Nomen. MEllis apud Latinos nomen, a Graeco me/l, deductum videtur, hoc autem vel a me/lei, curae est, quod cum cura colligatur: vel a mhle/a, pomo, quod ex eius fructibus, descendisse Athen. Dipnos. l. 14. videtur. Apud Athenaeum. Alcman. o)pw/ran khri/nhn, cereum fructum, Epicharmus, po/ntono)/rqrion, matutinum mare, quod diluculo ex aere fluat, appellat. Favus, quod vocabulum a fagei=n Isidorus derivat, Perottus, a fovendo, quod in favis fetus suos apes foveant; Martinius ab u=fos textum; Graecis a)nqrh/nion, kei=ris2, kh/rion, meli/deion, melikhri\s2, u=rion, audit. Cellula est apum sexangula, loculamentum, et fundamentum operis.

Descriptio. Plin. H. H. l. 11. c. 12. Arist. H. A. l. 6. c. 21. Mercur. Var. Lect. l. 2. c. 24. Columella r. R. l. 9. c. 14. Quid sit, egregie exantiquis exposuit Plinius. Venit hoc, inquit, ex aere, et maxime Siderum exortus, (ma/lista en tai=s2 tw=na)/strwn tpitolai=s2 Aristoteles dixit) praecipueque ipso Sirio exsplendescente fit, (bene hinc Mercurialis in Aristotele pro h( i)/ris2,,s3ei/rios legi debere putat) nec omnino prius Vergiliarum exortu, (oriuntur, octavo Calend. Aprilis, in octava parte Arietis, ut apud Columellam habetur) sublucanis temporibus. Itaque tum prima aurora, folia arbor, melle roscida inveniuntur: ac si qui matutino sub dio fuere, unctas liquore vestes, capillumque concretum sentiunt. Sive ille est caeli sudor, sive quaedam siderum saliva, sive purgans se aeris sucus. Utinamque esset et purus ac liquidus, et suae naturae, qualis defluit primo: nunc vero e tanta cadens altitudine, multumque dum venit, sordescens, et obvia terrae halitu infectus; praeterea e fronde ac pabulis potus, et in uterculas congestus apum (ore enim vomunt) ad haec succo florum corruptus, et alveis maceratus totiesque mutatus, magnam tamen naturae caelestis voluptatem affert. Nec abire in diversa alios videbis. Nam Aristoteles, rorem qui cecidit esse, ex eo demonstrat, quod uno et altero die cellas melle repletas in veniant Apiarii, nec, autumno, postqu detractum est, reparetur, quamvis tum flores Galen. de Alim. facult. l. 3. c. 19. praestent. Galenus in plantarum foliis oriri, et eiusdem cum rore generis esse; recordarique, aestate copiosum in iisdem repertum, postquam per aestatem, temperiem aeris calidam et siccam, bene frigida nox excepisset, scripsit. Scilicet, sublati e terra et aquis, solis calore, halitus, exacteque tenuati ac cocti, a frigore subsecutae noctis concreti coaluere. In monte Libano id persaepe quotannis accidere ait. Itaque coria extendunt, et decussum de arboribus excipiunt. Aulian. H. A. l. 15. c. 7. Aelianus deniquemel in Media, ex arboribus stillare prodidit, eodemque in Prassiorum regione in India pluere. In herbarum et palustrium arundinum comas decidens, ovillo et bubulo pecori tam suave epulum, ut suavissimum Semeca Epist. 84. lac edant. Seneca dubitat inveniantne ipsum in floribus, an sucum tantum quendam, quem spiritus sui proprietate, ut loquitur, et adhibito quodam veluti fermento, in melleam substantiam densent et coagulent. Et haec quidem veterum sententia. Ex recentioribus Senecae Erasmus in suo Ciceroniano subscribit: Finguunt, inquit, ore visceribusque suis liquorem, ac in ipsas transformatum, rursus ex se gignunt. Moufetus, Chylum apum in ventriculis earum consummatum vocat, idque vomitione eici, vix hoc nobis probatur. Excrementum esse quo alimur non potest: observatumque a curiosioribus, ore quidem melleum ex floribus sucum colligere, sed non implere ventrem. Onerari duntexat crura et coxas, in quibus pilorum instar eminentia quaedam repagula, ne mel decidat, reduces ad alvearia, distenta erurum et onustas melle coxas habere, a quo, a destinatis huic officio apiculis, exonerentur. Deciduum ex vaporibus humorem seu rorem esse, dubito. Non colligunt summo mane, dum flores roscidi, apiculae, fervens dies placet: nec versus caelum hiantibus insident, sed versus terram pendulis. Induere se et ad medium penetrare videbis, quo ros qui summa duntaxat folia stringit, pervenire non potuit. Haerere intus melleam dulcedinem testantur, quam si leviter suxeris, gustabis. Et cur, si mel deciduum, festucis quoque et stipulis non adhaeret? Cur ex certis duntaxat Cabeus Meteor. l. 13 textu 50. quast. 3. floribus colligitur? Bene ergo Cabeus, certor. florum sucum, illumque internum et medullarem, ab apibus, naturae genio cum aerea humiditate expressum, et qui vegetabile quid potius ac terrenum, dixit. Inde sane fit, quod pro diversarum regionum genio, diversae sunt et mellis sortes. Diversum hae, floribus sal subministrant. Inde quod aquam gravitate superat, et ad eam se ut 10. ad 1. habet: inde, quod arte Chymica dissolutum, maximam partem in terram facessit: inde, quod suavem quidem sed vehementem sporem, qui salinum et terrestre quid sapit, prae se fert.

Electio. De Electione in Differentiis agetur. Optimum est Galeno, purum, ab omnibus sordibus liberum, pellucidum, flavum, boni odoris, gustu paulum acre, sed suavissimum, et cohaerens, ita, ut si attollatur; continuum defluat. Plin. H. N. l. 11. c. 15. Plinius, plenilunio uberius capi scribit, sereno die pinguius. In omni melle, addit, quod per se fluit, ut mustum oleumque, appellatur acaeton, maxime laudabile est, Aptissimum existimatur, e thymo, coloris aurei, saporis gratissimi, quod fit palam doliolis (ut mel tumw=des2 esse monstrarent, Thymi folia miscebant) pingue, marino e rore spissum. Quod concrescit autem hoc minime laudatur, Thymosum non coit, et tactupraetenuia fila mittit: quod primum gravitatis argumentum est. Acaeton quid sit, inter auctores non convenit. Alii a)khto\n, kratiston dicunt, sua sponte fluens. Quidam a)ko/iton legunt, quod statim fluxisset, nec diu in vinaceis, fracibus, favo, iacuisset. Defoecatum et sedimenti expers dixeris. Nonnulli, ut Dalcchampius, Dalechamp. ad Plin. H. N. l. 11. c. 15. a)kh/deston, curioso studiosoque nullo labore confectum.

Usus in cibis. Veteribus loco saccari in opere dulciario erat: hoc, saporis, illis quae acriora, gratia conciliabatur, Erant qui vehementer delectabantur, et vitam credebantur protraxisse. Zeno Laert. in Zenone. modice eo cum pane utebatur. Pythagoram solo sive favo, et pane eodem contentum, quidam autumant. Athen. Dipnos. l. 2. Democritus in annum centefimum et nonum fati diem distulisse, quod eo oblectaretur, creditur. Idem mellis odore vitam per Thesmophoria produxisse putatur: sed Ficinus, vino liquefactum albo calentibus panibus infudisse opinatus est. De Pollione Plin. H. N. l. 23. c. 24. ita Plinius. Corpora auget. Multi senectam longam mulsi tantum nutritu toleravere, neque alio ullo cibo, celebri Pollionis Romuli exemplo. Centefimum annum excedentem, cum Divus Augustus hospes interrogavit, quanam maxime ratione vigorem illum animi corporisque costodisset. At ille respondit, intus mulso, foris oleo. Apud Lacaedemonios initium cenae fuit; sed et in secundis mensis apponebatur. Varro R. R. l. 3. c.s 16. Placentae quae ex eo parabantur, mellita, pyramuntes, et itria dicebantur. Tzetzet chiliad 13. l 478. Illa in cenis quas Nero familiaribus indicebat. quadragies sestertium constabant. Pyramuntes ex tritico et melle constabant: Itria, ex eodem et farina conficiebantur. Mellita Apul. Miles. l. 10. scitamenta Apuleius vocavit. Quantum alimenti corporibus largiatur, non con venit inter auctores. Hippoer. l. de Affecitib. Hippocrates, per se, attenuaremagi et per urinam plus iusto purhare cum aliis sumptum, nutrire et bonum colorem condiliare dixit. Celsus inter valentissma reponit. Dulcedine illectas partes, plus ad se nutrimenti rapere, retinere, et in simile sibi convertere, verisimile. Senib. commendatur. Annosi, Antiochus Medicus, et Telephus Grammaticus senes: ii dem Attico melle faepius cocto pane vel alica excepto vescebantur. Acrimoniam amittit, si aqua diluatur, ac coquatur donec spumare definat, spuma assiduo detersa. Urinam sic paratum tollit, et sputa crassa incidit. Edulii illud genus quod Cocetum Festus vocat, ex melle et papavere constabat. Paratur ex eodem mulsum, medo, melomelites et vinum. Mulfi frequens apud antiquos mentio: nomen am mulcendo, quod vini austeritas eius Geopon. l. c 24. dulcedine molliatur. Plinius Aristaeum Thracium primum invenisse Plin. H. N. l. 22. 6. 24. trad dit: quidam cum oinomelite idem censent. Sed Ulpianus dulcissimo vino idem tribuit. Ex vino et melle parabatur, ex vetere utilissimu, et quod facile cum melle concorporatur, Martial. l. 2. ex austero, Massico inprimis, quod mons Gauranus, in Puteolor. Baiaiarumque prospectu fundit, nobile. Crassum et turbidum olim fuisse, ex Mercur. variar. l. 2. c. 17. Horatio colligit Mercurialis. Duae partes uni mellis affunduntur. Aliqui, Dioseor. M. M. l. 5. c. 16. quo celerius praeberi possit, una coquunt, et transfundunt: Alii, utilitatis gratia, ad sex musti ferventis sextarios, unum mellis adiciunt, et postquam deferbuere recondunt. Adiciebantur et aromatica, folia malabathri, myrrha, casia, costus, nardus, de quibus auctorem Geoponicor. consule. Medo Septentrionalium potus est. aliquando tam nobilis, ut nonnisi lautioribus mensis apponatur. Laudatissimus Covensis. Moris et aromatibus condire. Per totam fere Europam devehitur, Idem cum medone meli/teion, (male apud Ethymologum meli/geion, in vulgatis quibusdam lexicis me/ligmon legitur) dicerem, quod Hesychius in Lexico. sku/qikon po/mation ???u\n u(/dati e)yo/menon Hesychius explicet, nisi et herba accederet. Cum illo convenit, quod me/li ku/kews2 Athenaeus vocat, quodque ex vino, melle, ex herbis variis conficiebatur. Cambrisnunc Metheglin, Hibernis Usbebacche dicitur. Vina ex melle Aristot. in mirab. auscult. redolere, Illyriis quos Taulantinos vocabant, olim suetum. Favus aqua superfusa exprimebatur, ac simulaheno ad mediam usque partem incocta, fictilibus primum in fundebatur, iam tum dulcissima: dein vasis ligneis in multa tem pora reservabatur. In Graecia parum differebat a vino, quod Plin. H. N. l. 14. c. 17. nascitur. Plinius ita de eo. Quinquannio ad hoc servari caelestem iubet. Aliqui prudentiores statim ad tertias partes decoquunt, et tertiam veteris mellis adiciunt, deinde quadraginta dieb. Canis ortu in sole habent. Alii diffusa ita, decima die obturant. Hoc vocato Hydromeli, et vetustate saporem vini assequitur, numquam laudatius quam in Phrygia. Dioscorides ex duabus mensuris aquae coctae, et sub Caniculae sidus insolatae, ac melomelitis ex cotoneis facti Platarch. Sympos. l. 4. quast. 5. una componit. Plutarchus ante vinum inventum, propinatum fuisse scribit. Melomeli quod et Cydonites Geopon. l. 8. c. 26. quomodo fiat, apud Geoponicorum auctorem qui id Hydromelum vocat, habemus, quomodo ex melle vinum, apud Portam. Est et Melitites vinum; quod adiecto ad quinque congios aufteii musti mellis congio, et salis cyatho, paratur. Saeculis iam freri non arbitror hoc genus inflationib. obnoxium, Plin. H. N. l. 22 c. 24. Auson. Epigr. 85. inquit Plinius. Dodram quoque genus potionis apud Ausonium, a dodrante novem unciarum mensura ita dictam, ingrediebatur mel, cum iure, aqua, vino, pane, pipere, herba, oleo, et sale. Eodem, puritas vini probatur, si cum lacte infuderis.

Ad lapideam duritiem decoctum, et pulverizatum ex albo rubellum reddit, si transuasando misceatur. Plaut. P seu dol. act. 2. se. 4. Mellina Plauti in Pseudolo Hydromeli est. Descriptiones et compositiones, Galeni, Ageginetae, Plinii, Dioscoridis, Anglorum, qui hordeum torrefa ctum adiciunt, et Moscovitarum Moufet. de Insect. l. 1. c. 5. apud Moufetum vide; Mauritanorum apud Aldrovandum.

Usus in Medicina, Auxit et Medicorum contra morbos remedia. Nec hoc tantum Mulsum Hydromeli, seu melicratum, o)cugluke\s2, apomeli, clionomeli, Thalassomeli, Omphacomeli, et Oxymeli helleboratum im usum deduximus: spiritum, oleum, et quintam essentiam his ad de. Mellis quidem ipsius Plin. H. N. l. 22. c. 24. Columella R. R. l. 12. c. 45. natur a talis est, ut putrescere corpor a non sinat, iucundo sapore atque non aspero, alia quam salis natura. Ideo Democritus melle condiri iussit: sic que Alexandri Stat. Papin. in Silvis. et Agesipolidis, nec non Agesilai corpora conservata, a Statio Papinio, Xanoph. de reb. Graecer. l. 5. Siculus l. 55. Xenophonte, et Diodoro Siculo proditum, Hyblaeo inquit ille, perfusus nectare durat. Hippocentaurum in Thessalia natum eodemque die denatum, principatu Claudii Caesaris in melle Plin. H N. l. 7. c. 3. ex Aegypto adlatum, Plinius vidit. Faucibus, tonsillis, angine, omnibusque oris defideriis utilissimum est, arescentique in febribus linguae. Iam vero peripneumonicis, pleuriticis Plin. H. N. l. 22. c. 24. decoctum, item vulneribus a serpente percussis. Et contra venena fungorum. Auribus sonantibus instillatur cum rosaceo, lendes et foeda capitis animan tia necat. Dysentericis Plin. H. N. l. 30. c. ult. et caeliacis medetur, in quo sint immortuae apes decoctum. Tale et oculis Plin. H. N. l. 29, c. ult. utilissimum. Usus despumati semper aptior: stomachum tamen in flat, bilem auget, fastidium creat, alioqui oculorum angulos melle tangi suadent. Dioscro. l. 2. c. 102. Eadem apud Dioscoridem invenies. Hippocrates in fecunda pleuritidis specie favum in aqua maceratum; in casu ex alto, cremorem eius decoctum, praescribit: in convolvulo Plin. H. N. l. 30. c. 4. lingere iubet. Ex apibus quae in tumulo eius mellificabant, collectum, ulcusculis oris puerorum medebatur. Cum fructu etiam in dentitione cum butyro gingivis inunctum; im visus hebetudine et albugine cum primo infantis stercore subactum; in faucium dolore, cum agresti papavere permixtum; in lienis, demortuis apibus appositum; in dysenteria et caeliaca cum apib. vel caseo recenti coctum; testibus frigidis, cum resina temperatum; adhibetur. Cum nitro et lacte bubulo ulcera faciei sanat: cum corii bubuli cinere, phagoedaenas et panos curat: spuma cum oleo iuglandium, adustionem cutis emendat. Hollerius inter Diaphoretica retulit. Cum lenticula cocta, et contrita, vel myrti foliis viridibus, vel galla, reduutae, manuum inprimis prodest. Id apud Oribas. Synop. l. 7. c. 18 Prisc. Enporist. l. 1. c. 34. Oribasium, hoc apud Priscianum legitur. A Nicandro contra Opium laudatur; ab Ovidio, cum ovis et pineis nucibus ad ciendam venerem. Celsus coctum inter alvum stringentia numerat, quod coquendo, acrimonia alvum ciens detrahatur. Minui et alimenti virtutem, addere poteris.

Aquae mulsae duo sunt genera, subitae ac recentis, alterum inveteratae skevastou et a)poqe/tou, conditivae, quod Proprie Hydromeli dicitur, Repentina, inquit Plinius, Plin. H. N. l. 22. c. 24. despumato melle praeclaram utilitatem habet, in cibo aegrotantium levi, hoc est, alicae elutae, viribus recreandis, ore stomachoque mulcende, ardore refrigerande. Frigidam enim utilius dari ventri molliendo, inucenio apud auctores. Hunc potum bibendum alsiosis: item animi humilis et praeparci, quos illi dixere micropsychos. (tou\s2diaforoume/tous2 kai\ mikros1fua/tous2, qui immodico sudore diffluunt, et languidum pulsum habent, intelligit,) Est et ratio subtilitatis immensae a Plautone descendens: corpusculis rerum bevibus, scabris, angulosis, rotundis, magis, aut minus, ad aliorum naturam accedentibus: Ideo non eadem omnibus amara aut dulcia esse. Sic et in lassitudine proniores esse ad iracundiam, et in siti. Ergo et haec animi asperitas, seu potius animae, dulciore succo mitigatur. Lenit transitum spiritus et molliores facit meatus, ne scindant euntem redeuntemque. Experimenta in se cuique: nullius non ira luctusque tristitia et omnis animi impetus cibo mollitur. Ideoque observanda sunt, quae non solum corporum medicinam. sed et morum habent. Aqua mulsa et tussientibus utilis traditur, calefacta invitat vomitiones. Contra venenum psimmythii salutar is addito oleo. Item contra hyoscyamum, cum lacte maxime asinino, et contra halicacabum, ut diximus. Infunditur et auribus et genitalium fistulis. Vulvis imponitur cum pane molli, subitis timoribus, luxatis, leniendisque omnibus. Inveteratae usum damnavere posteri, minus innocentem aqua, minusque vino firmum. Longa tamen vetustate transit in vinum, ut constat inter omnes stomacho inutilissimum, nervisque contrarium, Semper mulsum ex vetere vino utilissimum, facilimeque cum melle concorporatur, quod in dulci numquam evenit. Ex austero factum, non implet stomachum, neque ex decocto melle, minusque inflat, quod fere evenit. Appetendi quoque revocat aviditatem cibi. Alvum mollit frigido potu. pluribus calido sistit. Eadem apud Dioscoridem habentur. Idem et o)cugluke\s2 praestat.

Plin. H N. 22. c. 24. Mulsum ex austero virio factum, non implet stomachum, neque ex decocto melle, minusque inflat, quod fere evenit. Apperendi quoque revocat aviditatem cibi. Alvum mollit frigido potu, calido sistit. Corpora auget. Varro regium cognominatum morbum arquatum tradit, quoniam mulso curetur. Apomeli, quod ex melle ex favis niveo candore splendentibus cum aqua fontis, proutab Aetio traditur, decoquebatur, deterget et digerit, urinas ciet, calidioribus naturis inimicum. Confert et ad educendum spiritum. Chionomeli cum nive et cum melle commixta fiebat, et in febrib. propinabatur. De Omphacomeli, quod succo uvae immature et melle fit nihil singulare occurrit. Thalassomeli ex ae quis partib. maris, pluvie, et mellis defaecatis, et in picato vase per canis aestum insolatis paratur. Sapore et odore gratum est, clementerque purgat. Oxymelitis variae apud auctores sunt descriptiones; quas apud Aldrovandum vide. Sumptum humores crassos attenuat; ischiade et arthritide laborantib. prodest: in angina utiliter gargarizatur. De Scyllitico oxymelite consule Medicos. Helleboratum Gesinero debemus, cuius encomia in epistola ad Occonem persequitur.

Spiritus, qui per retortam exit, et vel albus vel flavus est (aquam quoque vocant) effusiones et albugines oculorum sanat, et ad capillos producendos adhibetur. Oleum quod instar aquae vitae arbet. si cum spiritu vini circuletur, gratissimi saporis evadit, et non tantum sclopetariis vulnerib. et phagedaenices ulceribus convenit: sed et dolores podagricos vehementer mitigat: maculasque faciei cum oleo Camphorae discutit. Componitur et cum vitriolo calcinato. Acetum ex cocto cum aqua fluviali et semine erucae, quod duntaxat in petra Hartman. in Crol. suspenditur, destillatur. Solvit silices, reliquosque lapides: nec est Agric. in PoppiumT. 2. p. 973. quod calcinationem praemittas. Quinta essentia quae sale ex faecibus propriis incineratis acuitur, in colica, calculo renum etc. remedium creditur paratissimum. De Elixire, quod Schrod. Pharmacop. 5. p. 316. Doctissimus Schroderus describit, taceo.

Non permittere ut corpora putrescant, superius ex Plinio dictum: Herodot. in Thalia. Babyloniosque in melle cadavera servasse dici debuit. Nunc de purpuris, antidotis, et arborum surculis aliqua adicere placet. Purpurae Hermionicae, compositae quidem ante centum nonaginta annos, sed pro/s1faton to\ a)/nqos e)/ti; kai\ nearo\n, Plutarch. in Alexandro M. recentem adhus florem et novum servantis, quinque milia talentum, captis ab Alexandro Susis inventa fuisse, Plutarchus auctor est. De purpuris hoc cum succo in massam redactis, vel flore, qui Vitruvio ostium, cum vaginula sola, intellige: talentum de pondere potius quam pretio sumendum est, Durationis causa, mel, in quo massae punicearum immergebantur. Theriacae et aliis antidotis haud frustra admiscetur. Consevat Cardan. Subtil. l. 8. ea, et excipit. Lentori, consistentia debetur, et ne ambiens aer exhauriat. Servari in melle surculos, nec quicquam propagationi decedere, apud Cardanum habemus: Scalig. Ex. 179. Scaliger eo multa servari, multa vitiari reponit. Ille mellis humido quod tenue, dulce, temperatum, non pingue, nec putredini obnoxium adlcribit. Hic iuglandis naturam in eo incorruptam propter oleositatem servari; ficus, persica, pyra, tabo fluida fieri, asserit Tactum a pane corrumpitur, et in formicas similiaque animalcula abit. Fugitivo denique et exanimi vino vitam reddit, suetum oenopolis mangonium.

Differentiae. Differentiae mellis sunt variae. Substantiam si spectes, habetur Aerium, Terreum, Anthinum, Galbanarium, Thymosinum, Cerosum, adulteratum, Aereum. Mense enim Maio, Iunio et Iulio, ambrosia quaedam caelestis, liquida, pura, suavissima, plantarum foliis illabitur, ut vulgo creditur: hanc collectam et imbibitam apes Plin. H. N. ??? c. 14. in alvearia deferunt. Initio dilutum est, ut aqua, et primis diebus fervet, ut mustum, seque purgat: vicesimo die crassescit, mox obducitur tenui membrana, quae fervoris ipsius spuma concrescit. Terreum rore abeunte ex terrae ipsius sudore, et plantarum dulci parte exsugitur, densioris substantiae, totque differentias, quot plantae sunt ex quibus detrahitur, sortitur. De anthino inferius dicemus. Alex. Aph. 2. probl. 74. Galbanarioi nomen Aphrodisiensis imposuit, a pastu apum, quem galbana vitiant. Prodest ad oculorum claritatem. Thymosinum non coit, et tactu praetenuia fila mittit: quod primum gravitatis argumentum est. Si plane thymum redolet, consummatum ne dicas: quamquam venditores ab iniecto laudem conciliare solcant. Cerosum crassius est, et in quo Plin. H. N. 11. c. 16, crassitudines quaedam innatant. Adde hisce Bithymum, quod ex utroque thymo, albo et nigro paratur, oculis et ulceribus aptissimum.

Loci ratione est, Silvestre, Domesticum, Atticum, Cycladicum, Siculum, Cappadocium, Scythicum, Samogitium, Cephalonicum, Creticum, Cnidium, Mysium, Halizonum, Thracium, Lydium, Aegyptium, Medicum, Hyrcanum, ut alias regiones taceam. De Silvestri in sequentib. agetur, Atticum, quod et Hymettium, id in primis, quod in argentifodinis fit, primas inter optima obtinuit. Optima quippe ibi apum indoles, et terra thymo et aliis florib. luxuriat. Vidit Bauhinus Veronae in pharmacopolio, illudque in vesica elephanti valde crassa, pondere librarum XXI. longitudine duorum cubitorum, latitudinis sesqui cubiti invenit. Ex Africa allatum fuisse verisimile est. Cycladico secundas Dioscorides tribuit. Urbanum et iucundum est. Siculo seu Hyblaeo Aelian. H. A 5. c. 42. tertiae debentur. In Cappadocia sine favis conficitur, et perinde ut oleum crassum est. In Scythia quoque et Samogitia laudatissimum habetur: seu quod flores sint meliores, perflato a septentrionali vento aere: seu quod ibi robustiores vivant, et mel Cardan. de var Rer. 6 c. 25. diligentius elaborent. Ex Cephalenia summae bonitatis et saccaro suavus devehi, Cardanus auctor est; ut Aphrodisiensis in insulis et littoralibus optimum esse putat. De Cretico ita Plin. H. N. 21. c. 14. Plinius. Aliud in Creta miraculum mellis: Mons est Carina I X. millium passuum ambitu: intra quod spatium muscae non reperiuntur: natumque ibi mel nusquam attingunt. Hoc experimento singulare medicamentis eligitur. E Cnido advecturi, Thasio et Hymettio proximum est. Ubiconsenuit, vini conditiones assumit. De Mysio haec apud Galen. 1. de Antid. c. 4. Galenum occurrunt- Nostra, inquit, in Asia, collis quidam inter Pergamum et Elcam urbem maritimam porrigitur, thymo scatens, in quo Apes optimum mel reponunt quod ibidem totum absumitur. In Mysia quoque, qua partenostrae provinciae finitima est, tractus occurrit, quem Britum appellant, in quo mel Attico simile penitus, magna cum admiratione conspexi, quamquam deteriora quoque mella ibi proveniant. Extabat ibiquoque monticulus quidam non magnus, saxosus totus thymo atque origano plenus, ad cuius radices agri cythiso plurimo abundabant. Ex eo, collis dominus mel usque adeo dulce colligebat, ut in hac parte, Atticum etiam superaret: acre tamen ut Atticum non erat: idcirco statim nauseam gustantibus excitabat. Apud Pausan. in Atticis. Halizones ita concretum exst, ut a cera seiungere nequeas. Thracicum, arenosum erat. In Lydia ex arboribus colligitur, Incolae pastillos absque cera tanta duritie conficiunt, ut nisi vehementiore attritu nihil inde Aphrodis. 2. Probl. 74 demi possit. Aegyptium dilutum est, quod flores illius tractus, nimia Nili irrigatione humescant. In Hyrcania multo folia tinguntur. Exstinguitur, nisi ortum solis colligentis praeverterint, si Curtio credimus. In Mela 3. de situorhis. Medea ex arboribus stillat. Ad Amisum denique prodente Aristotele, convehitur a superioribus locis candidum, craslumque, quod apes in arboribus sine favo, quod et in Ponto fieri notum, faciunt. Brevissime ista Plin. H. N. 11. c. 14. complexus est Plinius. Summa quidem bonitatis natione constat, plurib. modis. Alicubi enim favi cera spectabiles gignuntur, ut in Pelignis, Sicilia: alicubi mellis copia, ut in Creta, Cypro, Africa: alicubimagnitudine, ut in Septentrionalibus, viso iam in Germania octo pedum, favo, in cava parte nigro.

Sumptas a Tempore colligendi differentias recenset eleganter Plinius. l. c. In quocumque, inquit, tractu terna sunt mellis genera. Vernum ex floribus constructo favo, quod ideo vocatur anthinum. Hoc quidam attingi vetant, ut largo alimento valida exeat sobolex. Alii ex nullo minus apibus relinquunt, quoniam magna sequatur ubertas, magnorum siderum, (Sirii, Caniculae, Arcturi) exortu. Praeterea solstitio cum thymum et uva florere incipiunt, praecipua cellarum materia. Alterum genus est mellis aestivi, quodideo vocatur horaeum, a tempestivitate praecipua, ipso Sirio exsplendescente, post solstitium diebus XXX. fere. Immensa circae hoc subtilitas naturae, mortalibus patefacta est, nisi fraus hominum cuncta pernicie corrumperet. Nemque áb exortu sideris cuiuscumque, sednobilium maxime, aut calestis arcus, (de hoc loco consule Marsilium Cagnatum) si non sequantur imbres, sed ros tepescat, solis radiis, medicamenta non mellagignuntur, oculis, ulceribus internisque visceribus dona caelestia. Quod si servetur hoc, Sirio exoriente, casuque Plin. H. N. 11. c. 15. congruat in eundem diem, ut saepe, Veneris, aut Iovis, Mercuriique exortus, non alia suavitas visque, mortalium malis a morte vocandis, quam divini nectaris fiat. Rutilum omne tale, ut diebus confectum siccioribus. Aestiua mellatione decimam partem Thasio Dionysio apib. relinqui placet, si pleni fuerint alvei: sin minus, pro rata portione: aut si inanes, omnino non attingi. Huic vindemiae Atticisignum dedere initium, Caprisicialem diem Vulcano sacrum. (Incidebat is in Nonas Iulii, quae et Caprotinae et vulgi fuga vocabantur.) Plin. H. N. 11. c. 16. Tertium genus mellis minime probatum, silvestre, quod ericaeum vocant. Convehitur post primos autumni imbres, cum erice sola floret in silvis, ob id arenoso simile. Athenienses tetrealicem appellant, Eubaea sisaram, quam putant apib. esse gratissimam, fortassis quia nullius tunc alius sit copia. Hace mellatio sine vindemiae et Virgiliar. occasu, Idib. Novembris fere includitur. Relinqui ex ea duas partes apibus ratio persuadet, et semper eas partes favorum quaehabent erithecen.

Plin. H. N. 11. c. 15. Dantur et a Qualitatib. differentiae, Laudatissimum existimatur e thymo, coloris aurei, saporis gratissimi, quod fit palam doliolis, pingue, marino e rore spissum. Tale nascitur, ubi thymus, cunicula, origanum, violae, etc. pullulare folent, ut in Achaiae montibus, Hybla, Himetto, et aliis, fieri solet. Taleodoratum, ex dulci acre,

Nomen. CERAE nomen a Graecis sumptum est, khro\s2 his dicitur, seu a kerai/nein, quod curare est, ut Isidoro placet; seu a kai/esqai r(adi/ws2 quod favis ignis calore liquatis fiat; seu ab Arabico ???quod ceram Arabibus, ut murum seu parietem Ebraeis significat. Et certe favorum cerae sunt ut parietes, intra quos melistagei=s2, liquidum mel stipatur. Dicitur et ma/lqh Galeno teste, quod vocabulum quidam emollitae tantum attribuunt. Potest tamen et durae imponi.

Ex lachtyma arborum ab Apibus Arist. H. A l. 3. c. 21. Descriptio confici, Aristot. prodidit. Exomnium arbor. satorumque florib. confingi Plin. rumice et echinopode, seu equinopode, (quidam tribulum, alii echion, nonnulli spinae quoddam genus intelligunt) Plin. H. N. l. 11. c. 8. excepta. Addit. Falsoexcipitur et spartum, (genista, iis dem locis quib. et iuncus sterilis nascens) quippe cum in Hispania multa in spartari is mella Plin. H. N. l. 21. c. 12. herbam eam sapiunt. Falso et oleas excipi arbitror, (alibi verum id esse affirmat) quippe olivae proventu plur ima examina gigni certum est. De Lampsana apud Columellam habemus. Modus Arist. H. A. l. 9. c. 40. elaborandi apud Aristotelem exstet. Perreptant flores primum primis pedibus, quos leviter affingunt; tum in medios sese abstergunt, et affricant: tandem vero tincturam florum aqua vel saliva sua laboratam, et compactam, in cruscula posteriorumpedum dextre et celeriter deponunt, et magnitudine formaque lentis collectam, onustae ad proprios lares redeunt, ut Moufetus exponit: Quomodo exprimatur Coln. R. R. l. 9. c. 16. Columella exposuit. Expressae, inquit, favorum reliquiae, posteaquam diligenter aqua dulci perlutae sunt, in vas aeneum coniciuntur: adiecta deinde aqua liquantur ignibus, quod ubi factum cera per stramenta et iuncos defusacolatur, atque iterum similiter de integro coquitur, et in quas quisque voluit formas, aqua prius adiecta defunditur. Brevius Plin. H. N. l. 21. c. 14. ita Plinius. Cera fit expressis favis, sed ante purisicat is aqua, et triduo in tenebr is siccatis, 4. die liquat is igni in novo fictili, aqua favos tegente, tunc sporta colatis. Rursus in eadem olla coquitur cera cum eadem aqua, excipitur que alia frigida, vasis melle circumlitis.

Locus. De Loco non est quod multa dicamus. Habetur ubi et apes. Corsis olim tam copiosa, ut Romanis tributi loco centum milia, (ducenta posuit Livius) pondo persolverint. ExR ussia et Moscovia in u7niversam fere Europam defertur. Ad Mombazzae urbem ingens eiusdem vis. Livones olim Crantz. Vand. 16. c. 9. purgamenti instar reiecisse, a Crantzio proditum. Eiusdem usum et fluvii Senegaeaccolae ignorant.

Natura. Ad Naturam spectat, quod calore Solis candefiat, cum caro nigrescat: quod coacta opaca sit, liquida pellucescat: quod facile calore emolliatur; et denique, quod cum oleo facillime, cum vino et aqua difficulter confundatur. Causas in Aldrovando vide.

Usum nobis praestat eximium, in Medicina, scribendo, pingendo, sigillando, imaginibus, conglut inando, lucem praebendo, et aliis. In medio quodammodo est calefacientium, refrigerantium, humectantium et siccantium. Habet aliquid emplastici et crassarum partium, Galen. de simp. l. 7. ut Galenus scribit. Ideo reliquorum medicamentorum materia efficitur, et ad emplastrorum, et ceratorum compositionem adhibetur. Praebetur dysentericis cum pomo assato. Nervis et tendonib. denudatis applicatur. Linteo in cera intincto, et calidissime apposito, iuncturar, ex frigore dolores tolluntur. In Ictero cum ovi vitello ad duritiem cocto, aliquot granis croci, et syrupo absynthii, pillulae ex eadem laudatissimae. Valde sitim excitant. Dat et oleum, in diuresi, et tumorum emolliione eximium, cuius praeparationem apud Chymicos vide. De Adulteratione et Coloratione alibi dicetur, sic et de aliis usibus.

Differentiae. Genera cerae dantur aliquot. Est Nativa, est et Factitia. Habuit Aldrovandus Indicam, colore flavo, viridi, rubro, et nigro, lapideae prorsus duritiei, quam ed lacca confici ab Acosta Dios. M. M. 2. c. 76. discimus. Laudatissima est recens, subpinguis, prua, odorata, halitum melleum referens, Pontica aut Cretica. Pontica, si Galenum sequimur ob flores Plin. H. N. l. 21. c. 14. absynthii amara est. Plinio optima quae Punica dicitur, (candidissimam omnium Dalechampius facit) proxima quimmaxime fulva, odor is que mellei, (hinc Cicero, unguenta gratiora esse quae ceram quam quae crocum redolent, scripsit. Sic omnino legendum, non terram) pura, natione Pontica, quam constare, addit, equidem miror inter venenata mella. Deinde Cretita, plurimum enim ex propoli habet. Post has Corsica, quoniam ex buxo fit, habere quandam vim Plin. l. c. medicaminis putatur. Alba, seu candida, quam quidam virgineam vocant, quomodo fiat Dioscorides et Plinius prodidere, Ventilatur, inquit hic, sub dio saepe cera fulva. Deinde fervet in aqua marina ex alto petita, addito nitro. In de ligulis hauriunt slorem. id est, candidissima quaeque, transfundunt que in vas quod exiguum frigido habeat. Et rursus marina decoquunt separatim: dein vas ipsum refrigerant. Et cum haec tar fecere, iuncea crate, sub dio siccant Sole Lunaque: haec enim candorem facit. Siccantes, ne liquefaciant, protegunt tenui linteo. Candidissima vero sit post insolationem etiam incocta. Scilicet. Tollitur ita a cera mel, eaeque partes exspirant, quarum tenuitate color conflatur. e)cikma/zetai Scal. Ex. 323. 12. mel ab igne, inquit Scaliger. Venetiis candidissima habetur. Talis et Tarentina fuit. Adulteratur therebinthina. Inalbescit et tractando. Unde tra/ktos khro\s2 leukota/tou Aetio dicitur; et traktai/zein Phavorino inalbescere. Sed et kapuri/dia tracta dicuntur, quod manib. tactata albe scant. Medicis utilissima est, et commendatur a Paulo ad psoram. Usurpatur et ad excipiendos pulveres in masticatoriis, et quidem factitia, qualis Tyrrhenica fuit. Convenit renib. inflammatis. Paulus leukou= protro/ktou meminit. Flava ob aeream ex melle naturam magis emollit, relaxat, et dolorem solvit. Frequentius liquefacta terrestrem naturam contrahit. Ideo recens et nova adhibenda, Virginem vocat Hollerius, a iuvene Apum populo elaborata. Actuarius propolia esse dicit. Commendatur abeodem in ceratis. Viridis in Aegyptiacis numerat Holler. Instit. Chir. l. 6. c. 7. inter medicamenta purgantia Hollerius, vel mollita oleo imponitur. Nigrescit Plin. H. N. l. 21. c. 14 cera, ad dito chartarum cinere sicut an chusa ad mista, rubet. Colligitur Arist. H. A. l. 8. c. 7. tamen et in Moluccis insulis et America naturaliter nigra. Mirum quod scribit Aristoteles tepefacta iunior. boum cornua in cera flecti: nec sentire dolorem pedum, si ea inungantur.

Propolis. Addere aliquid de Propoli et Erythace placet. Illa dicitur quasi suburbana, quod prae forib. alvei ab apibus aedificetur. Grae cis alias smh)nion, samulis2 et aigestros. Scribonius pro cera virginea accepit: pro faece alvearium Silvaticus. Bellunensis sorditiem parietum vocat, et pro Bdellio adhibert. Nonnulli ab arborib. stillare contendunt, alii primum esse favum: Dicerem, crassiorem quandam esse materiam, inter commosin, quae Aristoteli Mitys, pisso/khron et ceram mediam, flavescentem, odoratam, styracemreferentem, et in mastiches modum ductilem. Moufet. Theatr. Insect. l. 1. c. 6. Cordus apud Moufetum, lacrimam esse, arborum gemmantium oculis innascentempscribit. Collectam, circa vestibulumalveorum ab apib. suspendi, contra iniuriasfrigoris munimentum. Quatuor eius facit species. Prima e nigra tantum populo colligitur. Aegyrinam vocant. Tractatu est mollis, visci instar, colore flavo, odore iucundo, somnifero; et styracis aemulo: sapore populneis gemmis respondente. Secunda, ex berula, eamdem redolet, colore inter flavum, cinereum et subviridem medio, ductilis. Tertia ex Alpinae populi lacrimis colligitur, eaque rara. Quarta, ex his omnibus eaque mixta. Desitum iam est ea uti. Apiarii exemptis fa vis confundunt: et cera, quae Avic. Mum nigrum, nihil aliud est quam quod dam post decoctam ceram fundum petens sedimentum. Resolvitur oleo veluti cera, sed praeponderat, et fundo illabitur. Sincera et odoratissima optima. Fusione in aquam facile a cera seiungitur. Cretica et Passidica, quod maior illius pars a styracis et ladahi pinguedinecolligatur. Usum si spectes vitiosam materiam ex alto elicit. Celso inter anastomica recensetur. Aetio calefacit, discutit, maturat, extergit. Varro propter multiolicem usum, multo carius in sacra via, quam mel ipsum venditam scribit. Varro R. R. l. 3. c. 16. Inde forte Ceraesanctae apud Largum nomen. Veteri tussi suffitu prodest. Gutram rosaceam ex aqua tollit: impetigines illita extirpat, et ad plurima prodest.

Erithaca. Arist. de plant. l. 2. Erithacam Aristoteles Sandaracham et Smerion, alii Cerinthum vocant. Doctioribus est Vernilage, quibusdam a tempestate Vernix. Rusticis Lombardis, apud Niphum. Carbina. Diximus de eo ex plinio supra. Varro gluten esse vult, quo favos extremos apes inter se compingunt. Mira ei vis eliciendi examina. Ubi volunt examen considere, ramum erithace, addito apiastro, oblinunt. Virgilius gluten vocat.

Nomen. Aldr. Hist. Ins. l. 1. c. 5. FU cus a fuco, seu quod sit fucata apis; seu quod fucum faciat, et praetextu alvearia calefaciendi, mellificia absumat, dictus videtur. A fagou=mai qui deducunt, audaces nimis sunt: ut et illi qui a furando, quamvis Verum sit furari. Graecis est khfh\n et qrw/nac. ko/qouros epitheton est, para\ to\ keu/qein th\n e(autw=n ou)/ra/n, quod aculeum, ut aliae apes non exserat.

Descriptio Colum. R R l. 9. c. 15. Columella eos genus amplioris incrementi appelat, simillimum apum, Plin. H. N. l. 11. c. 11. atque in ter gregalia animalcula collocat. Plinio sunt sine aculeo, velut imperfectae apes novissimaeque, a fessis ac iam emeritis inchoatae, serotinus fetus, et quasi servitia verarum. Artist. H. A l. 5. c. 22. Aristoteles quartumgenus apum, sed perperam, nec enim mella faciunt, facit. Vulgari ape fere duplo maior est: imo Regem crassiore et compactiore statura aequat. Duces eslent, si aculeo instruerentur. Magnitudo ex vitae in stituto obtigit. Nihil superfluitatum laboribus absumitur; et interdiu et noctu sese liquore melleo ingurgitant. Colore splendente nigricant magis quam apes. Qui Fur, Arist. H. A. l 9. c. 40. Aristoteli fw\r, Hesychio fw/rios, dicitur, minor est. Plin. inter apes grandissimos Plin. H. N. l. 11. c. 17. nominat, nigros, lataque alvo, ita appellatos, quod furtim mella devorent.

Generatio De Generatione, variae sunt opiniones. Ex mulis putrescentib. nasci prodidit Isidorus, ex asinis Cardanus, ex equis Plutarchus et Servius. Sunt qui aliunde, ex cerinthi, oleae, vel arundinis floribus portari credunt. Alii ex apibus degeneratione quadam fieri existimant, posteaquam aculeos perdidere. Nonnulli has ex fucis originem ducere nugantur. Quidam denique in mares et feminas distinguunt, (sane Varinus khfh/nas2 tou\s2 a)/r)r(enas2 tou\s2 a)pra/ktous2 tw=n melissw=n explicat) et coitu Arist. de gener. lib. l. 3. c. 10. propagari contendunt. Aristoteles exapib. longioribus et porrectiorib. prodire tam fucos quam fures affirmat, et quidem annis prosperis, quib. largior mellis copia speratur, abundante humore, quod et ex Plinio superius adduximus. Addit. seorsim gigni si Dux vivat: si obiit, in Apum loculamentis, et hos fieri animosiores. Minores vero ipsis cellas confingunt; nec eas sparsim per alveum, sed edxtimis et velut eiectitiis castris. Sic in tra ternarium numerum, ratione generationis, totum Apum genus redegisse videtur. Duces et se ipsos et aliud genus gignunt: Apes fucos: fuci gignendi facultate dest tuuntur. Fetus autem prout A pum, candidus est: ex eo vermiculi apum vermiculis minores exsurgunt.

Graecis quibusdam a)suntelh\s2, a)telh\s2, a)leitou/rghtos, a)su/mbolos, mhde\n ei)s2 th\n koinh\n sumfe/rwn, Virg. Georg. l. 4. fucus est: ideo Virgilius immunem ad aliena pabula sedere dixit. At quibusdam visum magno esse usui. Vivunt quidem, si mellisicium atten das perpetuo otiosae: imo totum diem in mellariis cellulis latent; nocte, sopitis somno apib. opera invadunt Aelia. M. A l. 1. c. 10. et vastant alveos, ut Aeliano proditum; sed si nos Bartholomaeus Anglicus non fallit, regias mansiones, illasque magnificas, in apice et meditullio favi specioso cooperculo Tzetz. Chil. 8. Hist. 227. insignes, exstruunt. Tzetzes u(drofo/rns2 facit: Columella seminibus, quibus Plin. H. N. l. 11. c. 11. Colum. R. R. l. 9. c. 11. apes figurantur insiderescribit. Ad fovendam et educandam novem prolem adhiberi, exclusis proturbari: quae omnia egregie Plinius. Domos, inquit, primum plebeis exaedificant, deinde regibus. Si sper atur largtor proventus, adiciuntur contubernia et fucis. His cellarum minimae, sed ipsi maiores apibus. Sunt autem fuci sine aculeo, velut imperfectae apes, novissimaeque, a fessis et iam emeritis inchoatae, serotinus fetus, et quasi servitia verarum apum. Quamborem imper ant iis. primosque in opere expellunt, tardantes sine clementia puniunt. Neque in opere tantum, sed in fetu quoque adiuvant eas, multum ad calorem conferente turba, Certe quo maior fuerit multitudo, eo maior fiet examinum proventus. Cum mella coeperunt maturescere, abigunt eos: multaeque singulos aggressae trucidant. Net id genus, nisi vereconspicitur. fucus ademptis alis in alveum reiectus, ipse ceter is adimit: Vel potius, si Aristotelem sequimur, ceteror. fucor. intus relictorum alas ipsae apes comedent: ut male Plinius, ou(/tos pro au)tai\ legerit, et tw=n loipw=n Arist. H. A. l. 9. c. 40. ad apes retulerit. Sunt qui ex Aristotele favos in eodem alveo fingere tradunt. Manent enim maxima temporis parte intus, cumque exeunt efferunt sese fusim, in sublime, gyroque volitant, et quasi exercitium faciunt, quo peracto, domum redeunt, et epulis perfruuntur. De Antipathia quae occurrunt, ex iam dictis petantur. De Furibus hoc adicere placet, adeo sese aliquando replere, ut vix exire aut resistere possint: saepe in apum cellulis parere: neque mel colligere, nec ae des erigere: ingressos, verberari et pro foribus semianimes relinqui, saepe morte affici.

Aldrov. de Ins. l. 1. c. 6. Nomen. VESPAE a Latinis nomen inditum esse puto, non tam quod vesperi muscas capiat; vel vi petat et adoriatur; quam quod vesca, id est, gracili sit pede. Graecis sfh\c et sfh/kion, aut a sfi/ggw stringo et gracilem facio, aut a)po\ th=s2 diasfagh=s2, quod medio ita sit dissecata, ut quasi hiare appareat, dicitur. Nicandri Scholiastae sunt leukospa/des2 Suidae de/llides2 et de/liqes2. Hesychio au)lh=tai et passa/leres2 Gazae, sed kataxrhstikw=s2 an)qrh/nai. Hae enim potius Crabrones Deseriptio dici debent.

Animal est gregale, annulosum, oblongum, quatuor alis membraneis, (quarum primae maiores) praeditum, exsangue, in tus aculeatum, sex pedib. instructum, colore luteo deaurato, super maculas ni ras trianguatim positas, corpore toto transversim variegatum, unde forte Pollioni dia/xrusos dicebatur. Corpus medio pectori tenuissimo veluti filo alligatur, ut Mouf. Theatri Insect. l 1. c. 8. veluti elumbes et hiatulae appareant. Aculeum omnes gerere, Monfet. existimat. Vat. eo ab Ape distingui putat, Varro R. R. l. 3. c. 16. quod Apis sit brevior, compactior, pectore ac dorso pilosis, capite oblongiore, acutiorerostro, minusclolorata alvo, annulor. lin eis colore ruffis, et nigris ut plurimum distincta, antennas, sub oculorum regione locatas habet vespa vero longior, veluri quadam fistula medio cohaerentib. alvo et pectore, glabra tota, rotundiore et breviore capite coloratior: et antennas supra oculos gerit.

Locus. Gaudent locis asperis, in iisque magis multiplicantur. Quaedam tn. gehera quibusdam in locis, ut post dicemus, non reperiuntur. In insula Nicesin, Ortelio referente, mortem ictu inferunt. In extremo polari climate frequentissimas Olaus M. l. 22. Olaus ponit. Condunt et vespeta, cellulis et foraminib. plenos in quibus nidificant et stabulantur. Reperies ea in sublimi aliquam do, tectis, arborum truncis, montibus et quercubus: aliquando sub terra, in maceriis, cavernis et speluncis. Aldrovandus et in leguminibus et in humilioribus arbusculis conspexit. T ria nobis idem de dit. Unum ovale sub nucis iuglandis arbore, terra ad pedis altitudinem effossa: alterum, subterraneum itidem, sed orbiculatum: tertium phialiforme. Prioris haec erat constitutio. Antrum, inquie Aldrovand. seu foramen angustum: nempe ea amplitudine, qua singulis pateret aditus in terrae superficie conspicuum erat, a quo iter erat eiusdem amplitudinis tendens ad Vespetum, non quidem recta, seu perpendiculari linea deorsum ren dens, sed ad latera per cuniculos quosda duorum, plus minus palmorum intervallo, a primo (quod in summam humum desinit) foraminis vestibulo. Hic maiori et ampliori sinu terra excavata est rotunda prope modum, ac ipsius Vespeti ovali figurae proportione respondens, ita tamen, ut inter Vesparum domicilium, et telluris cava latera, tantum sit spatii, quantum ingressuris sua penetralia vespissufficit, ad transeundum arctum illud ostiolum totius alvearis unimcum, ad latera collocatum. Hac scrobe aperta, effossaque vesparum aedificium, domiciliumque apparuit, figura fere ovali, altum fere dodrantem, duas palmas transversas medio latum, undique ceu ovum testa, ita hoc membrana corticea obductum, eaque subalbida arenosa, simili lichenimarino, eiusdem cum favis substantiae, non ut Apum cerea, sed lignosum quid habente, siliquisque tenuiorib. leguminum, seu lunarie maioris bulbonaca dictae pericarpio, aut scabiosae simillima substantia. Huius superna pars, recti vicem gerebat, et velutituguria ac mappalia culmine medio in conum fastigiato ab imbre undiquaque (cum forte incidir) defendebat, inque parietum lateribus omnem hostilem incursum aditumque praecludebat. Infima basis fundamenti vice fungebatur, denique undiquaque a sordibus, putredine tutasreddebat. Hoc veluti putamine detracto seni favorum sese produnt classes seu orbes, qui sibi mutuo ceu tabulata solaria, aut contignatione super ponuntur, ac imminent, iustoque dissite intervallo. Sed ne tabulatasuperiora in inferioracollabantur ?fetusque premant, aut suffocent, singula columnis quibusdam sustinentur, quae non susque deque formatae sunt, et constitutae, sed a lata basi incipiunt, et ad concavam, seu pronam superioris tabulati faciem lato, ac protenso epistilio proten duntur, instar clavi utrinque capitati pollicis lati longitudine, ita ut fornices, et hypogaea videantur, infimi ac supremi orbes exigui, et an gusti, medii amplissimi, reliqui orbes mediae amplitudinis. Singuli plurimis cellulis abundant sexangulis, in quarum quibusdam Vespae adultae, in aliis fetus iuniores, attamen perfecti, et alati, aliis Vermiculi condebantur, qui omnes posteriori parte sursum siti erant, capite deorsum.

De altero nihil singulare occurrit. Phialiforme, erat collo angusto, contra ventre capa cissimo, cui latus pediculus appendebat. Materia constabat subtili, membranosa, qua undique circumductum erat. Forfice per longitudinem dissectum, tres membranas, illasque inani spatio distinctas, per quas circumcirca percurrere poterant, exhibebat. Prima membrana, exteriore minor, secunda amplior, tertia omnium minima conspiciebatur. In intimae medio, septem cellae eaeque sexagonae erant.

Victus Apollonio w)mobo/roi, Aristoteli mhlobo/roi, quod crudis carnibus malisve maturis vescantur. Sed nec pyris, prunis, uvis, floribus fructibusque variis parcunt; ncc ulmorum succo, saccharo, aut melli. Muscas etiam grandiores venantur et amputato iis Plin. H. N. l. 11. c. 21. Arist. H. A. l. 9. c. 41. Plin. H. N. l. 11. c. 33. capite, reliquum corpus auferunt, ne apibus quidem parcentes. Serpentib. avide vesci apud Plin. legimus, eoque alimento mortiferos ictus facere.

Arist H. A. l. 9. c. 41. Sexum agnoscit Aristoteles. Maiores et robustiores mares, instruunturque aculeo: minores imbecillioresque feminae, et carent eo. Matrices vocari possent, nisi eas Arist. latiores, ponderosiores, crasiores, et vespis maiores poneret. Dari sexus, apud quosdam indicium, quod, si vespam ex pedibus ceperis, et bombilare liveris, quae aculeo destituuntur advolent. Coire visas fuisse, idem ipse scribit: alii ambigunt Vincentio, agrestes cum domesticis rem habent. De Generatione ita Aristotel. duob. locis. Primo, Crabrones vespaeque favos exaedificant pullis suis, si ducem habeant nullum, eumque palantes quaerant. Ac crabrones quidem in sublimiloco: vespae inforamine: quae ducem habent sub terra. Horumitem favi sexanguli, quemadmodum ut apum, compositi non e cera, sed ex corticea materia et araneosa. Ad cellae latus deponunt fetus suos guttae magnitudine, quae parieti haerent. Non omnibus in cellis tamen simul fetus est: sed in quibusdam adeo grandes, ut etiam volare possint: in aliis nymphae: in aliis vermiculi adhuc. Quibus solis subest stercus, sicuti etiam in apum genere. Ac quandiu nymphae sunt, neque moventur, et obducuntur folliculo. Altero. Arist. H. A. l. 9. c 65. Scal. edis. Duces ubi cepere locum conspicuum, ineunte aest ate fingunt favos: et constituunt, quae vespeta vocantur pusillae. Puta, quaternis ostiolis, aut prope modum: in quibus vespae oriuntur non autem matrices. Quibus adultis, deintegro, praeter superiores telas, alias maiores construunt: atque his aduli is alias. Adeo ut ad finem Autumni plurimae et maxima vesparia sint. In quib. dux, quem matricem nominavimus, non amplius gignit vespas sed matrices. Oriuntur hae, grandiorum vermium specie in quatuor aut non multo plurium inter se continuatarum Plin. H. N. l. 11. c. 21. superior: cellar. labris summis. Plin. addit. Fetum ipsum inaequalem et barbarum aelium evolare, alium in nympha esse, alium in vermiculo. Et autumno non vere omnia ea. Maximo numero matrices oriuntur, si anno proximo vesparum et imbrium copia praecesserat. Vermiculi antequam in Nympham transeunt oblongi sunt, vermiculis in carne (e)ulas2\ vocat Hippocrates) et in avellanis nascentib. non dissimiles, albicantes, in cisuris notabiles, extremo corpore cra ssiore, linea nigricante per dorsum discurrente, sine pedibus non repentes, sed huc, et illuc se volutantes et moventes. Deposito fetu, tenui quadam pellicula cellas obvestiunt, qua, ubi ad perfectionem ducuntur perfracta, egrediuntur in lucem, et a biduo volucres circumvolant. Plutar. in Cleomene. Antigon. in Mirab. Plin. H. N. l. 11. c. 20. Oriri et exputricertum. Ex equi cerebro nasci prodidit Pachymerius; ex carnibus, Plinius, Plutarchus, et Antigonus. Nasci ex asini corio, apud Isidorum: ex Crocodili sanguine vel cadavere apud Horum; ex putredine arborum et fructuum apud Albertum legimus. Ex senis cervi, capitis sub oculo terebrato osle concrevisle, Vincentius Belluacensis, ex vetustissimo quodam auctore tradidit.

Aetas. Vitam quod spectat, matrices bimatum non superant: Operariae una cum autumno finiunt aetatem. Imo, inquit Moufetus, ut rum matrices sive duces an ni superioris, novellis iam procreatis ducibus intereant, una cum vespis novellis, idque similimodo semper eveniat, an amplius etiam temporis possint vivere, multi dubium relinquunt. Agrestes vivaciores habentur. Vitae brevitatem, tenacitas compensat. Nam si alvos a capite, hoc a pectore seiungas, ferient tamen, et quidem nec levius quam antehac. Circulariter volant, quia cauda destituuntur. Usus. Cedunt tinunculis, hirundinibus, noctuis, taxo, et vulpi in cibum. Vulpes caudam in vespetum inserit: onustam, ad arbores allidit: et mortuis vespis vescitur. Pseudosphecem, quam solitariam vocant, sinistra apprehensam atque annexam, (quae prima eo anno capitur, maxime conducit) contra quartanam laudat Plin. H. N. l. 30. c. 11. Plinius. Mizal dus aquae ex vespis stillatitiae meminit, quae tumores absque dolore excitet. Inflativum esse necesse est. Curatur ictus si contuasa vulneri imposueris, vel emplastrum ex terra furnorum, acero, et muscarum capitibus. Alii extra sucum citrulli, folia teneriora siliquae Plinii, salviam cum aceto, cretam in pulverem redactam, melissophyllon cum oleo, asparagum tritum cum melie, fimum denique bubulum laudant': intus, sucum sampsuhci cum bolo Armeno et agresta folia tenuiora lauri cum vino; Altheae decoctum ex posca; rutae vel melissophylli sucum; folia eiusdem commanducata, etiam commendant. Si a venenatis ictus est, quod stupor, delirium etiam ostendunt, locus primo scalpello aperiatur; dilatatus sugatur, insequenti cataplasmate ex terrae in qua vespae nidificant rasura, cum aceto subacta. Inter praeservativa, malva et althaea palmam tenent. Quomodo capiantur vide apud Moufetum. Inserviunt et ad praesagia. Longam portendunt Steph. de Agric. 1. c. 8. hiemem, si ante finem Octobris apparuerint: pluviosam ac frigidam, si multis in Iocis, ante Vergiliarum exortum, subterraneos specus glomeratim ingrediantur: ingentes imbres, si multae autumno generantur. Theophrastus de sign. tempor. Aratus in phaenom. theon in Comment. Scilicet, frigida cum sint animalcula, subterraneos quae calent specus subeunt: et quia nonnisi terra humida et vaporosaprocreantut, nimiam humoris copiam, si copiose proveniant, indicabunt. Capuae, ingens earum multitudo quae in aede Martis consederat, hostium adventum, et et urbis in cendium quasi praesagiebat.

Differentiae. Differentiae vesparum sunt plurimae Aristotel. silvestrium, domesticarum, Arist. H. A. l. 9 c. 41. matricum, seu Ducum et Operariarum Plin. H. N. l. 11. c. 21; meminit. Apud Plinium sunt Ichneumones, et Pseudosphecae. Apud alios occurrunt, pa/rnopes2, pemfri/dones2, bembi/kes2, parvae, magnae, flavae, Indae, spuriae, venenatae, solitariae, Laertae, Aculeatae, non aculeatae. Aldrovandius duodecem species quas observavit descripsit, quarum icones damus. Moufetus duas ex Hungaria accepit, quae etiam hie exhibentur.

Ferum illud et Silvestre genus rarum est. In montib. et silvis nascitur. et non sub terra sed in quercu nidificat. Grandius est, porrectius, nigrius, varium, longius, fortius aculeatum. ictuque a cerbius. Auctores sunt, ter novenis punctis interfici hominem. Vivit toto anno; et hieme, caesa arbore, evolat. Hiemem in latebra Moufett. de Insect. p. 45. exigit. Moufetus semel in silva Essexiensi cum vitae periculo observavit. A toto examine obrutus fuisset, nisi aliquot genistae ramulis sese defendisset. Varro R. R. l. 3. c. 16. Varro pilosas magis facit. Domesticae, quae et Cicures, et placidae, seu mitiores, minores sunt. Dividuntur in Matrices et Operarias; quarum illae biennio durant, et maiores sunt. Plinius clementes facit. Latior earum, addit, species: dubiumque an habeant aculeos, quia non egrediuntur. Operariae in opere versantur, et matres pascunt. Ichneumones, minores sunt quam aliae, et unum genus ex araneis perimunt phalangium appellatum, et in nidos suos ferunt, dein de illinunt, et ex iis incubando suum genus procreant. Vocanturita, quod i)/xnai, exiles nempe et graciles videantur. Pseudosphecae caput, fuscum, duo brevia et gracilia in fronte cornicula; oculi magni, nigri, prominentes; os oblongum, bifurcum, pectus crassum ac prominens, quibus tres utrinque pedes affixi; scapulae densae, gibbosae; corpus procerum, gracile, articulatum; alae fuscae, duae; pedes hirsuti, et et colorem alarum assecuti.

Parnopes uvas tam maturas quam immaturas exsugunt. Unde ita dicantur, nescire me fateor. Noctuarum stridularumque praeda sunt. pe/mfrh/dwn, Nicand. in Theriac. Nicand. Scholiasti, est animalculum sfhkw=des2, minus ape, maius formica, aligerum, albo nigroque colore varium. Montes saltusque incolit, et e fruticum floribusmelleos sucos carpit, et in cavis quercubus stabulatur. Idem esse cum tenqrh/nh, aut tenqrh/dwni, non facile dixerim. *be/mbic apud Nicandrum ex vesparum quoque genere insectum, me/lan kata th\n xroia\n, ke/ntrw| xrw/menon, coloris nigri: aculeo ntens: Vocatur, ni fallor, et be/mdic. Nicander silvestre et montanum facit. De pervis Ardoyn. l. 8. de Vanen. nihil singulare occurrit. Magnarum, quaedam capita nigra, et aculeos plurimoshabent. Flavae Ardoyno citrinae, in duas divisae partes in medio tenuissimi ligamenti benesicio haerent. Indae sunt et domesticae, quae innoxiae; et silvestres, quae virulentae. Quas Oviedus descripsit, sunt corpore magno, colore Luteo, ad album tendente, alis maculatis nigris, extremitate aliquantulum albicante. Spuriae apum aut muscarum figuram Moufet. l. c. obtinent. De Venenatis in silvestribus et Indicis dictum. Laertae huc spectant, quia mortiferam plagam, ut laertae viperae formicae inferunt. Solitariae in muris et aggeribus congestis nidificant. Ante ostium foraminis luto sa ponitur porticus. Longitu do eius duosquasi transversos digitos aequat: intus laevigato luto emplastratur. In aculeatas et non aculeatas distinxit Aristoteles.

Aldrov. de Ins. l. 1. c. 6. p. 202. edit. Desuis ita aldrovandus. Quae a me observatae sunt vespae.

Bononiens. Prior vesparum omnium, quot quot observavi maxima est toto corpore atro, praeterquam, in superna alvo, ubi quatuor sunt maculae lutee, illae sc. quas albas icon exprimit. Caput minus, quam in plerisque aliis a cervice distinguitur, in quo oculi nonnihil lutescunt. Antennae sunt magnae, et latiores, quam in aliis, nigrae, nigri quoque pedes, et hiruti. Alae argenteo, et aureo obscuro ad castaneum inclinante resplendent.

Secundum genus est vespar. minimarum, alis proportione latiusculis, et oblongiusculis subslavi coloris. Corpore toto ex nigro ad castaneum vergente, sed zonis ex alvo flavis ad croceum inclinantibus distincto. Caput erat exiguum valde, punctis duobus croceis fere, superne insignitum. Oculi nigricabant, antennae nigerrimae in extremo obtusae, Pedes exigui, colore croceo.

Tertia magnitu dine Vespae vulgari compar, vel paulo minor, sed tota atra, antennis, pedibusque longissimis, capite ovali, alvo breviori, lineis exiguis transversalibus, su bflavis distincta, tenui ligamento pectoriannexa. Alae vero argenteae, splendidae, subrubris velut venulis percurrentibus praeditae.

Ex minimarum genere sunt quarta et quinta: quarum prima tota atra est, capite nimirum, pectore et alvo, quae partes fere aeque magnae sunt, quod in aliis non observabis: Pedes quoque nigri sunt, et leves, antennae item nigrae et exiles: Alae fuscescunt. Altera capite item est nigro, rotundo. Huic antennae brevioressunt, sed nescio quid velut tricuspidem exserit; pectore est angusto, qua capiti haeret latiore, ac lutescente, qua alvo angustiore et nigro, alvo fere rotunda, primo lutea, dein modo lutea, modo nigro varia. Alae ad aureum colorem accedunt.

Allatam ad me eam, quae sexto loco depingitur, propter miram capitis formam. Simiae quodammodo aspectum aemulantem, Vespam sinuformam nominavi. Tergore est craslo, rubicundo: rubicundo it. vertice, oculis nigris, maiusculis, infra linea semilunaris, ceu os constituit. Alvus it. crassa est, sed tenui pellicula tergori adhaeret: Anterius nigricat, in extremo candicat, punctis transversalibus nigris. Alae fuscae, sed perperam duas tantum pictor expressit.

Septima inter magnas et parvas ambigit, tota atra, sed maculis undique aureis, aut flavis interstincta, iis autem, quae in expressa icone albae apparent. Pedes non ut in aliis Vespis, tenues, sedcrassi respectu corporis, quod compactius est, colore subcroceo antennae aterrimae, exiles, et breves, Alae cinereo luteo.

Octavae icon, Vespae est imperfectioris, quam ut posset volare, seminympha adhuc, ut ex nympha recens orta. Corpus ex albo ad luteum vergere incipit, nondum maculis dist inctum. Est eius generis, quod decimo subinde loco depingetur, nimirum favis in sidens.

Nona pectore est longissimo, alvo mediocris longitudinis, ita in vicem haerent, ac si duae diversae essent Vespae. Tota flavo et nigro colore alternatim constat, pedes et antennae sunt longi, sed valde tenues, coloris ferruginei. Ferrugineae quoque alae sunt quatuor, quamquam tinae tantum sint depictae. Caput quoque luteo, et nigro colote variat.

Decima eius dem omnino cum novissme descripta coloris est, sed breviori pectore. Vespeta talia quali in si det, fere aedificat, vel ad fen estras, vel ad arborum ramos, vel alicubi alio in loco.

Undecima elegans genus silvestrium vesparum est, alvo miniacei coloris, sed annulis nigris, et nigra podicis extremitate. Alas habet quatuor, oblongas, sed angustas coloris ferme cinerei. Pectus, et dorsum nigricant, et ad ferrugineum vergunt. Caput eius dem est coloris, rotundum, exiguum: antennae vero longiusculae, nigrae in extremo acutae.

Duodecima tota est coloris fusci, ad atrum vergentis, pedibus longiusculis, longis item antennis: capite, et alis nonnihil ad ferrugineum accedit.

Decimotertio, ac postremoloco depictum Vespis congener iudicavi, quamquam revera nondum didicerim an favificet. Corpore ex procero, nigro, et flavo coloribus vario, tenui. Alas pictor duas expressit, sed numquid vel duas, vel quatuor habeat, ut quod res est dicam, ignoro. Capite interim Vespas potius, quam Muscas refert. Antennae in extremo obtusae sunt. Pedes sublutei. Moufeti Hungaricae, quas Vienna accepit, dorsis erant luteo atroque varie pictis; Corniculis huic pilosis, illi glabris; tertia pene parte vespis vulgarib. maiores.

DIVERSUM a Vespis Crabrones genus pono, quod in corpore tantum discriminis appareat. Nec placet ab Aristotele et aliis abire, qui diversis capitibus de iisdem egere. Nomen. Nomen ipsi apud Latinos vela Crabra in agro Tusculano, ubi perfrequentes sunt; vel a cabo, seu caballo, ex Isid. l. 12. quo creantur, ut Isidoro visum, obvenit. Scaliger a craceo deducit, a quo Crabet et Crabro: alii a kre/as2 caro et bo/ra cibus, quod carnibus vescantur. Graecis est au)qrh/nh, forte quod ictu carbunculum excitet.

Descriptio Moufet. de Insect. l. 1. c. 9. Duplo vespis sunt maiores forma proxime ad easdem accedunt. Alis instruuntur quatuor, quarum externae internis duplo minores, et humeris obscure fuscis et castaneo colore tinctis, affiguntur. Pedes habent sex, eiusdem cum pectore et humeris coloris. Caput oblongum, croceum. Oculi sunt propenduli selhnoeidei=s2, inter quos antennae duae oriuntur, falcis aemulae, eiusdem cum pedibus coloris. Venter tenui quasi silo humeris annectitur: cuius anterior pars media, fusco colore, et cingulo croceo notatur: posterior, tota crocea videtur, octo fuscis punctulis notata, una cum triangulo parvo, incisuris praeterea quibusdam in utraque parte exsistentibus, quib. se extendere et contrahere pro lubitu possit. Iuxta ventrem maculas utrinque quatuor nigras habet, et in cauda, aculeo longo, robusto, et maxime venenato armatur. Hoc inter crabrones et vespas intercurrit discriminis, quod vespis sint maiores, alvum minus gracilem habeant, eiusque pars, quae tenui ligamento thoraci annectitur, multo sit latior, thoraxque compactior.

Locus. Arist. H. A l. 5. c. 23. Plin. H. N. l. 11. c. 21. Favos (au)qrh/nia Suidae) sub terra, quam formicarum instar egerunt, faciunt: duce ab alveis aberrante, sublimia et arbores petunt. Ideo Plinius in ca vernis arborum degere scripsit. Nidos ad amussim omnes fere sexangulares aedificant. Exterior facies candidis ferrugineisque segmentis distinguitur: materia membranacea est, et betulacei corticis per aestum in laminulas fatiscentis peraemula. Lenta quadam saliva, et gommosis foliis, plurib. ob prolem tabulatis adaucti Aldrov. de Insect. l. 1. c. c. 7. p. 229. eleganter poliuntur. Duos Aldrovandus observavit, de quib. ita scribit. In veniuntur quinis aut senis, et ut plurimum sex ordinibus, seu tabulatis constricti, cuiusmodi is erat, quam agricola meus, cum quercumper medium serra divideret, offendit: cuius cacumen in superna trunci cavi parte situm, tecti loco fungebatur, substantia meinbranea betulae mediano cortici simili, quam ex populi nigrae et salicis ligno putrilaginoso, ac pulverulento ab exedente carie, humore glutinoso iis pcculiari, compingere dicuntur: nec ea contigua, et folida est, unica veluti membrana constans; sed pluribus: ita ut lancellae plures sibi mutuo adhaerentes videantur, in eo, quod inter ipsas intercedebat interstitio, rotundos quosdam ductus canalium modo seu fistularum continuo ad fundum, seu ultimum orbem via, effinxerant, per quos supernae deorsum ferri possent, in fundo autem cortex, quo totus alveus circumvestitur, patulo aditu dehiscebat, utpote per quem alvei penetralia subeuntes, ad singula tabulata ascendunt, inerant enim, et singulis tabulatis sua foramina satis ampla, per quae in singulas cellas singulae se recipere poterant. Observavimus quoque alveum tam prudenter ab his fuisle conditum, quam ab aliis quibusvis, aut apibus aut vespis, nam superna arboris cavae parte uno latere, in quod nonnihil parte superiore reclinabat, suspensus erat, eo situ, ut cellularum oscula deorsum propendentia fundum antri arborei spectarent, et crabrones ac eorum Nymphae, et vermiculi capite deorsum tamquam ruiturae conderentur, nec id aliam ob causam quam ut ab omni aeris iniuria, et quae desuper in ea arbore incidere poterant, pluvia, aliisque utpote adrepentibus tutiores essent. nam si cellulae ea parte, qua patent, caelum spectassent, magnis certe incommodis obnoxii fuissent, singula autem tabulata eiusdem erant materiae, cuius cortex exterior versicoloribus lineis albis dico et ferrugineis, tamquam segmentis interstinctae. Reperiuntur nonnulli quoque alvei Crabronum maiores multo, quam praedicti, et septem tabulatis exornati eiusmodi rure meo in tuto reperi trabi appensum, altitudine duorum dodrantum circumferentia, quinque iisdem lineis aut cum superiori eminentibus albis et ferrugineis, tabulatisrotundis tamquam orbib. cellulis plenis, digitum transversum altis, quae digitorum duorum latitudine a se invicem distabant, ad facilem singulis ingressum; haec columnis optime erant fulta, in superiore huius nidi parte foramina erant maiora, in quibus parentes degebant, in inferiori minora, in quibus filii.

Victus. Quia Cibum in favis per hiemem non recondunt, ideo ieiuni tum latent, et plurimi moriuntur. Vescuntur muscis maioribus. Captis caput abscindunt. Uvas corrodere vel inde constat, quod autumni tempore frequentes vites circumvolitent. Arist H. A. l 9. c. 42. Carne quia magna ex parte, Aristotele teste vivunt: ideo in stercorib. saepissime versantur. Aves ubi caeperint, Moufet. l. c. accipitrum ritu, caput primo vulnerant, deinde abscindunt. Pennius in Petropoli, in publico urbis vico, pasleri accidisle vidit. In In dia oleum, butyrum et reliquos cibus infestant, ut nihil intactum fere relinquant.

Generatio O vid. Metam. l. 5. Landus de Num. vet. Aristot. de Gener. l. 3. c. 10. Ex equorum cadaverib. oriri, plaerique cum Ovidio, sentiunt: ex asini cerebro Landus; ex duriore carnium equi parte, ut vespas ex teneriore Moufetus. De Coitu ita ex Aristotele et Plinio Aldrovandus. Quos (verba sunt Aristotelis) ad generationem, cognatorum iis (Apib.) animalium pertinet, ut Grabronum, Vesparumque, similis quodammodo ratio est: sed defuit his locuples naturae dotatio merito. Nihil enim apum genus habent divinitatis. Generant quippe matrices vocatas, primosque favos confingunt. Generatione vero coeundo inter se finguntur. Visus est enim saepe eorum coitus. Feturam autem Apum modo instillant ad latus cellularum fa vi, et parietibus admovent. Sed quemadmodum Vesparum fetus, ita quoque Crabronum haud est aequalis, nam aliis cellis grandiusculus in est, ut que at volare, aliis Nympha, aliis adhuc vermiculus. Excrementorum vermiculis tantum ut et in Apum genere est. Nam ut ait Aristoteles, Apum et Crabronum et Vesparum vermes, quam diu recentes sunt: tantisper et stercus emittere videntur: at cum formae lineamenta receperint, sub qua facie Nymphae appellantur; Iam neque cibum praeterea conquunt, neque ullum reddunt alvi excrementum, sed coercit, et contracti quiescunt, nec ullo pacto movere se patiuntur, usque dum species destinata perficiatur, quo pacto evolat proles rupto quo continebatur folliculo, Ceterum quod fetus inaequalis sit, Plinio quoque traditur, Fetus (inquit tam de Crabronibus quam de Vespis) ipse inaequalis est et Barbarus (alii legunt ut Barbaris) alius evolat, alius in Nympha est, alius in vermiculo. Et autumno, non Vere omnia ea. Plenilunio maxime crescunt. Mellis quoque paululum quantum gutta, in cellis Crabronum e regione parari scribit Aristoteles, Schadonesque huius generis non vere, sed autumno fieri, crescereque plurimum plenilunio.

Antipathia. Palla. R. R. l. 8 tit. 7. Vespis amici sunt. Ideo percussi a Scorpionibus, nec a Vespis, nec a Crabronibus feriuntur. Muscis inimicos esse de victu dictum. Inter Caniculae et Arcturi ortum, apibus prodeuntibus ante alvearia plaerumque obsidiantur. Iuvencis quoque sunt infestissimi. Melis plenio illorum antra ingreditur, totam que familiam destruit.

Aldrov. de Ins. l. 2. c. 13 HActenus de Anelytris quadripen nibus membranaceis, favificis dictum: iam de illis quae non favificant agemus, et primum de Cicada. Nomen. Nomen apud Latinos invenit. seu quod cito quasi cadat et evanescat; seu quasi ki/kos a)/dwn. Apud Graecos pro regionum, sexus, aetatis, et magnitudinis ratione, varia obtmuit. Generaliter vocatur te/ttic, Eleis ba/bakos, Sidetis seiga\r. Ponticis ba/traxos, Cretensibus su/mfuggon, Suide popularibus e)/rsh, quod rorem exsugen do vivat. Femina non vocalis Aeliano est kerkw/ph Athen. Dipnos. l. 4. Hesych. in Lexic. et kalamai=a: Athenaeus tamen simile cicadae animal credit, Novella, ki/kkos et ki/llos, parva kalamai/a, kalami/das2 et kerunh/tas2 alii dicunt. *tettigo/nia etiam Cicadastras significant, ut apud Caelium legimus. Epitheta apud auctores plurinia invenies. Dicuntur pelali/des2 a volando: tetrapteluri/des2, quod quatuor pennis in aere remigent: a)mh/troi, quod nimio cantu se oblectent: fi/lombroi, quod tempestate pluvia plurimae nascantur: h(liomanei=s2, quod insano solis amore capiantur: ai)qali/ones2, para\ to\ ai)/qesqau u(po\ tou= h(li/ou, quod a sole comburantur: kuano/pteroi, quod alas cyaneas Virg. in Culic. Nemes. in Eclog. habeant. Virgilius querulas et argutas dixit. Nemesianus aestivas: quidam graciles dixere. Pontanus Choralistriam vocavit. quod alternatim et chori instar canat.

Descriptio Vulgares ita Moufetus descripsit. Vulgarium caput pronum, magnum videtur; et pentagonum imitatur, lateribus inaequalibus finitum. Colore est viridi nigricante; (Aldrovandus superiorem corporis partem nigram ponit, Mart. l. 1. Epig. 116. inferiorem ad nigrum vergentem: unde et Martial. nigram fecit.) utrinque tumulos duos obtinens, eiusdem coloris, sedovalis figurae, et margine quadam fusca circumseptos; fusca item linea tumulos secat medios, mediumque caput iota litera nigerrima dividit. Oculos habet ex fusco non multum viridantes, prominentes quidem et magnos pro corporis ratione: (immobiles adde et lucidos) ut mirer Nigidium, qui cica dis oculos negavit, eos non vidisle. Supinum caput sive facies, diluto ex albo viridiusculum apparet. Inter insecta omnino in hoc animalium genere una, ore caret: habet tamen prolixum quid, compactum, indivisumque, intus plaerumque Arist. H. A. l. 4. c. 30. Plin. H. N. l. 11. c. 37. conditum, quod veluti promuscis, tum oris, tum linguae usum supplet, denis striis transversis affabre canaliculatum. (Plinis linguam forte appellarit: figurae est triangularis, coloris castanei.) Corpus capiti brevissimo collo, vel potius nullo annectitur: Scapulae, ex viridi et nigro maculatae; pectus viride Mart. Epig. l. 3. ep. 93. magis albicat, (durum hoc, ideo Martialis vetulas, pectus Cicadae habere dixit.) è quo tres utrinque pedes tibiaeque erumpunt prassini coloris. (Aldrovandus subtilissimos, et in fine asperos, ut arbores conscendere possent, addidit) Venter, in maioribus duos digitos transversos aequat, latitudine unum: interna ventris pars, peltam refert in apicem desinentem, et limbo duodecem tredecemve articulis constante cingitur: intus incisurae aliquot apparent concolores ventri, caudamque extremam mares, id est, minores, fissam habent; feminae contra integram. Dorsum nigricat, septem vel octo lineis et incisur is virentibus, transversim ductis ornatum. Alae pulcherrimae, argento illitae, naevisque fuscis et maculis cum ornatu pictae, externae internis duplo longiores sunt, magisque Plin. H. N. l. 11. c. 16. 18. variegatae. Membraneae quia sunt. ideo u(meropte/roi vocantur. Pennarum illis natura quae apibus, sed pro corpore amplior, dixit Plinius.

Locus. Arist. H A. l. 5. c. 30. Non visuntur in septentrionalibus regionibus, quod frigus aversentur. Nec apud Cyrenam in campo ullae, cum circa oppidum multae proveniant. In nemoribus umbrosis frustra quaeras. Ideo oleas, quia minus opacae ambiunt. Nullas in Gecala agri Nolani monte, nullas Neapoli proditum: seu Maronis magia id factum, ut Nipho placet; seu incolarum industria qui arcere norunt, seu terrae ipsius genio. Scio quid signis et scripturis, quae stoixei=a, adscribatur. Copiosas Italia, narbonensis Gallia, Plin. H. H. l. 21. c. 27. et Aegyptus ferunt. Mirum vero, in Milesia regione paucis esse locis. In Cephalenia amnem quendam penuriam Aldrov. de Ins. 2. c. 13. earum et copiam dirimere. In Dulichio maris Ionii insula idem observatum. Vesuvium, qui agrum Nel. l. 1. c. 1. Nolanum a meridie claudit eas nescire; Abellam, quo monte idem ab Arcto sepitur, plurimas producere. De mutis et vocalibus in Differentiis agemus.

Victus. Arist. H. A l. 5. c. 30. Virg. Ecl. 5. Rore vesci, praeter Aristotelem, Theocritus et Virgilius prodidere. Excitatae, cum subvolant, in quit Plinius, humorem reddunt, quod solum argumentum est, rore easdem ali. Quia vero ore carent, quiddam aculeatum linguis simile pro eo habent, et hoc in pectore est, quo rorem lambunt, Altom. l. de Manna. Antonius ab Altomari ex fraxini et Ornipraecipue ramis cortici. busque lacrimam sugere dixit. Ex herbis vel de herbis more papilionum id facere, probabile est; tum quod ieiunae semper et inanes reperiantur, tum quod nihil excernere Arist. H. A l. 4. c. 7. conspiciantur; nisi forte ubi plusculum roris absorpsere, superfluam eius partem, ut rustici notarunt, removendo eiciant. Aristoteles tamen Arist. de part. anim. lib. 4. c. 5. alimentum Cicadarum, in ipsa corporis humiditate situm esse, opinari videtur: foramenque se conspexisse dicit, per quem aquosum qui in ventre continetur humorem, eiciunt.

Generatio Isidor in Origin. Ex Cuculorum sputo nasci fabulatur Isidorus. Provenire et ex putri, ver isimile est. Vidit Baldus Angelus sub quercubus rarioribus, imperfectas, forma folita, albas, et sine alis effossas, cum terra non culta, et ad Orientem obversa foderetur. Novimus et Anguillas ex limo nasci, quae postea more ceterorum animalium generant: Basil. in Hexaem. et circa Aegyptias Thebas post vehementes in aestibus pluvias, universa arva soricibus impleri, Basilius prodidit. Sed et lutum, si non debito tempore proscindatur, Cicadas Plin. H. N. l. 11. c. 26. proferre, testatur Paracelsus, et ante eum Hesychius. Ordinarie per coitum generant. Coitus supinis: masque inserit in feminam, quae genitali reciso, recipit quod a mare inicitur. Asperitate quae in dorso, excavant feturae locum in terra. Quaproqter magna Cicadarum, in agro Cyrenensi copia est. Pariunt et in squillae caulibus: et in arundinibus quibus vites eriguntur, nidos feturae cavant. Ova alba deponunt. Fit primo vermiculus: dein ex eo, quae vocatur. Tettigometra, Plin. H. N. l. 12. c. 26. (theca est, aureliae papilionum similis) cuius cortice rupto, circa solstitia evolant, noctu semper: primum nigrae atque durae. Tettigometra in eo a Chrysalide differt, quod in hac nulla sit partim distinctio: in illa, caput, oculi, pedes, ceteraeque partes exceptis alis, apertissime conspiciantur. Color ei subalbidus, sed quimultis lineissub ferrugineis respergitur. Quomodo exeat, Aldrovan di verbis visum exprimere. Cum e Tettigometra egredi cupit, inquit ille, ascendit primum arborem, et ilico alicui ramo adhaeret, (quamvis scribat Aristoteles, ubi Cicadae eruperint, oleis et arundinibus insidere) deinde exit parte superiore, in qua rima primum apparet; rupto autem operculo, ut recte scripsit Philosophus, parum in eo relinquunt humoris; nam hoc operculum cum manibus contrectarem, humore aliquo aquoso digitos illevit. Iam tum simul atque Cicada emersit, toto fere corpore viridis est, dein superiore parte aliquantum ad castaneum vergit, quae spatio unius diei subnigro fit colore, insidet tam diu huic exuvio, donec volare incipiat. Imbecilles enim primum sunt alae pedesque, ut difficulter incedere queat. Exuvium hoc tra/pin dici Hesychius reliquit: aliis est Lueret. l. 4. et 5. leburi\s2 et gh/ras2. Lucretius modo tunicam, modo folliculos nominat. Aestare deponi ad dit.

Aetas. Hieme, imo in autumno perire, apud Aristotelem et Plinium habetur: in montium antris aut terra se condere, ex Aristophane quidam evincere conantur. Temperamentum in causa, quod quam aliss insectis frigidius.

Cuculo infestas esle, eumque audita voce invadere, creditum quibusdam. Ideo sub exortum caniculae cuculare desinunt.

Cantus. Quia sonoram vocem edunt, inter insecta e)gke/lada numerantur, tetti/zein id Graecis, fritinnire Latinis. Theocrito a sono te/ttiges2 lalagew=ntes2 dicuntur. Ambrosius dulcem in exiguo Ambros. Hex. c. 2 i. gutture Cicadae cantilenam dixit. Platonis eloquentiam Simon Sillographus, Cicadarum cantilenis comparavit: eundemque sonum et citharae et harum veteres tou= tereti/smatos nomine vocabant.

Incipiunt autem aestate canere; minores citius, quod citius e Tettigometra exeunt. Achetas sub Syrio astro canere, cum caprae et vinum optima sunt, apud Hesiodum habemus. Plinius cantus acerrimi facit, quo tempore Scolymus floret: floret autem sero, diu, et aestate. Alibi solstitium, aestivum scilicet, ponit. Aliquot post auroram horis, cum sol validius ferit, canere, vel Virg. Ecl. 2. ex Poetis colligi potest. Hinc Virgilius

Quam diu canant sciri non potest: autumno silere cognitum.

De modo non convenit. Aegyptii per aculeum emodulari, et motu suo stridorem ciere, veluti plectrum quo citharae pulsantur, opinati sunt. Bas. Hexa. Hom. 8. Cardan. de variet Rer. l. 7. c. 28. Basilio, aeris respiratione id fieri visum. At quia et pulmonibus carent; et capite, cui illa fistula inhaeret orbae, canunt, nihil horum est. Multo minus verum, vel dentes inter se atterendo, quos in commissura Scapularum haberent, id facere, vel alarum attritu, (haec Procli Diadochi sententia) quod locustis suetum. Membranulae sub flabellis (sic vocant operimenta illa duo, post postrema crura ventri adhaerentia) reverberationi id adscribendum. Arist. H. A. l. 4. c. 9. Sonant quippe, ut brevissime Aristoteles, alliso ad membranam septo transverso subditam spiritu. Nam dum illa eo pacto distenditur ac remittitur, sursumque ac deorsum impellitur, sonus erumpit stridulus, non secus quam in puerorum arundineis fistulis pellicula tenui constantibus; qua depressa, intenta, vel vibrata, sonitum fieri necesse est. Aelianus Arist. H. A l. 1. c. 20. Pier. Hievogl. l. 26. kata th\n i)/cin lalesta/tous2 esse dixit. Pierius Valerianus, colliso, attrito, agitatoque cavo utero. Quia vero hae partes sub alis, haud improprie veteres Poetae, Cicadas sub alis canere dixerunt.

Natura. Moufet. de Insect. l. 1. c. 17. Hom num ita gaudent consortio, ut agros messorib. vacuos si viderint, submissius et rarius canant: si concinentes hos audiverint, maximo laterum cantu, polu/fwnoi kai\ o)cu/fwnoi adstrideant. Aestatem certo praesagiunt, nec unquam post Cicadae adventum frigus redi???sse visum est. Quod si citius solito aliqua die cecine???int, aestum maiorem exspecta. Tempestuosum tempus, si ab austro venerint: morbidum et pestilentem annum, Mercurial. depesie c. 6. si frequentes appareant. Rarae tamen An. MD LXXV. grassante in Italia peste visae, quood rore destituerentur.

Usus. Aristoph. in Horis. Athen. Dipnos. l. 4. c. 2. Vescebantur Athenienses assis, quales et in Cotiis convivio appositas Athenaeus auctor est. Ante coitum Parthimares praeferunt; a coitu Plin. H. N. l. 11. c. 26. Arist. H. A. l. 5. c. 30. feminas, ovis earum correpti, quae candida, suavissima eadem antequam cortex cadit, si Aristoteli credimus. Carabi Americae iuxta sinum Darienem populi, siccas vel salitas apponunt. Pro aliis mercibus commutare, Oviedus prodidit. Cedunt et canib. in escam: idque canis Aldrovandi exemplo.

Habent et in Medicina locum. Trallianus exsiccatas, et contritas alis ac pedibus abiectis, in balneo cum mulso, contra calculum exhibere iubet. Galenus a quibusdam, tres, quinque aut septem cum parib. piperis granis, in Colica laudari scribit. Apud Aeginetam, compositio diatettigon occurrit: quam et apud Myrepsum invenies. Quidam ad urinam ciendam cantharidib. substituunt. Aetius, tres ex vino exhibet. Utilissimum eaedem apud Aretaeum contra vesicae laxamentum remedium. Aridae et tritae cum aqua et radicis nardi pauxillo elixantur. In iisdem aeger, loco balnei, ad vesicae laxamentum, desidere iubetur. Lanfrancus ad frangendum calculum Cicadar. spodium, ex aqua raphani vel cicer. decocto magni facit. Merum an aqua dilutum vinum sit, Cicada cognoscitur. Natat si illud: si hoc mergitur, si Gaudentio Merulae fides.

Differentiae: Cicadarum plura sunt genera; quorum quaedam, quod solo nomine ab antiquis prodita sint, difficulter Arist. H.A: l. 10. c. 44. cognoscuntur. Aelianus, Membracis, Lachetarum, Cercopis, Acheto, et Acanthiae meminit. Quid sibi per priores velit, non intelligo. Cercopae Dalechampio, sunt feminae, mutae, pusillae, oblongae. Acanthias epitheton potius est quam generis nomen, seu ab acantho seu spina in qua habitare solent; vel ab Acantho Athamantum urbe in Aetolia, ut Stephanus prodidit; quae quoniam fere consilescunt, inde receprum, ut qui non loquuntur, eo insigniantur nomine. Acheta Arist. H. A l. 5. c. 36. et l. 4. c. 7. maior est Cicada. Apud Aristotelem, quoque et Plinium, Achetarum, Tettigoniarum, Minorum, Maiorum, Surculariarum, Frumentariarum, et Avenariarum mentio. Achetae sunt, ut dixi maiores, quorum corpus, sub septo transverso praecinctum distinguitur, magisque sunt canorae et serius prodeunt, et primae intereunt. Ex his Hesychii kw/bac, quam mega/lhn te/ttiga exponit, esse videtur. Tettigoniae minores, et quia minus vocales, ideo Aristoreles a)fw/nous2 dixit. Primae prodeunt, et Plin. H. N. l. 21. c. 26. novissimae pereunt. Gaza Cicadadastras vocavit. Surculariae grandiores sunt, et virides. Frumentariis nomen, quod simul cum frumentis arescentib. appareant. Avenariae cum istis eaedem. Fit apud auctores, et Marium, Feminarum, Locrensium, Rheginensium, Seripharum, Guineensium, et Virginensium Arist. H. A. l. 5. c. 30. Aelian H. A l. 1. c. 20. mentio. Mares vocales sunt; nisi natura soli impediat, feminae mutae, quod dia/zama illud cuius figurafructui Thlaspi parvi hieracifolii a Lobelio depicti, respondet, non habeant. Tam in maiore, quam in minore specie reperiuntur. Rheginense; silent; Locros translatae garriunt. Uterque ager fluvio Alexe qui per profundam vallem decurrit, et Pausaniae Caicinus, Ptolomaeo Locanus, modernis Alesso dicitur. Idem de Seripho insula apud Plinium occurrit. Mutae ibi, si alio Plin. H. N. l. 11. c. 27. Pausanias in Eliacis. transferantur, strident. Idem dixit in Rhegino agro silere omnes; ultra flumen in Locrensi canere: quod et Pausaniae placuit. Umbrosa ibi opacaque regio in causa, unde membranulae inhumidatae minimae panduntur. Arescunt eaedem in Locrensi aprico, et veluti corneae evadunt, unde Moufet. Theat. Ins. l. 1. c. 17. stridor emittitur. Plinius et Aelianus ignorari rationem seribunt. Ex Guinea delata fusca est, eamque Pennius a Ludov. Atmaro accepit. Quae ex Virginia, cinerei omnino coloris erat: alis argenteis, non maculatis. Aldrovandus, praeter vulgarem, sex alia genera observavit, de quibusipse ita. 2. 5. Cicada lineis in alvo ruffescentibus, cum eiusdem tettigometra. Huic in pedibus anterioribus natura duabus providit chelis duriusculis: quibus terram excavat paulatim veris tempore cum e terra prodire coepit; posteriores pedes quatuor in extremitates asperi sunt, quibus et ascendit, et se sustinet, ne in eundem locum recidat: sunt et hi aliquantulum hirsuti; chelas priorum pedum dum tettigometram deponit, relinquit, et in fine praetenues ut cetera insecta pedes adipiscitur, habet et mediocres antennas Tettigometra, coloreque tum plurimum temporis ratione variat. Nam cum primum e vermiculo exit, colore magis albicat, et quanto vicinior est ei tempori, quo tettigometram exuit, eo apparet nigrior. Tettigometram, et alba materia deprehendimus. Cicada minor Tettigonion, aureis lineis pronam partem corporis perreptantibus. Cicada non diu ex involucro egressa lineis viridibus pronam partem depingentibus. Cicada maior Acheta prona, et supina.

Aldrov. de Ins. l. 2. c. 13 ORSODACNA, Gazae Mordella est, quasi ad mordendum concitetur. Constat 4. pennis, ore largo, et pene denticulato pustulasque puerorum appetit. Nascitur secundum Aristotelem ex vermiculis immutatis, qui in brassicae caule generantur.

Arist. H. A. l. 5. c. 19. Plin. H. N. l. 27. c. 4. Ex alatis sunt et Cimices silvestres, iisque quadripennibus et membranaceis. Lectulariis sunt maiores sextuploque eos superant, aeque ac illi foetidi. In malvis saepius, in aliis plantis arboribusque coniferis, in ulmo et salice Moufet. Theatr. Ins. l. 1. c. 29. Cardan. de Rer. varies. l. 7. c. 28. quandoque, reperiuntur. In Dariene quoque provincia reperiri, Cardanus scripsit. Coeunt mense Maio aversis caudis, et finem Veneri per diem integrum vix faciunt. Mas minor, femina maior et latior. Volant sole exaestuante satis celeriter, sed nec diu, neclonge.

Genera sunt varia. Moufetus tres, supinos et pronos, quos inter vaginipennes ponit, repraesentat. Primae, inquit, dorsum, collum, antennulae, atque elytra porrum referunt; alae elytris longiores ex viridi flavescunt, uti etiam oculi et pedes. Secundus undique infuscatur. Tertio corpus nigro rubroque varium, antennae pedesque anthracini. Omnes aureo fulgore hinc illinc micant. Quickelbergius exagro Viennensi duas alias species ad Pennium miserat, aureo nigroque Aldrov. de Ins. l. 5 c. 3. undulatas. De suis ita Aldrovandus. Ii, quos ego diversis temporibus observavi, differunt invicem colore magnitudineque et latitudine, sed pictor deceptus nominis vicinitate exiguum quendam silicem in quo humana facies expressa est, pro Cimice primo, et secundo loco depinxit. Numer. 3. Cantharidis potius quam Cimicis species. Pedibus enim est longioribus, quam Cimices habere solent. Undiquaque colore est