillatum, spiritus [?], [?], [?], oleum acidum [?], aquae fortes, quae, quod metalla separant, vulgo separatoriae, Scheidewasser/ nominantur: aquaeregis, quae regem metallorum [?] solvunt. De quibus hoc in genere observandum, diligenter esse investigandum, quae cuique rei conveniat. Multa enim solvit spiritus [?], quae non solvit spiritus [?], et contra: Quae [?] solvunt aquae, [?] intactum relinquunt. Atque ita de reliquis.

Acetum destillatum. Primo acetum destillatum in solvendis et extrahendis rebus magnum usum habet. Destillatur autem ab aliis aliter. Haec primum communis via est. Acetum fortissimum ponatur in cucurbitam vitream, et in balneo vel cineribus lento calore destilletur. Primo adscendit phlegma insipidum, deinde acetum. Libavius tamen, comm. chymit. part. 1. lib. 4. cap. 8. eos reprehendit, qui primum phlegma, hinc acetum sequi existimant, statuitque, primo spiritum frigidum prodire, ut ex caphura, inde sequi aquositatem, tertio acetosum liquorem, quarto igneum succum. Quodcunque autem primo loco exiverit, ubi jam aciditatem odore et sapore deprehenderis, muta recipiens, et continua atque auge ignem gradatim, donec aceti spiritus omnes adscendant. Si tamen ad extracta et usus medicos usurpare velis acetum, non nimium urgeatur; ne aceto concilietur. Sed qui ad metallicos labores uti hoc aceto volunt, usque dum rubri spiritus attolluntur, nihilque amplius spirituum exeat, continuant aucto igne destillationem. Sine tamen empyreumate alii fortificant acetum, dum illud fecibus iterum affundunt, atque iterum destillant, idque tertio faciunt. Hinc partem aliquam phlegmatis lento balnei calore abstrahunt.

Acetum, quod radicatum appellant, a nonnullis ita conficitur. Fecum relictarum sufficientem sumut quantitatem, aliquot scilicet libras, has in retorta, vel in patente aliquo vase ad siccitatem usque calcinant. Calcinatae materiae affundunt acetum destillatum, et per arenam destillant, idque eousque faciunt, donec omnis sal cum aceto adscenderit et exstillaverit. Licet et acuere acetum, si [?] addatur, et per retortam destilletur. Si magis acre optetur, in destillato sal ammoniacus solvatur. Alii per [?], alii per tartarum acuunt, adduntque librae aceti j tartari. Nonnulli acetum radicatum, quo lapides duriores solvunt, cum terebinthina parant. Addunt nimirum terebinthinae [?], vel iij aceri destill. ij, destillantque in arena primo lento igne, posteae fortiori, et per separatorium haec separant, acetumque supra zingiber rectificant. Vide etiam Crollium, pag. 167. et Beguinum, lib. 2. cap. 5.

Fit etiam ex melle acetum acerrimum. Si nimirum mellis virginei parti j. Aquae fluvialis part. viij. addantur, et coquantur ad medietatis consumtionem, postea vasculo infundantur, in eoque in sacculo suspendatur semen erucae, atque in loco calido, vel Solestent, donec deferbuerint.

Spiritus. [?] Spiritus [?] etiam metalla solvit, de quo infra, sect. 3. cap. 5.

TAndem in hac operationum classe superest Putrefactio, qua nonnulli etiam digestionem, nonnulli macerationem, alii fermentationem nominant, per quam hîc intelligimus eam operationem, qua in calore humido mistum aliquomodo dissolvitur, vel compage naturali soluta ad artificialem separationem aptior redditur. Cum enim partium, quas Natura junxit, separationem quaerimus, putrefactio ad eam optima via est. Atque hinc no raro ante destillationem hanc seu fermentationem, seu putrefactionem praemittimus. Ita enim ea destillatione partes oleosae et spirituosae facile eliciuntur, quae, neglectâ putrefactione, vix elici possunt.

An putrefactio et fermentatio ante destillationem sit utilit. Hier. Rubeus, de destill. sect. 1. c. 8. reprehendit quidem hanc putrefactionem, seque non posse sentire cum Raimundo Lullio, Jo Rupescissa, Guainerio, et plerisque viris doctissimis, scribit, qui rebus destillandis putrefactionem praemittunt; cum ex putrefactione detrimenti plus, quam commodi rebus accidat, resque corrumpantur; re autem corrupta vires integrae elici non possint. Imo ne fermentationem quidem diuturniore concedit, sed vix horarum aliquot, et non nisi cum plura miscentur.

Verumenim vero facile est ad haec respondere. Nam alio modo habet se putredo naturalis; alio haec artificialis. Etsi enim utraque ob externum calorem ad corruptionem misti tendit: tamen in hoc differunt, quod in simpliciter naturali putredine, ubi semel ab externo calore ad interitum via facta est, res sponte ad integram corruptionem tendit: In hac vero (quae quidem et ipsa, quatenus per media naturalia fit, naturalis est; sed quia ab arte sumit initium, artificialis nominatur) etiamsi quoque a calore externo quaedam corruptio fiat: tamen in artis potestate est, progressum regere, atque intergram illam corruptionem prohibere. Itaque haec putrefactio non ad ultimam rei corruptionem tendit, sed ad aliquam separationem, eo fine, ut partes a Natura aliquo modo separatae ab arte facilius separari possint. Imo saepe fermentatio potius quaeda videtur, quam corruptio haec Chymicorum putrefactio. Nam ubires contunduntur, diversae ejus partes miscentur, et vis quaedam interna ab externo calore adjuta pertotum corpus sese extendit, atque in illud agit, sicut fermentum in farina; qua actione fit quaedam resolutio partium, et ad instituendam postea faciliorem destillationem praeparatio.

Cum autem putrefactio haec fiat per media naturalia: eo plane illam naturalem imitatur. Itaque requiritur hic calor externus, et is quidem blandus, et lenis ac humidus: cum id, quod nimis calet et fervet, putrescere non possit. Qui calor diversis modis ad ministrari potest. Alii utuntur balneo maris, alii balneo roris; cujus apparatus postea decribetur. Balneum Boris. Nonnullis inprimis hoc laudatur, et in practica Alchymica autoris innominati, ab Andr. Libavio edita, describitur. Supra lebetem vel catinum (in tab. 5.) imponatur vasculum vel dolium (in tab. 5.) quod exacte catino conveniat et respondeat. Hujus fundum multis parvis foraminibus perforetur, et ad latus supra fundum habeat foramen, per quod infundibulo aqua infundi possit. Catino dolium imponatur, et ubi impletus est catinus aqua, imponatur fundo vasis tripus ligneus, stramine vel foeno madido involutus, et circumcirca imponatur foenum madidum. Huic tripodi imponatur cucurbita duplicata materiam continens, ita ut superior emineat extra vas; inferior cucurbita circumdatur undique foeno madido: et tandem tabula lignea perforata vas tegatur ac firmetur. Aqua ubi incalescit, ut vix manus in ea contineri possit, vapores adscendentes foenum, et hinc cucurbitam, calefaciunt.

Fimus equinus. Alii fimo equino utuntur, cujus apparatum alii aliter instruunt: Alii capsis et vasis ligneis; alii scrobibus et foveis eum includunt. Ex. gr. sumatur dolium, fovea effodiatur in aliquo domus angulo, imponitur stratum fimi equini, pedem altum, seu palmos tres: deinde alterum calcis stratum, et palmi unius altitudinem, et sic consequenter S. S. S. imponitur. Ulsta dius, cap. 6. primo ponit stratum ex calce viva tres vel quatuor digitos altum: hinc stratum fimi equini septem vel octo digitos altum: postea circa circulatorium undique fimum ponit, et foveam terrae strato sesquipedem alto tegit, aquamque supra vitrum fundit, ut ad calcem descendat, caloremque excitet, singulisque septimanis calcem bis renovat. Nonnulli sub vase, in quo fimus continetur, calorem excitant, et ne fimus exsiccetur, quinto quoque die aqua rigant. Sed talia usus, artium omniu magister, rectissime docuerit. Quidam vinaceis, tempore autumnali, pro fimo utuntur. Sunt quidam, qui ex putredine graveolentiam et inquinamentum metuunt: verum metu hoc opus non est. Nam si vitrum, in quo materia continetur, bene claudatur, nihil extrinsecus vitii accedere potest.

Ratio vitra claudendi. Debent autem vitra claudi quam accuratissime, ne quid spirituum etessentiae amittatur. Luta in hinc usum commoda passim exstant. Si autem plane et exactissime omnium spirituum exiru prohibere velimus, commodissimu est sigillu Hermetis, ut nominant, quod tum alii, tum Ulstad. c. 20. describit. In fornace descensoria collum vitri per quatuor digitos emineat, et foramen bene luto claudatur, ignis circularis sensim admoveatur, donec vitrum plane incandescat. Ubi vitrum incanduerit, forcipe candente vitrum comprimatur et claudatur, clausumque sensim refrigeretur. Quod si fornax talis ad manus non sit, ponatur vitrum in ollam, vel sub ollam longam perforatam, quae cineribus repleatur (in tab. 6.) ita tamen, ut collum vitri nonnihil super cineres einineat, et super cineribus ignis accendatur, vitrumque ubi incadescit, candente forcipe comprimatur: vel patella vitrea imponatur, aspergaturque pulvis e vitro Veneto et borace, qui ubi per flammam candelae, more aurifabris usitato, liquatur, patella vitro agglutinatur, idque exacte claudit. Vitra tum in hoc, tum in aliis laboribus aperiuntur, vel filis sulphure inductis in circulum prius smiride signatum, atque incensis. Ubi enim ita vitrum circulariter incalescit, et gutta aquae frigidae inspergitur, dissilit. Sed commodior altera ratio est per circulum ferreum candentem, (in tab. 7.) aut etiam baculum ferreum rectum candentem tum acuminatum, tum rotundum.

Tempus digestionis variat, estque in aliis longius, in aliis brevius. Quae enim recentes sunt herbae mollioresque, breviore tempore opus habent, quae sunt sicciores durioresque, longiore; atque hinc quaedam diebus tribus, quatuor, quinque, alia etiam totidem septimanis digeruntur.

AD secundam classem eas operationes retulimus, quae versantur in separatione et alicujus rei detractione, atque in separatione homogeneorum ab heterogeneis, puroru ab impuris, utilium ab inutilibus: quae ipsae tamen iterum in duo genera dividi posse videntur. Aliae enim puram et utilem substantia eliciunt ac separant, impurum vero atque inutile relinquunt: aliae purum ac utile relinquunt, absumtis dispersis, aut quocunque modo separatis impuris et inutilibus, ut ex singulis operationibus patebit.

Cribratio. Cribrationem quod attinet, instituitur ea non solum eo fine, ut subtilior rerum contritaru, et in pulvere redactarum pars a crassiore separetur: sed et humida et cocta per cribru plerumque setaceum trajiciuntur. Ita pulpa fructuum coctorum, ut cydoniorum, pomorum, ribium, passularum ab acinis nucleis et folliculis separatur et nudatur. Ita pulpa et medulla cassiae a fistulis separatur, quod vulgo extrahere vocant, cassiaeque pulpamcassiam extractam, et flores cassiae nominant. Modus extractionis exstat in Cordi dispensat. Eodem modo et pulpa tamarindorum extrahitur. Solent et radices et folia plantarum ad mollitiem usque cocta per setaceum ad cataplasmata et unguenta conficienda trajici.

Lotio. Lavantur medicamenta non solum, ut, si contaminata sint, mundentur, sed et aliis de caussis, ut nimirum medicamento qualitas aliqua dematur, aut aliqua inducatur. Lavantur autem medicamenta vel aqua simplici, vel liquore alio conveniente. Verum saepe infusio potius est, et maceratio, aut nutritio, quam vocant, quae vulgo a pharmacopoeis appellatur lotio.

Aloes lotio. Aloen lavandi modum tradit Dioscor. cap. de aloe; monstratque eundem Cordus, in simplic. praepar. Commodissime aute lavatur endiviae vel cichorii aqua, ut epati minus inimica reddatur, quae illi affunditur, ut aloes purior substantia in aqua dissoluta a fecibus separetur. Qua in re tamen peccare videntur nonnulli pharmacopoei, qui aloen mundam, lotam et siccatam denuo terunt, et aquam pluvialem affundunt, qua abjecta, aloen, quae ad fundum descendit, insolando siccant, idque iterum repetunt. Metuendum enim est, ne optimae et subtilissimae partes in aqua solutae effundantur, et crassiores saltem remaneant. Unde recte scribit Galenus, lib. 3. de simpl med. fac. c. 15. Aloen, si accurate lavetur aut debiliter, aut plane nihil ventrem sub ducere. Et lib. 8. de compos. med. sec. loc. cap. 2. ad ventris subductionem illotam aloen aptiorem esse: multum vero de medicamentaria vi deponere lotam. Nimirum aloes substantia, in qua vis purgatoria, liquescit in aqua; et si illa abjiciatur, una perditur vis purgans, relinquiturque terrea et feculenta substantia.

Metalloru et lapidum lotio. Metalla et alia duriora prius subtilissime teruntur, deinde affusa aqua agitantur, atque ubi resederint, aqua effunditur, donec aqua limpida et pura relinquatur. Ita lapis lazuli et armenus lavantur, ut malignitatem deponant. Ita pompholyx lota mordacitatis expers redditur, et ut Galen. 4. de compos. med. sec. loc. c. 1. habet, nulli pharmacorum mordacitatis expertium inferior est, eaque ad oculorum fluxion es tuto utimur. Optime lavatur, si laevigata in linteo mundo ligata in olla aquae plena diu concutiatur et agitetur, ut subtilior saltem pars aquae permisceatur, crassior vero in linteo relinquatur.

Plumbi lotio est in Cordo: aliorumque metallorum lotiones passim in dispensatoriis dictis exstant.

[?] Purificatio Mercurius, antequam ad opus aliquod adhibetur, et ipse purificandus, quod fit, si lavetur lixivio e calce et cineribus clavellatis parato, vel alio forti lixivio. Item si ei effundatur acetum vini destillatu cum sale communi, et in mortario vitreo pistillo vitreo, vel ligneo agitetur, donec acetum nigrescat: Vel si [?] io in cucurbitâ vitreâ spiritus vini ad digitorum duorum vel trium eminentiamaffundatur, et orificio cucurbitae pollice clauso fortiter agitetur, et spiritus vini ex impuritatibus, quas imbibit, nigrescens, separetur, novusque affundatur, idque toties repetatur, donec omnis nigredo ablata sit, tandempue corium trajiciatur. Vide etiam Beguinum, lib. 2. cap. 13. Libavium, Alchyma. pharmac. cap. 5.

Calx lota. Calx, quae alias vim urendi habet, si screbro abluitur, omnem salem atque hinc dependentem acrimoniam in aquam deponit, et mordacitatis expers redditur, ut etiam nervis punctis ruto adhiberi possit. Ita et cadmia lavatur. Sed quomodo argenti spuma et reliqua metallica lavare oporteat, docet etiam Galenus, lib. 1. de compos. med. sec. gen. c. 10.

Infusio seu Maceratio. IN fusio seu Maceratio nihil aliud est, quam medicamenti in liquorem aliquem immersio, qua medicamentum intus et extra madescit. Instituiur autem variis de caussis: primo ut vis medicamenti extrahatur, relicta crassa et terrena, quae scopo atque instituto nostro minus conveniens est, substantia. Verum cum liquor, qui medica mentorum vim imbibit, pro peculiari medicamentoru forma haberi, et vulgo infusum nominari soleat, de eo, sect. 3. c. 3. plura dicentur. Deinde quaedam infunduntur, ut malignitas eorum corrigatur. Tertio, ut vis medicamenti intendatur. Ita radices aperientes aceto macerantur, ut vis incidedi intendatur. Quarto infunduntur, ut dura emolliantur, atque ad coctione praeparentur. Ita guajacum, sarsam parilla et similia ante coctione infundimus.

In diversis autem liquoribus diversa et pro diverso scopo medicamenta infunduntur: alia in aqua simpici vel destillata aliqua: alia in spiritu vini: alia in aceto: alia in oleo, qua ratione flores populi, rosarum, verbasci, atque alia ad olea conficienda infundimus.

Liquoris, qui ad infusionem adhibetur, mensuram nonnulli definiunt, et in singulas uncias singulas libras sumere jubent. Verum est magna rerum infundendarum diversitas, neque scopus, ut dictum, semper idem. Sumatur tantum liquoris, ut totu medicamentum eo non saltem immergi possit, sed ut liquor etiam supra medicamentum emineat. Commodum quoque est, ut liquor sit calidus, aut medicamentum infusum in loco calido asservetur. Calorn. ille actualis adjuvat liquorem, ut penitius in medicamenti infusi substantiam sese insinuare possit. Requirut tandem alia longius, alia brevius tempus. Quae n. solidioris sunt naturae, diutius infundi debent, quam quae sunt rarioris.

Coctio. Infusioni cognata est Coctio seu Elixatio, quae in eo saltem differunt, quod in Infusione medicameta longiore tempore et calore minore macerantur: Coctio vero citius et majore calore perficitur. Unde et finis fere idem coctionis. Primo enim coquunturmedicamenta, ut virtus eorum in liquorem transfundatur, quo postea loco illorum medicamentorum Medicus utatur. Deinde ut pravae qualitates, humoresque excrementitii, et flatus crassi frangantur, discutiantur et absumantur. Humidi autem illius, in quo fit coctio seu exixatio, est magna differentia. Coquuntur enim medicamenta in aqua communi, destillata, lacte, sero lactis, vino, aceto, aqua mellis, pro variis scopis, quos Medicus habet propositus.

Fitque ea elixatio variis modis. Primo medicamenta cum sufficiente liquoris quantitate in vase accommodato immediate igni admoventur. In qua coctione hoc inprimis observandum, ut ea, quae difficilius conquuntur, primo loco injiciantur; ultimo ea, quae facilius elixantur, et quorum vires facilius dissipantur, ne, si simul injiciantur, vis horum longiore coctione evanescat et dissipetur.

Deinde idem vas, quo continentur medicamenta, alteri vasi aquae pleno Diploma seu vas duplex. imponitur, quam coctionem Graeci , in vase duplici, vulgo in Balneo Mar. nominant. Neque ista coquendi ratio antiquis incognita fuit, ut ex Dio scoride, lib. 2. c. 69. Patet, ubi fit mentio, ut et apud Paul. AEginetam, lib 1. c. 83. Neque, quod Interpres Dioscoridis Marcell. Vergil. allegato loco, putat, ignota est nostra aetate vasis hujus forma et nominis ratio; cum qualis sit, facile e Galeno, 3. de alim. fac. cap. 22. cognosci possit, ubi ova appellata, quae Paul. AEgineta in diplomate coqui scribit, parari docet; Si vas, quo continentur, cacabo aquam calidam habenti indatur.

Tertio fructus inprimis, ut et radices quaedam, elixantur vapore aquae calida. Suspenduntur nimirum in vas aqua fervente semiplenum: vel repletur iis olla, et crate ex virgultis teguntur, ne decidant, atque olla inversa alteriollae aqua ferventi plenae imponitur. Verum de his postea, sect. 3. cap. 2. plura dicentur, ubi de decoctis agemus.

Colatio QUod in siccis et in pulverem redactis est cribratio, id fere in liquidis est colatio, qua humida per colum transmissae, relictis crassioribus partibus et fecibus in colo, puriora redduntur. Coli autem est quaeda varietas, inprimis secundum raritatem et densitatem, quae omnino ob materiae colandae varietatem necessaria est. Tenuis enim per colum rarum transmissa sordium aliquid secum trahit, neque pura redditur: Crassa vero si per crassum colum trajicitur, facile colum obstruit, et materiae transitum praecludit. Conveniens itaque materiae cuique colum eligendum, Peculiare coli genus est,Manita Hippocratio. quod Manicam Hippocratis vocant, saccus laneus, oblongus, acuminatus, per quem, sine omni expressione, ea, quae clariora cupimus, trajiciuntur, ut vina factitia et similia.

Deinde colatio non uno modo instituitur. Alia enim sunt crassiora et viscidiora, quae, ut colum transeant, prius calefacienda sunt: alia etiam prius in liquore dissolvenda. Ita manna, ut colari possit, in jure vel liquore aliquo dissolvitur. Alia verô, quae minus crassa sunt, saltem tepida, imo etiam frigida colari possunt. Quaedam colantur cum expressione; quaedam sine expressione. Quae sine expressione colantur, fiunt clariora: quae cum expressione, turbidiora. Quaedam non semel, sed saepius, ut clarescant, colanda sunt.

Despumatio. Cum autem colatione sola omnis impuritas raro tolli possit: aliis adhuc modis liquida clariora reddi solent. Id fit primo Despumatione, cum inter coquendum spuma innatans saepius cochleari, plerumque perforato, detrahitur. Inprimis autem despumatur mel et saccharum, et quae cum melle et saccharo parantur medicamenta. Additur iis aequalis vel etiam dupla aquae portio, et dum coquuntur, spuma detrahitur, idque tamdiu, donec vel spumare desinant, vel aqua admista maxima parte consumta sit. Interdum, ut facilior fiat despumatio, singulis libris singula ovorum albumina adjiciuntur: quibus spuma, quae colligitur, adhaerescit et jungitur, ut facilius separari possit.

Clarificatio. Clarificatio etsi in genere pro quacunque sordium crassarum separatione accipi possit, quae pluribus modis fieri potest, vel quiete, dum per se feculenta subsident, vel colatione, vel despumatione: tamen in specie pharmacopoeis Clarificatio appellatur illa decoctorum per despumationem, addito ovorum albumine, purificatio, quae hoc modo fit. Ovi albumen scopulis seu virgis agitatur, donec in spumam abeat, et postea particulatim syrupo vel decocto clarificando calido admiscetur, et ubi nigredinem aliquam contraxerit, detrahitur, novumque injicitur, donec liquor clarior reddatur. Qui etiam, si opus, per colum vel Manicam Hippocr. trajici potest.

Praeter hos adhuc alii sunt modi, quibus res clarificari atque inprimis purior reddi potest; inter quos praecipui sunt Filtratio et Digestio. Si feculentum non exacte liquori permistum, sed confusum tantum sit, Filtratio sufficit: si vero exactius permistum sit, ita ut etiam forsan unâ cum liquore per filtrum transire possit, Digestione opus est, per quam feces tandem a reliquo liquore puro segregantur, et in fundum deponuntur.

Filtratio. Primo itaque filtrationem quod attinet, distinguunt nonnulli inter filtrationem, et destillationem per lacinias. Verum hujus distinctionis nulla videtur esse necessitas. Nam utriusque operationis unus finis est: atque ita potius pro duobus modis unius operationis, quam distinctis operationeshabendae sunt. Itaque et nos cum aliis autoribus haec non distinguemus, sed pro eadem operatione habebimus. Nam in genere per filtrationem crassum et feculentum liquori alicui confusum separatur, dum liquor purus per filtrum in vas subjectum descendit, et relinquitur impuritas. Caussa enim inventionis destillationis per filtrum est aquae vel liquoris sinceritas seu puritas, ut habet Geber, libr. 1. part. 4. summ. perfect. cap. 50.

Sunt autem duo modi destillationis per filtrum. Prior est, cum filtrum seu pannum laneum ad linguae bubulae formam fere sectum et formatum parte latiore in vas, quod liquorem purificandum continet, imponimus; altera autem, sive in unam, aut duas, aut tres extremitates acuminatas desinente, in vas subjectum, vel lati orificii, vel si angusti orificii est, infundibulo addito, propendere sinimus, ut ita liquor purus guttatim per filtrum in id descendat, fecibus in filtro et altero vase remanentibus. Primo autem madefaciendus est pannus. Ita enim liquor per eum facilius descendit. Nonnunquam pro pannis laneis utimur filis laneis simplicibus vel complicatis, ut dum olea destillata ab aquis separare animus est.

Alter modus Filtrationis est, cum cucurbitae vel alteri vasi amplioris orificii imponitur charta bibula, vel pannus lineus rarus bibula, atque ita in illam depressam panni et chartae cavitatem infunditur liquor. Potest et haec destillatio fieri per manicam Hippocratis dictam, praecipue si charta bibula instar cuculli imponatur, vel etiam per setaceum cribrum, superposita charta bibula. In quo modo hoc est notandum. Si feces multae adhaerent papyro, ut liquori jam transitus denegetur, mutandam esse chartam. Id etiam observandum, ut primo charta sumatur rarior, deinde si opus est, densior. In utroque autem modo hoc observandum, ea, quae sunt viscidiora, aut quae, ubi refrigetantur, conerescunt et coagulantur, calida ad filtrandum adhibenda esse. Ita enim citius transeunt, et nisi sint calida, non facile transfluunt, aut partes salsae concrescunt, et saltem inutilis humor destillat.

Porro si primâ vice non satis depuretur liquor, repetatur filtratio. Quam rem compendifacere licet in utroque modo: in primo, si plura filtra gradatim ita disponantur, ut vas primum, in quo liquor est, altiore gradu sit collocatum, secundum inferiore, atque ita deinceps; et ex primo vase dependeat filtrum in secundum, ex secundo in tertium; ultimum vero solum liquorem excipiat, et nullum filtrum, per quod liquor exstillare possit, habeat. Laciniae autem seu panni ita sint comparati, ut inferiores sint densiores superioribus. Ita enim maxime liquor depuratur. Figuram habet Andr. Libav. comm. Alchimic. par. 2. lib. 3. cap. 14, Idem compendium et in altero modopotest usurpari, si nimirum manicae Hippocratis plures ita suspendantur, aut alia vasa cum charta bibula ita disponantur, ut ex superiore in medium, ex his infimum liquor destillet.

In filtratione tandem omni et hoc obsevandum, ne partes nobiliores exhalent. Itaque si res spirituosa sit et quae facile exhalet, filtratio in loco frigido fieri debet; imo ita institui potest, ut vas utrumque regatur, ne aeri liber pateat aditus. Quod si res pretiosa et plane spirituosa atque exhalabilis sit: commodissime fiet filtratio per duplicem retortam, quem modum tradit Ulsta dius, c. 56. ita scilicet, ut in retortam, quae liquorem continet, imponatur filtrum vel laciniae, atque orificium hujus retortae cum laciniis propendentibus in aliam retortam vel etiam cucurbitam inseratur, et commissurae bene claudantur. Ita enimliquor per filtrum in subjectam retortam, vel cucurbitam destillabit et nihil exspirabit. Potest hoc etiam fieri, si orificium retortae gossypio vel spongia obturetur, ut per eam liquor destillet: qui modus et in aliis filtrationibus adhiberi potest.

Verum cum saepe feculentum illud et crassum adeo permistum sit liquori, ut filtratione separari non possit, ut videmus in musto, et cerevista, quae sola filtratione non clarificantur: alia opus est separatione, quae Digestio. per digestionem fit. Etsi vero vocabulum digestionis varie usurpetur, et interdum etiam putrefactionem, interdum exaltationem et circulationem quandam significet, de quibus suo loco; cum in genere digerere Digestio quid significet. sit coquere, et digestio sit coctio, atque chymicis per digestionem omnis, quae per lentum fit calorem, qui fere respondet calori in coctione, quae fit in animalibus, coctio et elaboratio significetur: tamen hoc loco per digestionem talem solum coctionem accipimus, qua quod adhuc feculentum est in rebus, separatur. Itaque non ad primam separationem adhibetur; sed ubi jam per extractionem vel destillationem prima separatio facta est, digestione, si quae feces permistae sunt, tolluntur, dum substantia liquoris attenuatur, et ab impuritate terrestri tollitur. Apparatus facilis est. Res digerenda ponitur in vitrum bene clausum, poniturque in B. M. vel alium locum calidum. Ita enim calore lento in materiam agente, si quid feculentum adhuc rei inest, subsidet, et a reliquo separatur; sicut videmus vina et cerevisiam clarescere. Eadem digestio potest adhiberi, ubi empyreuma aliquod rebus inest. Si enim cum idoneo menstruo aliquandiu digerantur, et illud tolli solet.

Expressio. Ad hanc classem pertinet et Expressio, cujus beneficio valido conatu vel manu solum, vel per torcular, liquidum et humidum a sicco et terrestri separamus. Hac oleum amygdalarum dulcium, ovorum, nucis moschatae, conficitur; eademque in aliorum etiam oleorum, et succorum praeparatione, in infusis, in decoctis parandis est necessaria.Ut tamen succus commodius exprimatur, interdum aliorum admistione opus est. Ita portulacae succus solus prae lentore exprimi non potest, ut Galen. 1. de comp. medic. sec. gen. cap. 4. scribit. Optimum igitur est, succum, qui ex uvae acerba prius contusa exprimitur, portulacae in pila committere, et sic iterum contundere, deinde ubi ex ambobus mistum exacte unitum fuerit, liquorem elicere. Simili modo etiam sempervivi succum exprimes. Nam seorsim neque ex hoc, quemadmodum neque ex cotyledone, succu copiosum exprimere quisque potest, ut, ibid. docet Galenus.

DEstillatio, quae Graecis Destillatio. et , inter operationes chymicas fere frequentissima et maxime necessaria, ac pharmacopoeo inprimis utilis est. Etsi verô nomine destillationis alii aliter utantur, atque nonnulli destillationis vocabulo totam artem Chymicam intelligant, et Chymicum nomine Destillatoris indigitent; nonnunquam etiam per filtrum, spongiam, chartam bibulam destillatio fieri dicatur: hîc tamen magis proprie destillationis nomen sumimus. Nonnulli etiam sublimationem vocant; sed minus proprie: cum Chymicis sublimatio sit quidem destillationi cognata, sed tamen ab ea diversa, ut postea dicetur.

Destillatio quid. Destillationem autem alii aliter definiunt. Albertus Magnus, de Alchim. eam hoc modo definit: destillatio est vaporum aquosorum in suo vase elevatio. Langius, lib. 1. ep. 13. Destillationem definit humoris per calorem in vaporem resoluti, ac frigore rursum inspissati eliquationem. Joh. Bapt. Porta destillationem esse dicit humidarum partium vi caloris in vaporem resolutionem, quae a frigore et constipatione occursantibus in liquorem vertuntur. Libavius hanc definitionem proponit: Destillatio est elambicatio vel prolectatio essentiae sub forma liquida per ignem vasis conclusis, ex materia halabili per attenuationem, elevationem, consistentiamque delabentibus guttis, et alicubi in receptaculo confluentibus. Nobis hanc placet proponere: Destillatio est halituum e re exhalabili per calorem elevatorum, objectu vasis recepraculique densi et frigidioris in liquorem collectio. Destillari enim possunt omnia, quae caloris vi in halitum et vapores converti possunt. Nam halitus illi a vase objecto retenti sensim in guttas colliguntur, et hinc in liquorum confluunt.

Destillationum genera. Cum autem rerum harum magna sit diversitas, aliaque in halitus et vapores ac spiritus facile converti possint; ex aliis non nisi majore ignis vi halitus eliciantur; atque halitus illi caloris beneficio elevati vel facilein sublime ferantur et sursum tendant; vel ob gravitatem deorsum ferantur; vel medio modo sese habeat, et in sublime quidem nonnihil eleventur, sed tamen in locum nimis altum non adscendant: varia hinc ortum habet destillandi ratio, varietate fornacum mediorumque differens. Per aliam fornacem et vasorum constitutionem vapores in altum elevantur: per alia ad latus aguntur: per alia in fundum deprimuntur. Ignis patens dat majorem calorem; minorem arena; adhuc minorem cineres; adhuc minorem aqua. De quo Geber, libr. 1. summ. perfect. par. 4. cap. 50. cum cineribus destillatio majore perficitur igne: quae autem cum aqua, mansueto igne et aequali. Subtilior ergo fit separatio per eam, quae aqua perficitur, quam quae cineribus elicitur. Veruntamen hae differentiae omnes ad tria genera non incommode redigi possunt, et triplex constituitur destillatio; per Adscensum, ad Latus, et per Defeensum.

Destillatio per ascensum. Per adscensum nominatur destillatio, quando halitus et vapores in altum adscendentes ab alembico seu capitello cucurbitae, vesicaeque seu vasi, quod materiam destillandam continet, imposito excipiuntur, atque in eo in liquorem, qui guttatim per rostrum vel nasum (ita enim appellant canalem ab alembico in vas recipiens tendentem) in recipiens destillat, atque in eo colligitur, condensantur.

Destillationis per ascensum differentia. Fit autem haec destillatio variis modis. Primo loco nonnulli commendant destillationem per radios Solis, et persuasum habent, radios Solis coeleste ac vivificum quid destillatis Destillatio perradios Solis. communicare. Verum superstitiosa et inutilis videtur haec diligentia. Nihil enim quam calorem Solis radios communicare, atque eadem alium quemvis calorem praestare, experientia testatur. Nam ut res, quae calore Solis exsiccatur, non praeferenda est ei, quae igne sicca evasit: ita nec liquor, qui ex vaporibus a radiis Solis elevatis collectus est, nobilior est eo humore, qui ex vaporibus ignsi vi in altum sublatis confluxit. Et praeter hoc, quod in nostris regionibus rato haec destillatio institui potest, habet et alia haec destillatio secum incommoda: nimirum quod oalor continuari non potest, sed noctu remittit: quod non pro libitu artificis regi potest: et longiore spatio ac tempore opus habet. Itaque cum calore ignis in fornace accensi eadem operatio breviore tempore, et minore labore, ac certius perfici possit: non est, ut hac in re superstitiose laboremus, sed nobis in fornace commoda institutae destillationes sufficiant.

Fornas destillationie per ascensum. Cum autem omnes per ascensum destillationes unius fere generis fornace opus habeant (etsi et hîc non nulli varietatem quandam ad splendorem potius, quam necessitatem quaerant) de ea aliquid in genere dicemus. Non vero opus est pluribusverbis eam describere, cum unica fornacis inspectio haec omnia monstret. (in tab. 8.) Habet autem haec fornax duas praecipue partes, focum et cinerarium: supra pavimentum intra latera fornacis spatium relinquitur cineribus excipiendis, quod in latere uno habet ostiolum, non solum cineribus, ubi repletum est, eximendis, sed et admirtedo aeri, qui ignem accendat, necessarium. Hoc spatium tegitur bacillis ferreis seu crate ferrea, atque continuantur fornacis latera, et focus exstruitur, tantae altitudinis ac latitudinis, ut vesicae vel catino, aut lebeti et carbonibus recipiendis sit idoneus. Relinquitur et in foco ostiolum carbonibus ingerendis necessarium; imo saepe et alterum mox supra cratem, eidem mundando aptum. Saepe ostiolam paulo altius supra cratem exstruitur, et focus fit altior, ut majorem carbonum copiam possit capere, nec opus sit, singulis horis novum igni nutrimentum suggerere. Ne autem simul carbones accendantur, ipsa ostiola diligentissime suis epistomiis sunt instruenda, ut tantum saltem aêris, quantum libet, admittere possimus. In parte vero superiore ad latera catini vel lebetis quatuor, vel etiam pauciora, foramina rotunda sunt relinquenda cum suis operculis seu epistomiis, vel luteis vel ferreis, ea de caussa, ut per ea, prout plura vel pauciora, tota vel ex parte, aperimus, cilorem ignis, prout libet, moderate possimus. Catino etiam baculus ferreus, vel crux ferrea subjicitur, ne pondere quae, cineris, vel arenae deprimatur.

Fornax acediae, seu piger Ilenricus. Si cui placet hîc compendium quaerere, et a carbonibus suggerendis longiore tempore vacare, aut etiam igne unico plures fornaces calefacere, illi licet fornacem Acediae, ut appellant, seu pigrum Henricum, exstruere, qui hoc modo paratur. Exstruitur turricula intus cava, quae tantum carbonum, quantum dici sufficit, aut quantum libet, capere possit, quae parte inferiore habet substratam craticulam cum cinerario et ostio, ut in reliquis fornacibus. In cacumine habet foramen carbonibus ingerendis necessarium, cum operculo exacte foramini conveniente. Ad hujus turriculae latus (vel latera, si plures uno igne fornaces calefacere libet) alia fornax (vel plures sornaces) exstruitur, cum fundo bene clauso, loco paulo altiore, quam craticula turris est, exstructo. A fundo fornacis recta canalis exstruitur versus focum seu cratem turris, per quem calor ex turri ad fundum fornacis penetrare possit. Nonnulli in hujus canalis medio tabulam ferream vel lapideam disponunt, vel integram, vel foraminibus aliquot magnitudine differentibus praeditam, per quam tantum caloris, quantum libet, ex foco turriculae in fornacem admittere possunt. Fornace ita instructa, turricula carbonibus repletur, et operculo clauditur, cui cineres plerumque injiciuntur, ne quid respirare, carbonesque omnes incendi possint. (in tab. 9. 9.) Alii aliterhoc fornacis genus exstruunt, quae tota diversitas melius monstrari, quam describi, potest. Mihi commodissima haec videtur ratio, (in tab. 10.) si nimirum craticula cum cinerario ipsi fornaci, non vero turriculae carbones continenti subjiciatur. Pavimentum vero turriculae sit declive, ut carbones ex eo per foramen [?] in ipsum focum fornacis supra craticulam descendere, atque bi accendi possint. Quod si plures fornaces quis circumponere velit turriculae, posset in pavimento turriculae pyramidalem vel acuminatam figuram exstruere, cujus ductu per omnes canales in omnes fornaces carbones demitti possunt.

Athanor Henric. Conradi. Laudat et commendat, ut ad multa, praecipue tamen digestiones, utilissimani suam fornaculam Heinric. Conradus, in libello peculiari de Athanore: qui iccirco de ea consuli potest. Quia tamen in eo tractatu quaedam occultavit; nonnullis autem hujus fornacis structura placet: particulatim eam describemus, et qua ratione longiori tempore flammae continuae et aequali materia praeberi possit, docebimus. Fornax integra est (in tab. 11.) Basis ex laminis ferri vel cupri (in tab. 12.) vitrum, in quo spiritus vini continetur (in tab. 13. 14.) quod canali ex ferreis vel cupreis laminis composito (in tab. 15. 16.) per quem spiritus vini ad flammam derivatur, arcte adaptatur et ferruminatur, ac clauditur, ne quid vel spiritus effluere, vel aer confertim ingredi possit. Alii spiritum vini sensim e gutturnio in canalem instillant. Ellychnium ex alumine plumoso, vel minutissimis argenti filia contortum orificio canalis angusto [?] inseritur atque accenditur, per quod flamma continuo spiritum vini lambit et attrahit, ut non solum per aliquot dies, sed et septimanas continuari possit. Basi imponitur pass inferior fornacis vel tota vitrea perspicua, vel ex laminis ferri aut cupri, atque lapide speculari parata, ut aliquot partibus sit perspicua, et flammam continuo conspiciendam praebere possit. (in tab. 17.) Huic imponitur pars fornacis superior, ex aliquot, prout libet, circulis e laminis ferreis vel cupreis parata (in tab. 18.) de quibus unus (in tab. 19.) qui sibi mutuo inseri, et nunc plures, nunc panciores, prout flammam propinquam vel remotam cupimus, adaptari possunt. Huic imponitur capella cuprea (in tab. 20.) in margine foraminibus multis pertusa, ut halitus ex spiritu vini exitum habeant. Capellae imponitur tripus. (in tab. 21.) Huic imponitur vitrum. Fornaxtandem clauditur et vitrum tegitur vitro (in tab. 22. vel in tab. 23.) prout vitrum impositum requirit. Non est autem de nihilo, operationes in ea fornace sine omnibus sordibus fieri; gradus caloris optime regi; ignem, qui non solum sine ulla nova opera non solum per aliquot dies, sed et septimanas durare possit, in ea accendi posse: nisi hoc haberet incommodi, quod ignis paulo majoresumtu alendus est. Verum haec sumtuum ratio in aliis locis major, in aliis minor est, et posset hîc fortasse etiam compendii aliquid quaeri.

Destillatio cum igne paetiente. Caeterum per ignem carbonum destillatio pluribus modis instituitur. Vel enim vas cum materia destillanda nudo igni imponitur, vel medium quid interjicitur. Prior duobus modis fit. Vel enim cucurbitam bene lutatam cruci ferreae imponimus, et supra circumcira fornacem claudimus, saltem spiraculis necessariis relictis, subtusque ignem accendimus. Quo destillationis genere utimur, ubi pro spiritibus elevandis majore ignis vehementia opus est, ut nin aquis valentibus praeparandis. Sed in hujus vicem saepa destillatio per retortam subire potest.

Defillatio per vestcam. Deinde igne etiam patente destillamus per vesicam, ut nominant. Vas nimirum cupreum, intus stanno obductum, quod vesicam appellant, fornaci imponitur; quae una fere parte materiae destillandae, et duabus aquae vel menstrui ita repletur, ut quarta ejus pars praeter propter maneat vacua: postea imponitur alembicus, et commissurae luto ex farina et aqua, vel farina et albumine ovorum, clauduntur, et ignis paulatim in foco, ostiis bene clausis, et uno saltem spireculo seu ventili aperto accenditur. Rostro autem alembici canalis oblingus, vas aqua frigida plenum transiens, adaptatur, et arcte conjungitur, commissuris bene clausis, ut vapores et spiritus a frigiditate aquae citius coagulentur, et non evanescant: huic demum canali receptaculum apponitur. Et ut vapores non evanescant, et citius in guttas condensentur: quoties aqua incaluit, cum frigida permutanda. Qua de caussa etiam interdum pannum humidum frigidum alembico imponere utile est. Verum ad hanc molestiam evitandam a nonnullis hoc compendium usurpatur. Alembicum fabricant, eique aliud quasi labrum, quod tamen eum non contingat, circumducunt, atque in spatium, quod inter alembicum est, et labrum illud alembicum cingens aquam frigidam infundunt; quae ubi incaluit, per epistomium emittitur, et alia frigida infunditur. (in tab. 25.)

Destillatio per serpentinas. Sunt qui canalem vasis, a quam refrigeratoriam continentis, non immediate cum rostro alembici vesicae impositi, sed per medias fistulas anguium et serpentium modo flexuosas et anfractuosas conjungunt, (in tab. 26.) quod destillationum genus iccirco anguinum et serpentinum nominatur, et non solum in destillatione per vesicam, verum etiam, si cui placet, in reliquis per ascensum destillationibus, per balneum, cineres, et arenam, locum habere potest. Nimirum alembicus fabricandus, ex cujus vertice fistula recta promineat. Huic fistulae conjungitur canalis per multos anfractus et flexus, qui inde serpentina appellatur, ad canalem vasis refrigeratorii transiens. Solent verohi canales serpentini variis modis parati: alii simpliciter ipsi cannali et vasi refrigeratorio conjunguntur: alii in medio a djunctam habent ampullam, ex qua rursum per anfractus surgunt, et i canalem vasis refrigeratorii inseruntur, qualis depingitur a Jo. a Bapt. Porta, magiae nat. lib. 10. c. 8. (in tab. 27.) Accommodatum est hoc instrumentum iis rebus destillandis, quae spirituosae sunt, seu ex quibus multum spirituum elevatur, et quae propterea majus spatium requirunt, quod nisi ipsis hoc modo concedatur, facile evanescunt.

Portro destillatio ubi vas cum materia destillanda non proxime igni, sed per medium aliquod objicitur, variis etiam modis instituitur. Quibus tamen omnibus hoc commune est, quod catinus seu lebes, (capellam vulgo vocant) seu cupreus, seu fictilis, arctissime fornaci conjungitur. Huic cucurbita (in tab. 31. 31.) imponitur, quam ita a sativae cucurbitae similitudine nominant, alii bociam appellant: cui imponitur capitellum seu alembicus. Nonnunquam suber vel papyrus inter alembicum et materiam destillandam interjicitur, ut saltem renuissima et spirituosissima pars penetret.

Destillatio in Balneo sicco. Capella si vacua relinquatur, et ei cucurbita cum materia destillanda imponatur, catinusque probe claudatur, ut solum aer calidus in cacabo vel catino conclusus cucurbitam calefaciat, atque ex natteria in ea contenta vapores in alembicum elevet, commodissime balneum siccum, seu stufam siccam, appellari existimaverim: cum aer hoc modo conclusus et calefactus aeri in nostris hypocaustis, et fornace media calefactis tempore hyberno conclavibus, quae vulgo stufas nominant, respondeat. Aliter tamen Stufam siccam vulgo accipiunt, cum fornaci, fornacibus in nostris hypocaustis simili, multa vasa imponuntur, atque unius fornacis ignes calefiunt, qualem fornacem ultimo loco describit Matthiolus, de rat. destillandi aquas. Weckerus, lib. 3. an idotarii gener. cap. 41. destillationem etiam per vesicam hoc nomine indigitat, quae ab aliis per vesicam destillationibus nihil differre videtur, nisi eo, quod ignem non rectâ vesicae subjicit, sed fornaci pigrum Henricum adjungit, ut ita in fornace, cui vesica inhaeret, aer saltem calidissimus contineatur. Libavius, part. 1. comm. alchem. l. 4. c. 12. Stufam siccam appellari scribit, quocunque furno per ignem siccum et immediatum destillatur, maxime si simul res, ex quad estillatum petitur, absque humore in destillatorium inferatur. Et postea; stufae tunc magis vocantur, cum fiunt destillationes in fornace, igne vesicam aut aliud vas, in quo materia continetur, proxime tangengente, sive aqua addita sit, sive nulla. Stufam siccam describit Bulcasis, in libro, quent Servitorem inscripsit, in cap. de facienda aq. ros. his verbis: Operatio ejus, (retineo verba Interpretis) sine aqua et cum igne carbonum est, ut facias furnam quadratum vel rotundum, et habeat coopertorium superius, super quod stabuntventres ex terra vitreata, et possint sustinere ignem: et quando accenduntur sarbones, et incipit aqua rosarum distillare, claude os furni, et dimitte foramina aperta, per quae fumus egrediatur, et dimitte sic, donec fuerit destillata tota; deinde abjectis primis rosis, pone alias recentes. Videturque haec fornax re ipsa cum Matthioli fornace ultima convenire.

Destillatio in B. Roris. Si vero catinus seu lebes aqua repleatur; cucurbita autem in eo ita vel super tripode, vel cruce, vel lamina multis fora minibus pertusa et ad latera ferreo unco innitente, collocetur aut suspendatur, ut ipsam aquam calidam non tangat, sed salrem vapores excipiata: pellatur balneum Roris vel balneu vaporosum. A vapore enim aquae calentis incalescit cucurbita, atque hinc vapores in alembicum attoluntur. Debet aute catinus diligenter operculo claudi, ne aqua exhalet. (in tab. 28.) Dispositionem etiam hujus fornacis descripsit Weckerus, antidot. gen. lib. 3. cap. 40. et Jo. Bapt. Porta.

Destillatio in Balneo Mariae. Frequentissimus vero modus est, qui balneum Mariae vel maris appellatur. Lebes seu catinus cupreus, vel etiam fictilis, fornaci inseritur, ut jam dictum, et aqua repletur, in quam cucurbita cum materia destillanda immergitur, et catinus operculo, in medio tamen ad excipiendam cucurbitam perforato, probe tegitur, ut et calor in balneo melius contineatur, et aqua non ita facile exhalet, sed in guttas resoluta iterum descendat, ne toties novam aquam affundere opus sit. Cum tamen plane caveri non possit, ne quid exhalet: habenda est in promptu aqua calida, quae, ubi aqua nonnihil deficit, infundi possit; ne si frigida infundatur, eaque cucurbita vitrea conspergatur, rumpatur, Commodissimum tamen est, si gutturnium aqua plenum apponatur, ex quo nova in locum ejus, quae exhalavit continuo guttatim destillet. (in tab. 29.) Ne autem vitrum ad fundum catini allisum frangatur, in aqua natet, aut ullo modo moveatur: danda est opera, ustet plane immobile. Geber, lib. 1. summ. perfect. cap. 4. cap. 50. id hoc modo effectum dat. Fundum catini seu ollae straminibus, lana, vel re simili, ad spissitudinem trium digitorum tegit, ne cucurbita frangatur; iisdemque graminibus vel rebus consimilibus operit in circuitu totam cucurbitam usque ad collum alembici fere, et super stramen vel sarmenta virgas subtiles sternit, iisque lapides imponit, qui suo pondere cucurbitam, alembicum, et ipsa sarmenta deprimant, et depressa firma et stabilia teneant super ollae seu catini fundum, ne natent per aquam. Recentiores commodie circulum plumbeum formant, eumque stramine inducunt, et funiculis circulo alligatis cucurbitam super circulo plumbeo firmant, quod commodissime fiet eo modo fere, quo tympana tendi solent. (in tab. 30.) Aut, quod etiam satis commodum est, lebes seu catinus cupreus scobe ligni serrati madefacta ad dimidiae spithamae altitudinemimpletur, super quam vitrum collocatur, et circum circa ahenum scobe madefacta repletur, vitrumque firmatur, et tandem aqua infunditur. Nonnulli, ut plura possint una vice destillare, in unum balneum plures cucurbitas imponunt: quod quidam ita faciunt, ut non solum ab igne subtus accenso, sed a canali balneum transeunte calefiat: quale describit Weckerus, antidot. general. lib. 3. cap. 39. et alii plurimi, atque inter hos jam olim Bulcasis, allegato loco in servitore.

Destillatio per cineres, arenam etc. Tandem per cineres, arenam, scobem et limaturam ferri similia destillatio perficitur. Nimirum in fundum catini cineres, farina laterum, arena, aut limatura ferri aut digiti, aut prout opus, altitudinem injiciuntur: Huic cucurbita cum materia destillanda imponitur, et catinus cineribus vel arena repletur, Commissurae farina, aqua aut albumine ovorum subacta, vel luto ex vitro pulverisato, lithargyro, farina, et albumine ovorum panno lineo vel papyro illito, pro ut opus, junguntur.

Cucurbitae. Cucurbitae autem (in tab. 31. 31.) quae ad has omnes destillationes usurpantur, vitreae maximam partem eliguntur, ut quae nihil substatiae vel qualitatis alienae destillato communicant, alias sunt altiores, alias humiliores, prout materia destillanda, de quo suo loco, haec promptius in altum, illa difficilius elevatur. Si enim illo, qui necessarius est, gradu caloris materia in alembicum usque elevari nequit, sed per latera cucurbitae iterum descendit, frustra laboratur.

Phiolae. Loco cucurbitarum usurpantur interdum phiolaedictae, (in tab. 32.) et tunc quidem, ubi maxime, volatilia, ut spiritum vini et similia, a phlegmate separare animus est. Nam solum illud, quod est volatile, et non aqueum per longum et angustum phiolae collum in capitellum vel alembicum usque adscendit; quod vero aqueum est et gravius, in lateribus colli iterum in guttas concrefcit, atque in imum delabitur, et sic volatile illud ab aqueo phlegmate secernitur.

Destillatio per campanam. Ad hanc per ascensum destillationem non incommode quoque referri potest destillatio per campanam dicta, qua oleum [?] paratur, ubi scilicet sulphure accenso campana vitrea (in tab. 33.) vapores excipiuntur, et in oleum condensantur, de quo suo loco.

Destillatio ad latus. Alterum destillationis genus ad latus, vel per inclinationem vocant, quod scilicet halitus et spiritus non sursum scilicet halitus et spiritus non sursum recta in alembicum adscendunt, sed per latus atque oblique in recipiens tendunt. Vas, per quod haec destillatio peragitur, seu vitreum, seu terreum sit, retortam vulgo (in tab. 34.) alii cucurbitam incurvam, alii bociam contra bociam nominant. Nonnulli loco Retortae utuntur etia cucurbita recta; verum illam oblique in fornace statuunt, ut alembicus deorsum inclinet. Habet hoc destillationis genus locum praecipue in iis, quae aegre in altum attolluntur. Poniturautem retorta plerumque in ignem patentem, interdum in cineres, saepius in arenam: unde fere secundo, tertio, aut quarto caloris gradui haec destillatio apta est.

Destillatio per retortam in igre patente. Ubi in ignem patentem ponitur retorta, hic modus est. (in tab. 24.) Exstruatur fornax fere quadrata, in cujus parte infima sit cinerariu cum ostio. Cinerarium tegatur crate ex baculis ferreis, ob majorem, qui in hoc genere plerumque usurpatur, ignem, crassioribus. Supra cratem sit focus, tantae altitudinis et latitudinis, ut et carbones, et retortam capere sufficienter possit. In medio vero foco seu spatio ferreus baculus, vel duo etiam parietibus inserantur, satis fortes, ut et vim ignis, et retortae onus ferre possint, nec ubi incanduerent, flectantur et deprimantur, atque ita retortae collum frangatur. In latere uno relinquatur spatium, per quod cornu seu rostrum retortae eminere Lutum ad vasa mumenda. atque exseri possit. Retortautem antequam fornaci imponitur, luto bono munienda est, ne ignis vi rumpatur. Cui usui inservit id, quo utuntur fabri ferrarii in ferruminando; aut tale, quod fit ex luto tenaci, ab arena crassiore mundato, tomento, equino stercore, cui additur interdum ferri scoria, et sanguis taurinus. Vel ex farina laterum, ferri scoria, vitro, luto pingui mundo, ac tomento: vel tali, quod R. luti mundati et exsiccati part. X. cinerum lototum part. ij. fimi equini part. iij. scobis ferri part. j. pilorum bubulorum vel tomenti part. ij. M. cum sanguine bubulo vel ovillo. Plura vide apud Evonymum, part. 1. et 2. Andream Libavium, lib. 1. epistolar. Chymicar. 24. et lib. 2. Alchymic. tractat. 1. cap. 38. Beguinum, in [?]yr. chymic. l. 1. c. 6.

Postquam retorta in fornacem locata fuerit, foramen, per quod rostrum eminet, diligenter clauditur, ne igni pareat exitus. Postea tegatur pars superior fornacis, et relinquantur in, quatuor lateribus spiracula seu ventilia. Alii in medio saltem unum foramen relinquunt, ut ita semper versus mediam tecti partem flamma tendat, atque circa retortam reverberetur; idque foramen, prout opus, magis vel minus aperiunt, imposito operculo: tandem etjam, si opus, carbones per illud injiciuntur. Nonnulli quoque in hac destillatione pigrum Heinricum adhibent. Ubi fornax parata, et retorta imposita, retortae adjungatur vas recipiens amplum (in tab. 36.) et commissurae diligenter agglutinentur et abstruantur, lutumque prius exsiccetur, antequam ignis accendatur, ne ullus spiritui, qui saepe satis fortis est, et magna vi erumpere conatur, exitus pateat.

Lutum ad commissuras vaserum claudendas. In serviunt autem huic rei lura jam enumerata: vel quod R. ferri scoben, catillorum fragmenta pulverisata, vel farinam laterum, lutum ustum, cretam, bolum communem, calcem vivam; quae miscentur cum albumine ovorum. Vel R. sar. laterum, vitri pulver. an. part. iiij. cretae part. j. luti mundati part. xij. M. cum tomento vel capillis bubulis etovi albumine. Nonnulli, ubi lutum exsiccatum fuerit, recipiunt picem, ceram, sevum, mistaque et liquata instillant luto. Hoc in genere de lutis observandum, ea, quae combustilia sunt, loco, qui igne incandescere potest, inutiliter applicari; unde cum retortae collum interdum incandescat, combustilibus commissurae non sunt claudendae: ita liquabilia loco, qui incalescit, itidem non sunt applicanda: nec quod in aqua resolvi potest, loco humido.

Recipiens sit amplum, ne, si angustius sit, spirituum copia, qui ex nonnullis rebus confertim exeunt, rumpatur. Quo fine nonnunquam canalis adhuc medius, (in tab. 39.) inter retortae collum, et recipiens inseritur, ne spiritus mox in recipiens irrumpant, illudque frangant. Alii duplex recipiens adhibent, quod duobus modis fieri potest. Vel enim unum recipiens in parte inferiore ventris habet canalem, cui alterum recipiens applicatur, (in tab. 38.) ut si forte major sit spirituu copia, quâm quibus capiendis prius recipiens sufficiat, aliquid eorum in posterius transeat. Vel potest adhiberi canalis, ea parte, qua collo retortae applicatur simplex, qui postea in geminum desinat, et utrique vas recipiens applicari. (in tab. 37.)

Ut vero in aliis, ita praecipue in hac destillatione, est observandum, ne ignis remittatur. Nam mineralia inprimis si semel vi ignis fundantur et liquentur, et postea ignis remittatur, ut nonnihil refrigerentur, adeo teuaciter conjunguntur, ut vix igne, quantumvis iterum aucto, separari possint, nisi rursum in pulverem redigantur.

Loco retortae interdum ampulla solum in directum posita utuntur, atque ita eam locant, ut rostrum nonnihil declinet, appellantque hanc destillationem proflatoriam.

Destillatio per Retortam in cineribus, arena etc. Secundo potest destillatio per latus, seu inclinationem, etiam per cineres, arenam vel scobem, et limaturam ferri institui, cum minore calore opus est. Fornax exstruitur ut antea, sed in medio habeat ferream cratem supra quam pavimentum concavum exstruitur, vel catimus saltem aut capella fictilis (in tab. 35. 40.) adaptatur. In hanc ponitur retorta, ita ut rostrum ad latus emineat, et supra ac infra cineribus vel arena, vel simili materia tegitur atque obruitur, recipiensque adaptatur, et per ignem, ut fieri solet, destillatio instituitur. In nonnullis, quae facile ebulliunt, vel superiori retortae parti frigidiori facile adhaerent, ignis primo supra retortam et cineres, aut arenam accenditur, qui et bullas reprimit, et materiam in liquorem solvit, atque ubi oleum fluere incipit, tum infra etiam ignis accedendus, ut melius id fluat. Sed de his suo loco.

Tertio etiam fit destillatio per retortam in balneo roris, cujus inventionem sibi asscribit Jo. Bapt. Porta lib. 10. mag. nat. cap. 9. quae ex eo loco et prolixa descriptione peti potest. (in tab. 41.)

SUblimatio maxime affinis est destillationi per adscensum, et in eo saltem differt ab ea, quod sicut in destillatione vapores, qui in altum tolluntur, in liquorem concrescunt: ita in sublimatione exhalationes siccae adscendunt, et in altum sublataealembici lateribus instar atomorum adhaerescunt. Unde Geber, lib. 2. summ. perfect. part. 4. c. 40. sublimatione Sublimatio quid. esse dicit, rei siccaeper ignemelevatione cum adhaerentia in suo vase. Quapropter et in eodem fornacis genere et in iisdem fere vasis, in quibus destillatio per adscensum fit, etiam sublimatio perficitur; quae sunt vel cucurbitae vitreae, vel terrea vasa, quae in specie sublimatoria appellari solent, et ubi vehementiore igne opus est, tutius adhibentur, quam vitrea, quae igne majore liquescunt. In hoc solum differunt, quod alembico non rostrato seu coeco (in tab. 43.) utendum est; nisi in principio aliquid humoris, quod in sublimatione [?]is et vitri [?] cum sextil. fieri solet, exstillet. Tunc enim rostrato utimur, et postea ubi humidi vapores cessant, eum coeco permutamus, aut rostrum claudimus. Interdum in vertice alembicus est perforatus, ut vapores humidi exhalent, quo facto, foramen clauditur.

Vasa sublimatoria. Vasa sublimatoria nunc altiora sunt, nunc humiliora, prout materia sublimanda magis vel minus volatilis est. Si enim sit volatilis, adhibendum est sublimatorium altius; sin minus alte adscendat, humilius: et cum interdum mox lateribus cucurbitae adhaerescere soleat materia sublimata aliquo modo, saepe ad collum usque cucurbita cineribus tegi debet. Videndum tamen, ut collum satis exstet, ne calore collecti flores iterum liquentur, si sint liquabiles.

Nonnunquam plures alembici vel ollae in hunc usum paratae (in tab. 44.) adhibentur, et altera alteri imponitur, quae omnes in parte superiore sunt perforatae, superior solum clausa est, et in latere rostrum habet, ut si quid humidi adsit, exstillare queat. Adhibentur autem eo fine tot alembici vel ollae, ut materia illa sublimata distingui possit. Quae enim levior et volatilior est, in supremum adscendit alembicum: quae gravior est, in imo subsidet.

Porro propter diversitatem spirituum sublimandorum diversificatur, ut loquitur Geber, sublimatio. Quae dam enim fit cum igne forti, quaedam cum mediocri, quaedam cum igne remisso: ideoque sublimatorium nunc supra ignem patentem ponitur, nunc in cineres, nunc in arenam vel scobem ferri.

Quomodo vera tota sublimatio Sublimationis modus. institui debeat, commodissime suo loco in specie dicetur. In genere haec sufficiant. Res sublimanda vel sola sublimatorio inditur, et igne admodo in altum agitur, vel cum alia materia fixa magis misccetur, quae ipsam et remoretur, ne statim, ubi igne incalescit, fugiat, et impuritates omnes secum retineat: vel si res sublimanda est fixa, miscetur cum volatili, quae ipsam vel totam, vel partem ejus in altum tollat; aut quae facit, ut res sublimanda ad minima dividatur, et hinc a calore facilius in altum elevari possit. De quibus in singulis sublimatis in specie, ut et de igne regendo.

Praecipitatio. PErtinet hûc et Sublimationi videtur esse contraria Praecipitatio, quae fit, quando corpora per aquas et liquores corrodentes soluta a aliquore iterum separantur, ut forma calcis vel pulveris remaneant. Quod fit praecipue cum liquore aliquo infuso aut re aliqua injecta corpus solutum forma pulveris ad fundum descendit. Ita corallia et margaritae in aceto destillato solutae infuso oleo tartari praecipitantur. Quomodo autem hoc fiat, et quae separationis hujus causa sit, ab autoribus non satis exploratum video. Mihi res ita sese habere videtur. Solutio metallorum, coralliorum, perlarum et similium per acetum et spiritus acres, ut et spiritumvini fit dum spiritus illi corpora penetrant, et cum iis in minutissimas atomos solutis sese uniunt, ut unum corpus quasi ex iis fiat, non secus ac oleum cerae per minima miscetur. Unde accidit, ut quamdiu spiritus solvens vel menstruum cum corpore soluto ita per minima unitum manet, corpus solutum non ad fundum descendat, sed liquori cohaereat. Quod si contingat, ut spiritus solvens iterum a corpore soluto segregetur, tum metalla et alia corpora sibi relicta forma pulveris ad fundum descendunt. Fit autem hoc, dum liquor aliquis ad solutionem infunditur, cum quo dum se spiritus solvens unit, corpus solutum deserit, atque ita illud sibi relictum et unione illa soluta ad fundum descendit.

Imprimis hîc multum potest sal tartari solutus, seu oleum tartari per deliquium paratu, quod peculiari vi spiritus omnes acres ab omnibus liquoribus avocat ac imbibit et cum iis penitissime se unit. Unde fit, ut corpora soluta a spiritu solvente relicta et ad fundum praecipitentur et acrimoniam, quam ex spiritu solvente contraxerant, amittant.

Hinc etiam accidit, ut Mercurius praecipitatus et aliquomodo fixatus â sale tartari vivificetur. Non quod tartarum, quod vult A. Sala, Mercurio inimicum sit, sed quod sal Tartari spiritus acres, qui cum praecipitato Mercurio sese penitissime et arctissime univerant, ad se trahit, et cos sibi unit, atque ira â Mercurio separat; unde Mercurius â spiritibus acribus liberatus in pristinam naturam redit et reviviscit.

Et qui omnes omnino, cujuscunque sint generis, praecipitationes perpenderit, animadvertet, praecipitationem in universum fieri, cum in solutionem aliquid injicitur vel infunditur, cujus vi liquor solvens seu id, quod in liquore solutionis caussa fuit, â corpore soluto separatur.

Exsiccatio. EXsiccatione super flua humiditas absumitur: id quod duas inprimis ob caussas facere necessarium est. Radices, folia et flores plantarum siccantur, ut rectius asservari possint, neque ob superfluam humiditatem situm contrahant, putrescant et corrumpantur. Exsiccatio autem ista in umbra commodissime fit: quae tamen ob nimiam humiditatem, antequam exsiccantur, in umbra corrumpi solent, in Sole siccanda sunt. Sic quae radices sunt crassiores et plus humidi habent, tesselatim, vel alio modo prius concidantur, et in loco magis perflatili siccentur. Eolia, et flores inprimis, ut commodius exsiccentur, sicca, non pluvia madida colligi debent. Deindeexsiccantur quaedam, ut facilius conteri, et in pulverem redigi possint. Id quod in furno, fornace, vel supra carbones in sartagine commodissime perfici potest.

Restant tandem Evaporatio atque Evaporatio atque Exhalatio. Exhalatio, quas vulgo ita ex Philosopho distinguunt, quod Evaporatio est, cum aquea humiditas exspirat; exhalatio vero, cum sicci halitus per calorem elevantur. Utrique hoc est propositum, ut si quid in re est superfluum, in vapores vel halitus resolutum exspiret, relinquaturque solum pars utilior: cujus rei apparatus prolixa explicatione non indiget. Res cum suo vase scilicet vel patenti igni, vel balneo, cineribus, arenae imponitur, ut quod exhalabile et evaporabile est, in vapores et halitus resolutum exhalet. Et si res fixior est, humidumque ipsum non magni momenti, aperto vase, in auras superfluum exspiret. Verum si materia non adeo fixa sit, et ipsum humidum etiam non inutile: majore cura opus est, et calor plane lentus adhibendus, ne una etiam id, quod servare cupimus, in vapores resolutum exhalet: ac in vase clauso haec separatio perficienda, et proinde commodissime alembico imposito humidum per destillationem separamus. Sed in re plana immorandum non est. Hoc saltem monemus, satius esse, in plerisque aliquid humidi relinquere, quam nimia exsiccatione rem perdere et corrumpere. Multa enim sunt, quae etsi dum adhuc calent, ut, in melle et sale hoc videmus, videntur esse liquidiora: tamen ubi refrigerantur, sponte magis crassescunt, et diuturnitate temporis utplurimum aliquid adhuc halituum exspirat, resque tales, ut in Extractis patet, sicciores redduntur.

Coagulatio. Cum hisce operationibus conjuncta est coagulatio, aut potius eas insequitur, adeo ut peculiaria hac de re praecepta dare vix opus sit. Si enim corpus aliquod sit liquidum et fluidum, atque id ad formam sicciorem et consistentiam reducere velimus: per evaporationem aut exhalationem, separatis iis, quae id fluidum reddebant, consistentiam adipiscitur. Unde et Geber, lib. 1. part. 4. summ. perfect. cap. 53. definit coagulationem, quod sit rei liquidae ad solidam substantiam per humidi privationem reductio. Hoc modo sal, saccharum, vitriolum et alia coagulantur. Sed in vitriolo, nitro et similibus, ubi aqua pura fuerint dissoluta, et filtratione purificata, non est opus totam aquam evaporatione separare, sed satis est, si dimidia saltem pars evaporet, reliquum in cellam vel alium locum frigidum ponitur, ubi sponte in sui generis crystallos tales sales concrescunt, idque commodissime, si virgae vel baculi lignei, quibus adhaerescant, injiciantur.

TErtia denique classis eas operationes complectitur, quae ad rei alterationem, immutationem, perfectionemque sunt comparatae, atque eo tendunt, ut res ad statum meliorem nobilioremque gradum deducatur. Etsi enim, et praecedentes operationes eo tendunt, ut medicamentum utile producatur, resque in meliorem statum deducatur, et quaedam operationes, ex. gr. destillatio, mox post se relinquant medicamenta: tamen adhuc aliae restant operationes, quae res separatas, dissolutas, et per priores operationes quomocunque etiam elaboratas amplius perficiunt, et ad meliorem statum, summamque in suo genere perfectionem exaltant et perducunt, et ut summatim dicam, in materiam jam elaboratam novas qualitates inducunt, et virtutem rei exaltant; quam operationem nonnulli generationem nominant. Digestio. Quanquam vero nonnulli plures tales operationes recenseant, et fortassis sint etiam plures, sed quae ad institutum nostrum parum faci, unt: tamen hoc loco illas omnes nomine digestionis complecti libet, et si quae sunt hîc aliae recensendae, pro digestionis modis quibusdam habemus. Omnes enim unico fere modo per calorem lentum externum internam rei vim, quae hîc primarium agens, excitantem perficiuntur.

Digestio quotuplex. Ne autem quem hîc vocabuli digestionis variae significationes turbent, dictum jam supra est, digerere idem Medicis esse, quod coquere, et digestionem significare omnem coctionem, quae lento et tali calore fere, quali coctiones in animalibus, perficitur. Cum autem talis digestionis latissime acceptae triplex praecipue in Chymia sinis sit, tribus etiam operationibus nomen digestionis attribuitur â Chymicis. Primo enim blanda illa coctio, qua feces a liquore, quae alias nullo ingenio ab eo separrari possunt, separantur, digestio appellatur; cujus exemplum habetur in vino novo, cerevisia, oleo, succis et similibus; de qua digestione supra, cap. 10. dictum. Deinde digestio etiam inservit rei dissolutioni, lentoque calore externo in internum agente, rei vincula, quibus cohaeret, dissolvuntur, et ad separationes alias res praeparatur; unde et putrefactio et fer, emtatop dogestop nominatur, de qua cap. 7. actum. Tandem est digestio, de qua hoc loco agimus, quae inter reliquas est nobilissima, qua rei jam elaboratae et praeparatae nova qualitas, et nova quasi forma inducitur, ita ut si quid alieni et vitiosi res obtinet vel contraxit, illud deponat, aut si quid ei deest, illud nanciscatur, summamque omnino perfectionem acquirat; sicut videmus vinum diuturnitate temporis, ut ettheriacam, atque alia medicamenta, etsi nihil ab iis amplius separetur, nihilque iis addatur, reddipraestantiora. Digestione scilicet hac cruda concoquuntur, amara dulcia redduntur, acida et acria temperantur, crassa attenuantur, malignae qualitates tolluntur. Nonnunquam tamen una et ea dem digestione separamus inutilia, et rem exaltamus: sed plerumque res jam ante purificatae digeruntur. Ita et alia medicamenta praeparantur, et purgantia etiam cum tincturis corrigentium medicamentorum digeruntur, ut cum illis per minima misceantur, qualitatesque noxias deponant.

Digestio quomodo sita. Agens in hoc opere primarium est virtus alteratrix, atque calor insitus ipsi rei. Et propterea vasa hac operatione exactissime claudenda sunt, ne quis calor aut spiritus, totius hujus operationis artifex, exhalet. Calori vero interno, eum fovendo et excitando, inservit calor externus, qui propterea, si quo alio in opere, hîc blandus, ut spiritus rei insitos saltem excitet, non vero expellat et abigat, perpetuus, et aequalis esse, et propterea accuratissime regidebet.

Athanor. Quapropter et fornax tali calori fovendo conveniens et peculiaris requiritur. Et licet saepius balneum maris, roris, vel etiam cineres ad digestionem adhibere liceat: tamen si opus, quod tractamus, sit nobilius, et aequalem omnino calorem requirat, accommodatissimum est fornacis genus, quod Athanorem, seu fornacem aut furnum Philosophorum seu Physicorum nominant.

Ex hoc fornacum genere est Athanor, quem descripsit Henricus Cunradus, de quo supra dictum. cap. 11. Inter antiquiores fornacem Philosophorum seu furnum Physicum descripsit et depingit Joan. de Rupescissa, in fine libri Lucis, hoc modo. Furnus iste totus (in tab. 45.) altus erit pedes tres et dimidium, latus autem sesquipedem. Spatium, in quod cineres per cratem ferream defluant, altum sit pedem unum. A crate ferrea ad medium usque spatium altum erit digitos novem. Altitudine itaque habita duorum pedum minus digitis tribus, collocanda est in medio tabula testacea vel ferrea, in cujus medio foramen rotundum sit, diametrum quatuor digitorum habens, quâ fervor ignis in superiorem partem, ubi operatio fit, adscendere possit. Deinde supra foramen illud tria opercula exemtilia paulo, quam tabulae foramen, latiora erunt. Quodlibet vero operculum rotundum foramen habebit diversum. In primo foramen erit digitorum trium; in secundo duorum; in tertio unius digiti: ut subinde uno pro altero uti liceat, pruot calor ignis major vel minor requiritur. Spatium, ubi operatio fit, a tabula intermedia ad supremum usque tegmen, altum erit pedem unum et tres digitos. In isto autem spatio tabulae intermediae tripus, testaceusaut ferreus directe supra foramen imponitur, qui in superiore parte latus erit digitos tres et medium, altus vero sex digitos, cui vitrum impones. Supra istud spatium, in quo operatio fit, operculum seu tegmen furni testaceum collocabitur in formam dimidiae sphaerae, profunditate digitorum sex, quod ad latitudinem furni accommodatum sit. Istud autem tegmen supra in medio rotundum foramen habebit unius digiti, per quod calor ignis, num vehementior, num remissior sit, explorandus est.

Commodius tamen mihi quidem videtur esse, si tabula testacea vel ferrea non in medio foramen habeat, sed innitatur laminis ferreis, ita, ne latera fornacis attingat, sed aliquantulum per latitudinem unius vel duorum digitorum undique ab iis distet: vel si tangat quidem latera fornacis; verum in quatuor lateribus foramina relinquantur, quae suis tabulis perforatis instrui possunt. Sic enim calor ad latera fornacis adscendit et aequaliter reflectitur ad medium.

In hac tabula, quo libet modo parata, collocetur tripus ferreus, atque in eo statuatur vas dimidium globum referens, ita quidem, ut hic catinus, vel haec testa undique, et â parietibus fornacis et ab operculo, et â tabula ferrea vel testacea, distet per tres digitos. In hoc vase iterum tripus ligneus vel fictilis collocetur, supra quem vas vitreum sigillatum. Quo facto, altera pars globi ves vasis fictilis, vel tale, quod respondeat vitro, dimidiato illi globo imponatur, ita ut vitrum in medio conclusum sit. (in tab. 46.) Fornax operculo concavo sex digitos alto clauditur et exacte tegatur, consultumque videtur, ut altitudo a tabula ferrea ad operculum respondeat amplitudini seu latitudini fornacis. Supra laminam etiam in latere fornacis foramen relinquendum, ut digito immisso gradum caloris explorare possis; quod epistomio claudendum est. Relinquunt quoque in suprema parte fornacis foramina crassitudine pollicis cum suis epistomiis, quibus apertis vel clausis gradus caloris regi potest. Nam quod alii per laminas seu tabulas perforatas, quibus quantum opus est caloris in fornacem admittunt, praestant, idem per haec foramina seu ventilia, ut vocant, consequi licet.

Vasa ad digestionem commoda. Vasa huic operi inservientia sunt vel cucurbitae duplices (in tab. 47. 49.) cucurbitae cum alembico coeco, vel phiolae, vel ova philosophica, (in tab. 48.) vel ea etiam, quae in specie circulationi inservire dicuntur et pelicani nominantur. (in tab. 50.)

Cireulatia. Inter species seu modos digestionis est inprimis Circulatio, quam nonulli etiam Pelicanationem, a vase, in quo perficitur, nominant. Hac, adhibito externo calore blando, materia, quae circulatur, continuo forma vaporum attollitur, iterumquecondensatur, atque ita per coctionem illam continuam, et circularem hunc resolutionis et condensationis motum, ad summum perfectionis in suo genere gradum pervenit. VIstadius, cap. 6. differentiam inter digestionem et circulationem constituit, quod nimirum digestio requirat vasa amplioris orificii, per quod etiam crassior materia immitti possit; cum in circulatione angustius orificium sufficiat, per quod liquor saltem infundi possit: quod in digestione aliquid separetur; in circulatione nihil: quod in digestione totum vas tegatur, in circulatione superior pars emineat. Verum ut ex illo ipso, et praecedente capite etiam patet, accipit Vlstadius eo loci digestionem pro fermentatione et putrefactione, non pro hac digestione, quae ad ultimam rei perfectionem tendit.

Adhibetur autem Circulatio iis liquoribus, qui jam ab omnibus fecibus sunt depurati, quorum summa saltem quaeritur subtiliatio. Ita spiritus vini jam rectificatus circulatione in optimam, quam quintam nominant, essentiam transire dicitur.

Instrumenta autem, in quibus fit circulatio, sunt varia; pelicanus, geranium, et his similia, quae passim depicta exstant. In haec includitur res circulanda, adhibeturque calor circa vasis fundum et latera, in parte vero superiore aeri frigidiori patet. Atque ita semper a calore sursum aliquis vapor attollitur in altum, et a frigore et vitri densitate coagulatus per canales vel , vel latera descendit, qui motus, cum in orbem seu circulum redeat, dicitur Circulatio.

Conditura. TAndem non incommode ad hanc classem referri potest Conditura et Nutritio. Condiuntur fructus, flores, radices, non solum ut diutius asservari possint, sed ut gustui sint suaviores. Condiuntur autem alia melle; alia saccharo, ut fructus et radices pleraeque; alia aceto; alia sale, ut cappares. Quis autem modus singula condiendi sit, sectione seq. dicetur.

Confectio. Ad condituram pertinet et Confectio, quam vulgo nominant, qua fructus, radices, semina, aromata, saccharo induuntur, et incrustantur, magis saporis, quam virium augendarum aut conservandarum gratia. Adhibeturque ad eum finem non solum saccharum vulgare, sed et candum, quod aliquam confectorum parit differentiam.

Denique usitata est pharmacopoeis Nutritio. operatio, quam Nutritionem appellant, quod medicamentum liquoris alicujus accessione incrementumaliquod accipiat, â similitudine nutritionis corporum animatorum. Sicut enim quae conteduntur et bibuntur in corporis nutritionem absumuntur: ita humor cum aliqua sicco mistus absumitur et imbibitur; medicamentum vero liquoris alicujus accessione incrementum accipit. Est nimirum Nutritio medicamentorum quaedam humectatio, sed talis, qua res saltem irrigatur, moxque Sole vel igne exsiccatur; iterumque irrigatur et humectatur. Qui labor ter, quater, vel toties repetitur, donec medicamentum humoris illius, quem cupimus, satis imbiberit. Ita sarcocolla lacte nutriri solet. Sic aloe aromatum decocto, vel aliquo liquore scopo Medici conveniente, vel rosarum, endiviae, aut alio succo nutritur, id est, aloe pura in liquore vel succo conveniente dissolvitur, postea exsiccatur; idque toties repetitur, donec sufficientem liquoris quantitatem imbiberit. Sic Inhargyros si paulatim oleo nutriatur, et pistillo per horam unam atque alteram in mortario ducatur, ejus tantam copiam imbibit, ut una uncia plurimum corporis, emplastrumque etiam sine cera conficere, et unciae ejus quatuor olei j. aceti quartaria quinque ad unguentum componendum imbibere possint. Si vero plurimum olei initio affundatur, mergitur, ut nunquam corpus assequatur. Verum de istis pharmacopoeorum operaionibus tum alii, tum imprimis Jacob. Sylvius, lib. 2. pharmacopoeiae, videatur.

ABsolutis et enumeratis plerisque, aut certe praecipuis, et pharmacopoeo et Medico cognitu utilibus operationibus: proximu est, ut jam ad ipsas medicamentorum, quae illis operationibus perficiuntur, praeparationes accedamus. Qua in re, quod in operationibus fecimus, et Chymicas, et vulgares medicamentorum formas conjungemus, utpote quae omnes eundem finem spectent, et aeque Medico necessariae sint. Saepe enim ii affectus incidunt, in quibus clysteres vel similia medicamenta non minus sunt necessaria, quam spiritus aliquis, tinctura, extractum, vel simile quid subtilissime paratum. Recensebimus autem praecipuas et magis usu tritas medicamentorum formas. Et si enim plurimas alias e metallicis praeparationes, quae passim circum feruntur, non ignotemus: tamen quem nonnullae in Medicina usum habeant, et quâm tuto adhiberi possint, non videmus.

Barbara et ineptae medicamentorum appellationes fugiendae. In dividendis quoque medicamentis superstitiosi non erimus. Licet enim et hoc non nesciamus, in quas classes nonnulli medicamenta, inprimis chymica, redigant, et, ut in aliis Medicinae partibus, multa nominum portenta; ita et hîc audiamus nominari entia, arcana, mysteria, astra, et nescio quae alia; nec ignoremus, cum artificibus esse loquendum, neque oportere in officina disciplinae: tamen dubitamus, an talia vocabula, quibus nec res, nec praeparationes respondent, in usum trahenda sint, atque ideo, quia Paracelso vel alii cuidam, per febrem somnianti, in mentem venerunt, a nobis usu comprobari, et pro authenticis haberi debeant. Nam cum vocessint symbola rerum: quomodo monstrosa ejusmodi, temere conficta, et nihil, aut nescio quid siguificantia vocabula in rerum cognitionem nos deducere poterunt?

Atque ut haec etiam hîc addamus, dividunt quidem plerique omnia medicamenta chymica in magisteria et extracta, et Magisteria appellant medicamenta ex toto citra ullam separationem, impuritatibus tantum segregatis, elaborata: Extracta vero, quae ab elementari concretione et corporea mole separantur et extrahuntur. Verum an divisio haec antiqua probata autoritate nitatur, et aliâs satis commoda sit, dubitari posset Praeterquam enim quod extracti vox nimis late extenditur: non video, qur appellatio magisterii extracto opponi debeat. Praeterea inter magisteria sunt nonnulla, in quibus non minor est segregatio, quam in quibusda, quae ad extracta referuntur, et contra. Exempli loco saltem sit magisterium tartari, in quo major fit partium separatio, quam in quibusdam floribus parandis, cum scilicet tota fere res in flores resolvitur. Ita in destillatione quaedam, ut pinguedines, tota fere in olea abeunt, quae tamen inter extracta, non magisteria, vulgo referuntur.

Medicamentorum divisio. Sed his, in quibus facile quemlibet suo sensu abundare permitiimus, missis, utiles medicamentorum differentias peti censemus vel â modo substantiae, vel a partibus, quibus applicantur. Priori modo considerata, alia sunt vaporosa, ut suffimigia; alia corpulenta. Corpulenta sunt vel fluida, vel consistentiam habent. Fluida sunt varia, Aquae destillatae, spiritus, tincturae liquidae, Acetum, oxymel, succi depurati, olea, emulsiones, decocta, infusa, julebi, syrupi, balnea, clysteres, etc.

Quae consistentiam habent, rursum alia actu adhuc humida sunt, alia plane sicca. Prioris generis sunt, conservae, electuria, eclegmata, rob, extracta, boli, mucilagines, pinguedines, linimenta, balsama, unguenta, cataplasmata.

Quae actu sicca sunt, alia continua sunt, eorumque partes cohaerent, vel non continua sunt. Prioris generis sunt pilulae, trochisci, rotulae, morsuli, emplastra, cerata, suppositoria, vitra, reguli, sublimata quaedam. Posterioris generis sunt species et pulvers varii, farinae, flores, praecipitata.

Ratione partium vero, quibus applicantur, dicuntur alia medicamenta esse Interna, alia Externa.

Ut autem singula rectius in usum trahi possint, et tyro sciat, quibus medicamentorum formis intus et extra utendum sit, retinebimus vulgatam illam dividionem, et medicamenta dividemus in interna, et externa: atque his illas a substantiae modo differentias applicabimus, simulque monstrabimus, quae medicamenta quibs partibus conveniunt.

Interna. Interna primo quod attinet, etsiab aliis quidem ad interna referantur, quae vel in corpus immittuntur, quales sunt clysteres, errhina, et similia, vel intra os assumuntur quide, sed rursum exspuuntut, ut apophlegmatismi, gargarismi: tamen majoris perspicuitatis gratia saltem ea Interna appellare libet, quae intera corpus per communem illam et usitatam cibi et potus viam assumuntur: reliqua omnia, sive corpori imponantur, sive eidem illinantur, sive alio modo applicentur, sive per alias, praeter os, vias, ut anum, uterum, aures, nares, illi immittantur, externa nominabimus.

Internorum medicamentorum differetia Internorum medicamentorum formae sunt variae, alia sunt fluida, alia non fluida; et quidem haec rursum duplicia, vel mollia et liquida, vel plane sicca. Fluida sunt, decocta, infusiones, vina medicata, melicratum, mulsum, oxymel, et aqua hordei, succi, destillatae aquae, spiritus, tincturae et extracta liquida, olea, syrupi, julebi, emulsiones. Mollia, sed non fluida sunt; extracta, conservae, condita, succi medicati inspissati, electuria, eclegmata, boli. Non fluida et plane sicca sunt; pulveres, trageae, sales, croci, flores, praecipitata, confecta, rotulae, morsuli, marcipanes, et quae huc pertinent, trochisci, pilulae.

Externor. medicam. differentia. Externa vero vel quibusdam corporis partibus immittuntur, vel corporis superficiei saltem applicantur et adhibentur, vel etiam saltem appenduntur, vel etiam saltem appenduntur, ut amuleta, periapta. Alvo inciciuntur et immittuntur glandes et clysteres: utero clysteres et pessi: peni et vesicae etiam quidam liquores injiciunitur: ori adhibentur gargarismi, apophlegmatismi, dentifricia naribus errhina, ptarmica, odorameta, suffitus: auribus injectiones peculiares: oculis adhibentur collyria.

Corporis superficiei saltem adhibentur et applicantur olea, balsama, linimenta, unguenta, cerota, emplastra, cataplasmata, dropaces, sinapismi, phaenigmi, epithemata, fomenta, sacculi, pulveres embrochae, lotiones extremorum, balnea, smegmata, cauteria.

Quibus formis cuilibet parti medicamenta applicando sint. Ex his tamen nunc haec, nunc illa conveniunt, ut postea, ubi de medicamentorum formis in specie dicetur, maxime patebit. Etsi enim ex modo recensitis internis omnia intus ad corpus seu alterandum, seu purgandum assumi, et quae intus assumuntur, ad quascunque partes penetrare possint: tamen alia aliis magis conveniunt.

Capiti quo modo applicentur medicamenta. Capiti vires suas impertiunt fere omnia interna, ut Aquae destillatae, et spiritus, olea, extracta, decocta, infusa, syrupi, conservae, condita, confectiones, electuaria, rotulae, morsuli, pilulae, pulveres.

Extra vero capiti applicantur medicamenta forma pulveris, sacculi et pilei, olei, balsami, linimenti, unguenti, emplastri, et ceroti, cataplasmatis, oxyrrhodini, et epithematis, embrochae, suffimigii, odoramentorum variorum; sicut et lotiones pedum caput afficiunt.

Decocta. DEcocta, Graecis , medicamenta sunt potulenta, ex plantis earumque partibus, elixatione in aqua, vel alio liquore conveniente parata. Et coquuntur ea saltem, quorum humiditas coctione evocari potest: non tamen facile. Nam quae solidissima sunt, ut lapides ac metalla solida, frustra coquuntur: quorum vero virtus in superficie quasi posita est, macerantur potius, quam coquuntur.

herb. acetos.

lactuc.

endiviae an. M. j.

capill. [?] p. j.

Sem. 4. frig. major. an. ij.

prunor. Damascen. num. vj.

flor. violar.

cichor.

rosar.

borrag. an. P. ij.

F. omnium decoctio in s. q. decocti hordei simpl.

Colat. . j.

in qua dissolve Syrup. de succo

endiviae Unc. iss.

violar. s. Unc. j.

vini granat. acid. Unc. ij.

F. Apozema clarific. et aromat. cum sp. Diatr. santal. Drach. j. M. pro 4. dosibus.

Rad. 5. aperit. aceto praepar. an. Drach. ij.

glycyrrh. Drach. iij.

herb. betonicae,

agrimon.

adiant. an. M. j.

Semin. anis.

faenicul. an. Drach. iij.

passular. mundar. Vnc. ss.

flor. betonic.

salviae,

cichor. an. p. j.

F. Decoctio in aqua simpl. s. q.

sub finem decoctionis add.

vini albi ss. In Colat. dissolv.

Syrup. adiant. Fernel.

de 2. radicib. an. Unc. ij.

Sp. Vitrioli Scr. ss. M.

Decoctum ad caliditatem

Epatis.

Vel Rad. Cichor. virid. Unc. iij.

Rosar. rubr. exiccat. M. j.

Coqu. in vase clauso in

Aqua violar.

fragor.

endiv. an. j.

portulac. ss.

deinde fiat exprressio, add.

Sacchar. albi Unc. v. vel ss.

Succi berber. Unc. iij.

acetosae.

citri. an. Unc. iss.

iterum bulliant parum, clarificemtur, et per pannum colentur. Dosis Unc. iiij. vel v.

C. C. ras. Drach. iij.

praepar. Drach. ij.

Aqu. fontan. ij. ss.

Coqu. ad tertias,

Add. rad. Scorzon. Unc. ss.

Sem. et cortic. citri. an. Drach. iss.

Santal. citrin. Scrup. j.

Affunde Aqu. scord. Unc. v.

Ebulliant semel atque iterum,

tum adde succi limon. Unc ss.

Syrup. de limon. Unc. jss.

M.

Nimia copia et varietas in simplic iura decoctis parandis vitandae. Verum circa decoctorum praeparationem quaedam notanda videntur. Primo enim istud observandum, etsi interdum ob varios scopos simul concurrentes utile sit plura medicamenta simplicia, et quidem aliquot unciarum pondere sumere, et quaedam ex radicibus, quaedam exfoliis, quaedam ex seminibus, floribus, fructibus ad unum decoctum, si praesertim ad aliquot doses sufficere debeat, (vulgo decoctum longum appellatur) petere liceat: tamen non raro hîc â nonnullis peccari, qui dum vel unum haustum parant, et vix iij. vel iiij. decocti opus habent, muneri suo se satisfecisse non putant, nisi ex omnium vegetabilium partibus, ex radicibus, corticibus, foliis, seminibus, floribus, fructibus aliquid recipiant, et plurium unciarum pondere medicamenta, e quibus forsan tres vel quatuor doses parari poterant, coacervent: cum saepe unius radicis, vel foliorum ss. vel j. sufficere poterat. Accedit et hoc, quod tot rerum confusioue et coacervatione decocta illa nauseabunda atque insuavia redduntur, ventriculumque subvertunt, et appetitum dejiciunt, et saepe plus incommodi, quâm commodi afferunt. Itaque antiqui Medici, non quod non plures plantae ipsis notae essent, sed quod non pluribus opus esse putarent, pauca quaedam e magna plantarum sylva selegerunt, quae usui essent convenientia, et naturae insuavitate non essent molesta, et ubi hodie forsan nonnulli decem vel plures plantas ad humorum praeparationem in uno decocto miscent, illi hyssopi tantum nonnihil, aut origani, aut tragorigani, aut thymi, aut putegii melicrato, ut tum ex aliis locis, tum 1. aph. 24. videre est, incoquebant, minore cum nausea, et non minore cum fructu. Quos et hodie non pauci praestantissimi Medici imitantur, qui decocta simplicissima, non minus tamen illis, in quib. temere multa coacervata sunt, efficacia parant.

Decoctum in renum dolore et calculo. Ita Crato, in cons. 137. in renum et calculi obstructione decoctum tale parat:

Passul. major.

radic. althaeae. an. Vnc. ss.

veronicae. p. j.

Coq. in s. q. aq.

Colat. Vnc. iiij.

Adde mellis puri.

butyri rec. an Vnc. ss. M.

Radic. althaeae Drach. ij.

passul. magn. Drach. iij.

herbar. veronicae.

hedere terrest. an. p. j.

Coq. in s. q. aq. et detur haustus cum saccharo.

Deinde circa clarificationem notant recentiores, vulgatam illam calrificationem Clarissicatio. non sufficere, partes que feculentas ita cum liquore misceri et confundi, ut albumine ovi separari non queant: ob quas et decocta facilius corumpuntur, aegrorumque corpora non parum offenduntur. Id ut evitetur, ac decocta et puriora, et efficaciora, et durabiliora, et grata ac tutiora reddantur, colaturam in B. M. tepido horis 24. digerendam esse censent, donec feces crassae in fundo subsideant, quae inclinatione vasis â clariore liquore separandae sunt: idque etiam altera vel tertia vice, si occasio ferat, repetendum esse, demumque liquorem clarum saccharo diluendummonent. Quod etsi operosius esse videatur: nihil tamen tam laboriosum esse potest, quod non humanae sanitatis caussa suscipiendum sit.

Tertio et hoc non praetereundum, Coctio in vase duplici. si eorum, quae coquuntur, vis coctione facile evanescere et dissipari possit: non consultum esse, ea vase aperto ad ignem patentem coquere: sed rectius fieri, si in diplomate seu vase duplici, ut appellant, vase clauso, qualicunque etiam, in cacabum aqua calente plenum seu B. M. imposito, coquantur. Ita enim nihil virium amittitur.

Aut si aperto igne coctio perficiatur, alembicus caecus vasi, in quo coctio fit (quod facile tale, et in formam cucurbitae parari potest, ut alembicum excipiat) imponatur; vel si rostratus sit, vas recipiens aptetur, et liquor, qui exstillat, decocto colato admisceatur. Quod idem etiam in cucurbita vitrea perfici potest. Atque ita una opera decoctum et destillatum, quod omnem vim simplicium continet, parari potest. Exempli gratia.

Cortic. tamarisci,

radic. cappar.

polypodii, ana ss.

armoraciae iij.

Chamaedryos,

Chamaepityos ana M. j.

Nasturtii Aquatici,

Bekabungae,

Fumariae ana M. ij.

Trochysc. de lacca,

de capparibus, ana ss.

Affundatur seri lactis caprini, vini albi ana. q. s. Destillentur s. a. Colaturae clarificatae ita, ut supra dictum, destillatum admisceatur. F. potus aperiens in scorbuto et cognatis affecibus. Decoctum ligni guajaci, sassafras etc. Ad hanc classem medicamentorum pertinent, atque inter ea celebria sunt, decocctum ligni guajaci, sassafras, radic. sarsaeparillae, chinae, quorum descriptiones passim exstant. Hoc tantum circa eorum apparatum nonnulli monent, rectius fieri, si in vase clauso in B. M. parentur. Ita enim efficaciora reddi talia decocta, nihilque virium amittere, et minorem aquae vel liquoris quantitatem ad coquendum sufficere.

Ad decocta quoque pertinent jura Jura in staurantia. Instaurantia dicta, quae, ubi vires languent, nec tamen ventriculus solidis cibis concoquendis par est, exhibentur. Sunt autem trium generum, primo est jus confummatum, ita dictum, quod perfectum sit et ad nutriendum aptissimum. Paratur Jus consummatum. autem ut vulgaria juscula, nisi quod coctio diutius continuetur et tamdiu, ut sexta, octava vel etiam et tamdiu, ut sexta, octava vel etiam decima pars tantum restet. Sumitur nimirum capo vel gallina, et mundata vel dissecta inditur in ollam, quae capit sextarios circiter septem: Addi potest etiam aliquid carnis vitulinae vel capreoli: imo aromata etiam, prout libet vel opus est, et decoctio instituitur, ut dictum, ad sextae, septimae, vel decimae etiam partis remanentiam. Jus colatum et a pinguedine separatum maximam nutriendi vim habet.

Decocta purgantia patandi modus. A decoctis reliquis decocta purgantia non differunt, nisi materia: quod scilicet purgantibus decoctis medicamenta simplica purgantia admiscentur. Parandi modus idem est. Recipitur purgans simplex, et quidem vel unum vel plura, prout unum vel plures simul humores purgare animus est, arida plerumque et decoqui consueta, eo pondere, quo ad unam vel plures, si potionem plures doses continentem praescribere animus est, doses sufficere possunt, sive sint tres, sive quatuor, sive plures; modo decocto nulla alia purgantia post coctionem addantur. Hoc enimsi fieri velis, tantum purgantibus decoquendis demendum, quantum decocto facultatis catharticae ab his accedit. Quia vero medicamentis catharricis per decoctionem multum virium decedere solet, vel quia non parum inter coquendum de virtute eorundem cathartica in auras abit, vel quia non omnis coctione satis extrahitur, in majori ea quantitate, quam si in substantia dantur, praescribenda. Et quidem horum validiora fere pondere duplo, ac dantur in substantia; triplo vero vel etiam quadruplo mediocria et minus vehementia. Ab hac tamen regula excluduntur, quae mollia et viscida sunt, ut tamarindi. Etsi enim si decoqui deberent ad viij, proportione sc. quadrupla, quia dantur in substantia ad ij: tamen in decocto etiam dosis haec vix transcenditur, imo ad illam rarissime ascenditur. In majori enim quantitate et copia decocto additi tamarindi illud admodum crassum redderent. Sic etiam Myrobalani propter earum adstrictionem ultra [?] vel vj in unum decoctum vix praescribuntur, etsi hac ratione non purgent.

His alia adduntur, quae vel malignitatem, et noxias purgantis qualitates obtundere et corrigere vel damna, quae ex catharticorum usu naturae evenire possunt, prohibere possunt, vel quae segniorem medicamenti vim augere atque acuere seu ad actum magis celerem exstimulare vel etiam nimis citam et efferam refrenare valent, vel quae partem aliquam privatam respiciunt, medicamentumque purgans eo quasi ducum et dirigunt.

Omnibus affunditur sufficiens quantitas liquoris, quae et pro medicamentis decoquendis sufficiere, et decocti iij, vel iiij, pro una dosi suppeditare possit; et, quo dictum modo, decoquuntur. Decoctum colatur. Colato ad saporis gratiam aromata vel species aromaticae adduntur, syrupique alicujus instituto accommodati [?], vel j.

Ut fol. senae el. Drach. vj.

flor. borrag.

buglos. violar. an. p. j.

zingib. Scrup. j.

galangae Scrup. [?].

Coq. in jure prunorum s. q. pro

Unc. iiij, vel Unc. v.

Aliud. fol. senae. Unc. j.

zingib.

galangae,

cinam. an. Scrup. [?]

passul. Drach. vj.

Coq. in s. q. aq. s.

Colaturae Vnc. iij[?].

Adde syr. borrag.

violar. an. Drach. iij. M.

Decoctum Cratonis mixtos evacuans humores.

Passular. Unc. [?].

galangae incisae. Drach. j.

senae. Drach. vj.

flor. borrag.

violar. an. Drach. j.

fol. senae. Drach. vj.

Horum decoctio et infusio stet per noctem, et mane rursus ebulliat et fortiter exprimatur.

Infusa. COgnata valde decoctis sunt infusa, atque eo saltem a decoctis simpliciter ita dictis differunt, quod illa mox sola elixatione sine praecedente maceratione parari solent: haec autem dicuntur, quando medicamenta aliquandiu prius in conveniente liquore macerantur, ut vires suas in eum deponant. Etsi vero infusa ex cujuscunque generis medicamentis parari possint: ex alterantibus puta, menses moventibus, urinam cientibus, sudoriferis, alexipharmacis, sicut tales formulaepassim exstant: tamen frequentissime in purgantibus infusio a Medicis usurpatur, et dei infusis ac dilutis, ut nonnulli appellant, purgantibus hîc sermo praecipue est.

Infusa parandi ratio. Parantur autem hoc modo. Recipiuntur medicameta purgantia simplicia pondere aliquantum majore, quam si in substantia exhiberentur, proportione scilicet sesquialtera vel dupla, cum suis corrigentibus et dirigentibus etiam in debita quantitate. Conjiciuntur haec (interdum in nodulum vel sacculum ex linteo raro conclusa,) in liquorem scopo Medici convenientem, aquan[?] scilicet simplicem et saepe quidem fervetem,destillatam, serum lactis, jusculum carnis, hydromel, oxymel, vinum.

Chymici hodie, ut extractio fiat facilior, menstruo aliquot guttas Spirit. [?] vel [?] vel olei [?] per deliquium facti addunt. Utilis vero inprimis est Ros majalis ad infusa paranda.

Liquoris quantitas tanta sit, quae maceranda operiat, iisque aliquantum emineat. Infusa hoc modo horis 6, 12, 24, in loco tepido vase clauso macernatur; tamdiu scilicet, donec liquor omnem vim extraxerit, id quod sapore et odore deprehendi potest. Quod si, quod saepe accidit, usu urgente, quanto opus erat tempore, medicamenta macerari non possint, defectum illum una atque altera, sed levior, ebullitio compensare potest. Postea colatura cum vel sine expressione instituitur. Et quidem sine expressione colatura est dilutior et gustui gratior, sed debulior: cum expressione vero turbidior et crassior, sed efficacior.

Colaturae vel sacchari dulcioris et gratioris saporis caussa, vel syrupi, vel conserva, imo etiam armatis, vel specierum armaticarum aliquid addi potest. Licet et addere alia purgantia, syrugos solutivos, cassiam, pulpam tamarindarum mannam, electuaria purgantia, extracta, ut in decocto purgante dictum: atque exhibentur ut decocta.

Rhabarb. Scrup. iiij.

spicae,

schoenanthi an. gr. iiij.

cinam. Scrup. j.

Infundantur in s. q. aq. cuscutae.

Colat. Unc. iij.

Dissolv. in iis elect. de psyllio Unc. [?].

syr. byzan. Drach. vj. M. inictero.

Aliud. turbith. el. et gummosi Drach. j vel Drach. i [?].

zingib. Scrup. j.

Infundantur horis 12. in vini odorati

Unc. iij

Incolatura dissolv. elect. Indi major.

Drach. ij [?].

mell. rosar. sol. Unc. [?]. M.

Aliud Fuchsii.

Rhabarb. el. Drach. iij.

agaric. alb. Drach. i [?].

spicae nardi Drach. j.

zinziberis Scrup. j.

Concidantur minutim et macerentur in aqua endiviae, cuscutae, borag. an. Unc. i. stent in iis per horas xii, dein in linteolum mundum conjecta valide exprimantur et colentur. Colaturae add. syrup de endiv. Unc. [?]. M. Aliud. decocti vel aq. destill. convenientis Unc. iiij [?].

Infundantur his per noctem

rhabarb. electi,

agarici trochisc. an. Drach. i.

cinam.

galangae. an. Scrup. i.

In colatura expressa dissolve

mannae Calabr. Drach. v.

Coletur.

Adde mell. rosar. sol. Drach. vi.

aq. cinam. Drach. [?]. M.

Aliud. Decocti

vel aq. convenientis Unc. iiii [?].

Infundantur in iis per noctem

agarici trochisc. Drach. i [?].

turbith. gummosi Scrup. i.

ETsi quâ ratione haec medicamenta parari debeant, facile ex his, quae de infusionibus et decoctionibus dicta sunt, patere possit: tamen alios autores secuti de hisce, ut insignioribus, aliquid in specie addere libet. Inprimis cum gratiora sint talia medicamenta, iisque, qui alias potiones abhorrent, et ubi repetito medicamentoru usu opus est, commode propinari, atque inprimis purgantium sapor sub absinthii sapore in vinis medicatis occultari possit. Cum enim vinum absinthites plerique sine nausea bibant: facile purgantia ei admisceri possunt, ut eorum sapor non admodum deprehendatur.

Vina medicata. Primo itaque vina medicata quod attinet, medicamenta sunt potulenta ex vino, quod varias variarum medicamentorum in se infusorum vires ebiberit constantia, eaque in plures usus parari possunt: omnia tamen sunt vel alterantia solum, vel purgantia, vel alrerantia et purgantia simul. Et alterantia quidem constant ex variis simplicibus alterantibus, radicibus, herbis, seminibus, floribus, aromatibus etc. Purgantia vero ingrediuntur varia simplica cathartica ad infusionem idonea, qualia sunt senae, polypod. agaric. s. trochiscatus, rhabarb. Mechoacanna, helleborus, et alia similia, decoctionem inprimis prolixiorem non sustinentia, additis alterantibus, et quidem vel saltem cathartica corrigentibus, vel simul et aliis simplicibus, quae varie corpus immutare valent, partemque affectam respiciunt, et vinum magis appropriatum ac efficax reddunt. Parantur autem vel e musto, vel e vino jam defecato et veteri. Atque mustum ad opus hocce maxime laudatur, quia hujus beneficio ac fervore sapor medicamentorum ingratus magis occultatur. Vinum autem communiter eligitur album, utpote quod est tenuis substantiae, et ad vires infusorum extrahendas maxime aptum. E musto ita conficiuntur. Medicamenta sicca in dolium parvum musti plenum conjiciuntur. Ubi mustum deferbuit, vinumque defecatum et clarum redoitum fuerit, transvasatur, atque in usus necessarios asservatur.

Cerevisiae medicatae. Eodem modo et cerevisias medicatas ex absinthio, lingua cervina, salvia, betonica, roremarino atque aliis herbis parare licet. Sed plerumque herbae primo in cerevisia adhuc a coctura calente macerantur, et deinde suo tempore fecibus additis defervere permittuntur. Quae tamen vires suas in tenuiore habent substantia et decoctione vim suam facile amittunt, non cerevisia fervente adhuc perfundenda sunt, sed tepide demum injicienda; id quod in roremarino facere commodum est.

Ex vino vero jam defecato ita vina medicata parantur. Medicamenta sicca, mundata, concisa, et crassiuscule contusa in vas vitreum, vel figulinum conjiciuntur, interdum in nodulum vel sacculum ex syndone vel linteo raro conclusa: affunditur vini albi boni sufficiens quantitas. Stent in loco calido vase clauso. Postea colentur, nisi sacculo inclusa fuerint. Fitque vinum medicatum, quod in eos usus, quibus medicamenta, e quibus componitur, destinata sunt, exhibetur. Ut vero quantitas ingredientium medicamentoru determinetur, sciendum, quod cum vinum sit tenuis substantiae, et ad intima quaeque penetrare possit, sufficit, si ipsa purgantia in dupla quantitate praescribantur hîc, quam si darentur in substantia. Corrigentia vero dosi subtripla vel subquadrupla ad purgantia praescribuntur: si praesertim nulla alia alterantia simul infundantur, quod tamen raro fit: et ob id etiam in minori copia corrigentia assumuntur. Alterantia autem reliqua adduntur dosi eadem, qua in decocto alterante et simul purgante, majori vel minori, prout in plures vel pauciores doses vinum paratur. Quantitatem autem vini, quod ad vires medicamentorum istorum extrahendas accommodatur, quod attinet, hujus mensura limitabunt usus et infundenda.

Proportio autem haec plerumque observatur, ut ad j medicamentorum sumantur musti vel vini viij, xij, usque ad xxv, imo xxx vel xxxvj, ita ut j, iij respondeant. Nam hâc in re ad simplicia, et aegri palatum respiciendum est. Si enim simplicia mediciendum est. Si enim simpliia medicamenta sapore ingratiorem habeant, aegerque delicatus sit, plus musti sumendum: Si vero efficacia tantum spectetur, minus. Et quidem in purgantibus vinis tantum vini recipiendum, quantum pro singulis dosibus sine nauseâ ebibi potest. Hoc tamen etiam sciendum, in vinis ejusmodi purgantium vim magis integram et efficacem servari, quam in decoctis.

Vinum matricale.

rad. eringii Unc. ij.

enul. Vnc. j.

fol. matricar. rec. siccat. M. iij.

melissae,

sum. artemis. rub. an. Miss.

baccar. lauri rec. decort. Drach. vj.

cortic. aurantior. Drach. iij

zedoariae opt. Vnc. [?].

sem. anisi,

foenic. an. Drach. vj.

Affunde vini Rhenani optimi canth. x. stent per triduum aut integram septimanam in loco frigido infusa in doliolo querno bene munita, serventur usui.

DEstillatio quomodo instituenda sit, supta, sect. 2. cap. 11. dictum. Atque illa, quae destillatione parantur, destillata appellantur, quae variorum sunt generum: quae tamen omnia ad Aqua destillata. duas classes referri poterunt. Vel enim destillata formam aquae, vel olei referunt. Quae aquae formam referunt, duplica rursum sunt. Vel enim ad naturam aquae propius accedunt, et aquae simpliciter appellantur: vel Spiritus. nominantur. Atque ita spiritus inter aquam et olcum, sicut aer inter aqua et ignem, quodammodo ambigit. Verum haec nomina saepe confunduntur. Non raro enim quod spirituosum est, aqua nominatur. Sic spiritus vini, aqua ardens nuncupatur; sic spiritus nitri, aqua nitri: sic aquas fortes dicimus. Nimirum spirituosa essentia vix ita separati et purificari potest, ut nihil aquae secum retineat. Ita enim in corporibus psantarum et animalium haec miscentur, ut aqua quasi spirituum illorum vehiculum sit, spiritusque toti aquae permistri sunt, ut aegre et non sine magno labore separari queat. Quod in spiritu vini videre est, qui etiamsi optime rectificatus sit, ut accensus totus deflagret, et nihil omnino aquae continere videatur: tamen si artificiose illud spirituosum, quod in eo est, quodque salem vini volatile et [?]Chymici nominant, separetur, quod fit, cum sali tartari affunditur, multum adhuc aquae ipsi inesse deprehenditur: adeo, ut Arragos. Gallus in epistol.Scholt. 55. scribat, ex una spir. vini libra vix Drach. [?]. concretorum spirituum colligi posse, reliquum vero esse aquam insipidam. Ita etiamsi spiritum vitrioli optime rectificatum, et a quo omne phlegma separatura putes, sumas, eumque cum terra sigillata Silesiaca aliquoties per retortam vitream destilles: tandem sal illud acidum vitrioli totum cum terra relinquetur, et nihil nisi aqua, cujus maxima pars est, exstillabit. Contra aquae destillatae aliquid spirituam continent: alias inutiles essent et nullius efficaciae. Ita etiam in mineralibus et metallicis saepe olea appellantur, quae potius sunt spiritus, ut oleum salis, nitri, vitrioli. Magis tamen proprie si quis loqui velit, aquam destillatam illud appellet, quod quidme de essentia medicamenti aliquid continet, verum illud aquea humiditate dilutum et mistum: Spiritum verum nominet illum liquorem, qui spirituosis, et essentiam medicamenti continentibus partibus abundat, atque a quo humiditas aquea maxima ex parte Oleum. separata est: Oleum vero illud, quod pinguem oleosamquam naturam participat. De his tribus destillatorum generibus primo ordine agemus: ubi si semper hanc nominu proprietate non observaverimus, vulgi consuetudinem nos sequi monemus.

Aquas de stillatas parandi modus. Aquae primo destillasae ex variis rebus parantur. Ex herbis et floribus omnes fere per adscendum destillantur. Atque ex virentibus floribus inprimis, aliisque tenerioribus, quarum vis facile evanescit, et frigidioribus plerumque per Baln. Mar. in cucurbita vitrea aquae satis bonae stillantur. Ita ex rosis incarnatis, quas appellant, seu rubentibus selectis et mundis aqua elicitur. Quam si nobiliorem reddere cupis, aquam destillatam super recentes alias rosas affundito, et et iterum destillato, idque tertio facito. Tum enim aqua tantum odorem acquirit, ut una pars decem fontanae aquae partes odoratissimas reddat. Quam, ut et aliorum florum bene olentium, si adhuc odorationem cupis, in alembici canali, vel extremitate rostri granum moschi vel ambrae ponatur, per quod aqua exstillans odorem imbibat.

Aqua violarum Ita et aquam ex violis purpureis Jo. Bapt. Porta destillat, et injectis novis floribus eandem destillationem repetit: cujus odorem nonnulli augent appensa rostro alembici portiuncula radicis ireos. In aqua e Aqua caryophyllorum. floribus caryophyllorum destillata si odorem augere velis, aliquid pulveris caryophyllorum aromaticorum in alembici canalem ponito.

In quibus omnibus id observandum; quo ex herba facilius odor exspirat et evanescit, eo tepidiore balneo utendum et interdum tantum solum calore admovendum, ut flores vix contabuisse videantur. Hoc n. modo, et calore ita moderato, etiam ex floribus liliorum alborum aqua odoratam idem promittit Porta. Commodissimum ad hanc rem Balneum vaporosum, de quo supra, sect. 2. c. 11. et in tab. figura 4.

Cord. porc. sect. in taleolas num. ij.

cervi vel bovis similiter praeparat.

num. iij.

caryophyll.

galang.

sem. basilic.

macis ana Drach. iij.

fl. bugloss.

borrag.

rorisimar. ana p. ij.

Temperentur in vino Malvatico et destillentur in Aquam.

Vel . Cord. Cervin. rec. bene expurgator. et vino lotor. num. iij.

Coq. in s. q. aq. fontan. ad perfectionem s. mollitiem postea incid. minutissime, et

add. Caryophyll.

galangae ana ss.

basilic.

macis ana iij.

fl. bugloss.

borrag. ana Mj.

rorismarini meliss. ana Mss.

Herb. acetosae M. viij.

acetosell. M. iiij.

taraxac. cum radicib.

cichor. cum radic.

epatic. nobil. an. M. ij.

Infund. in aq. agrimom. endiv. an. q. s.

vini Vngar. canthar. ij.

Destillentur s. a.

Cordiale Elixir tale parari potest. cortic. citrirec. ab albicate medulla separat. j spiritus vini non rectificati iiii. Macerentur per biduum, postea in vesica Spiritus destilletur, usque dum phlegma promanare incipiat. Spiritui adde Aq. rosarum, in qua sacchri candi Unc. iij. dissolutae fuerint, [?] croci pauxillum, et si libet succi citri [?]. vel q. v.

Elixir celebre proprietatis, ut libuit appellare Paracelso, describit Crollius p. 171. uterinum p. 223. pestilentiale 226. Egregium etia est, quod describit Matthiolus, lib. 5. in Dioscor. cap. 7

Exstant autem tales Aquae passim plurimae: Unam atque alteram saltem exempli loco apponere libet.

Aqua Carbunculi Celebris est vulgo etiam dicta, quae sub nomine Maximiliani Imperatoris circum fertur, et ad varios affectus, Apoplexiam, Epilepsiam convulsiones, lipothimiam, confortationem gravidarum et foerus in utero, partum difficilem sumta, extra etiam ad virium debilitatem arteriis illita, dolorem capitis et alia plurima mala commendatur.

Vulgaris autem descripto haec est

flor. Rorismarini,

lilii convallium,

violar. martial.

borragin. an. Vnc. vi.

menthae rubrae Vnc. i.

majoranae,

lavendulae,

salviae an. Unc. iij.

nucis mosch.

macis,

zingiberis,

garyophyll.

cinamom.

cardamom.

granor. paeradisi,

cubebar.

baccar. juniper.

visci querni,

corylin.

granor. poeoniae,

rasurae C. C. an. Unc. i.

auri,

margarit. praeparat.

ungulae calcis,

oss. de C. C.

lapid. percarum an. Drach. ss.

Pomor. citri e tota substantia No. xviij.

aurantior. No. xvi.

cinamomi sel. Unc. viii ss.

santali cit. odorif. Unc. iii. et Dr. ii.

ligni aloes odorati Unc. ii. et Dr. ii.

flor. rosar. damasc. M. iiii.

borrag.

bugloss.

violar. an. M. ii.

citri M. i.

fol. meliss. vera M. iii.

Arida pulveris. reliqua incisa infund.

in aq. meliss. c. vina iii.

rosar. odor. iiii.

acetosell.

borrag.

sltunic.

acaciae an. ii.

succ. pomor. Borstorss. ii.

citri,

limon.

granat. an i ss.

aurantior ss.

vini rhen. opt. iiii.

Stent in infus. in B. vel arena cal. per d. 2. postea destillentur calore lenissimo.

Excipiantur v. quae sing. Aqua citrata optima. Reliqua excipiatur, etiam seorsim, et sign. Aqua citrata communis.

fl. lil. conval. mensur. iiij. vini rhen. vet. mens. viij.

Misc. et stent in infus. per d. 10. vell 11. postea destillentur, et stent donec fl. lavendulae haberi possunt.

Tunc fl. lavend. M. ij.

cubebar.

cinamomi,

nuc. moschat.

galangae,

caryophyll. an. Unc. ij.

Contund grosso modo, et infund. in primam destillationem c. florib. lavend. et stent iterum per io. d. in infus postea destillentur.

Ratio olea ab aquis separandi. PLerumque cum aqua in destillatione herbarum calidarum, item semunu, aromatum, unâ elicitur oleum. Quapropter multa hîc de illorum oleorum destillatione praecipere opus non est. Hoc inoprimis scire convenit, qua ratione ole ab aquis separari possint. Fit autem hoc pluribus modis. Primo per infundibulum, separatorim, aut tritorium ut appellant. Nimirum digito inferius illud et augustius orificium, aut etiam cera, vel ex ligno exiguo epistomio clauditur. Hinc oleum et aqua infunditur: ubi oleum adscendit, et supremum locum occupavit, aperitur in ferius prificium, et aqua in peculiari vase excipitur, et ubi tota fere effluxit, iterum, si libet, clauditur orificium, et oleum etiam in peculiari vitro excipitur. Deinde commode haec separatio instituitur per filtru, seu fila land\ea crassiora. Impletur vitrum, aquam et oleum continens, usqua a summum, et postea imposito filo laneo, oleum supernatans extrahitur, et ab aqua efacte in appositum vel appensum vitrum senratur. Tertio separatio fit per chartam bibulam. Hae enim in infundibulo ponitur, atque aqua cum oleo in eam infunditur, tum sola aqua transit, et oleum in charta relinquitur.

Olea ex herbu. Unius tamen atque alterius mentionem facere libet. herbas virides vel siccas (siccae tamen fere plus olei suppeditan) adde salis communis M ij. vel iij. affunde aquam, accende lentum ignem per horas duas vel tres sub vesica: hinc destilletur; oleum ab aqua separetur.

Olea ex floribus. Vel flores Chamaemeli Romani siccos, contundantur et imponantur in vas fictile; adde ad singulas libras salis communis j[?], affunde aquam calidam, stent in loco calido per dies 14. destillentur per vesicam:oleum ab aqua separetur. Eodem modo etiam ex lavendula potest oleum parari.

Olea ex seminibus. Ita anisi, foeniculi, vel carvi semen. Injiciatur ad j. contusi nonnihil seminis salis communis j. vel j[?] (Alii addunt ab j. seminum tartari j. et salis M. j.) Stent in digestione per per dies 9. Hinc adde adhuc M. j. salis, destillentur per vesicam: oleum ab aqua separetur, et aqua cucurbita altiore rectificetur. Libra una semnis carvi dat olei [?]. vel j.

De usu oleorum ex herbis et aromatibus destillatorum hoc notandum, ea si a liquore exhibeantur, liquori supernatare. Id ut praecaveatur, oleum, quod exhibere libet, misce cum pauxillio sacchari alibissimi, saccharum ubi oleum imbibit, in liquore dissollve. Ita et oleum simul accurate miscebitur, neque amplius supernatabit.

De oleo e baccis juniperi supra etiam dictum. Huc referri potest Oleum e corticib. nucum juglandium e Vidio; quod fere praestantius esse dicit oleo [?], praecipue in peste et veneno:

nucum cortice aridos, contundito in moirtario, ponito in retorta vitrea luto porobe illita, quam exponito igni moderato, atque oleum cum aqua a corticibus extrahito; demum per MB. oleum ab aqua separato, ac postremo ter aut quater per arenam destillato in vitro parvo ut oleum ex toto repurgetur.

Ab aqua cinamomio, eo modo, ut cap. praeced. dictum, ex cinamomo acerrimo, et quod minores fislulas habet, destillata oleum ut commode separetur, ponatur aqua lactea in cellam, ut oleum in fundum subsideat, quod ab aqua separetur. Alii oleum cinamomi paraturi ad cinamomi j. fermentum ad magnitudinem ovi gallinacei dimidii addunt, et tribus diebus digerunt.

Alii cinamomi opt. j. tartar [?]. vini opt. q. s. Sacchari candi j[?]. Digerantur per dies octo et destillentur.

Oleum tearypohyllorum macis, nucis moschatae. Alias oleum caryphollorum, macis, nucis moschatae fit hoc modo: iiij. vel v. vel plures caryophyllorum, nucis moschatae etc. caryophyllos integros, vel parum contusos, nuces moschatas vero crasso modo contusas, pone in vas Waldenburgicum, et adde singulis libris j. vel j[?]. salis communis, affunde aquam tepidam, et stent in loco frigido per dies 4. et 5. Postea imponantur in vesicam, et adjiciantur adhuc salis communis M. ij. destillentur per vesicam: aqua separetur. Ex quatuor libris caryophyllorum vij. fere olei clari haberi possunt. Alii singulis libris caryophyllorum addunt [?] j[?]. [?] M. j. fecum cerevisiae ij.

Ex corticibus citri etiam oleum preastantissimum destillatur. Cortices usque ad album illud separantur et destillantur. Centum pomorum cortices dant vix j. olei.

In cinamomi et talium aromatum destillatione monent plerique, ne aromata in pulverem conterantur, sedtantum in frusta confringantur, aut modice contundantur. Alioqui exhalantibus partibus tnuioribus minus olei elicitur.

Tradunt nonulli et hund modum. Cinamomum confractum, imponatur retortae vitreae, atque destilletur per balneum vaporosum. Exit aqua et oleum, quae recenti cinam omo affundantur, et iterum destillentur.

Olea ex lignis. Ex lignis olea destillantur per retortam, vel descensum, quae aliquore more solito separantur.

Olea ex resignis et gum. Ex resinis et gummi olea sic fiunt. Ex terebinthina qua ratione spiritus fiat, supra dictum. Eundem ignem si continuaris, tandem etiam oleum flavum elicies Postquam oleum flavum exstillavit, vel etiam mox postquam spiritus exstillavit, accipe cucurbitam adhuc calentem, et colophoniam in ea fluentem infunde in ollam vitreatam siccam. Colophoniae refrigeratae adde in singulas libras salis fusi iiij. vel vj, j. arenae vel farinae laterum, et destilla ex retorta in arena per gradus.

Olleum succini. Oleum succini hoc modo paratur. succini (album melius est) q. v. ex. gr. j. vel. ij. impone retortae vitreae vel terreae, (potest et pulfvis silicum contusorum addi) aptatoque recipiente, admove ignem gradatim mediante arena, et primo phlegma exstillabit, postea incipit oleum stillare, et si collum retortae sit angustius, sal quidam collo retortae adhaerescit, adeo, ut interdum id fere ob struat. Ideoque ut pateat oleo liber exitus, ille eximendus est, aut retorta cum ampoliore orificio adhibenda. Si succinum est album, primo exstillabit oleum album; postea ubi flavum exstillare inceperit, recipiens mutandum: tandem etiam oleum rubrum exstillabit, quod quoque seorsum ex cipiendum. Oleum omne, vel singula seorsim prius aqua communi bene lota, infunde in cucurbitam cum suff. quant. aquae vel communis vel rosaceae, vel majoranae, et salis M[?]. et per B. rectifica. Alii per vesicam hoc faciunt, adjectis salis M. ij. alii post primam destillationem acetum destillatum ol. Succini affundunt, digerunt, tandemque rectificant.

Post rectifi cationem iterum cum nova aqua rosarum vel majoranae aliquoties ablui oleum potest, et post residentiam ab ea separari, sed rectissime oleum succini rectificatur, in Balneo roris seu vaporis, et quidem una destillatio clarius te odoratius oleum dat, quam si idem saepius per cineres etiam lentissimo igne destilletur.

Crollius etiam cucurbita recta non nimis alta oleum succini destillare docet, quo modo sal succini facilius colligitur. Idem aquam rosar. et betonicae affundit.

Olea e gummi. Gummi destillantur, ut cap. praeced. dictum. Ex gr.

j. mastiches, conteratur, misce cum salis communis vj, silicum calcinatorum et contusorum

j[?]. Destillentur per retortam vitream in arena. Primô destillabit liquoralbus cum oleo flavo, qui ubi cessarit destillare, muta recipiens, et auge ignem, ut arena fere incandescat, tum exstillat rubrum oleum, atque pars collo adhaerescit. Hoc in parva retorta rectifica, atque exstillabit oleum flavum, quod priori oleo flavo addas: postae destillabit oleum rubrum et balsamus nigricans. Singu-Ia seorsim collige.

Joh. Bapt. Porta mastichen iita destillat. Implet retortae vitreae duas vel tres partes mastiche, illamque supra fornacis testudinem ponit, et cineres supra injicit: aptat recipiens, et supra cineres ignem accendit. Ubi stillare incipiunt guttae, auget ignem. Ubi ampulla recipiens rubescit, et aqua olei speciem repraesentat, ignem infra accendit. Ubi oleum nigrum colorem referre incipit, desistendum.

Eodem modo etiam e benzoino, styrace sicco, oleum extrahit. Ex thure quoque supra imposito igne vehementi, infra languido, oleum elicit. In opopanace etiam supra sex horis ignem lenem fovet, mox infra accendit.

Verum generalis modus oleum ocrae, butyri, mastiches, myrrhae, thuris, omniumque gummatum destillandi hic esse potest. Destillentur ex cucurbita vel retorta vitrea, quae luto muniri, si pous est, potest, quousque imponitur cineri: materiae aliquid vel silicum calcinatorum, vel arenae mundae inspergatur, ut materia facilius in altum attollatur. Additur et interdum sal, vel cineres. Quantum autem sit addendum, materia indicabit, quae in aliis est mollior, in aliis durior. Plerumque sumitur pars tertia vel quaeta: interdum pondus aequale.

Succinum inprimis et myrrha lentissimo igne sunt destillanda. Et hoc in benere observandum; quod minore igni, etsi longiore tempore, potest perfici, id non majore igne breviore tempore esse peragendum. Quo plus enim primae destillationi olei temporis impenditur: eo minus est impendendum temporis et laboris ejus rectificationi. Sunt, qui olea talia cum aceto destillato rectificant. Quidam etiam gummi prius in aceto dissolvunt, digerunt et tandem destillant.

Oleum camphora. Ex camphora oleum fit, si camphorae ij. cum argillae M. j. aut camphor. p. j. argill. p. vj. diligentissime misceantur, et ex massa illa globuli formentur, iique in Sole siccati cucurbitae indantur, et destillatio instituatur. ascendit primo quiddamalbum; hinc aqua clara, tandem oleum, quod separaturm, et bis cum spiritu vini rectificatum aureum colorem acquirit.

E Sapone etiam fit

oleum.

Ol. Saponis. Saponis Hispan. p. j.

calcis vivae p. ij. destillentur per alembicum, vel retortam, oleum ab aqua separetur, cujus vj. umbilico cum gossypio impositae contra colicam valent.

Oleum Talci.Talci optimi, ad tactum q. pinguis instar Spermatis Ceti q. Tere in mortario calido in pulverem. Pulverisatum injice catillo fusurio seu tigillo, sed tantum j, ut fluere possit. Impone catillum in fornacem Cementatoriam, ita ut flamma catillum supra et infra tangat, nec tamen catillus carbones attingat. Stent ita in flamma horis 24. Hinc catillum exime et talcum spongiosum et album redditum minutissime contere: tribo affunde acetum destillatum. Stent in loco calido in digestione diebus 14, et acetum rubro, interdum etiam viridi colore, tingetur. acetum tinctu effunde, aliud affunde et iterum diebus 14. digere. Idque toties repete, donec acetum non amplius tingatur. tincturas confunde, et acetum destillando ad siccitatem in arena separa, et in fundo sal relinquetur, que in aq. rosar. solve et per charta filtra: Aqua rosar in B. abstrahe. Sali infundo relicto affunde spititum vini, eumque decies vel duodecies destillando separa.

Oleum [?] Hujus generis est etiam oleum tartari per deliquium paratum.

Magister. [?] Huc pertinet et sequens oleum [?]j. Praepara sal [?]j: de quo abstrahe aliquoties acetum destillatum, novum seper recipiendo, donec de sua acredine nihil post se relinquat amplius. Deinde solve hoc sal aliquoties in spir. vini optim e rectificato, atque ipsum toties ab illo sale abstrahe, donec massa alba reliquatur. Haec in loco frigido ponenda, ut solvatur in liquore rubeum; quod duorum vel trium dierum spatio fiet. Dosis guttul. v. vel scrup. [?]. in aqua mellis, vel convenienti jusculo.

Quo modo et ex aliis salibus liquor fieri potest, de quibus postea cap. 15. dicetur. Item Aqua lumbricorum terrestrium.

Syrupi. SYrupi et serapia, undecunque etjam hae appellationes sint deductae, sunt medicamenta fluida, sive id sit decoctum, sive infusum, sive succus e conveniente liquore parata, saccharo vel melle condita, et ad mellis fere consistentiam decocta. Sunt vero inventi syrupti tum ob saporis gratiam, tum ob durabilitatem, ut quovis anni tempore medicamenta idonea, in promtu esse possint.

Syruporum differentia. Sunt autem syrupi, (ut de illa differentia, quae non magni momenti est, qua alii usuales, alii magistrales esse dicuntur, nihil dicamus) alii simplices, qui ex uno saltem medicamento ac saccharo vel melle conficiuntur: vel compositi, qui ex pluribus parantur. Utrique varios in usus destinati, aliique sunt alterantes et Roborantes, alii Purgantes: potestque Medicus fere ad omnes internos corporis affectus idonea medicamenta in syrupi formam concinnare et redigere. Petiturque liquor ex decoctis,infusis succis, depuratis, aceto.

Modus parandi syrupos. Recipiuntur radices, folia, semina flores, fructusque plantarum, et concisa ac contusa, si opus, in sufficiente quantitate aquae mox coquuntur, vel prius infundutur et coquuntru, eodem plane modo, ut in decoctis dictum. Decocto additur saccharum vel mel, prout usus et scopus medicamenti postulat, nimirum iij. decocti, j. vel j ss. sacchari vel mellis, prout crassior vel dilutior syrupus expetitur, et diu vel minus diu asservari debet. Hinc clarificatur adjecto ovi albumine, ut in decoctis dictum, et lento igne ad syrupi consistentiam coquitur. Mel si addatur, cum postea refrigeratum facile crassescat, minus coqui debet.

Ad perfectam consistentiam prope cocto syrupo, aut sub finem coctionis, vel saporis, vel ventriculi aut aliarum partium roborandarum caussa, aromata vel species aromaticae linteo inclusae adduntur, vel in facto jam syrupo suspenduntur, in singulas fere doses j.

Talium syruporum in officinis magna est copia, ut propterea multa exempla addere non sit opus. Unum atque alterum saltem addemus. Exempli loco syrupum proponere libet, quo melancholiae hypochondriacae laborantes se curasse testatur Ant. Don. ab altom. de medend. corpor. hum. mal. cap. 7.

Hyssopi,

sampsuchi,

serpilli,

mellissophylli

betonicae an M. ss.

borrag.

lupulor.

scolopendr.

fumariae,

capillor. veneris an. P. ss.

radic. cichorii,

borrag.

foenic.

cappar. an. Drach. iiij.

absinthii,

cortic. citri an. M. j.

senae,

epithymi an. Drach. iij.

pulegii,

flor. chamaemeli,

centaur. min. an. Drach. ij.

chamaedr.

chamaepit. an. Drach. ij. ss.

junci odorati,

spicae,

sem. anisi,

dauci,

foenic.

asari an. Drach. j.

passular. vinaceis detractis. . j.

Paretur ex his s. a. decoctum, cujus . iiij. adjicito succi pomorum dulcium et acidorum, succi rosar. et malorum punicor. acidoru an. ss. succi borrag. et fumariae depurati an. j.

sacch. q. s.

F. syrupus.

De quo sumat aeger Unc. iij. vice qualibet, et superbibat parum aquae lupulorum vel borraginis. Poterit insupper, si videbitur, dictus syrupus ligno aloes, vel cinamomo odoratus reddi.

Aq. borragin. e floribus diligenter destillatae v.

Syrup. de succo borrag. j.

Julebi rosacei,

aq. cinam. ana ss.

margarit. ij. M. F. Potio, quam Crato, Cons. 104. ad miraculum in cordis palpitatione contulisse scribit: ipse addit etiam auri dissoluti j.

Non solum autem ex saccharo et aquis ac succis fluidis, verum etiam ex conservis ac succis medicatis, cum aquis convenientibus julebi fieri possunt. Sumuntur nimirum conservae praesenti usui necessariae, et succi medicati, rob ribium, cerasorum, berber affusisque aquis destillatis convenientibus, vel decocto hordei, in mortario marmoreo vontunduntur, vel super igne lento miscentur, colanturque.

Conservae rosar. jss.

violar. j

borrag.

bugloss. ana ss.

rob ribium vj. vel j.

Dissolvuntur in aq. hordei vel sola, vel addita

aquae acetosae,

cichorii,

vel aliarum suff. quant. nimirum . ij. vel iij, et colentur. Si libet, possunt in vase claudo semel saltem ad ignem ebullire, et postea colari.

Qui vero cum decoctione parari dicuntur julebi, nihil aliud sunt, quam syrupi vel decocta dilutiora et puriora, eademque eorum parandi ratio est, quae decoctorum et syruporum, nisi quod ab igne removentur, antequam crassiorem accipiant consistentiam.

Aqu. fontan. puriss. jss.

Sacchar. cand. alb. v.

Bulliant leniter atque colentur.

Colaturae adhuc fervidae adde

Santal. rubr. opt. et pulveris. iij.

Spir. [?] rectisic. ss.

Succi citri opt. ss.

Infunde vitro bene clauso loco calid. per horas 6. deinde colentur. Colatura servetur: quae postea varie misceri potest.

Ut Julebi refrigerant. j.

spirit. [?]li gutt. X.

Aq. cinam. gutt. vij.

Syr. de succo ribes vj. M.

flor. rosar. M. j.

violar. Mss.

sacchari candi ij.

Coq. in aq. com. iij. ss. ad ss. consumtionem: Colentur.

Videatur Vid. Vidius. de medic. l. 7. cap. 6. Quercet. pharmacop. rest. libr. 1. cap. 12.

Emuisio. EMulsio non ex eo, ut nonnulli putant, dicta, quod afectus demulceat, sed quod lacti similis sit, quo nomine et vulgo appellatur, et emulgendo quasi paratur, medicamentum potulentum est, ex medulla seminum, et fructuum nonnullorum, inprimis amygdalarum dulcium (quae Emulsio in specie a nonnullis Amygdalarum nominatur) affusione aquarum convenientium aut alterius liquoris, ac contusione et expressione paratum, quibus et pulpa capi vel pulli, si simul nutrire animus est, additur. Quidam saltem inter thoracia medicamenta, et quae renibus ac urinae ductibus dicata sunt, numerant Emulsiones: verum et alios usus habere possunt, et ad sitim exstinguendam, somnum conciliandum sudores movendos, aliosque usus parantur.

Imo etiam extra loco epithematum ad calorem capitis et dolorem mitigandum, et somnum conciliandum adhiberi posunt.

Modus parandi Emulsiones. I. Parantur autem hoc modo: amygdalae dulces excorticatae, semina 4. frigida majora excorticata, papaveris albi, portulacae, lactucae, pineae, pistacia, nuclei mali armeniaci et similia pro vario usu in pila lapidea seu in mortario marmoreo cum pistillo ligneo contunduntur, sensim affusa aqua fontana rosarum, aliisque destillatis convenientibus, vel etiam decocto hordei radicis glycyrrhzae, vel alio liquoris affundendi varia est, nunc major, nunc minor, pro seminum et fructuum efficacia, et prout dilutior vel crassior Emulsio expetitur. Ad minimum autem liquoris triplum requiritur, saepe sextuplum, octuplum, decuplum, etc. Contusa colantur, et, si libet, syrupi vel julebi aliqui convenientes, ut violarum vel rosarum, adduntur. Facta Emulsio nonnunquam dulcoratur saccharo vel rotulis diamargar. frig. manus Christi perlati, vel modo dictis julebis. Potest interdum et aliquid aquae cinamomi, si morbus patitur, addi.

Quandoque et conservae, Conffectiones et Electuaria liquida adduntur a ss. ad j, ij, vel plures.

Pincar. mundat.

sem. 4. frig. maj. ana j.

amygd. dulc. exc.

pulpae capi ana ij.

juris testud. nemor. q. s.

M. F. Emulsio.

Possunt Emulsionibus margaritae praeparatae, Corallia, C. C. ustum addi.

Emulsio pro pueris Epilepticis.

Sem. poeon. excorticat. j.

corn. cerv. usti et praeparat.

Corall. rubr. praep. ana j.

Terantur pariter in mortario et affusis aq. Beton.

flor. primulae veris ana ij.

Fiat l. a. Poti, in qua dissolve Syrup. violar. Martial. j. vel manus Christi perlat. ij.

Decocti C. C. usti ss.

sem. 4. frigor. maj. excort. ana .

amygd. d. excort. jss.

F. Emulsio, sub fine admisc.

C. Custi praeparat.

oculorum 69. praep. ana gr. v.

margarit. praep. ss.

lapid. bezoar. orient. veri gr. iij.

julep. violar. q. s. ad moderatam dulcedinem.

Aq. cinamomi. ss.

Parantur et Emulsiones ad sudores ciendos, et materiam ad cutem expellendam in febribus malignis.

Sem. napi,

citri ana j.

Aq. carduiben. iij.

F. Emulsio.

Cui adde syrup. acetos. citri ss.

AliaL sem. carduiben. j.

aq. veronicae,

carduiben. ana jss.

F. Emulsio.

Cui adde syrup. acetos. citri j.

margarit. praep. j.

C. C. usti praepar. ij.

Alia: margar. praepar.

C. C. usti praep. ana j.

corall. rubr. praep. ss.

amygdal. dulc. excort. ij.

aq. rosar. iij.

Vel Aq. borragin. v.

rosar. opi. ij.

margarit. praep.

Corall. rubr. praep.

C. C. usti praep. ana j.

fragment. lapid. pretiosor. praepar. ss.

spir. rosar. ss.

aq. cinam. ij.

julebi viol. ros ana j.

Adsumuntur etiam interdum conservae, condita, aut similes confectiones officinales aliae; sed haec omnia rarius in usum veniunt. Si tamen horum aliquid assumere libeat, potest id fieri a ss. ad j. pro liquoris j. Loco praeparatorum nonnunquam et alia simplicia, plerumque aromatica, et grata, aut pulveres officinales, quorum ss, j, ss, aut j. respondeat liquoris j, adsumuntur Exempla sint haec:

Aq. fl. tiliae.

lavand.

salv. ana j.

Contra Apoplexiam.

Aq. meliss.

basilic. ana j.

borrag. e fl. destill. ij.

cinam. ss.

vini malvat. j. ss.

julepi rosac. vj.

sp. de gemm. calid. j.

lign. aloes gr. vj.

santal. citr.

Corall. rubr. praep. ana ss.

ras. eboris gr. iiij.

marg. praep. j.

unicornu veri gr. v.

manus Christi perlat. j.

Ob coloris similitudinem lactis nomen et aliis quibusdam medicamentis tribuitur, quae tamen ad hunc locum non pertinent, ut lacti [?], lacti virginis, quod paratur ex lithargyro et aceto, ut in Pharmacop. Augustana et aliis dispensatoriis docetur.

TIncturas et Extracta conjungimus, quod non multum differre videantur. Etsi enim Chymicos, praecipue cum de tinctura Philosophica loquuntur, aliter Tincturae vocabulum accipere non ignoramus: tamen hoc loco illam non attendimus. Extractum enim Extractum. nihil aliud est, quam optima rei essentia a crassiore corpore per idoneum menstruum separata (unde et essentiae a multis nominantur) quod cum adhuc sub forma liquidiore est, et cum menstruo conjunctum, etiam colorem rei habet, et propterea Tinctura appellatur: quamvis nonnunquam Tincturae quoque dicantur, Tinctura. cum jam a suo menstruo extrahente rei essentia separata est. Itaque etiam quae in genere hac de re dici possunt, tincturis et extractis fere sunt communia. Non autem hîc de iis medicamentis agemus, quae etiam a nonnullis inter extracta numerantur, et e succis viridium herbarum expressis et depuratis conficiuntur: sed de iis, quae ex rubus siccioribus, interviniente aliquo liquore, quem menstruum vocant, praeparantur. Nisi enim res, ex quibus extracta parare cupimus, prius exsiccentur, humidum illud alienum impedimento est spiritui extrahenti, ne in penitiora sese insinuare possit.

rad. Elleb. nig. j.

Infund. in spir. vini opt. q. s. per dies 7. vase optime clauso, postea add.

rad. bugloss. Ital.

foenic. an. Drach. vj.

som. anisi. Unc. ss.

caryophyll. Drach. iij.

Stent per biduum, postea f. Extra. s. a.

Extractum Esulae. Extractum esulae a Rulando toties laudatum ita paratur. Esulaminor. praeparatae q. v. coquatur leniter, etsemper despumetur, donec spuma amplus non appareat. Aquam per inclinationem separa, aliamque affunde, et iterum, ut prius coque. Aqua collecta ad ignem exhalet ad spissitudinem mellis. Postea affunde spiritum vini ad digiti eminentiam in vase clauso loco calido aliquandiu asservatur. Tandem Spiritu vini abstracto, relinquitur Extractum, quod a j ad j exhibetur.

Extractum rhabarbari. Extracum rhabarbari rectius paratur cum Aqua cichorii, vel endiviae, additis guttis aliquot ol. tartari per deliquium, quam cum Spiritu vini.

Extract. scamonii. Elegans etiam modus est ex scammonio, mechoacanna atque aliis, quae resinosi aliquid habent extracta parandi, si cum Spiritu vini extractio fiat, atque in Spiritum vin impraegnatum et per inclinationem af fecibus separatum aliquid aquae rosar. instilletur. Tum enim extractum ad fundum praecipitatur, â quo si per inclinationem spiritus vini separatur, extractum scammonii in fundo instar gummi Arabici pellucidum remanet, quod lento calore siccandum, donec in pulverem redigi possit: id nonnulli resinam scammonii nominant. Notandum tamen, post aq. rosar. infusionem extractum non totum statim praecipitari, sed sensim aliquod dierum spatio subsidere. Affusio etiam spiritus vini in scammonium toties repetenda, donec nihil amplius extrahat. Quia vero extractum hoc liquore calido liquescit instar resinae, commodius in pillulis vel bolis, quâm pulveribus, quae in liquore calido summuntur, exhibetur.

Coagulum Asari. Huc referri potest et coagulum Asari. Nonnulli e radice et foliis asari cum spir. vini tincturam extrahunt. ex fecibus vero salem parant, quem in crucibulo ad ignem calcinant, solvunt, coagulant, tandemque cum tinctura miscent, spiritumque vini separant ad mellis consistentiam et Asari coagulum vocant, et a Scrup. j ad Scrup. ij. exhibent.

Spir. vini purgans. Huc referri potest et spiritus vini purgans, ut spirtitus vitae aureus Rulandi, cujus vires describit Cent. 2. cur. 96. Paravit autem eum, ut Rulandus F. in Elencho medic. Chymicor. no. 8. scribit, ex trochiscis alhandal spiritu vini extractis.

Rulandus F. vero loco cit. hanc spir. catharticum describit:

Spec. Diacarthami recenter dispensat. Unc. iij.

spir. vini malvat. q. s.

F. Spiritus Catharticus filtrationis et circulationis opera.

Ab allis ita paratur spir. vitae aureus.

Pulp. colocynthid. Drach. v.

gum. bdellii,

tragacanth.

Arabic. an. Scrup. j.

trochisc. adhandal,

de rhabarb.

de absinth. an. Drach. j ss.

rhabarb. el. Drach. ij.

spir. vini opt. rectif. Unc. XViij.

vini malvatici Unc. viij.

Misc.

Stent in infus. in loco calido pertriduum, vitro clauso, et bene obturato, deinde exprimantur fortiter, et colentur per chartam emporeticam.

Dos. a ij. ad. ss. vel etiam j.

Alius spiritus vini purgans:

Diagryd.

turbith an. Drach. ij.

Medull. sem. cartham. Drach. j.

cinamomi,

zingib.

spec. diamarg. fr. an. Scrup. ij.

cort. citri siccat.

carnis cydonior. an. gr. XV.

vel Scrup. j.

sacchicandi albi Drach. ij.

Infund. per 24. horas in spir. vini opt. q. s. v. grat. j. in vase vitreato, circulentur aliquandiu, postea filtrentur, per chartem emporeticam, et serventur ad usum.

Dosis cochl. j. vel ij. vel j. ante pastum aliq. horis.

Potest etiam spiritui vini scammonia impraegnato suceus cydonior. et sacchar. addi, et pro ratione et quatitate scammonii exhiberi.

Extractum pestilentiale.

Radic. Angelicae,

olsnitii,

imperatoriae,

zedoariae,

helenii,

valerianae,

vincertoxiti, an. Unc. ss.

tormentillae,

gentianae,

petasitae,

succisae,

pimpinellae an. Unc. j.

sem. levistici Drach. iij.

angelicae,

melissae an. Drach. ij.

citri Drach. j.

granor. juniperi, M. ij.

fol. veronicae,

melissae,

artemisiae,

scrodii,

galegae,

scabiosae,

carduibened. an. M. i ss.

flor. hyperici M. j.

cum spiritus vini F. Extractum.

Laudanum opiatum. Pertinet huc et laudanum opiatum, cujus descriptiones apud Crollium, pag. 173. et passim plurimae extant; quarum pleraeque et optimae opium solum pro basi habent, e quo extractum fit cum spiritu vini, qui tinctura specier. diambrae imbutus est. Extracto postea additur solut. corallior. et perlarum, ambra, bezoar. ol. garyohyll. cinamoni, extract. croci: atque tali et ego hactenus feliciter usus sum. Vide Libav. lib. 2. Alch. tr. 3. c. 1. et Syntagm. arcanchymic. l. 8. c. 44.

Alii ita parant. opii Thebaici q. v. scinde in particulas tenues, et in patella vitrea, seu terrea lento igne in arena vel cineribus exsicca (quod septem vel octo dierum spatio perficitur) in loco vento perspirabili, donec digitis in pulverem conteri possit, foetoremque amittat. Postquam foetidum sulphur exhalavit, affunde acetum destillatum ad sex digitorum eminentiam, et stent in loco calido,donec acetum opii tincturam extraxerit: Tinctum acetum separa, et per filtrum trajice, novumque acetum affunde, iterumque tincturam extrahe. Acetum coleratum omne conjunge, et Balneo destillando separa, ut relinquatur extractum opii mellis consistentia. Hujus Unc. j. adde sallis vel Magister. corallor. et perlar. ana ij. et misce diligenter: alii praeterea moschum, ambram, ol. cinamomi, et garyophyllorum addunt.

Nonnulli aliud laudanum commendant, quod nihil opii, sed vim suam a sulphure vitrioli Narcotico habeat. Verum non sine caussa dubitant viri docti, an ipse Quercetanus, qui tamen toties de hoc sulphure gloriatur, id unquam habuerit; et si quid medicamenti narcotici habuit, an illud vim suam a sulphure vitrioli, an vero ab opio obtinuerit.

Contra autem oservatum est, medicamenta pro vitrioli sulphure exhibita horribiles vomitiones, cachexiam, hydropem excitasse, imo quibusdam mortem attulisse, ut testatur Matth. Unzerus, tractatu de sulphure. Ideoque consultius est, Laudano opiato probe parato uti, quam medicamento nondum satis cognito periculum in homine facere. Vide Libav. de igne naturae, cap. 32. et Apocalyps. hermetic. part. j. cap. 14. et Unzerum, alleg. loco, in Appendice de sulphure vitrioli.

Extractum splenis bovis ad lienis obstructiones et menstrua provocanda commendatu vide apud Crollium, pag. 224.

Tinctum [?] Pertinet huc et tinctura [?], quam alii sulphur tartari appellant, quae hoc modo paratur. Salis tartari purissimi q. v. Is in crucibulo valido igne fundatru, donec calorem ex viridi caeruleum acquirat: qui tantae est acri moniae, ut linguae admotus instar ignis urat. Huic sali fuso spiritus vini tartarisatur affunditur ad eminentiam digitoru trium, et aliquandiu sten in loco frigido, postea in cineribus lente ebulliant, et destillentur. Atque haec abstractio aliquoties repetatur. Postea per destillationem spiritus vini separetur; et manet liquor rubeus: qui denuo cum spiritu vini recenti junctus in phiola lento calore digeritur, et partim in crystallos croceos concrescit, partim forma liquida manet. Ejus guttae iij. vel plures in vino exhibentur. Expellit per urinam vehementer materiam viscera obstruentem, et inde in affectione hypochondriacâ exhiberi potest.

Tinctura Smaragdi. Paratur deinde et tinctura ex gemmis et lapidibus. ut Rec. Smaragdi fragment. q. v. terantur super lapide porphyrio subtilissime: postea affunde urinam puerorum destillatam, et in loco calido tinctura extrahatur, idque toties repete, quoties opus erit. Hanc urinam destillando separa, et ramanet pulvis gryseus, ex quo cum spiritus vini tinctura viridis extrahatur. Spiritus vini aliqua pars separetur, ut consistentiam quandam acquirat, et relinquitur tinctura Smaragdiquae a gr. iij ad v. in aqua conveniente exhibita ad dysenteriam commendatur.

Ex rubino, et gemmis plerisque tinctura extrahitur, si calcinentur, et postea spirtitus vini tartarisatus affundatur.

Tinctura corallior. Tincturam coralliorum ita nonnulli parare docent. corallia aceto soluta: impraegnentur spiritu aceti destillati, donec sal nihil istius spiritus recipiat; id quod fit hoc modo. Ad corallior. j. adde aceti acerrimi ij, et leniter eum destilla, exstillabit phlegma saltem insipidum. Secunda vice affunde aceti iij, iterumque destilla, atque ita perge singulis vicibus unciam plus affundendo, idqun continua, donec acetum tam acre a sale coralliorum destillarit, quale affusum est. Sal ita impraegnatas diebus XXX. in Baln. Mar. digerantur, ac postea per retortam in Reverberio clauso destillentur, ita ut primo phlegma seorsim excipiatur, deinde spiritus albicantes etiam seorsim, donec omnes spiritus cum oleo rubro instar sanguinis prodierint. Hic spiritus per alembicum destillando rectificandus, remanetque in fundo ol. rubrum. Spiritus vero recentibus coralliis infusus extrahit tincturam instar laccae rubicundam, quae si denuo ab hoc spiritu destillatione separata, et cum spiritu vini, vel alia aqua cordiali conjuncta, et destillando ac cohobando volatilis facta fuerit, evadit coralliorum tinctura.

Praestantior adhuc modus hic est. Calcinentur corallia integra igne reverberii lento primum, ut flamma corallia tantum superficietenus attingat, quo caloris gradu corallia albescere incipiunt. Continuetur ignis, et gradus augeantur, ut ex albedine in flavedinem, et ex flavedine in rubedinem mutentur, et corpus coralliorum spongiosum reddatur. Hoc modo calcinatis coralliis si spiritus vini affundatur, tincturam inde extrahit, fecibus albis in fundo remanentibus. Si spiritus vini per destillationem inde separetur, fit inctura rubicunda et spissa.

Coralliorum tincturam nonnulli ita quoque parant. corallior. part. j. [?] vivi part. iij. vel partes aequales, calcinentur igne circulari per gradus per horas duas. Postea calida et ignita adhuc infundantur in fictile Waldeburgicum ampli orificii, in quo sit acetum destillarum (ad corallior. j. aceti j. praeter propter.) et vas mox operculo claudatur. Hinc omnia in phiolam vel cucurbitam infundantur, et vase diligentur clauso stent in loco calido per dies quatuordecim. Hinc acetum destillando separetur, et spiritu vini tincturae extrahatur.

Aurumpotabite. Referre huc libet et aurum potabile, de quo passim multa. Quae de eo habeat Crollius, videantur, pag. 211. et seqq. Melior et tutior modus huc videtur. calcem auri per reverberationem in summam tenuitatem redactam. Affunde menstruumex sale urinae volatili, et spiritus vini optimi partibus aequalibus simul in Baln. diebus duo decim digestis paratum, et in lento calore digere per mensem vase Hermetice clauso, donec sanguims instar rubicunda tinctura evadat, idque quoties opus est, repete. Tinctura saepius collecta per octo vel duodecim die digeratur. Hinc spiritus lenissimo calore der destillationem separetur, et Aurum in fundo forma olei rubicundissimi, in quolibet liquore resolubile, remanet, quae tinctura vicem [?] potabilis supplere potest.

Eandem solutionem si in arena per cucurbitam humilem vel Retortam destilles, tandem auri tinctura simul per alembicum transit rubicunda instar sanguinis, relicta in fundo terra arida, nigra, spongiosa. A tinctura hac mentruum per Baln. tepidum separandum, et tinctura, seu oleum auri in fundo relinquitur. De auro potabili pluribus agit Libavius, lib. 2. de syntagm. arcan. Chymic. a cap 10. ad cap. 20. et apocalyps. Hermet. part. pr. cap. 19.

Tinctura [?] Ex argento commodissime tinctura extrahitur, si prius cum [?] calcinetur, ut supra sect. 2. cap. 5. dictum, et postea menstruum ex sale urinae volatili, et spir. vini affundatur, quo modo caerulea evadit tinctura: viridis autem, si spiritus salis affundatur.

Tinctura [?] Ex [?] tinctura extrahitur hoc modo. limaturae chalybis q. v. affunde acetum destillatum, rubedinem extrahe, aliudque acetum affunde, idque per menses duos, vel tres continua, donec nihil amplius extrahatur. Acetum tinctum omne commistum in Baln. destilando separa, et residuo spirit. vini affunde, et digere, ut tincturam extrahat; spiritum vini destillando abstrahe, iterumque affunde, idque sexies repete, habetur [?] tinctura.

Vel crocum [?] probe calcinatum irrora et cohoba cum spir. [?], sine per noctem in arena calida, ut materia effumet, atque exsiccetur; haec contundatur, superque marmore teratur, tritae materiae affundatur aqua fontana, simulque per horas 24. in arena digeratur, eadem adhuc calente per chartam filtretur: quod clarum evaserit, post filtrationem, illud coaguletur in [?]. Hoc in tigillo optime calcinetur, ut spir. [?] evaporet: secundum affundatur spir. vini opt. qui tincturam extrahat, hic rursus media sui parte abstrahitur; quod remanet, tinctura est.

Ad tincturas tandem merito refertur Balsam [?] et Balsamum [?] dictum, quod alii aliter parant. Vulgatissimus vero modus hic est. Sumantur, ex. gr. flor. [?] ter vel saepius cum [?] vel [?] sublimatorum iiij, Spiritus terebinth. viij. (sunt qui etiam spiritum juniperi sumunt.) Collocentur in phiolâ vel cucurbitâ in arenam, et primo hor. 2. vel 3. lentum ignem admove, quem postea auge ita, ut leniter ebulliant, atque in eo postea gradu ignem conserva, donec [?] in spiritu terebinthinae solvatur, et spiritus terebinthinaerubicudus reddatur. Quidam spiritui ita colorato novos rursus flores injiciunt, eoque eodem modo, ut ante, dissolvunt. Hinc affundatur spiritus vini optimi, et vitrum claudatur, et in cineribus calidis, vel loco calido digerantur, donec spiritus vini rubini colorem acquirat. Extractum hoc seu tincturam effunde, et novum spiritum vini affunde; rursum digerantur, donec spiritus vini coloretur: idque repetatur, donec non amplius coloretur. Nonnulli mox spiritum vini terebinthinatum, hoc est, cim spiritu terebinthinae mistum affundunt. Tinctura omnis conjungatur in cucurbita, et spiritus vini sufficiens quantitas destillatione laenta abstrahatur. Reliquum in phiolâ per dies aliquot digeratur, et aliquae feces subsidebunt, e quibus balsamum rubini colore separa. Quidam etjam post primam cum spiritu terebinthinae solutionem spiritum terebinthinae destillando separant, et postea cum spiritu vini tincturam seu balsamum sulphuris extrahunt.

Ex hoc balsamo possunt fieri Rotulae.

balsami j. vel ss, sacchari albiss. j, vel q. s. quod sapore dignoscitur. Si enim nimis sapiunt [?], iterum liquentur, et plus sacchari addatur; sin minus, addatur plus balsami. F. inde rotulae, quae commendantur in peste.

Balsamo eidem si sal tostus addatur, per retortam lento igne oleum inde destillatur.

De tincturis et extractis vide quoque Beguinum, lib. 2. c. 7. 9. 10. Andr. Libavium, lib. 8. syntag. arcan. Chymic. c. 9. 10. 11. 12. 16. Alchym. pharmac. cap. 18. 19. 20. 24. 25. De menstruis Libav. Alchym. pharmaceut. c. 4.

In coralliorum tamen, margaritarum, et aliorum lapidum pretiosorum tinctura videndum, ne quis decipiatur, et se tincturam habere putet, cum nihil menstruum obtineat. Sunt enim quaedam menstrua, quae sponte sua rubescunt. Deinde et hoc observandum, vix aliam in hisce haberi tincturam, quam quae a sale suppeditatur, unde tales tincturae rubeae saepe etiam ex aliis lapidum generibus extrahuntur. Ita ex lapide lazuli tinctura extrahi potest, quae rubedine cum tinctura coralliorum certet. Et omnes tales tincturae si exsiccentur, colorem amittunt, et in humido, salis more, iterum liquescunt. Ideoque qui corallia, margaritas, et alios pretiosos lapides calcinaverit, aut quocunque modo eo redegerit, ut ad salis extractionem sint idonea: facile etiam eorum tincturam extrahere potest. Quod de coralliis dictum, idem etiam de metallis accipiendum. Notandum tandem in metallorum tincturis extrahendis, non parvam diversitatem menstrua patere. Ex eadem [?] vel [?] calce cum spiritu urinae extrahitur tinctura caerulaea: cum spiritu vero [?] viridis.

Vide Wecker. antidot. spec. lib. 2. sect.

26. Quercet pharmacop. rest. cap. 25.

Conservas parandiratio. COnservae a conservanda dicuntur. Ideoque si nomen spectes, id quod admistione alterius incorruprum conservatur. Usus tamen obtinuit, ut nomen hoc tribuatur praecipue floribus, deinde et herbis, ac radicibus quibusdam mollioribus, quae saccharo condita in plures annos conservantur. Sacchara etiam, ac flores saccharati, a saccharo, quo condiuntur et asservantur. Parantur aurem hoc modo. Flores aut herbae recentes mundatae, et, si humiditate nimia scateant, in umbra nonnihil prius, donec superflua humiditas absumta sit, exsiccatae, recipiuntur, atque sacchari duplo vel triplo addito in pila lapidea pistillo ligneo diligenter conteruntur et miscentur, ac mistura postea in vase vitreo vel vitrato reconditur. Nonnullos flores etiam minutim concidere, et cum saccharo miscere licet. Si herbae aridiores sint, ac facile saccharo non commisceantur: saccharum ad syrupi consistentiam prius coquendum, et hinc super prunas miscenda sunt. Sacchari loco etiam mel usurpari potest. Nonnulli conservas Soli aliquot dies exponunt. Nonnulli etiam, ubi omnia simul contusa sunt, ad lentum ignem calefaciunt, et miscent. Quod in humidioribus quibusdam facere non inutile est: in aliis tamen opus non est.

2. Alii adhuc alios modos parandi conservas habent. Recipiunt vitrum atque fundum saccharo tegunt: hinc flores condiendos ad digiti transversi altitudinem injiciunt, iterumque saccharum inspergunt, atque hoc modo stratum super stratu faciunt, et vitrum bene tectum ac clausum per aliquot septimanas Soli exponut.

3 Nonnunquam radices coquuntur, donec contundi possint, vel etiam sine coctione lotae et mundatae minutissime contunduntur. Contusis ita, vel etiam per setaceum trajectis addatur saccharum perfecte, ut pro syrupis fieri solet, coctum. Hoc modo ex radicibus cichorii recentibus lotis, et minutim contusis cum saccharo fit conserva.

Exempla addere non opus est. Sunt enim plurimae passim in officinis conservae in usu. Unum saltem, quod huc referri, et in praesentem usum parati potest, addemus.

Recipe pomum citri no. j. concidatur totum minutim, et lento igne cum aqua rosar. parum coquatur, et in mortario marmoreo pistillo ligneo minutissime contundatur, et s. q. sacchari dulcoretur. Licet etjam aliquid de margaritis praeparatis addere. Optimum est et non ingratum in febribus malignis remedium.

Alia conserva citri, ex ejus carne cum aq. communi et saccharo per coctionem parata, descripta habetur in Pharm. August. classe 14. Conserva quoque; Rosarum, quae et ipsa coquendo (lenissime tamen) paratur, habetur ibidem.

Flor. rosar. incarnat. seu Provincial.

Conserva Rosarum laxativa. part. iij.

Sacchar. part. j.

mannae part. ij.

F. Conserv.

Conserva etiam Rosarum laxativa e succo rosarum et manna parata supra part. 1. sect. 1. cap. 11. descripta suit, quae tamen etiam ad succos inspissatos, qui Rob dicuntur, referri potest.

Conditum quot modis dicatur. Conditi vero nomen tribus fere modis usurpatur a Medicis. Interdum enim pro medicamento composito e conservis, pulveribus, speciebusque aromaticis cum syrupo aliquo mistis et in formam electuarii redactis, accipitur. Interdum pro simplivi saltem planta cum melle vel sacchro mista: idque rursum duobus modis. Vel enim conditi nomine quodvis medicamentum saccharo vel melle conditum accipitur; ita ut etiam conservae conditinomine hoc modo com prehendantur: vel in specie saltem pro medicamentis, quae non contusa, sed integra fere, saccharo vel melle condiuntur, ut et diutius asservari possint, et gustui gratiora reddantur: de quo conditorum genere solum in specie hîc agmus.

Condiendi modus. Condiuntur autem inprimis fructus, radices, cortices, caules, et aliquot flores, ut citri et aurantiorum. Apparatus his est. Frutus molliores, ut cerasa, baccae ribes, berber. mala armeniaca, persica, pyra moschatellina, et similia, quae molliora sunt, vel saccharo calente aut melle perfunduntur, vel iisdem immersa conquuntur, donec fructuum humiditate absumta saccharum et mel suam consistentiam recipiat; atque usui servantur.

Videndum tamen, ne fructus molliores, ut fr. ribes et similes coctura flaccescant, et colerem amittant. Ideoque tutius est, saltem saccharum calidum iis infundere, et ubi saccharum aqueam humiditatem attraxit, saccharum solum iterum ad succi seu humiditatis aqueae absumtionem coquere, et postea fructibus conditus iterum affundere.

Quae autem solidiora et duriorae sunt, ut radices, cortices, fructusque, ut radices helenii, acori, pimpinellae, galangae, cichorii, cortices aurantiorum, citri, nuces juglandes, prius aqua macerantur, vel etiam coquuntur, donec amaritudo saporque ingratus extrahatur, et molliora reddantur. Nonnulla, quae amariora sunt, primo lixivio aliquot diebus, postea aqua pura macerantur. Qua in re tamen observandum, ne (quod in radicibus cichorii et aliis non raro fieri solet) dum palato consulimus, vires nimia maceratione, vel coctura amittamus, conditumque inefficax reddamus. Postea saccharum vel in aqua simplici, vel in aqua, qua medicamentum maceratum est, nisi saporem abhorreamus, dissolvimus et clarificamus. Saccharum clarificatum fructibus vel radicibus affundimus, iterumque, donec aquea, quaesuperest, humiditas absumatur, coquimus. Tandem ita condita in vase vitreo vel fictili servantur, et orbe ligneo tecta, lapidibusque mundis impositis depressa, ut jus emineat, servantur. Alias enim corrumpuntur.

Tota haec condiendi diversitas e tribus exemplis patere potest.

Radices condiendi modus.Radices helenii, pimpinellae, calami arom. vel quas libet, bene mundatas, et secundum longitudinem in aliquot partes concisas injice in aquam frigidam, atque, singulis diebus effusa priore, novaque affusa aqua, macera per dies octo, vel etiam plures. Deinde coquantur, donec mollescant. Tandem affundatur saccharum vel mel clarificatum, coquanturque, donec aquea humiditas consumatur.

Nuces juglandes condiendi ratio. Vel Nuces juglandes, antequam cortex interior induratur, circa festum Johannis nimirum, perforentur novies vel decies, macerentur aqua frigida per dies decem, singulis diebus aquam priorem nova permutando. Hinc coquantur paululum. Foramina aromatibus, quibus libet, repleantur, atque affundatur saccharum clarificatum calidum. Stent per aliquot dies, atque ubi saccharum fluidius redditum fuerit, iterum ad justam consistentiam coquatur, et nucibus rursum affundatur.

Vel Pomum citri vel limon. Poma citria condiendi modus. integrum, maceretur per dies 3. vel 4. aqua frigida, singulis diebus semel, vel bis, aquam permutando, donec amaritudo nonnihil extracta sit. Hinc coquatur, donec mollius reddatur, atque affundatur saccharum clarificatum tepidum. Tribus diebus elapsis saccharum effundatur, atque iterum nonnihil coquatur, et calidum citri pomo affundatur: idque toties repetatur, donec omnis aquositas absumta sit. Videatur Vid. Vidius, de medic. lib. 7. cap. 7. Wecker. antidot. spec. libr. 1. sect. 23. 25. Quercet. pharmacop. cap. 21.

Succi inspissati et medicati, Hisce cognati sunt succi inspissati et medicari, qui Arabibus Rob, dicuntur. Parantur plerumque e succo fructuum, nonnumquam etiam florum, ut tempore hyberno usui esse possint, cum recentibus herbis et fructibus caremus; et quidem hoc modo. Succus expressus lento igne ad dimidiae vel tertiae partis consumtionem coquitur. Hinc, dum adhuc fervet, per colum densius trajicitur, colatum per subsidentiam clarefieri permittitur, vel etiam ovi albumine adjecto clarificatur. Quod clarum est, iterum coquitur, donec justam consistentiam acquirat.

Verum quia per se, nisi ad majorem crassitiem usque coquantur, et aquositas omnis absumatur, non facile durant succi, plerumque mellis vel sacchari subduplum, vel par etiam quantitas additur. Possunt etiam aliqua aromata, vel nodulo inclusa in decocto macerari, vel refrigerato injici.

Turbith alb. [?].

Agaric. trochisc. iij.

Rhabarb. ij.

cort. rad. helleb. nig. vj.

Mechoacan. [?]

fol. senae j[?].

sem. foenic. j[?].

Cinamomi j

zingib. [?].

Aq. Cinamomi j[?].

spir. Vini [?].

Stent infusa in vase vitreo bene obturato in loco calido per biduum, postea leniter bulliant in MB, et colentur.

Postea succ. cydonior. iij.

sacch. purissimi albi j[?].

Coq. ad justam consistentiam, et sub finem affundatur superior colatura et lento igne inspissetur, et pro singulis unciis admisceatur diagryd. [?]. prius in extracto dissol. et fundatur in scatul. Dosis a j. ad [?].

Extr. Mechoacann. ij.

Diagryd. [?].

Ol. destill. macis

cinamomi ana gr. vj.

succ. Rosar. Damascenar.

Cydoniorum ana [?].

sacch. albi v.

Coq. s. a. in formam Diacydoni, pellucidi.

Diagryd. iij.

Mechoacan. el.

sem. anisi,

spic. Ind.

Cinamomi el. ana.

Mastich. j

Ex his f. extr. cum sp. seu essentia vini:

Rad. Mechoacan. albiss. vj.

turbith. opt. et gumm. [?].

diagryd. iij.

sem. anisi j.

spic. Ind.

Cinamomi ac.

galangae an ij.

zingib. alb. j.

zedoar.

cardamomi an. .

caryoph. j.

Mastich.

Ex his F. l. a. Extr.

Postea . Pomor. cydonior. q. s.

Coq. s. a.

Col. express. j.

sacch. albi xvj.

denuo coq. ad justam consistentiam,

Deinde . iij. pro extr. j.

Condantur in scatula.

Eodem modo ut ex succi cydoniorum, Gelatina e succo ribes purgans., ita et ex succo ribes, pomorum, sambuci Gelatina purgans fieri potest. Simplex quomodo fieri debeat, ex diacydonio purgante simplici patet: compositae gelatinae tales sunt sequentes.

Mechoac. alb. j.

turpith. el.

zedoar. ij.

fol. senae Alex. s. st. ij.

scammon. iij.

cinam. el.

sem. foenic. an. j.

fl. scabios.

calend.

tunicis,

rosar. rubr. an. p. j.

F. s. a. cum spir. opt. extr. et coagulatio ad spissitudinem mellis:

Postmodum Succi ribes recenter

extr. ij.

Sacch. opt. j.

Coq. ad medietatis consistentiam, huicque permisc. Extr. praescriptum, super igne lento, ad talem consistentiam, ut commode in scatulas instargelatinae fundi possit.

Alia.

Rad. turbith. alb. et gumm. ij.

Mechoacan. vj.

fol. senae Alex. s. st. ij[?].

Diagryd. [?].

Cinamomi el. j.

sem. angelic. ij.

foeniculi ij.

zingib. albi iij.

iufund. in s. q. spir. vini ad eminent. 3. digit.

Sten per biduum vase bene clauso in loco calido.

Extracto colato et expresso add. Rob ribium inspissati, seu succi ribium expr. cum saccharo in modum geletinae cocti iij.

Coq. denuo lento igne ad consistentiam Gelatinae, et serventur usui. Dosis a ij. ad [?]. et vj.

fol. senae iiij.

vini malvat. j[?].

Bulliant l. a. et exprim. fortiter.

Expresso add. pulp. pomor. Borstorff.

dulcium ij[?].

brodii zingib. cond. [?].

cort. citri cond. iiij.

sacchari j.

Coq. ad formam Diacydonitis. Dosis a j ad ij. ad purgandum humorem melancholicum.

Rad. helleb. nig. praeparati j.

polypod. q. [?].

turbith alb. et gumm. j[?].

rhabarb. el. vj.

rad. Asari ij.

fol. senae s. st. iiij.

Eupator.

Cinamomi j.

zingib. alb. iiij.

cort. rad. Frangul. j.

tamarisc. ij.

spic. Ind.

macis an.

sem. anisi [?].

Aceti helleborati s. iij.

(Hoc ita paratur:

Rad. helleb. alb. el. j.

baccar. juniperi,

Cinamomi an. ij.

Aceti vini acerr. iiij.

sten in infus. per noctem, mane destillatur per cineres.)

Spir. vini j.

Infund. in vase vitreo bene obturato per horas 24. in loco calido, et saepe agitetur, postea colentur cum express. forti, servetur ad usum.

Pulv. rad. Mechoacann. ij.

follic. senae j[?].

diagryd. j.

caryophyll.

santali. rub. an. ij.

macis j.

mastich. j[?].

M. F. pulvis.

Succ. baccar. sambuci ad mediocrem

consist. cocti. vj. admisceatur ad ignem lentum paulatim pulvis supra scriptus, statimque affundatur colatura superior, agiteturque, donec in justam consistentiam cincrescat.

Dosis ejus est a ij. ad [?]. aperit, et purgat humores mixtos, et exhibetur in tertianis et quartanis.

De succis videatur etiam Libavius, libr. 8. Syntagm. arcan. Chymic. cap. 4. 6. 7. 8.

Electuarium quid. ELectuarii nomen varie hodie a Medicis usurpatur, et confuse fatis multis rebus attribuitur. Ac licet frequentissime usurpetur: quid tamen proprie per hanc vocem accipiatur, nemo fere explicat. Plerique sentiunt, ea medicamenta, quae Graeci antidotos vocabant, hodie appellari electuaria. Verum enimvero antidoti inprimis adversus venena prosunt,definitque Galenus, 1. de antidot. cap. 1. antidotum, medicamentum, quod non extrinsecus impositum, sed intus assumtum malas corporis affectiones sanat. At hodie non solum adversus venena comparata medicamenta, sed et quovis modo alterantia, imo et purgantia in numero electuariorum reperiuntur. Alii electuaria quasi electaria dici putant, vel quod ex elect saromatibus inprimis alterantia constent, vel quod ad eorum compositionem medicamenta odore et sapore gratiora, et jucundiora inprimis deligantur. Dividuntque ea in solida, qualia sunt rotulae et morsuli; et liquida. Verum nec hi satisfaciunt, cum non solum aromatice et suaves confectiones, sed et purgantia, ac non satis gustui grata inter electuaria recenseantur. Quare ut res diversas diversis nominibus appellemus, Electuarii nomen iis praecipue medicamentis tribuendum censemus, quae melle, vel syrupo sacchari simplici vel aliio conveniente excepta, ad consistentiam syrupo crassiorem et minus fluidam, liquidam tamen adhuc, rediguntur.

Electuaria undedicta. Deductumque aut potius corruptum est hoc vocabulum a Graecorum nomine quo nomine ipso medicamentum appellant, quod lingendo quasi absumi potest. enim et Electuaria solida cur dicta. est lingere et lingendo absumere.

Quod vero vulgo etiam solidae confectiones electuarii nomine insigniuntur, ex eo factum videtur, quod confectiones illae, quae plerumque hodie cum saccharo in tabulas, ut gustui consulatur, concinnantur, olim cum melle, vel aliquo syrupo majori proculdubio efficacia parabantur, et vere Electuaria erant, ut passim ex Mesue videre est. Ita confectionem diambrae, quae hodie in rotulas redigitur, Mesues cum syrupo rosarum et aqua rosarum in electuarium redigere jubet. Et confect. diaxyloaloes cum melle emblicorum electuarii forma parare docet. Et sic plerasque alias confectiones aromaticas, quae hodie in tabulis habentur, cum melle, aut syrupis convenientibus in electuarii formam redigit. Atque ita retenta est appellatio, forma mutata. Sed rectius rotulae vel morsuli, vel alio nomine Opiatae. appellantur. Nonnullis parum apte opiatae nominantur, non quod opium recipiant, sed quod medicamentis illis antiquorum, quae opium recipiunt, quale theriaca, et opiatae hinc appellari possunt, consistentia sint similia.

Electuariorum differentiae. Electuariorum autem pro simplicium, e quibus componuntur, natura varii usus esse possunt. Alia enim ad alterandum et confortandum, quae aromatica nominari possunt, qualia sunt illa omnia, quae hodie confectiones aromaticae nominantur, alia contra venena, quorum quia pleraque opium recipiunt, opiata nominatur. Theriaca, Mithridatium, aurea Alexandrina, alia ad purgandumapta sunt, qua catharum dicuntur.

Electuaria parandi modus. Ipsam componendi rationem quod attinet, duplicia fere sunt Electuaria. Alia enim e pulveribus, melle vel saccharo exceptis, mistis, simulque fermentatis constant, et in usum diuturniorem asservantur: alia eliquidis etiam, ut conservis, conditis et aliis, in rem praesentem plerumque parantur. In purgantibus loco sacchari vel mellis manna pura sumi potest, et tum alterantium tantum tertia vel quarta pars ad purgantia sumenda.

Priorum hîc est apparatus: Aromata et alia simplicia, in pulverem subtilem redacta, mellis despumati inprimis, vel etiam sacchari aqua, aut Syrupi convenientis, aut decocti ex convenientibus simplicibus in a quae communis vel alterius liquoris sufficiente quantitate facti, aut infusi, aut succi ex medicamentis torculari expressi, colati, et cum saccharo (communi albo, aut rosato, aut candi, aut penidii) vel melle despumato in Syrupi consistentiam cocti, aut ex his plurium simul, dum adhuc ab igne mediocriter calet, triplo fere conveniente dissoluti paulatim, quod commodissime per setaceum cribrum fieri potest, insperguntur, et pilo ligneo continuo agitantur, et exacto miscentur, et vase conveniente asservantur. Processu enim temporis mutuo in se omnia agunt, formamque unam acquirunt, ac in unam actionem quasi conspirant.

Exempla addere opus non est. Talia enim passim in officinis nota sunt electuaria purgantia plurima: deinde contra venena antidoti; quo pertinent omnia theriacae genera, mithridatium, diascordium, electuarium de ovo, et plurima alia: Tandem alterantes et confortantes confectiones plurimae, quae etsi hodie, ut dictum, ob saporis gratiam, pleraeque in rotulas sunt commutatae, ab antiquis tamen et primis inventoribus melle vel Syrupo aliquo conveniente in formam electuarii redigebantur: quo modo non solum virtus medicamentorum rectius uniebatur, sed et magis integra conservabatur, majorque omnino erat illarum confectionum sub forma electuarii, quam nunc rotularum, efficacia.

Exempli gratia.

spec. cordial. temperat.

diaxyloaloes,

sem. ocymi caryophyll.

ossis de C. C. an j.

corall. rubr. praepar.

margarit. prae. an.

confect. alchermes j.

Cum syr. de cortic. citri, julebi rosar.

an. s. q. F. Elect. Cordiale.

fol. senae el. vj.

cinam. opt. vj.

In fundantur in vini albi iiij.

Hinc exprimantur

Passul. min. Unc. iiij.

fic. pingu. Unc. j [?].

tamarind. Vnc. [?].

Infundantur per horas 8. in vini Rhetici j [?].

Postea per setaceum cribrum extrahantur:

Adde pulpae prunor. Unc. j.

tamarind. Unc. [?].

mannae calabr. Unc. ij.

rhabarb. Drach. iiij.

cinam. Drach. ij.

sacch. Unc. j [?].

Misc.

Passul. mundat. [?].

Coq. in vino ad pultis consistentiam.

Colentur per cribrum setaceum.

Add. conservae anthos,

borrag.

rosar. an. Unc. [?].

cortic. citri condit.

cinam. an. Drach. iij.

spec. arom. rosat.,

diamargar. cal. an. Drach. [?].

M. F. Elect.

Capit. papav. alb. no. XX.

glycyrrh. rasae,

carnis siliquarum denito cortice

et acinis an. Unc. iij.

Coq. omnia in aq. x ad ij. remanentiam.

Deinde colentur.

Colaturae add. sacch. penidii Unc. iij.

sacch. albi [?].

Iterum coq. ad Electuarii consistentiam. Potest etiam boli Drach. j. addi ad Catarrhum.

Vide Vid. Vidium de medic. lib. 7. 10. 11. 12. Weckerum, antidot. special. lib. 2. sect. 21. 22. Quercet. pharmacop. cap. 22. 23. 24.

Passulae laxativae. Ad hoc caput, vel si cui ita libet, ad caput praecedens referendae sunt passulae laxativae; quorum componendi ratio tam in forma liquida quam sicca ex sequentibus formulis patet.

Fol. Senae el. Unc. j.

mechoacan. alb.

polypod. q. an. Drach. vj.

flor. cordial. an. p. j.

cinamom. Unc. [?].

zingib. Drach. ij.

glycyrrh. rasae Drach. [?].

Infundantur per noctem in vini albi s. q.

Colat. . j.

Cui adde

sacch. albi Unc. ij.

mannae Vnc. iij.

Coq. ad. spissitudinem syr. dilutioris.

Adde cremor. [?] Drach. vj.

passul. min. lotar. Vnc x. vel j.

Maneant passulae in infusione.

succ. pomor. acidul. Borsdorf. noviter express. iij.

In quibus macerentur hor. IX.

fol. sen. s. s. Vnc. ij.

follicus. eyusd. Vnc. [?].

zingiber Drach. ij.

mechoacan. Drach. iij.

cinam. Drach. j.

In colatur. cum express. facta dissolv. Mannae optim. iiij. Clarificetur postea album. ovi. Deinde imponantur passulae Corinth. opt. lot. probe et punctarum prius q. s. ad imbibendum liquor. agitando ad lentum ignem diligentissime spatula lignea, tam diu, donec nihil liquoris fluidi in passulis amplius deprehendatur. Serventur ad usum. Eodem modo et pruna laxativa fieri possunt. Et quidem pruna laxativa sicca fieri possunt, si pruna jam liquore purgante turgida discindantur media, in umbra siccentur, eodem liquore iterum imbuantur et exsiccentur, vel manna cum aequali sacchari parte obvolvantur et incrustentur.

Eclegmalohoh. EClegmata vel eclecta a verbo id est, delingo, delambo, Arabibus lohoh seu linctus, et lambilia vulgo dicta, electuariis cognata sunt. Nihil n. eclegma, vel loh ab electuario differt, nisi quod consistentia habet paulo fluidiorem, et inter syrupos et electuaria quasi mediam, et in specie affectibus thoracis et pulmonum variis dicatum est. Vnde et glutinosiora nonnihil parantur eclegmata, ne confestim in ventriculum delabantur, sed faucibus quasi adhaerentia sensim in asperam arteriam defluant: et praecipue e medicamentis pulmoni et pectori dicatis conficiuntur.

Eclegmata parandi ratio. Materiam praebent species et pulveres, conservae, succi inspissato, et non inspissati, mel, saccharum, extracta, mucilagines, syrupi, julebi, oxymel, olea destillata. Parandi ratio etiam eadem est, quae electuariorum. Recipiuntur pulveres convenientes, fructus item, gummi arabicum, tragacantha, succus glycyrrhizae, amylum. Atque omnia vel cum mellis, vel syrupi, aut julebi, aut mucilaginis, aut succi, aut infusi, aut decocti alicujus ad hanc rem ex radicibus, herbis, seminibus, fructibus inprimis mucilaginosis, et viscidis, parati, colati et expressi, ac cummelle vel saccharo ad syrupi consistentiam cocti, aut horum unius atque alterius, vel plurium simul sufficiente quantitae incorporantur, omniaque tamdiu in mortario pilo ligneo agitantur, donec exacte mista, et mellis, seu potius mediam inter mel et Electuaria consistentiam nacta fuerint. Habenturque hoc modo in officinis parata, lohoh sanum et expertum, ad asthma, de pino, de pulmone vulpis, et alia.

radic. helenii,

sem. anisi,

foenic.

gummi arabici,

tragac. an. Drach. ij.

sem. malvae,

cydoniorum,

papav. albi an. Scrup. j.

pinearum,

passul.

dactyl. an. Drach. j.

zingib. albi Scrup. ij.

sem. 4. frig. major. an. [?].

pulv. glycyrrh. Drach. j.

sacch. penidii. Unc. j.

ol. anisi,

foenic. an. gutt. v.

Cum syr. de scabiosa Unc. iiij. vel. q. s.

F. lohoh.

Possunt tamen et sine pulverum 2. ac specierum additione Eclegmata parari, si succus, mucilago, addito melle vel saccharo coquatur ad consistentiam Eclegmatis. Exempla praebent Lohoh de farfara, de succo scillae, Galeni, Diacodium simplex Galeni, Montani, Passulatum.

3 Possunt etiam eclegmata ad eum plane modum, qui inter electuaria ultimo loco explicatus est, parari, modo si eclegma fieri debet, consistentia servetur paulo liquidior. Decoquuntur nimirum simplicia thoracica in s. q. liquoris ad mollitiem, et remanentia per cribrum setaceum trajicitur, atque huic pulpae postmodum saccharum vel mel despumatum aut syrupi adduntur.

Atque talia vel sola aegris lambenda saepius exhibentur, vel ex iis, admistis aliis, in tem praesentem novi linctus parantur.

4. Recipitur nimirum quantum libet de eclegmate usuali, adduntur conservae, speciesque convenientes, saccharum, et cum syrupi, vel julebi, vel mellis despumati, vel sacchari soluti, alicujus s. q. in formam linctus rediguntur, quibus interdum aliquot guttae adduntur. Qua in mistione etsi nonnulli peculiarem proportionem inter eclegmata usualia, conservas et species definiant: tamen ad eam ita stricte servandam nemo obligatur; cum, quod de electuariis extemporaneis dictum, in quacunque etiam proportione ista sumantur, cum syruporum sufficiente quantitate facile in linctus formam redigi possint.

Loh de scilla,

e pulmone vulpis an. Vnc. [?].

radic. enulae condit. Drach. ij.

spec. diaireos Sal. Drach. [?].

succi glycyrrh.

TAndem et bolum inter liquida retulimus, qui tamen reliquis solidior est, et fere inter liquida et solida mediae consistentiae; nomenque accepit, quod sit frustum medicamenti figura a globosae, quantum fere bucca capi potest Unde etiam nonnulli Buccellam appellant. Etsi vero plerique Boli nomen saltem purgantibus medicamentis tribuunt: tamen et in alios usus, atque ad alte randum, medincamenta in hanc formam concinnari possunt.

Bolos purgantes parandi modus. Boli purgantes hoc modo parantur. Recipiuntur electuaria pur gantia, saccharique sufficiente quantirate addita, in formam pyramidis vel cylindri concinnantur. Ne nausean pariant, electuaria minus ingrata esse debent, atque ea de caussa hiera vix in bolis locum habet. Quantitas etiam j. excedere non debet.

Elect. lenitivis. diacatholici an. ss. cum saccharo, F. Bolus.

2. Additur quoque interdum aliquid de speciebus vel pulveribus.

Elect. lenitiv. s.

diacathol. an. Drach. iij.

spec. diaturbith cum rhab.

cremor. tartari an. Scrup. ss.

Cum sacch. F. Bolus.

Elect. diacatholici Drach. iij.

rosat. Mes. Drach. j.

rhabarb. el. Scrup. j.

cinamom. gr. vj.

cum sacch. F. Bolus

3. Licet et conservas addere.

Elect. Indi,

diaphoenic. an. Drach. ij.

mechoacannae Scrup. j.

conserva betonicae Drach. j.

cum sacch. F. Bolus.

4. Imo pro saccharo conservae vel solae, vel cum pauxillo sacchari usurpari possunt.

Elect. lenitivis. Vnc. ss.

de succo rosar. Drach. iij.

conservae borragin.

buglossae an. Drach. j.

F. Bolus.

5. Loco sacchari vel cum saccharo nonnunquam, inprimis in affectionibus renum, pulvis glycyrrhizae vel alius usurpari, atque etiam terebinthina addi solet.

Terebinthinae aq. alkekengi lotae

Drach. ij.

rhabarb. optuni Scrup. ij.

succini albi Scurp. ss.

cum saccharo et pulvere glycyrrhizae

F. Bolus.

flor. cassiae Vnc. ss.

terebinthinae aq. parietariae

lotae Drach. ij.

rhabarb. opt. Scrup. ss.

cum sacch. et pulv. glycyrrhizae.

F. Bolus.

6. Tandem etiam loco electuariorum purgantium solent recipi pulveres simplicium purgantium, quibus etiam aliquid alterantium velad purgantium vim asperam corrigendam, vel saporis aut odoris gratiam conciliandam, vel aliam ob caussam addi potest, vel species purgantium confectionum, vel etiam extracta purgatia simplicia vel composita, quae floribus cassiae, pulpa tamarindorum, vel prunorum, aut conserva alia, aut rohob, vel syrupo aliquo conveniente excipiuntur et incorporantur, et cum s. q. sacchari in formam boli conformantur.

Nonnunquam et Bolo ad corroborandum admiscentur olea destillata, v. gr. anisi, macis, cinamomi, caryphyllorum, ad guttas aliquot. Nonnunquam etiam Bolus, pro iis maxime, qui speciosis et aureis delectantur medicamentis, auri foliis obtegitur. Potest etiam superbibi parum vini, aut alterius liquoris, ut eo cirius dissolvatur.

Boli Emetici eodem modo parantur, fiuntque ex pulvere emetico aliquo simplici aut composito, cui interdum etiam aliquid de alterantibus vel corrigentibus a granis aliquot additur, vel extracto aliquo emetico, cum conserva aut confectione quadam similis consistentiae, et syrupis, additis, et oleis destillatis.

spec. diaturbith cum rhabarb. j.

Incorporentur cum syrupirosar. sol. s. q. et cum saccharo.

F. Bolus.

Alius.

Rhabarb. opt. puler. Drach. j.

spec. diaturbith. cum rhabarb. ss.

sacchari parum. F. Bolus.

Boli altorantes. Ad alios tamen usus quoque boli exhiberi possunt, ad alterandum, confortandum, et somnum conciliandum. Sed ratio componendi non differt a prioribus, ut ex exemplis patebit.

Ad cor confortandum, et malignitati resistendum talis fieri potest.

Conservae rosar.

borragin.

violar. an. Drach. j.

theriatae Scrup. j.

CC. usti praepar.

margarit. praep. an. gr. vj.

sacchari parum.

F. Bolus.

Alius in Peste:

Conserv, Rosar. Scrup. iiij.

theriac. Drach. ss.

essent. citri Scrup. ss.

[?] ij. diaphoret Scrup. ss.

ol. angelit. gut. j.

cum sacch. s. q.

F. Bolus.

Ad alvi fluxum.

Conservae rosar. antiq. Vnc. ss.

cydonior. condit. Drach. j.

pulver. tormentillae Scrup. j.

boli armenti Scrup. ss.

cum sacchar.

F. Bolus.

Ad somnum conciliandum in febribus ardentibus.

Conservae violar. Drach. ss.

nymphaeae Drach j.

laudani opiati gr. ij. vel iij.

spec. diamargar. frig. gr. vj cum sacch.

F. Bolus.

Fulvis et Tragea. ATque hae sunt praecipuae medicamentorum internorum liquidorum fotmae. Jam illa, quae siccam forma habent, eodem modo explicanda. Inter ea autem simplicissimam componendi rationem habent pulveres, vulgo etiam Trageas vocant, qui ex medicamento vel uno, vel pluribus contusis constant. Si sapor sit ingratior, sacchari vel pars aequalis, vel dimidium additur.

Tragemata equidem, unde proculdubio vox Tragea corrupte deducta est, proprie bellaria, et omne mensae secundae genus significat: Verum cum inter ea etiam semina quaedam, ut coriandri, anisi, foeniculi et aromata saccharo incrustata apponi soleant: Medici iis praecipue hoc nomen tribuere solent, et praeterea etiam pulveribus alterantib. sive cum sive sine saccharo paratis.

Sunt vero pulveres vel tenues vel subtiles; qui si ex meris constant aromatibus et saccharo, in specie tragemata vel Trageae appellari solent, vel crassiusculi et minus subtiles, atque his nomen Trageae attribuitur.

Usurpantur autem ob varios fines, pro varia simplicium, e quibus constant, materia, atque alii alterantes sunt, alii venenis resistunt, alii purgant per alvum, per vomitum.

Recipiuntur vero ad pulverum catharticorum compositionem quaeque simplicia purgandi vi praedita, et pulverisari apta; vel pulveres officinales, vel etiam tabellae catharticae, si quae in officinis prostant: ajungunturque ipsis alterantia, quae vel ad effrenem purgantium vim contem perandam, vel purgationem minus molestam reddentam faciunt, aut alias parti aegrae aut affectui accommoda sunt, veluti sunt pulveres, simplices et compositi, usuales vel magistrales, dosi ad cathartica subtriplâ vel subquadrupla. Nonnunquam etiam, ut eo felicior obtingat purgatio, olea destillata, Caryophyll. Cinamomi, nuc. mosch. aut similia, ad gutt. unam vel alteram pro pulveris j. admiscentur.

Alterantes vero ex variis itidem constant simplicibus pulverisari aptis, quibus et species ac pulveres in officinis prostantes junguntur. Et saepe sumuntur tantum aromatica et magis grata, additis interdum oleis destillatis, et adjicitur aliquando in his ad j. specierum sacchari j. aliquando ss. exhibenturque cum vino, cerevisia, aquis destillatis. Nonnunquam panis vino imbuitur, pulvisque aspergitur.

Stomachici vero et peptici, (sicut et trageae grossae,) plerumque ita aridi devorantur, (ad cochl. ss. aut. circiter) post singulos pastus, nihil superedendo vel bibendo: sunt tamen, qui medicamenta coctionem juvantia malint ante cibum sumi, eo quod vi suâ attenuante et calidâ chylum crudum celerius distribuant, et pro cruditatevinculi aliis partibus alimentum crudum communicent.

Exempla innumera passim obvia sunt: unum atque alterum saltem exempli loco apponere libet.

Ambrae gryseae part. viij.

moschi part. j.

sacchari. albiss. part. ss.

omnia pulverisentur, et supra marmor cum spiritu rosarum terantur, paulatim exsiccentur, iterumque spir. rosarum affundatur, idque aliquoties repetatur.

Dosis instar pisi minoris in vino vel alio liquore, omnes vires confortat.

Sequentis etiam pulveris ad varios morbos praecavendos et tollendos mira praedicatur efficacia, si mane et vesperi p. j. sumatur.

Zingib.

galangae,

caryophyll.

nuc. mosch.

glycyrrh.

sem. rutae,

salviae,

sem. foenic.

macis, 2

thuris,

zedoariae,

sem. anisi,

cumini,

radic. pimpinellae,

thuris albi,

angelicae, an. j.

Pulver. Misce.

Alius.

Hederae terrestris. q. v. sacchari dimidium:

sumatur paululum ejus mane cum pane, et superbibatur haustus aquae hederae terrestris, cui spiritus vini pars quarta vle sexta admista sit. Insignis est efficaciae contra calculum.

Boracis mineral. j.

cassiae ligneae j.

croci gr. iij.

F. pulvis ad partum promovendum. et menses movendos.

Ad febres malignas et pestem hic pulvis commendatur.

Nitri praeparati, seu sal prunellae.

flor. [?] cum aloe, croto, et myrrha.

Antimonii fixi, seu diaphoretici,

camphorae an. j.

lapidis bezoar. j.

F. pulvis, cujus dosis a j. ad j. in aqua conveniente.

Flor. sulphuris jss.

benzoes gr. v.

cinamomi gr. iij.

croci gr. ij.

margarit. praep. .

moschi ss.

F. pulvis.

Cujus pauxillum, quantum cuspide cultelli capitur, detur in ovo sorbili, jure pulli, vel oxymel. scillitico et aqua scabiosae.

Panis saccharini ij.

sem. coriand.

foenicul.

nuc. mosch. q. j.

cinamomi el.

cardam. min. an.

Panis albi tosti j.

cinamomi,

galangae an. j.

cort. citri sicc.

mastich. an. j.

corall.

margarit. praepart. an jss.

sacchar. albiss. ss.

M. F. pulvis.

Cinamomi iij.

galangae jss.

coriand. praeparat. ijss.

zingiber.

carn. cydonior. an. ij.

corallior. j.

mastich. ij.

sem. anisi,

foenic.

carvi an. jss.

piperis l.

cardamom. an. j.

F. horum pulvis,

cui add.

spec. diatr. santa. iiij.

sacch. ad pondus omnium.

Coriand. praeparati confecti una tunica jss.

cinamom. el. ss.

sem. anisi,

meliss. an. j.

stomach, gallin. praeparat. j.

panis albi cocti ij.

mastich.

lign. aloes an.

caryophyll. j.

carn. cydonior. rec. sicc. ss.

sacch. rosat. tabul. ad pondus omnium.

F. Tragea.

Spec. morsulor. Imper. ss.

pulv. zingib. alb. iiij.

sem. anisi.

foenic. an. gr. Xiiij.

Diacydon. tessulatim incis. j.

sacch. pulveris. vj.

M. F. Tragea.

Dicacydon. incis. ijss.

sem. coriand. praep. jss.

anisi,

foenicul.

carvi an

tunicar. ventriculi gallin.

nuc. mosch. j.

macis,

cort. citri an. ss.

Salis commun. viij. (al. xvj.)

Cinamom. ij. (al. iiij.)

zingib.

sem. Amomi,

carvi,

cumini,

ammeos,

piperis,

siler. mont. vel seseleos,

satureiae,

hyssopi,

origani,

pulegii,

pyrethri, an. j.

Omnia in pul verem tenuissimum redigantur. Cum cibo sumendum.

Salis commun. [?].

piperis vj.

cymini [?]

sem. carvi,

ci namomi,

zedoariae, an. iiij.

zingib.

macis ana ij [?].

M.

Pulveres vero crassiusculi, quos vulgo Trageas, nostri vero vernaculê Pfaffensutter/q. pabulum sacerdotale vocant, non parum ratione ingredientium a reliquis pulveribus differunt. Duplices autem sunt. Parantur enim aliae tantum ex simplicibus, ut sunt variae stirpium partes, radices, semina, ligna, cortices, fructus, herbae, et similes aliae, eaeque vel saccharo obductae, quas alias confectiones nominare moris est, qualis est confectio anisi, faeniculi, coriandri, cinamomi, caryophyll. amygdal. rad. angelicae, vel non obductae, sed saltem in particulas, si fuerint majores, crassiusculas fractae et incisae. Exempla passim obvia.

Glycyrrh. rasae vj.

zingib. alb. iiij.

Cinamom. el. j.

calami arom. [?].

nuc. mosch. ij.

Concidantur grosso modo, et add.

conf. anisi vj.

citri,

coriand.

foenic. an. iiij.

M.

Liquirit. raesae et incis. j.

Cinamom. el [?].

coriand. praeparati,

cal. arom. an ij.

Cubebar. j [?].

cardamoui.

cinamom. an. ij.

nuc. mosch. j.

cal. arom.

caryophyll. an. .

macis,

galangae an [?].

glycyrrh. ras. ij.

conf. carvi,

coriand. praep.

anisi an. .

rotular. diamoschid. j.

F. pulvis grossus.

Aliae fiunt ex compositis, tabulis sc: seu rotulis officinalibus aromaticis crassiori modo confractis, quales sunt aromat. rosar. imperat. ex oleo Cinnamom. et simil. Exemplum habetur in Pharm. August. fol. 150.

Morsulor. Imperator. Vic. iij [?].

Manus Christi perl. cum oleo carvi

Vnc [?].

Cort. aurant. cond. Vnc. [?].

citri condit.

nuc. Ind. cond. an. Drach. iij.

Nucis mosch. condit. Drach. ij

calam. arom. Drach. j. [?].

zingiber. condit. Drach. ij.

cinamom. opt. Scrup. iiij.

taryphyll. Scrup. ij.

Ligni aloês,

macis,

galangae an. Scrup. j.

cardamomi,

sem. coriandri unius turticae,

anisi,

foenicul.

carvi, an. Vnc. [?].

M. F. Pulvis grossus.

Parantur denique et pulveres externi, qui sc. foris saltem corporis partibus applicantur; atque hi ex variis, pro varia Medici intentione, tum simplicibus, tum compositis componuntur.

Bezoardicum animale. Contra venena plurimi pulveres habentur, inter quos inprimis commendatur pulvis, Saxonicus dictus, cujus descriptio passim exstat. Hodie in frequenti usu apud plurimos contra venenum habentur pulveres e nostris serpentibus, bezoardicum animale vocant, quorum variae habentur descriptiones.

serpentem, excoriato mox exime linguam, cor, epar, abscinde cauilam et caput. Carnem coque in olla nova, donec caro a vertebris separari possit. Spina torreatur et pulverisetur: torreatur similiter cor, epar, lingua, contundantur et cum pulvere spinae misc. F. pulvis.

Nonnulli adhuc in patella aenea super igne amplius torrent, continuô agitando, donec calorem fuscum acquirat.

Fit inde una dosis, quae j. est prope.

fol. senae j.

radic. ireos,

cremoris tartari an. [?].

cinam.

macis,

zingib.

piper. longi an j. F. pulvis, dosis a j. ad. ij.

fol. senae,

cremor. tartari an [?].

sem. anisi,

caryophyll.

cinam.

galangae an. j.

diagrydii ij.

Fiat pulvis, dosis ad j.

Zingib. albi v.

mastich. iiij.

turbith x.

sacch. ad pondus omnium.

F. pulvis.

fol. senae j.

turbith el.

glycyrrh. an. [?].

zingib. j.

F. pulvis, dosis j.

Folior. senae mundat.

cremor [?] an. j.

diagrydii, vel extracti scammonii j.

Pulv. sem. anisi j.

cinamom.

zingib. an ij.

cardamom.

galangae,

caryophyll.

mastich. an. .

turbith.

fol. sen.

diagryd. an. [?].

sacch jv.

M. Dos. j. in haustu cerevis. vel vini calidi.

Diagryd. .

ros. rubr. Scrup. [?].

mastich. gr. v.

sacch. j. in aq. ros sol.

F. trochisci exsiccentur ad aerem, postea pulverisentur, quibus add.

Coriand. praeparat. .

cinam. acutiss.

santal. rub. an. Scrup. j.

caryophyll.

macis,

nuc. mosch. an. Scrup. [?].

corall. rub. praepar. gr. XV.

sacch. j [?].

M. F. Tragea. Dosis eadem.

Turbith.

diagryd.

hermodactyl.

folsen. an. j,

zingib.

cinam. an. .

galangae,

caryophyll.

cardam. an. Scrup. [?].

sacch. j.

M. Dosis eadem.

Potest etiam sicce devorari hor. 2. vel. 3. a coena . pro vice ad alvum leniter subducendam.

Cinamom. el.

zingiber.

sem. anisi, an. [?].

fol. senae el. ij.

sacchar iij.

F. Tragaea. Dosis cochl. j.

rad. hermodactyl.

mechoacan.

turbith. an. iij.

extr. scammon.

diagryd. an. Scrup. ij.

pulv. [?] j. alb. j [?].

cardamom.

zingib.

cubeb.

macis, an. Scrup. j.

ol. cinamom. gutt. iiij.

macis,

caryophyll. an. gutt. iij.

Elect. de succ. rosar. tabulat. vj.

M. pro pulv. Dosis a Scrup. ij. ad j.

Cremoris tartari ij [?]. vel j.

diagrydii, vel gummi gotte, iiij. v.

SAles e plantis aliisque rebus naturalibus arte Chymica elici, dubium nullum est, testante id experientia. Et qui id negant, suam vel pertinaciam, vel in rebus chymicis inscitiam produnt, atque eo ipso testantur, se salem verum arte Chymica paratum vix vidisse, et, quid sal vere sit, ignorare. Verum cum his, quibus semel conceptam opinionem pertinaciter defendere potius, quam veritati cedere propositum est, non litigabimus. Hoc potius, quod in controversia positum videmus, discutiemus; An sal naturaliter rebus insit. An sales in rebus illis, e quibus eliciuntur, insint, an vero ex illis fiant. Plurimi quidem existimant, sal revera seu in rebus non inesse; sed fieri ex misto, seu, ut Sxheckius hac de re loquitur, accidere solum terrenis partibus, ut mutentur propter igneam exhalationem in salsam quaelitatem. Chymici contra revera salem rebus inesse, eumque arte Chymica tantum separari statuunt: quorum sententiam veriorem putamus. Nam primo, ut illud hîc non urgeamus, qualitates de suis subjectis attestari: non folum ustione cineribus salsa qualibas ob igneas exhalationes inducitur; sed revera sal verus et naturalis inest, atque inde elicitur, ut qui jam illud negare ausit, sensuum certitudinem in dubium vocare videatur. Salem enim ellum ante in rebus fuisse, nec faltem terrearum partium adustione factum esse, ex eo patet, quod ubi sal ex cineribus aquae affusione dilignter est extractus, etiamsi relidquam terram uras e aduras, quantum potes, et quantum libet, ne micam salis inde efficies.

Deinde non ex qualibet terra aut re adusta sal; neque etiam ex omnibus eadem copia elicitur. Lateres, qui maximo calore induratisunt, etsi terantur, et aqua saepius perfundantur, vix aliquid salis suppeditabunt. Ex plantis quibusdam magna salis copia extrahitur, ut ex sarmentis vitium, absinthio et aliis: aliae contra, ut cucurbitae, et similes, parum aut nihil ejus suppeditant.

Praeterea non semper magna illa, et quae ad incinerationem ducit, ustione opus est ad salem eliciendum;et non valde magnus calor sufficit ad eliciendos sales volatiles, ut in succi no, cornu cervri, et similibus videre est, tum quoque sale illo, qui ex urina elicitur, ut et aliis rebus. Imo saepe nulla calcinatione et ustione sales e plantis parantur, ut ex salium volatilium, quos nonnulli vocant, e plantis prae paratione, de qua postea dicetur, patet.

Terrae quoque plurimae, ut et columbarum fimus, solum aqua persusae nitrum seu salem petrae suppeditant. Vinum sine externo calore sal tartari a se expellit, et ad vasorum dolia appellit, quibus adhaerescere reperitur.

Unde jure concludimus, ut destillatae aquae, quae ex planris extrahuntur, non caloris opera sunt, sed calore illo sepsrantur: ita etiam sales non fieri per ignem, sed id officium solum ab eo praestari, ut partes reliquae non fixae separentur, ut postea salsae, fixae, et stabiles, relicta aqua, educi atque elui possint.

An sales ex rebus naturalibus conficiendi ratio antiquis cognita fuerit. Atque ratio ista artificiose sales conficiendi antiquis plane ignota non fuit. Aristoteles, 2. meteor. cap. 3. ita describit salis ex plantis conficiendi rationem, ut vix clarius possit. , inquit, . Quam salis conficiendi rationem si in aliis plantis tentassent antiqui: nihil omnino ipsis in salis conficiendi arte defuisset. Posteriores vero plurimi tum salium, tum calcinationis, atque incinerationis faciunt mentionem, quae a salis praeparatione parum differunt. In cinere enim sal continetur, et levi artificio a parte terrestri separari et elui potest. Salium theriacalium crebra apud plurimos est mentio. Galenus, lib. de theriaca ad Pisonem, cap. 18. et 19. de iis agit: Paulus item AEgineta, lib. 7. cap. 11. Aetius, tetrab. 4. serm. 1. c. 97. Aliorum autem cinerum mentionem facit Galenus, libr. 6. de compos. pharmac. s. locos, c. 7. lib. 8. de simpl. medicam. facult. §. Tephra seu cinis, et alibi Aetius, tetrab. 1. serm. 2. c. 156. quibusdam plurimis. Et clarius quidem ad salis conficiendi rationem alludit Galenus, citato loco ex lib. 7. de simpl. med. fac. ubi docet, cinerem habere in se partim terrenum, partim . Atque has partes esse tenuiores, et quae maceratis aqua cineribus, et percolata una asportantur; quod vero reliquum est, terreum esse et infirmum, et morsu vacans, in lixivium calidum facultare deposita. Ab hoc enim modo non differt recentiorum salis conficiendi ratio, nisi quod recentiores aquam illam lixivii exhalare sinunt, ut salem sine aqua habeant; eumque adhuc impuriorem postea crebris solutionibus, filtrationibus, et coagulationibus ad summam crystallinam puritatem redigunt.

Sal duplex vulatilis et sixus. Continent autem res fere omnes salem duplicem, unum volatilem, qui ignem et calorem non sustinet,sed avolat, et calcinatione discutitur et evanescit: (nonnulli essentialem dicunt) alium fixum, qui ignem sustinet, et in cineribus relinquitur.

Salem volatilem parandi ratio. 1. Sal prior ex aliquibus plantis, quae eo abundant ita paratur. Recipe plantae alicujus magnam quantitatem, contunde, et affusa aqua multa, in vase magno coque. Decoctum cola et fortiter exprime. Colaturam iterum coque ad melis consistentiam. Succum hunc pone in vase vitreo in locum frigidum, et sal crystallinus concrescet, efficacior illo, qui e cineribus eluitur. Eodem modo etiam ex quibusdam succis paratur.

2. Alter ita conficitur. Plantae, quae et post destillationem aquaru et oleorum ad hunc usum adhuc utiles sunt, et ligna siccanda sunt probe, et vel accendenda in foco mundo, et aperta flamma in cineres redigenda sunt; vel quod nonnullis commodius videtur, modo ob herbarum copiam fieri id possit, in olla vel vase fictili conclusa comburenda sunt. Ex cineribus per aquam puram et claram lixivium fac, et aquam novam toties affunde, donec omnis salsedo extracta sit. Lixivium filtra, et in vase fictili vel tigillo ad carbones lento igne coque, ut aqua exhalet, et sal relinquatur.

Sales purificandi et dealbandi ratio. 1. Is ut mundior et candidior fiat, clarificatione et rectisicatione opus est, quam alii aliter instituunt. Nonnulli salem in crucibulo semel atque iterum vehementi igne fundunt, donec candidus fiat. Verum haec ratio cisi multis in usu sit: tamen adeo commoda non est. Vehementi enim illo igne multae utiles et subtilissimae partes exhalant. Quapropter sequentes potius rationes purificandi salem 2. sunt adhibendae. Primo sal saepius solvatur et filtretur, iterum coaguletur. Repetita enim et ciebra illa filtratione ac solutione sal omnem impuritatem deponit, ac plane albus ac mundus evadit.

Deinde nec haec ratio est incommoda. 3. Salem ex prima coagulatione paratum tere, et insperge latae tabulae vitreae vel marmoreae, ut per deliquium in cella solvatur in liquorem, qui supposito vase excipiatur. Liquorem illum per filtrationem purifica, atque iterum postea in tigillo vitreato super carbones lento igno coagula, et sal evadet purissimus.

4. Alii, ut sales crystallini et instar nitri transparentes reddantur, neque frigidiori et humidiori loco expositi facile liquescant, cineres, et quibus sal eliciendus, post calcinationem denuo cum aequali parte [?] calcinant, et postea beneficio Aqu. comm. destillata extrahunt, filtrant et evaporate aquam sinunt, ut crystalli, in frigidiore loco concrescere possint. Sed et hoc modo sali aliquid decedet.

Alii prae caeteris hunc modum 5. commedant, sali vulgari modo praerat.in vitro spiritum salis, nondum rectificatum seorsim infundunt, donec non amplius ebulliant. Deinde per aliquot horas quiescere sinunt, et postea parum aquae affundunt, solutum filtrant, vel per residentiam purificant, atque in cella, ut sal crystallinus concrescat, reponunt.

6. Alii tandem salem vulgari modo paratum in spir [?] li solvunt, si opus est, filtrant, et inarena vel cineribus coagulant, iterumque in Aqua pluvia destillata, solvunt, filtrant et in cucurbita balneum ponunt, ut crystalli concrescant. Verum sales hisce ultimis duobus modis parati non simplices sales sunt, sed misti ex sale plantae et spiritu salis et [?] li, et instar [?] lati sese habent

Exempla subjicere opus non est. Modus n. in omnibus plantis est ide. Hoc tamen observandu, alias plantas plus salis suppeditare, alias minus. Ex aliis item plantis salem puriore, ex aliis impuriorem, et qui diligentiore atque exactiore clarificatione opus habeat, in prima coagulatione parari.

Magisteria Ad sales non incommode referri possunt Magisteria, quae ita appellantur a Chymicis nonnullis, cum nihil fere aliud sint, quam sal fixus volatili iterum unitus: itemque solutiones lapidum aliarumque rerum, quae sale abundant.

Cremor Tartari. Huc scilicet pertinet cremor tartari, notissimum hodie medicamentu, quod sic paratur. Tartari albi albi crasso modo cotusi, lavetur aqua pura frigida, donec omnes impuritates ablutae sint, et aqua pura maneat. Hinc coquatur in aqua fontana per horam dimidiam, vel donec cuticula quasi supra aquam concrescat. Postea labes ab igne removeatur, ut calore aquae nonnihil remittete cremor magis concrescat, qui cochleari perforato, vel alio colligitur. Coctio et collectio ista repetatur, donec sufficiens cremoris quantitas collecta fuerit, qui exsiccetur et pulverisetur.

Crystalli Tartari. Eadem fere est ratio crystallorum [?] Recip. Tartari albi crassiuscule contusi q. v. ablue aqua frigida, et postea inde cucurbitae vitreae, et affusa aqua in arena aliquot horis, quinque vel sex, ebulliat. Postea aquam adhuc satis calentem per chartam bibulam cola in aliud vitru satis crassum, et nonnihil calidum, ne frangatur. Colaturam in cellam per nocte pone, et crystalli satis copiosi lateribus vitri accrescent, et adhaerebunt, quos, aqua effusâ, collige et sicca. Ut autem magis albescat, albumine ovicoctura prima a quibusdam clarificari solet. Reliquu in cucurbita tartarum iteru aqua affusa eodem modo coque, coctum cola, ac in cellam, ut crystalli concrescant, ut antea colloca, idque toties repete, donec totum fere tartarum in crystallos abierit. Quod si aq. rosar. elotos solvas iteru crystallos, elegantem ac quirunt faporem. Vel cremorem [?] ri, in aq. iterum solve et coque, donec crusta apparere incipiat, hunc pone in cellam vel locum frigidum et crystalli concrescent. Operae tamen aliquod compendium fieri potest, si [?] crasso modo contusum et diligentissimecoquatur, in olla vel lebete, donec aquae pars aliqua absumatur, deinde fervens decoctum per pannum laneum album duplicatum in ollam coletur, colatura clara postea in cucurbita vitrea in cellam ponatur. Tunc enim in fundo et ad latera cucurbitae crystalli adhaerebunt. Aqua postea per inclinationem separetur, et vel sola, vel cum [?] taro a coctione reliquo iterum coquatur, iterumque prius coletur, et in cucurbita in cellam ponatur, et crystalli colligentur. Idque fiet toties, quoties opus.

Et cremor, ac crystalli satis gratum in jusculo carnis vel aqua cocta cum butyro vel aliis liquoribus medicamentum sunt, jusculumque saltem acidiusculum reddunt. Dantur â j ad j. ad humores crassos, et tarrareos, in venis meseraicis haerentes, abstergendos, exhibeturque hodie et ad laxandam alvum, et ad aperiendum, ante catharticorum usum; alvum mover, si uno atque altero saltem grano diagrydii acuatur. Nec vis haec tartari antiquis etiam ignota fuit; unde et pulveri senae praeparat. Montagnanae admiscetur, ejusque mentionem facit Matthiolus in Dioscorid. lib. 5. cap. 90. Et omnino facultatem reliquorum purgantium. vim stimulandi habere tartarum, qui volet, facile observare poterit. Vide Beguin. in tyrocin. lib. 2. cap. 19. Collium, pag. 158.

Tartarum vitriolatum. Hujus etiam loci est Tartarum vitriolatum, a Crollio, pag. 115. descriptum, et a Beguino, cap. 19. lib. 2. sub nomine magisterii tartari traditum; qui autores de ejus praeparatione et usu consulantur.

Idem etiam crystallorum forma hoc modo parari potest. salis [?] j. solve in aq. fontana ij: stent per triduum in loco calido, postea, si opu est, filtrentur. Hinc affunde confestim spiritus [?] rectificati in cucurbita, et nihil praecipitabitur. Ubi vero postea iterum in loco calido steterint, paulatim circa latera vitri accrescent, aliquid tamen ad fundum praecipitabitur.

Verum si ad purgandum expetatur, extracti diagrydii, vel alterius convenientis, aut gummi Gotte gr. v. vj. viij. cum j Tartari vitriolai exhiberi poterunt. Vel quod commodius est, postquam Tinctura scammonii cum Aqua endiviae vel rosar. parata fuerit, eam cum tartari vitriolati ij, (siscam monii j. fuerit) conjunge, et menstruum in Baln. para.

Salis Tartari [?] triolati crystallisati naturam imitantur salia [?] triolata, quparantur, si salae quodlibet in spiritu [?] solvatur, si opus est filtretur, et in arena vel cineribus coaguletur, iterumque in aqua pluvia destillata solvatur, filtretur et tandem in cucurbita in balneum ponatur. Tunc enim crystalli concrescent. Vide etiam Libav. Alchym. pharmaceut. cap. 36. Apocalyps. herinet. part. pr. cap. 18.

Magisteru tarrari. Magisterium tartari inprimis a Chymicis magni fit, nihilque est, quam duplex vini sal, fixum nimirum, quod est in tartaro, et volatile, quod est in spiritu vini: paraturque,si sali tartari puro spiritus vini affundatur, simul digerantur, et postea destillentur, iterumque spiritus vini affundatur, idque toties repetatur, donec sal tartari omnes spiritus vini, seu omnem salem volatilem vini imbiberit. Quod ubi factum, suolimari potest, habeturque sal vini ab omni phlegmate et aquositate separatum. Huc referri potest et specificu purgans Paracelsi dictu, quod Crollius in Basilica Chymica describit.

Sal [?] Sal tartari autem ita paratur; tartarum calcinetur, vel comburatur, postea, affusâ aquâ, sal extrahitur, purificatur, et coagulatur.

Sal [?] Eodem plane modo ex capite mortuo vitrioli, vel ex vitriolo calcinato, donec colorem obscure purpureum acquirat, sal vitrioli extrahitur. Qua etiam ratione ex calculis in corpore humano genitis sal parari possit, antea jam dictum.

Magisterium [?] c. Magisterium [?] ita nonnulli parant: Terrae Siles alb. part. viij. limaturae [?] purissimae, cui nihil cupri admixtu sit; part j. haec inter se misce, et in pulverem reduc: pulverem istum spirit. [?] antepileptico sequenti imbibe paulisper, ex sicca in loco calido, tere iterum hunc pulverem, et imbibendo perge, donec denuo exsiccetur. Hoc quater repete: sic terra illa sicca Silesiaca imbibet sal volatile spiritus [?], quo et [?] calcinabitur, ita ut in tenuissimas et subtilissimas partes abeat, quae deinde a calore nativo facilius et felicius in operandi actum deduci potest. Hic pulvis ad Scrup. j in aliqua conveniente aqua, utpote aque lilior. convall. fl. tiliae, vel cerasor nigr. exhibitus, in morbo caduco commendatur.

Spir. autem [?] antepilept. ita paratur: Spir. [?] li antepilept.Spirit. [?] subtilem cum spiritu vini paratum, ei tantundem vel dimidiam partem spiritus vini [?] isati rubicundi affunde, eumque per retortam vitream rectifica, ut spir. vini [?] isatus una cum spir. [?] tantum exstillet, relicto, si quod insit, oleo in fundo; huic liquori adjice pulverem Corallorum rubrorum, margaritarum, cranii humani recentis, spodii, visci quercini, et in MB. per aliquot cohobationes spirituum aliquam portionem elice, et tandem totum spiritum exstillare sine, ita ut pulvis mere siccus et exsuccus in fundo remaneat. Hic spiritus admodum a nonnullis contra Epilepsiam et uteri suffocationem laudatur, et commendatur, quod gravidis exhibitus infantes ab epilepsia praeservet.

Magisterium C. C. Referendum huc quoque est magisterium C. C. et eboris, quod nonnulli ita parare jubent. C. C. limâ vel torno in frusta minutim confracti q. v. Affundatur spiritus [?], et ponatur in locum calidum ad solvendum. Trajiciatur per chartam bibulam, spiritus nitri separetur, et solutio aqua pluviali edulcoretur, et exsiccetur. In spiritus autem nitri separatione caute procedendum, ne quod facile accidit, spiritus nitri cum soluto C. C. flammam concipiat.

Potest etiam semel spit. vini affundi, postea iterum aq. simplex, et hoctoties reiterari, donec spiritus [?] odoratu non amplius percipiatur. Alii per acetum radicatum solutionem instituunt, in quam prius filtrata nonnulli guttatim oleum [?] injiciunt, et postea aq. communem calidam superfundunt, et pulverem candidu ad fundum vasis praecipitatu exsiccant, et aliquoties aqua affusa edulcorant.

Specificum purgans Paracelsi. Ad sales non immerito refertur et specificum purgans Paracelsi dictum, quod describitur a Crollio, pag. 183. Compendiosior via haec est. Spiritus tartari j, spirttus vini ij, spiritus vitrioli rectificati ij. Fundantur haec omnia super colcothar vitrioli, et caput mortuum tartari, illud scilicet, ex quo jam spiritus destillatus, et postea ad nigredinem calcinatum; et digerantur in vase clauso in Baln. Mar. dies aliquot. Tandem destillentur per retortam igne patente, primum lento, postea fortiore. E capite mortuo post destillationem relicto, et in furno figulino amplius calcinato sal extrahitur, et spiritui prius destillato additur, et diebus quindecim in Balneo digeritur. Tandem cum argilla sicca, vel pumice calcinato impastantur, ut moris, et ex retorta terrea igne aperto destillantur, et cum spiritu omne sal jam spirituosum factum prodit. Hunc spiritum aliquoties destilla vel in Baln. Mar. digere, donec spote sales in fundo apparere incipiant, ac tum in Baln. lento calore spiritus potest abstrahi, ut materia in fundo ad pulticulae consistentiam appareat, purgationi inserviens.

Lapis vegetabilis. Huc etiam referri potest (licet oleum etiam accedat) lapis vegetabilis, quem ita vocant recentiores. Recipitur planta sicca, et proprio menstruo affuso per aliquot dies digeritur. Hinc destillatur, et spiritus, oleu, et aqua separantur. Feces comburuntur, et cum aqua sal; spiritu vero tinctura ex eadem planta extrahitur. Tincturâ illâ sal imbuitur: oleique tantum, quantum sal imbibere potest, additur, et in lapidem quasi coagulatur.

Sal succini Sal succini qua ratione in destillatione collo retortae adhaerescat, supra dictu est, qui seorsim colligedus.

Magisteria coralliorum et margaritarum. Huc pertinet et magisteria seu solutiones margaritarum et corallioru, rerumque similium, quae a nonnullis et sales nominantur.

Utuntur vero pro solutione perlarum et coralliorum alii aliis menstruis, spiritu salis, vitrioli, guajaci, quercus; succo citri, limonum, berber. atque aliis. Sed a plerisque usurpatur acetum destillatum.

Magisterium margarit.margaritarum quantumvis, affunde acetum destillatum forte ad eminentiam trium vel quatuor digitorum. Ponantur in vitro clauso in arenam vel cineres calidos per aliquot dies. Acetum effunde, novumque superfunde; iterum stent in digestione; idque toties ropete, donec omnes margaritae sint solutae, ut cortices tantum natantes quasi appareant. Acetum destillatum omne conjunge, atque in Baln. M. abstrahe, et relinquetur salutum margaritarum. Huic affunde aquam destillatam,vel rosarum, filtra, et per alembicum separa, idque toties repete, donec omnis nigrities atque acrimonia et aciditas sit separata. Atque ita habes salem, seu magisterium, seu essentiam, ut alii appellant, margaritarum. Hic sal in cella super marmote vel tabula liquescit. Alii. et satis commode, hic laborem non finiunt, sed sali huic spiritum vini affundunt, et in Balneo salem solvunt, ei quod solutum non est, novum spiritum affundunt: Et tandem postquam sal omnis in spiritu vini solutus fuerit, spiritum vini in Baln. separant.

Magisterium margaritarum. Thomas Muffetus, ad Petrum Monavium in epist. Medic. a Laur. Scholzio collestis epist. 77. solutionem per acetu radicatum improbat. Tantam n. restare acrimoniam, ait, cui eluendae vix 300. aquae conchii sufficiant. Ipse igitur hunc modum commendat. Margaritas contusas, et in pulverem minutissimum redactas, imbibe spiritu vini optimo, ut quinque latos digitos superemineat, et equino fimo, vel leto balnei calore per mensem integru digere; quo tempore spiritus vini instar malvatici fulvu colorem acquiret; quem effunde, alium affunde, iterumque digere, idque toties fac, donec colorari desinit: spiritus vini evaporet, et magisterium bis vel teraqua destillata abluatur, et habebis essentiam sive magisterium, ut vocant, perlarum. Si placet, in cella super marmore per deliquium in liquorem solvi potest.

Cum vero per dissolventis exhalationem sal acidus difficulter separetur: quoddam compendium hîc habetur, et per salem quendam vegetabilem, tartari scilicet, menstruum a solutis margaritis et coralliis separatur. Nimirum ol. [?] per deliquiu e sale tartari margaritarum sive coralliorum solutioni infunditur, cujus opera perlae dissolutae fundu petunt, a quibus postea menstruum solvens separatur per inclinationem: materiam relictam deinde aliquoties abluitur aqua, et perfecte edulcoratur.

Magisteriu corallorum. Magisteriu quoque coralliorum eadem ratione conficitur. corallia pulverisata, affunde acetum destillatum. Hoc ubi nihil amplius solvit, aliud affunde, idque toties repete, donec corallia plane sint soluta. Solutionem per chartam fistratam pone per dies 10. vel 14. in arena ad digestionem, donec vini rubri colorem acquirat Postea destillando acetum separa. Hinc affunde aquam destillatam, filtra, eamque iteru per balneu vel cineres separa, idque toties repete, donec sal albus, et omnis acrimoniae exqers relinquatur; qui in cella resolvitur in liquorem. Eodem modo, ut margaritae, ita etiam corallia per oleum [?] per deliquium parati praecipitantur. Caussa supra, sect. 2. cap. 13. dicta est

Sal urina. Sal urinae hoc modo paratur. urinam hominis sani, praecipue qui vinum bibit, q. v. Stet per aliquot tempus in vase clauso, donec foetere incipiat. Hinc destilletur per alembicum in cineribus, ut quarta pars, aut sexta etiam saltem adscendat. Postea recipitur materia destillata, etinfunditur in aliam cucurbitam, aut potius phiolam, et imponitur alembicus coecus, aut rostratus cum recipiente, poniturque in cineres, et talis caloris gradus adhibetur, ut alembicus semper frigidus maneat; alias solvuntur et liquescunt crystalli, qui adscendunt. Crystalli seu sal, qui in alembico colligitur, semel atque iteru eximi potest. Crystalli omnes, si lubet, in parva cucurbita adhuc semel sublimari possunt, ut omne phlegma, si quod superest, separetur. Hic sal spiritum vini coagulat. Idem si in spiritu [?] dissolvatur, atque iterum in arena destilletur, habetur oleum contra epilepsiam efficax. Alii sumunt urinam foetidam vel per 40 dies digestam, eamque ex arena per alembicum, adhibito satis amplo recipiente, destillant, donec omnis humiditas exstillaverit. Destillatum ter a capite mortuo rectificant, et postea ex eo per phiolam spiritus seu salem urinae elevant et sale seu crystallos illos aqua pluviali destillata solvunt et exphiola prius destillant, idque aliquoties repetunt.

Nec ignotum ex superioribus est, quomodo in destillatione Cornu cervi, et cranii humani sal volatilis parietibus adhaerescat. Sed ita volatiles sunt hi sales, ut nisi exactissime clauso vase serventur, facile evanescant. Et cum ob oleum, cum quo commiscentur, hi sales omnes foetorem gravem acquirant, purificandi sunt, iterumque coagulandi.

Ut ex coralliis: ita et ex oculis cancri, lapidibus carpionum, percarum, lapide judaico, lyncis, spongiae, crystalis, silicibus, magisteriu fieri potest. Quae minus copacta sunt, ut oculi cacrorum et similia, mox aceto destillato solvuntur, ut dictu de aliis. Duriores lapides prius vel vi ignis, vel sulphure addito calcinari debent, et demum sal aceto extrahi, atque aqua dulci vel destillata edulcorari. De solutionibus gemmar. perl. et corallor. agit Libav. lib. 2. syn. arcan. Chym. c. 25.

Ex iisdem rebus pro variis Medici intentionibus etiam compositi sales fieri possunt; qualis contra calculum commendatur ex oculis cancri, lapide judaico, lincis, spongiae, crystallo et similibus.

Spiritus [?] coagulatus. Inter sales merito referimus spiritum [?] coagulatum, in cujus notitiam casu, atque aliud in terra sigillata quaerendo incidi.

terram sigill. Strigensem, affunde spiritu [?], stent in loco calido, solveturque terra sigillata a spiritu [?] li. Ubi refrixerint, simul coagulabutur: in calido iterum solventur, et in frigido rursum coagulabuntur. Hunc spiritum coagulatum, si placet, inde retortae vitreae, quam pone in arena, et destillabit liquor minus, quam spiritus [?], acidus. Destillatum iterum affunde terrae, atque tertia vice hoc repete, et nihil nisi phlegma exstillabit, atque ita sal [?] in retorta manebit conjunctus cum terra sigillata, qui in loco humido iterum liquescit. Huic coagulato si affundatur spiritus vini, et is coagulabitur.

Sunt tamen et alii modi spiritu [?] coagulandi. Nonnullis hic in usu est.

PUlveribus et Salibus merito subjicimus ea, quae Chymici crocos, flores, sublimata, praecipitata, appellant.

Croci quidem nomen quibusdam medicamentis indiderunt a colore croceo. Sunt enim croci nihil aliud, quam subtiles pulveres, vel tincturae in pulveris formam redactae, crocei coloris. Nominantur autem praecipue crocus metallorum, et crocus martis.

Crocus metallorum. De croco metallorum, qui ita appellatur, quod ex antimonio, quod prima radix metallorum creditur, conficiatur, jam supra sect. 2. cap. 5. dictum est, Eum nimirum fieri ex calcinatione antimonii cum nitro, qui colorem magis croceum acquirit, si aliquid tartari addatur, eamque alii aliter instituunt, ut apud Beguinum, lib. 2. cap. 12. et And. Libavium, Syntag. arcan. Chymic. lib. 5. cap. 26. Apocalyps. hermet. part. pr. cap. 3. videre est.

Praeferunt nonnulli hanc. [?] puri et [?] ana q. v. liquescat primo nitrum lento igne ita, ne vasis basis igniatur et candescat. Cum fluit [?], remove vas ab igne, et [?] subtiliter pulverisati pauxillum primum injice, ut sine inflammatione misceantur: et si [?] nimis incaluerit, paulatim quiesce, donec iterum nonnihil refrigerato pulvis sine accesione admisceri possit: postea plus injici poterit. Continuo vero ferrea spatula agitentur, atque ubi recte mista fuerint, vel carbone accenso, vel ferro ignito accendantur, aut tamdiu aucto igne stare permittantur, donec per se flammam concipiant. Atque ita [?] in pulverem croco non dissimilem, redigitur, qui aqua calida lavetur, ad [?] reliquias tollendas.

Alii crocum et subtilius sic parant. Hepar [?], seu antimonium per nitrum vulgari modo calcinatum, a nitro separatum, et id in aqua horam unam ac alteram ebullire sinunt, et feces ad fundum praecipitabuntur; aqua vero colorem croci acquiret, quae dum adhuc calet, per chartam bibulam est colanda: quae ubi per noctem quieta steterit, subsidebit crocus, qui effusâ aquâ colligendus, et exsiccandus est.

Non solum autem Croci nomen [?] auratum [?]ii. illi vomitorio et purgatorio, e quo aquam suam vomitivam Rulandus paravit, tribuitur, sed et sulphuri aurato antimonii, quod appellatur, etdiaphoreticum est, idem nomen inditur: quod fit dum scoriae Reguli in lixivio coquuntur, et calide per chartam emporeticam trajiciuntur. Cui colaturae si acetum inspergatur, crocus paulatim fundum petit: a quo lixivium per inclinationem effunditur, crocusque edulcoratur, et siccatur, qui a [?]. ad sudores ciendos exhibetur.

Alii crocum talem antimonii parant ex solutione antimonii crudi, vel calcinati in lixivio, ac per aceti inspersionem separatione: id quod hoc modo fieri potest.

Calcis vivae, tartari calcinati, salis usti an. j. fac lixivium clarum. Alii ex calce viva et cineribus clavellatis lixivium conficiunt. Alii ex sale alcali, calce viva, ac cineribus clavellatis. Alii saltem lixivium ex cineribus fagi usurpant. Lixivio parato, vel [?] crudum, vel cum [?] calcinatum, quod crocum metallorum vulgo appellant, alii etiam epar [?], et affunde hujus lixivii tantum, ut 4 vel 5. digitis supernatet. Haec simul ad ignem per horam bulliant. Postea remove ab igne, ut quiescant, et cum [?] subsederit, quod clarum est, effunde, atque iterum lixivium affunde. Ubi omnis rubedo fuerit extracta, omne lixivium confunde, et aliquid aceti insperge, et in fundo antimonii rubedo subsidebit, aqua pluviali edulcaranda. Vel postquam acetum lixivio infuderis, illud per saccum instar manicae Hippocratis formatum transfunde, et lixivium transibit, [?] in sacco haerebit, quod per se exsiccari sinito, siccatum in pulverem flavescentem terito, cujus varii usus esse possunt; qui Chymicorum scripta legenti passim occurrent. De quo vide etiam Libavium, Apocalyps. herm. part. pr. cap. 13. Nonnulli hunc pulverem per duos vel tres dies calcinant, ut F. albus, et tum purgare dicitur tantum per alvum gr. iij. vel iiij. pondere.

Crocus [?]. Crocus [?] varie paratur. Alii recipiunt limatutam Chalybis, solvunt in spiritu [?]. quod solvitur, effundunt, ut fiant inde crystalli, ut moris est, quos bene exsiccant. Hujus [?] pars una misceatur cum partibus tribus olei salis tartari, et in cineribus lento calore siccentur. Postea in arena calcinentur, donec tartarum coloretur. Hinc fracto vitro, calx in mortario calido pulverisetur, et postea affundatur aqua pluvia destillata, solviturque sal tartari et calx relinquitur, supra calcem affunde temperatum extractivum, vel aquam temperatam quod vocant, e spiritu vini et spiritu [?] paratum, quod essentiam, quam vocant, [?] attrahet. Aqua ista separatur et relinquitur essentia [?] colore croceo, quae in loco humido et frigido solvitur in liquorem.

Compendiosior vero ratio crocum [?] in cachexia utilissimum parandi est, si laminae chalybis purae oleo [?] vel [?] per campanam facto illinantur, aut limatura chalybis eodem oleo conspergatur, et in cellamcollocetur. Postea lamina vel limatura aqua abluatur, idque aliquoties repetatur: postea crocus ab aqua separetur, et ad rubedinem nonnihil calcinetur.

Alii hoc modo id praestant. In cucurbita super aquam fortem laminas [?] suspendunt, ut latitudine duorum digitorum aquam non attingant; cucurbitam claudunt, et per 24. horas in arena calida collocant. Postea reperitur crocus laminis adhaerens, qui pede leporino abstergendus est, atque laminae iterum super aquam fortem suspendendae sunt, donec nihil croci amplius extrahatur. Hic crocus aqua calida solvendus est, filtrandus et coagulandus, qui per deliquium in oleum flavum solvitur.

Alii hoc solum modo praeparant, limaturam chalybis vel laminas, igniantur et in aceto novies vel decies exstinguantur, acetum separetur per destillationem, crocusque reverberetur, donec fiat pulvis rubicundus.

Alii ita parant. Scorias chalybis caeruleas quodammodo, minutim pulverisatis affunde acetum destillatum (alii prius per 24. horas calcinant) vel secundum alios ad aceti destillati iiij. aquae fortis j. adjice, infunde super scorias, donec colore rubro tingatur (quidam per dies 14. in calore mediocri digerunt) affunde novum menstruum, donec omnis rubedo extracta sit. Postea acetum per B. M. separetur, et relinquetur pulvis rubeus, qui abluatur aqua destillata, ut aceti aciditas tollatur. Potest etiam prius in catino in arena calida parum calcinari movendo, ut acetum exhalet, et postea aqua dulcorari. In cella per deliquium solvitur in oleum rubicundum. Alii tandem per spiritum vini essentiam et tincturam [?] extrahunt.

Alii Recipiunt limaturam [?] et igne fortissimo eousque reverberant per diem, donec colorem rubeum vel fuscum accipiat, postea conjiciunt in vas aqua plenum, aquam agitant, et mox in aliud vas effundunt. Atque in primo vase [?] nondum satis reverberatus relinquitur; in vase vero altero invenitur crocus [?], si aquam sensim evaporare sinas.

Alii [?] limaturam cum [?] calcinant igne violento, donec rubescat. Calcem hanc per diem integrum reverberant: hinc aceto omnem tincturam extrahunt. Acetum destillatione in arena separant, pulverem relictum aqua abluunt, tandemque crocum pect. V. extrahunt.

Terra [?]. Huc non incommode referre possumus terram [?]li. [?] ad rubedinem calcinati, atque affunde aquam toties, donec omnis sal extrahatur. Ubi nullum saporem amplius deprehenderis, exsicca reliquum, et habebis terram [?] instar boli rubicundam. Huic terrae si affunditur spiritus [?] extrahitur tinctura instar croci vel auri fere. De crocis tractat Libavius, lib. syntag. arc. chym. a cap. 20. ad 24.

Flores. FLores a Chymicis nominantur plerumque tenuiores et subtiliores corporis partes a crassiore per sublimationem separatae. Neque id sane inepte. Latini enim florem pro optima rei parte accipere solent. Ita Cato, de rustis. cap. 88. florem salis partem salis optimam, et candidissimum sal nominat. Vulgatissimi sunt flores [?] et [?]. Flores [?] ita parantur.

Flores [?].[?] j. vel etiam ij. adde part. aeq. [?] calcinati. Alii addunt ad j. [?]. [?] calcinati et [?] communis an. [?]. Alii sumunt ad j. [?] [?] calcinati et [?] an. j. Alii aliam proportionem observant. Quae diversitas neminem turbare debet. Non enim ita multum refert, sive hanc, sive illam proportionem observes, modo ignem recte regere noveris. Tardius tamen vel citius operatio absolvitur, prout minus vel plus [?] et [?] addideris. Quamcunque autem rationem observaveris, [?] et additamentum diligenter misce, et pone in sublimatorium vel cucurbitam, vitream in cineres, atque imposito alembico, primo lentum ignem adhibe, et post duas horas vapores humidi attollentur, ac liquor quidam acidus exstillabit. Post horas 4. vel 5. flores sublimari incipient. Itaque rostrum alembici claude, ignem auge, et flores attollentur. Calor vero non sit major, quam ut possis manum aliquandiu in alembico sine damno retinere. Atque ita continua sublimationem. Non vero inutile est, alembicum semel atque iterum mutare, vel flores eximere, ut floribus liberior pateat ascensus. Aliâs enim decidere solent et colliquari, atque hoc modo protrahitur sublimatio. Flores sublimati cum novo additamento seu [?] calcinato miscendi, atque ita sublimatio ter vel quater repetenda. Floribus tertio vel quarto sublimatis addunt nonnulli myrrhae, aloes an. parr. aeq. et croci part. j. atque iterum sublimant, eosque in peste adhibent.

Vel:

Florum [?] j.

[?] calcinati iiij.

[?] fusi iij[?].

myrrhae,

thuru an. ij.

aloes opt. iij.

mastiches ij.

croci iij.

sublimenter lento in igne.

Alii mox initio recipiunt [?] pulv. j. [?] calcinati, [?] gemmae ana v. aloes, thuris, myrrhae, an. iij. sublimant. Flores cum novis speciebus secunda vel tertia quoque vice sublimant.

Potest et sublimatio institui cum terra sigillata, vel boli Armeni duplo.

Ex floribus tum alia medicamenta, tum rotulae variis modis conficiuntur.