<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://mateo.uni-mannheim.de/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
<teiHeader type="text">
<fileDesc TEIform="fileDesc">
<titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Historiae Naturalis De Quadrupetibus [recte: Quadrupedibus] Libri. </title>
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title>
<author n="Jonston" TEIform="author">Jonston, Jan</author>
<editor TEIform="editor" role="editor">Jonston, Jan</editor>
</titleStmt>
<editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition>
<respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name>
<resp TEIform="resp">markup</resp>
</respStmt>
</editionStmt>
<publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher>
<address TEIform="address">
<addrLine TEIform="addrLine"><anchor n="http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/jonston/vol4" type="href" id="vol4" TEIform="anchor"/></addrLine>
</address>
</publicationStmt>
<notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/jonston/</note>
<note type="pathname" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">vol4</note>
<note type="filename" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">jonston4.html</note>
<note type="titleimage" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">s001.html</note>
<note type="srcfile" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">jonston4.xml</note>
<note type="imgpath" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">vol4/jpg</note>
<note type="imgtype" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">html</note>
</notesStmt>
<sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Frankfurt am Main: Haeredes Matth. Meriani, [1652?].</bibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc TEIform="encodingDesc">
<editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p>
</editorialDecl>
<refsDecl TEIform="refsDecl" doctype="TEI.2">
<p TEIform="p">not necessary</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<revisionDesc TEIform="revisionDesc">
<change TEIform="change">
<date TEIform="date">7 April 2006</date>
<respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Reinhard Gruhl</name>
<resp TEIform="resp">markup</resp>
</respStmt>
<item TEIform="item">text typed - structural tagging completed - no semantic tagging - no spell check except the headlines (the styling of the headlines partially normalized)</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>







<text><gap id="GE"/><gap id="GR"/><body><div1 type="book"><pb id="s164" n="113"/>
<pb id="s165" n="114" TEIform="pb"/>
<head>HISTORIAE NATURALIS DE QUADRUPEDIBUS LIBER III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Quadrupedibus Digitatis viviparis</hi>.</head>
<div2 id="JoQF.03.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>TITULUS PRIMUS <hi rend="italic" TEIform="hi">De Digitatis viviparis Feris</hi>.</head>
<div3 id="JoQF.03.01.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Leone</hi>.</head>
<p TEIform="p">HACTENUS de Bisulcis actum est, sequ untur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tetra/poda</foreign> digitata, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">poluxidh=</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">poluda/ktula</foreign>, quae velsunt <foreign lang="GR" TEIform="foreign">cwo/toka</foreign>, seu vivipara, vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*wo/toka</foreign> seu ovipara. Illa, iterum vel sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Fera</hi>, quae aut sunt feris moribus imbuta, aut difficulter cicurantur, aut si aliquando mitiora redduntur, numquam tamen ferociam penitus deponunt; vel <hi rend="italic" TEIform="hi">Semifera</hi>, vel <hi rend="italic" TEIform="hi">Domestica</hi>, quibus Appendicis loco <hi rend="italic" TEIform="hi">Dubia</hi> addi possunt. Ex illis sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Leo, Pardus, Lynx,</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Tigris, Ursus, et Lupus. Leo</hi>, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">le/wn para\ to\ la/w</foreign>, video, quod perspicaci prae ceteris oculorum acie polleat, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">qh\r</foreign> fera per antonomasiam dicitur. Catulos Aeschylus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)bri/kala</foreign>, vulgus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1ku/mnous2</foreign> abobmurmuram do Poetae <foreign lang="GR" TEIform="foreign">leonti/deous2</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. i. c. 36.</note> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">leonti/s1kous2</foreign> appellant. Plin. ursum Numidicum, dumscribit, Domitium Rhenobarbum Aedilem curulem, ursos Numidicos centum, et totidem Aethiopas <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lipsius Elect. l. 2. c. 4.</note> venatores in circo dedisse, Lipsio appellare videtur. Sed perperam nisi <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> pro Ursos, Leones substituendum sit. Parum enim credidibile est, si Romani pro leone dixissent ursum Numidicum, ignoraturum id fuisse Plinium: qui meminerat et apud Maronem Acestem vestitum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Virgil. Aeneid. 5.</note> induci</p>
<p TEIform="p">--- pelle Libystidos ursae.</p>
<p TEIform="p">Dio quoque seu Xiphilinus ab ursis feras Libycas distinguit; ut taceam, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>. Arist. H. A. l. 6. c. 31.</note> neminem veterum tam insolentis locutionis meminisse. Aristoteles eum capite mediocri, fronte quadrata in medio cava posuit, supercilio eminenti, et nasum versus cuiusdam nubis instar porrecto, oculis caropis, non <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> volubilibus, neque <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> prominentibus. Recentiores medios inter cavos et exstantes <hi rend="italic" TEIform="hi">oculos</hi> notavere, <hi rend="italic" TEIform="hi">nasum</hi>, crassiorem potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> tenuiorem, superiorem maxillam inferiori aequalem, rictum instar ovis amplum, labia tenuia, ita ut partes superiores superiectae sintinferioribus, <hi rend="italic" TEIform="hi">collum</hi> rigens et magnum, mediocriter crassum, <hi rend="italic" TEIform="hi">pectus</hi> robustum, metaphrenum latum, medium <hi rend="italic" TEIform="hi">ventrem</hi> gracilem, <hi rend="italic" TEIform="hi">crura</hi> valida et nervosa, <hi rend="italic" TEIform="hi">pilos</hi> flavos, neque rectos, neque <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> crispos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> anteriores quinis digitis, posteriores quaternis distinguuntur. Leaenam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mare iuba <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> caret, et binae in medio ventre mammae distinguunt, ex quibus numerum catulorum arguere non licet. Lactis inde inopia,</p>
<pb id="s166" n="L" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Leo <reg orig="Löw" TEIform="reg">Low</reg></hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Matseus Merian Iunior Fecit</hi></head></figure></p>
<pb id="s167" n="LI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Leoena</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Leo</hi></head></figure></p>
<pb id="s168" n="115" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">adsumpto in sui nutrimentum cibo, quem rarius assumit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Interiora</hi> si spectes, Musculos temporales. Galen. de Usu part. l. 9. cap. 19. fortissimos habet, ut mordendo valeat, <hi rend="italic" TEIform="hi">Linguam</hi> asperitate imbricata horrentem; <hi rend="italic" TEIform="hi">Viscera</hi>, canum interioribus penitus, Arist. A. l. 5. c. 80. similia, <hi rend="italic" TEIform="hi">lienem</hi> nigrum quod observavit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de. Anatom. adm. l. 6. c. 10.</note> Galenus, <hi rend="italic" TEIform="hi">Cervicem</hi> unico osse constare ab Aristorele et Cardano proditum, ex vertebris <reg orig="componià" TEIform="reg">componia</reg> Scaligero. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exser 208. Aelian. H. A. l. 2. c. 2.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossa</hi>, medulla carere apud Aelianum legimus, paucissiman habere, quod <reg orig="perpetuò" TEIform="reg">perpetuo</reg> resolvatur, Fallopio, qui ea se fregisse dicit, credendum. <reg orig="Michaël" TEIform="reg">Michael</reg> Ephesius angustissimos habere <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> meatus, ita ut iis penitus carere videantur, reliquit. In Europa inter Acheloum et Nessum fluvios inprimis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 8. c. 28.</note> crescere, Aristoteles prodidit: nusquam in ea nasci, nisi id ex hominis in dustria fiat, certum. Natale ipsis, Mauritania, Parthia, Massylia, Marmarica, Caspia, Libya, Getulia solum. Habentur et in Syria nigri, si Plinio fides est. Nasci et in Tartaria Paulus Venetus passim prodidit. In Caragol rustici metu eorum, armati terrae cultui operam navant, ut Balbus in itinerario sui prodidit. In deserto Angad iuxta Telessinum, teste Iohanne Leone, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leo Africae l. 4.</note> non solum in armenta, sed et in homines indiscriminatim saevire solent, ab iisdem silvarum Fetz carbonarii <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> numero devorantur. Taceo regnum Senegae, montem iuxta Adenam editissimum, tertam sanctam, et alia loca. In Cuba degunt innoxii, si Martyri credimus. Aglam et regiones circumiacentes tam meticulosos alere, ut in proverbium abiverint, Aelianus auctor est. Temperamenti <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Temperamentum</hi>.</note> est calidissimi et siccissimi, quod ab acri cordis aestuatione promanat. Non omnes tales pariter esse, vel exinde colligas, quod quimontes incolunt, minus ferociae habeant; et Gesnerus, partes in iis anteriores calidas esse, posteriores ad oppositam naturam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> degenerare, scribat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi> ipsis carnes bubulae, et Aelian. H. A. 21. C. 10. Camelinae inprimis, fame urgente humanae et avicularum. Ideo multi in Africa crucifixi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Polybio Aemiliano Comite visi, ut reliqui hoc specta culo, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> caede hominum deterrerentur. Multa solida et sine ullo dissectu una vice devorare, inde bidui vel tridui spatio, <reg orig="perfectè" TEIform="reg">perfecte</reg> celebratam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 8. c. 5.</note> coctionem exspectare, Aristoteles docuit. Cadavera an degustent, non constat inter Auctores. Non attingere seu ob foetorem, seu ob superbiam quod Tzetzae placer, quidam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 2. c. 3.</note> volunt, vorare, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> reli quias condere, et supra illas teterrimum flatum exhalare, ne inventae ab aliis feris vorentur, apud Aelianum legitur. Elephantorum quoque pullos aggredi, succurrentibus matrib. fugere, Strabo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 13</note> prodidit. Catulus ubere relicto, imbellium ferarum carnes depascitur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Potus</hi>.</note> sed et palmulis victitat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Potum</hi> si spectes, parcus is secundum Aristotelem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 8. c. 5.</note> et Aelianum, triduo non bibit, aestate inprimis, hieme indulget. Aversi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">coeunt</hi>, quod omnibus animantibus quae <reg orig="retrò" TEIform="reg">retro</reg> urinam mittunt commune. Tempus veneris continuum, sed ver, Aelian. H. A. l. 2. c. 2. inprimis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 16.</note> tunc cruentam inter se exercent pugnam, et octo aut duodecem unam leaenam sequuntur. Elapso primo anni tempore, maribus ob nimium calorem coire non valentibus, leaenae cum pardis, unde Leopardi, Pantheris, unde fetus non iubatus, Hyenis, unde Crocuta, miscentur. Est ipsis et cum cane commercium. Solae inter quadrupeda aduncis unguib. praedita catulos videntes enituntur. Unde animalis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutatch. symp. l. 4.</note> solaris nomine donatam Plutarchus opinatus est. Imperfecti et quidem post sex mensium spatium exeunt, non <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> unguibus uterum, Aelian. H. A. l. 2. c. 2. vellicent, sed quod ob numer. <reg orig="inopiâ" TEIform="reg">inopia</reg> alimenti, Aristor. de gener. Animal. l. 4. c. 6. laborent. Magnitudinem mustelarum non excedere apud Wottonum habemus, novissimo pariendiactu, uterum excernere, fabulosum est. De numero catulorum non convenit inter Auctores. Non plures quam sex edere, aliquando unum Wottonus prodidit. In capta et interfecta octo inventos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Philoste in vita Apollon. l. 1. c. 1.</note> Philostratus. Aetate gravem praeter omnium spem sex Florentiae peperisse.
<pb id="s169" n="116" TEIform="pb"/>
Villanus. Quod <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Phile quinquies eniti, quinos primum, quatuor deinde, ternos posthac, inde binos, quintum unicum scribit, id ex Aristotele, de leonibus Syriae incolis accipiendum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>. Aelian. H. A. l. 15. c. 17.</note> est. Huc <hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi> spectat, quae leonibus cum plurimis rebus intercedit. Favet Delphino, seu quia ambo senectuto et morbo gravati simia vorata sanitati propriae consulunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. var. l. 1. c. 9</note> ut Aeliano placet, seu aliam ob causam. Abhorret <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> muliebribus verendis. Horum, Leo Africae l. 9. ostensu in Africa fugatur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sue, Aristot. H. A. l. 9. c. 1. asperrimis setis horrente, lupo cervario, onagro, Tauro, simia, Plin. H. N. l. 8. c. 38. Leontophono, quo gustato, tanta illa vis et ceteris imperitans, <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> exspirat. Animal <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> plurimis scriptoribus nominatur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nullo describitur. Galli cantum extimescere tam certum olim Graecis, ut animam Cecropis, quam in leonem migrasse credebant, immolatis gallis gallinaceis evocate sibimet ipsis persua derent: allii id de cristis rubentibus et igneis accipiunt: nos falsum esse ex Cameratio didicimus, qui in aula Bavariae Principis, unum ex leonib. miris saltibus in vicinam domui aream sese demisisse, et gallos cum gallinis devorasse prodidit. Idem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> culicibus in Africa pellitur. Homines succo allii perlinitos, vel <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg>, in qua illud maduerat perfusos, non attingit. Scillae et, Aelian. H. A. l. 1. c. 36. ilicis folia si <reg orig="incautè" TEIform="reg">incaute</reg> conculcaverit, <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> torpore corripitur. Ad rotarum strepitus exhorrescit. Mappam albam refugit, et, Ael. H. A. l. 6. c. 22. l. 7. c. 6. ignem, quia igneae naturae est, a bominatur. Creduntur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vita</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Vitae</hi> diuturnae esse. Dentibus enim defectos captos fuisse affirmavere quidam, effractis alii. Cum pro eis feta dimicat, oculorum aciem traditur defigere in terram, ne venabula <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">So??nus</hi>.</note> expavescat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dormiunt</hi> et in aperto, et apertis oculis, quod oculum magnum in cumbens oculo <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> minor pellis obrepere non possit, caudam quoque sopore detenti motitant, ut se <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> non dormire ostendant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Voce</hi> non convenit inter auctores, Alii mugire dicunt, quod apud Virgilium invenies; quod iunioribus praedam nactis <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> competit: alii fremere, quod Mancino et Volaterrano placet, ut de Seneca Tragoedo taceam: nonnulli frendere, quod tum accidit, cum prae iracundia dentes concutit: plaerique rugire affirmant. Quantum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi>.</note> ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi>, ducentos aliquando equites, Leo Africae l. 9. Africanus adoritut, etiam letali vulnere percussus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> catulorum tutela non recedit. Aegritudinem fastidii tantum, Plin. H. N. l. 8. c. 16. sentiunt, in qua medetur eis contumelia in rabiem agente, annexarum lascivia simiarum, solus, Aelian. H. A. l. 2. c. 17. venatum egreditur, foetorem oris patitur, quod <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Plinio proditum est. Neminem, Plin. H. N. l. 8. c. 16. limis oculis intuetur. Generositas in periculis maxima deprehenditur, non in illo tantum modo <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> spernens tela diu se terrore solo tuetur, ac velut cogi testatur, cooriturque non tamquam periculo coactus, sed tamquam amentiae iratus, illa <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 16.</note> nobilior animi significatio, quamlibet magna canum et venantium urgente vi, contemptim restitansque cedit in campis, et ubi spectari potest: idem ubi virgulta silvasque penetravit, accerrimo cursu fertur, velut abscondente turpitudinem loco. Dum sequitur, insilit saltu, quo in fuga non utitur. Vulneratus observatione mira percussorem novit, et in quantalibet multitudine appetit. Eum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> qui telum quidem miserit, sed tamen non vulneraverit, correptum, raptatumque sternit nec vulnerat. Illud adolescentis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 2. c. 5.</note> ex Iubae exercitu exemplum apud Aelianum docuit. Laesus <reg orig="sagittâ" TEIform="reg">sagitta</reg> ab eunte, anno interposito vertente, redeuntem, in media turba dilaceravit. Hoc illius apud Albertum, qui lancea confodere voluit, led fallente ictu non fecit, collapsi ad terram caputleo in galea compressit, sed non vulneravit. Dum incedunt, ungues retrahunt veluti in vaginas, ne hebetentur: nec rectum iter peragunt, sed obliquum, variis vestigiis impressis ut melius lateant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cicurari</hi> poste non est quod dubites. Onomarchus Catanae Tyrannus convictores habuit.
<pb id="s170" n="117" TEIform="pb"/>
Iohanni II. Lusitaniae Regi, tamquam canis adsidebat, in templo Adonidis regionis Elimeae, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> erant mites ut ingredientibus adularentur. Berenicesleo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Martial Epigr. l. 9. c. 73.</note> <reg orig="linguâ" TEIform="reg">lingua</reg> faciei adulabatur. Cuius Martialis mentionem facit, tam unanimiter cum ariete commorabatur, ut alter terroris, alter immanitatis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 16.</note> videretur oblitus. Iugo subdidit eos, primusque Romae ad currum iunxit M. Antonius, et quidem civili bello, cum dimicatum esset in Pharsalicis campis, non sine quodam ostento temporum, generosos spiritus iugum subire illo prodigio significante: nam <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ita vectus est cum mima Cytheride, supra monstra etiam illarum calamitatum fuit. Primus autem hominum leonem manu tractare ausus, et ostendere mansuefactum, Hanno, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> clarissimis Poenorum traditur: damnatus que illo argumento, quoniam nil non persuasurus vir tam artificis ingenii videbatur; et <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> credi libertatem ei, cui in tantum cessisiet etiam feritas. Sunt quoque et fortuita clementiae ipsorum exempla. Mentor Syracusanus in Syria leone obvio, simpliciter volutato, attonitus pavore, cum refugienti undique; fera opponeretsese, et vestigia lamberet adulanti similis animad vertit in pede eius tumorem vulnusque, et extracto surculo libera vit cruciatu. Pictura casum hunc testatur Syracusis. Simili modo Elpis Samius natione in Africam delatus nave, iuxta littus conspecto leone hiatu minaci, arborem <reg orig="fugâ" TEIform="reg">fuga</reg> petit, Libero patre invocato: quoniam tum praecipuus votorum locus est, cum spei nullus est. Neque profugienti cum potuisset fera institerat: et procumbens ad arborem hiatu quo terruerat, miserationem quaerebat. Os morsu avidiore inhaeserat dentibus, cruciabat que inedia, tum poenae vim immensis eiulatibus testantem, ac velut mutis precibus orantem, contuitus, fidentior it contra feram, multo diutius miraculo <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> metu cesiatum est. Degressus tandem, evellit praebenti, et <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> opus esset accommodanti. Traduntque quandiu navis ea littore steterit, retulisse gratiam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gellius Noct. Attic. l. 5.</note> venatus aggerendo. Nihil de Androdo apud Gellium dicam; nec de illo, qui Seneca spectante, unum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> bestiarlis in Amphitheatro agnitum, ab aliarum ferarum impetu protexit. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> <hi rend="italic" TEIform="hi">Plinius</hi>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 16.</note> Leoni tantum ex feris clementia in supplices: prostratis parcit: et ubi saevit, in viros prius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in feminas fremit, in infantes nonnisi magna fame. Credit Lybia intellectum pervenire ad eos precum. Captivam <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> Getuliae reducem audivi, inquit idem, multorum in silvis impetum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> se mitigatum alloquio, ausam dicere, se feminam, profugam, infitmam, supplicem animalis omnium generosissimi, caetetisque imperantis, indignam eius gloria praedam. Capere eos ardua quondam erat operis, foveisque <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>. Principatu Claudii casus rationem docuit, pudendam <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> talis ferae nomine, pastoris Getuli sago contra ingruentis impetum obiecto: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. l. c.</note> quod spectaculum in harenam protinus translatum est, vix credibili modo torpescente tanta illa feritate, quamvis levi iniectu operto capite, ita ut devinciatur non repugnans: videlicet, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> omnis vis constat in oculis. Habuisse olim in mensis apud quosdam populos, Agtiophagos, inprimis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. in Polyhist. Bruierin. de re cibar. l. 12. c. 17.</note> locum, Solinus auctor est, ab esu tamen lienis in totum abstinuisse, Bruierinus prodidit. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicina</hi> eximii est usus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dens</hi> caninus pueris collo alligatus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Phytoga. l. 3. c. 41.</note> in ortu secundorum dentium <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dolore dentitionis eos praeservat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> in pulverem redactum Epilepticis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">PLin. H. N. l. 29. c. 8.</note> et quartanariis prodest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi> ductu Dioscoridis lotus, aurium dolores immissus sistit, et membris <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> frigore adustis felicirer illinitur. Eodem quidam in scirrhis et pernionib. utuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scholiast. Sexti philosophi apud Aldrovand.</note> Ea peruncti ab aliis feris tuti esse praedicantur, et si fas est credere, gratiam apud principes inveniunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caro</hi> iuxta mentem Sexti ad pavores et arcenda phantasmata laudatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> contra carcinomata valer. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossium</hi> pulvis febres simplices cum aqua Eupatorii expugnat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi>, si ei insideatur, haemorrhoidum dolores efficaciter lenit. Calcei ex eo gestati podagricos demulcent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Stercus</hi> cum unguento
<pb id="s171" n="118" TEIform="pb"/>
rosaceo permixtum, mendas faciei emendat. De Usu in delitiis, ludis, triumphis, et suppliciis non est quod multa dicamus, Heliogabalus exarmatos in deliciis habebat, et ita edoctos, ut ad secundas mensas a ccumberent. Augustus ita cicuratos, ut cumleporibus <reg orig="innocuè" TEIform="reg">innocue</reg> colluderent. Indem se Constantinopoli vidisse Belonius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. l. 1. cap. ult. Plin. H. N. l. 8. c. 16.</note> reliquit. Simul plurium pugnans Romae princeps dedit Q. Scaevola P. filius, in curuliaedilicata. Centum autem iubatorum primus omnium L. Sylla, qui postea Dictator fuit, in praetura. Posteum Pompeius M in circo DC. in iis iubatorum CCCXV. Caesar Dictator CCCC. Varias apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia</hi>. Plin. H. N. l. 8. c. 16.</note> Auctores sortiuntur <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi>. Leoni, inquit Plinius, praecipuagenerositas tum cum colla armosque vestiunt iubae. Id enim aerate contingit <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> elone conceptis. Quos <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> pardi generavere, semper insignihoc carent. Sed et <hi rend="italic" TEIform="hi">iuba</hi>, aliis est brevior et minus crispa, crispa et prolixior aliis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ferociam</hi> si attendas, sunt quidam timidi, alii ferocissimi: et Archoleontes, si <hi rend="italic" TEIform="hi">colorem</hi>, sunt aurei, flavi, albi, et nigri, quales intima Africa et Abyssina gignit. Sunt in Lybia Discolores, qui ore sunt rubro, nigris floribus cyaneo colore distinctis ornantur, neque multum pilum gerunt. Vergunt et ad cinericium colorem in occidentali India. Ignavior apud Indos novi orbis, inquit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 21, et 24. Nieremb. H. Exot. l. 9. c. 21.</note> Nierembergius, natio leonum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Puma</hi> Pervani vocant. Minores quam Africani sunt, fugaces, aut innocentes, nisi invadantur, degeneres omnino animo; mole, <reg orig="iubâ" TEIform="reg">iuba</reg> colore fusci sunt potius, quam fulvi. Ad eos venandos conveniunt Indi. Lapidibus ac fustibus occidunt. <reg orig="Conscenduntferè" TEIform="reg">Conscenduntfere</reg> aliquando in arbores, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> usque hastis et sagittis illos infestant barbari. Vescuntur <reg orig="festivè" TEIform="reg">festive</reg> eorum carne (alba est et crassa) adipem medicamentis reservant, ossa saltationibus et choreis, Quidam Hispanus deturbavit arbore leaenam ingentem, quatuor transverberatam sagittis. In ventre duo tigridum catuli inventi, quos per adulterium suigenens conceperat. Paternae maculae indicia criminis fuerunt. Leones marinos comederunt <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 24.</note> Hollandi. Sunc praeterea aliae ferae leoni vicinae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Mitzli</hi>, quemadmodum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Barbaris appellatur, leoni nostro non iubato aut idem est, aut congener, in infantia fuscus, et fulvus in <reg orig="iuventâ" TEIform="reg">iuventa</reg>, interdumque rubeus aut subalbidus, in maiorem tamen corporis assurgens molem (quod ob regionis diversam naturam potest evenite) ac <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> ferox. Est quoque <hi rend="italic" TEIform="hi">Zuamizli</hi> affinis leoni, unde nomen mutuatum, sed mitior, agiliorque quo fit, ut quidam Hispanorum pantheram esse putaverint. Ad eiusdem pertinet differentias <hi rend="italic" TEIform="hi">Macamitzli</hi>, qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervo et leone sumpsitnomen, quos quibusdam corporis partibus imitatur: nec non et <hi rend="italic" TEIform="hi">cuitlamitzli</hi>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> leone et lupo <reg orig="indigenâ" TEIform="reg">indigena</reg> nomenclatione <reg orig="mutuatâ" TEIform="reg">mutuata</reg>. Hac bestia est leone crassior, mitior tamen minorque. Vivit cervorum, ovium et crotalium venatione, interimit etiam satur quaecumque offenderit animalia. Cum famempsemel explevit, binos, ternosque dies dormit, abstinens <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <reg orig="praedâ" TEIform="reg">praeda</reg>, donec rursus esuriat. Est et <hi rend="italic" TEIform="hi">Tlalmitzli</hi> fele minor sed facie <reg orig="leoninâ" TEIform="reg">leonina</reg>. Mirabilis est in parvo corpusculo animalis vultus et ferocitas. Cacamitzli vocatur aliud animal, quod ad leonum parvorum feliumve genus pertineat, et in iuncetis versari soleat. Quadrupes est, quaternas spithamas longus, sed corpore non admodum amplo, fulvo pilo, et aliquantisper prolixo, auriculis brevib. ac <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> nullis, olorino capite, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="prolixâ" TEIform="reg">prolixa</reg> hispidioreque. Adeo est ferox, ut cervos plerumque aggrediatur, etiam occidat. Unde fortassis einomen, nisi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fele potius profectum sit. Mixtli enim apud Mexicanos interdum aelurum, interdum significat leonem. Vivit apud Panucenses. Quid si quaedam hatum specierum ad Cercopithecos reducantur. Vide Caput deiis.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.01.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Pardo</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nomen.</note> FEra, quam descripturi sumus Pardus, seu ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/rdw</foreign> irrigo, quod eius</p>
<pb id="s172" n="LIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Pardus Leopardus Parderthier Leopard</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Pardus Parderthier</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tigris Tigerthier</hi></head></figure></p>
<pb id="s173" n="119" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">pellis nigris maculis quasi irrigata sit: seu ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)rdalo/w|</foreign> inquino, quodiis quasi inquinata videatur, dicitur. Vocatur et Leopardus, cuius vocis nemo ante Iulium Capitolinum et Aelium Spartianum meminit: et Pardalis, quamvis nonnulli marem Pordalim, Pardalim feminam vocitent, alii illud comune, hoc Atticum vocabulum esse putent; alii Pardi nomine marem indigitent. Appellatur denique et Panthera, quod vocabulum distinguendum est <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Panthere lupi maculosi specie, seu quod omne ferarum genus in venatione capiat; sed <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> omnifaria feritate sit praedita, nec crudelitatis unquam etiam mansuefacta obliviscatur, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> omnium ferarum colorib. ornata spectetur; et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">qro/non</foreign>, quod <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> sit variegata, et varia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Facies</hi> ipsi est parva; <hi rend="italic" TEIform="hi">os</hi> magnum; <hi rend="italic" TEIform="hi">oculi</hi> parvi albicantes et vagi; <hi rend="italic" TEIform="hi">frons</hi> longa; <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> rotundae, magis quam planae; <hi rend="italic" TEIform="hi">collum</hi> <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> longum et tenue; <hi rend="italic" TEIform="hi">pectus</hi> parvis costis praeditum; <hi rend="italic" TEIform="hi">dorsum</hi> longum; <hi rend="italic" TEIform="hi">clunes</hi> carnosae et foemora. Partes circa ilia et ventrem habetmagis planas, id est, nec protuberantes, nec cavas; <hi rend="italic" TEIform="hi">colorem</hi> varium; corpus totum inarticulatum et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Wotton. de Differ. Animal. l. 5 c. 82.</note> asymmetrum. Wottonus quatuor mammas in medio ventre habere, quinque digitos in pedibus anterioribus, quatuor in posterioribus Gyllius. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 2. c. 20</note> Addit ille, <hi rend="italic" TEIform="hi">oculos</hi> in umbra longius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> aliorum huius generis animalium refulgere, hebetari in sole. Pellis aureo in fusco, et nigro in candido conspicitur, ut Oppianus, descripsit. Ideo Solinus narrabat, in Hircania numerosas esse pantheras, minutis orbiculis superpictas, ita ut oculatis ex fulvo circulis, vel caeruleo, vel albo, tergi suppellex distinguatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N l. 8. c. 17.</note> Plinius, in candido breves macularum oculos appellavit. Ansimilem Lunae in orbes crescentem et pari modo cornua <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 17.</note> curvantem maculam, in armo habeat, quod Plinius affirmat, difficile est dictu. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">internas partes</hi>, habet <hi rend="italic" TEIform="hi">linguam</hi> imbricatam, <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 37.</note> acutissimos, <hi rend="italic" TEIform="hi">ungues</hi> acutos, <hi rend="italic" TEIform="hi">cor</hi> in comparatione ad animalia eiusdem magnitudinis magnum; <hi rend="italic" TEIform="hi">pinguedinem</hi> paucam; quod ea <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nimio calore absumatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">ossa</hi> denique densiora. In Europa nulli habentur. In Africa haud pauci, <reg orig="inopiâ" TEIform="reg">inopia</reg> aquarum ad paucos amnes co~gregantibus se feris. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> multiformes ibi animalium partus: <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> feminis cuiusque generis mares, autvi aut voluptate miscente. Unde etiam vulgare Graeciae dictum. Semper aliquid novi Africam afferre. In Asia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 8. c. 26</note> etiam degunt. Nam et Pamphylia illis abundat, ut Philostratus prodidit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lopez. Navig. l. 4. c. 27.</note> et provincia Comeri, et in regno Be~galae, ut Ferdinandus Lopezius reliquit. In Caucaso monte odorato multos vagari, quod odoriferis herbis delectentur quidam venditant. Inmonte Hermon, qui ab Amorraeis Sanir appellatur, haud paucos, ex Canticis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Cibus.</note> Salomonis colligipotest. Vescitur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leo Africae l. 9.</note> Pardus carnibus, canum inprimis, et agnorum si fames urget, nec <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> simiarum abhorret, quas simulata morte <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 2. c. 23.</note> decipit, si Aeliano credimus, odore illectas sponte accedere Plutarchus prodidit. Homines invadere auctor quidam historiae Indiae Orientalis reliquit, quem pantheram cum tigride confundere Ambrosinus arbitratur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Congreditur</hi> saepe cum leone, ut superius diximus; aliquando cum cane, nonnumquam cum lupo, plures uno partu producere catulos, mammarum multitudo argumento est. tempus partus eosdem antevertere, et prae impatientia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Isidor. Orig. l. 12. c. 2.</note> uterum matris lacerare, Isidori fabula. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Sympathia et Antipathia</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>.</note> hochabe, ita infensam secundum quosdam homini, ut vel in charta expressum laceret; secundum alios, ita hominis cranio, ut eo conspecto fugiat. Secundum nonnullos faciem duntaxat acri odio infestat, quod exemplo Regis Galliarum bestiarii, qui ad venationem emissam, nonnisi aversus reducere potuit, Gesnerus confirmat. Par cumgallo serpentibus et allio dissidium. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 29. c. 4.</note> <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> iure galli perunctos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pantheris non attingi Plinius prodidit, pantherina pelle indutum angues <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 8.</note> non infestare, alii, patietes litu allii infectos, pantheras non attingere Caelius. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Magia Natur. l. 1. c. 14.</note> Cum hyaena tam <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> ipsi convenit, si Plinio credimus, ut si utriusque pelles <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> regione suspendantur,
<pb id="s174" n="120" TEIform="pb"/>
pantherae depilentur. In Armenia per montana vagantes, ad storacis lacrimas ferri, quoties ab ea parte ubi arbores gummi stillant odorem ventus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Philostr. Apollon. vitael. 2. c. 2</note> pertulerit, fide Philostrati habemus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> pantherae rugitus est, quod Graecis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bruxa=sqai</foreign>. Spartianus rictare dixit. Condito <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Wotton. de differ. animal. l. 5. c. 82.</note> mucrone unguium in vaginis incedit, aversisque falculis currit, nec nisi appetendo protendit, quodet de leone <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 15.</note> superius diximus. Odore quo ceteris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. probl. l. 13. qu. 4.</note> quadrupedibus praevalet, (felem zibetti, et capreolum moschi excipe) cunctas sollicitat, seu semper, seu destituta persenium viribus. Eo invitata <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Theophr. de causis plant. l. 6. c. 5. et 26.</note> reliqua animalia, postquam accessere, praeda fiunt. Nec est quod odore invitari cum Alberto dubites. Nam et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Odor</hi>.</note> Cattaria sua Catti delectantur, et canes <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi>.</note> saepe <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <reg orig="persequendâ" TEIform="reg">persequenda</reg> fera odoribus averti videmus. Quod aliquo affectu correptae, (solent autem rabie agitari) <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 27.</note> aut <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pardalianche herba laesae, ad sanguinem caprae silvestris, vel stercus humanum confugiunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> catulos semper praecedunt, et ad mortem usquetuentur; <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> feminae post partum cryptae praesident, mares de victu prospiciunt; <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cicurati, numquam <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> feritatem deponunt, <hi rend="italic" TEIform="hi">naturae</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">ingenio</hi> debetur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesner. in in Hist. Quadrup.</note> Miserandum illud quod <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Gesnero refertur, post mortem Francisci Galliar. Regis <reg orig="Leopardòs" TEIform="reg">Leopardos</reg> marem et feminam caveis elapsos, plurimos circa Aureliam laniasse, et inventa mulierum cadavera quib. mammillas tantum devorassent. Sed memorandum quod de <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 17.</note> Panthera tradit Demetrius Physicus, iacentem in media via hominis desiderio, <reg orig="repentè" TEIform="reg">repente</reg> apparuisse patri cuiusdam Philini, assectatoris sapientiae: illum pavore coepisse regredi, feram <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> circumvolutari non <reg orig="dubiè" TEIform="reg">dubie</reg> blandientem, seseque conflictantem maerore, qui etiam in panthera intelligiposset. Feta erat catulis in foveam delapsis. Primum <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> miserationis erat non expavescere, proximum ei curam <reg orig="intenderé" TEIform="reg">intendere</reg>: sequutusque, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> trahebat vestem unguium levi iniectu, ut causam doloris intellexit, simulque salutis suae mercedem, catulos exemit: eaquecum iis prosequente, usque extra solitudines deductus, laeta atquegestiente: ut <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> appareret, gratiam referre, et nihil invicem imputare: quod etiam in homine rarum est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 2. c. 24</note> Quae de haedo apud Aelian. habentur, quem post mortem obiectum attingere tamquam contubernalem recusabat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>. Plin. H. N. l. 6. c. 30.</note> ex eodem petantur. Locum in cibis apud agrestivoros, et qui inter caucasum et flumen Cophena, ut Philostratus prodidit, habuere. Maioris speciei etiam in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de Alim. facult l. 3. c. 1. et 2.</note> India adhucsunt edules, bis olim elixabantur, facilius <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> stomacho concoquendae. Habet et <hi rend="italic" TEIform="hi">in Medicina</hi> aliquem. Nam cerebrum cum succo erucae genitalibus illitum, sopitam venerem excitat. Testiculus dexter in provocandis mensibus remedium est singulare, quod Cardanus prodidit. Sanguis varicib. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Phytogn. l. 3. c. 46.</note> <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> applicatur. Pinguedo inter praestantissima Cosmetica censetur, ut de aliis taceam. Pellis vetustissimis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Alex. ab Alex. l. 5. genial. d.</note> Graecorum pro indumento erat. <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> Mauri iisdem se amiciunt, et Aehiopes hisce cooperti proeliantur. Olim <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 17.</note> ipsae bestiae Circensium gratia Romam importabantur. Primus Scaurus aedilitate sua varias, centum quinquaginta universas misit: dem Pompeius M. quadringentas decem. D. Augustus quadringentas viginti. De generibus nihil <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> occurrit. Quidam tres Pardor. differentias constituunt, Pantheram nempe; Pardum, Leopardum: alii quatuor, Pantheram, Pardum, Leopardum non iubatum, qui ex Pardo et leaena nascitur, et maculosum Leopardum, qui ex Pantherae et Leonis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 17.</note> coitu prodiit. Apud Plinium ista leguntur. Nunc Varias et Pardos, qui mares sunt, appellant in eo omni genere, creberrimo in Africa Syriaque. Quidam ab iis pantheras candore solo discernunt: nec adhuc aliam differentiam inveni. Senatusconsultum fuit vetus, ne liceret Africanas in Italiam advehere. Contra hoc tulit ad populum Cn. Aufidius Tribunus plebis, permisitque <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 1.</note> Circensium gratia importare. Huc forte pertinet animal, quod <hi rend="italic" TEIform="hi">Dasypoden pinuum</hi>, vocant Hispani, <hi rend="italic" TEIform="hi">Thcotochtli</hi> Indi. Vertagi est magnitudine, tereti, humili, et crasso corpore, auriculis parvis, facie <reg orig="leoninâ" TEIform="reg">leonina</reg> sive <reg orig="felinâ" TEIform="reg">felina</reg>, vividis oculis et <reg orig="rubrâ" TEIform="reg">rubra</reg> iride, crassis crurib., aduncis unguib., fusco circa dorsum pilo,</p>
<pb id="s175" n="LIV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Liinx, Luchs</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tigris Gesneri</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Panthera</hi></head></figure></p>
<pb id="s176" n="121" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">circa ventrem candido, reliquum corpus cinereo, nigris ubique conspersum maculis; rostro ac <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> brevib., <reg orig="asperâ" TEIform="reg">aspera</reg> <reg orig="linguâ" TEIform="reg">lingua</reg>, ululatu exili, et incredibili pernicitate. Vivit Tetrococamis montib. venatur cervos, et alia eiusdem molis animalia, interdum etiam homines. Linguae eius tanta inest vis veneni, ut si praedae oculos vel allambuerit vel attigerit, eam confestim excaecet, imo interimat. Occisorum cadavera herbis, foeno, cespitib. tegit; deinde conscendens propinquas arbores, ululat. Tunc ferae circumiacentes arcano naturae documento consciae invitationis, ad epulum ocius advolant, <reg orig="praedâ" TEIform="reg">praeda</reg> ex signo <reg orig="inventâ" TEIform="reg">inventa</reg> satiantur: postremus ipse ocotochtlus descendit, ut <reg orig="innocuè" TEIform="reg">innocue</reg> pascantur convivae: nam si ille prior vesceretur, corruptis veneno suo reliquiis, ceterae perirent ferae, quotquot deinde gustarent. <reg orig="Tantâ" TEIform="reg">Tanta</reg> urbanitate charitati favit, tam comi providentia saluti alienae. Scilicet nemo est qui prodesse nequeat, si velit. Non ita viribus et opibus beneficentia quam voluntate et studio constat. Plurimi opulenti inutiles sunt, utinam non etiam noxii; at nemo benevolusno~ beneficus.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.01.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Lynce</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> FEram, quae Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lu\gc</foreign> dicitur, Latini non Lynceum ut Cardanus voluit, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Scaligero <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> reprehensus, sed Lyncem <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ th=s1 lu/khs2</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> luce, quod omnium animantium <reg orig="acutissimè" TEIform="reg">acutissime</reg> videat, vocant. Appellatur et <hi rend="italic" TEIform="hi">Lupus cervarius</hi>, non <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> lupo sit similis, sed <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> pari cum eodem aviditate feratur, et in cervos hostiliter eat. <reg orig="Thoën" TEIform="reg">Thoen</reg> non esse in sequentib. videbimus. Chaos an sit quem Galli Raphium dicunt, Pompeii M. ludi ostendere, que~que facie lupi et maculis pardorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 19.</note> Plinius facit, in medio relinquerem, nisi alibi quoque in luporum genere cervarium reponeret, qualem ex Gallia in arena Pompeii M. spectatum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> diximus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capite</hi> est parvo, <hi rend="italic" TEIform="hi">oculis</hi>, fulgentib. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scaliger. Ex. 210.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">facie</hi> alacri, <hi rend="italic" TEIform="hi">Ma~mas</hi> habet in pectore. Maculae magis mari distinctae et orbiculares. Pellem ita descripsit Gesnerus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> extensa lyncis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> summo naso ad caudam usque, est longitudinis trium pedum, et unciar. quatuor, <hi rend="italic" TEIform="hi">cauda</hi> longitudinem unciar. septem non excedit, latitudo circa collum (non ambitus dicimus, sed dorsi tantum) est dimidiati pedis, et in imo dorso unciar. quindecem, crura anteriora longitudinem unciar. quatuordecem, et posteriora duodecem aequant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilus</hi> undique mollissimus, et <reg orig="densâ" TEIform="reg">densa</reg> lanugine confertus, extremae pilorum dorsi partes albicant, et venter medius est candidus, in quo puncta quaedam passim nigricant, crebra <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> sunt iuxta imum ventrem ad latera, <hi rend="italic" TEIform="hi">auriculae</hi> parvae sunt, quasi triangulum referentes, ambitu nigro, et supra eas villus niger, cum paucis pilis albis eminet; <hi rend="italic" TEIform="hi">barba</hi> ad instar felium ex setis albis constat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> admodum villosi sunt, et anteriores quinque digitis, posteriores <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quatuor tantum integrantur, et tantum cauda in extremitate nigricans per totum aequalis crassitudinis conspicitur. Musculorum tempora habet debilia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cranium</hi> tribus suturis insignitur. Sed et viginti <hi rend="italic" TEIform="hi">dentib</hi>. armatur, quorum incisores sunt duodecem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. de Digitat. l. 3. c. 3.</note> (verba sunt Ambrosini) sed primus et sextus tam inferioris <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> superioris mandibulae, quatuor mediis <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minores sunt, quales in mustellis observantur. Canini quatuor ceteris longiores sequuntur. Molares sunt decem, quatuor superiorem maxillam utrinque muniunt, primi <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> caninos trigonae sunt figurae duplici quadam appendice insigniti, ultimus in utraque superiori parte bifidus est utrisque, et altero <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> latior. Inferior maxilla sex molaribus decoratur, primus <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> caninos, trigonam refert figuram, secundus floris lilii rudimentum repraesentat, tertius utroque latior et maior est, fissus in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de usu part. l. 11. c. 2.</note> medio, summitatib. acutis. Maxilla inferior illi est parva, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> prona cibum non sumat. Pes acutissimis, crystallinis, tunica atque membrana inclusis armatur unguiculis, qui figuram unguium aquilae et vulturis aemulantur, pars inferior <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> callosa est. Lynces in Orientali plaga <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ovid. Metam. l. 15.</note> vagari Vitria cus scribit, inde in Europam delatos Ovidius, reperiri et in Americae montibus Thevetus auctor est. Elegantiorib. nigri per dorsum maculis insigniti in Lithuania, Polonia,
<pb id="s177" n="122" TEIform="pb"/>
Moscovia, et Suetia circa Helsingiam, ubi lynx <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Rattluchs</foreign> nominatur, capiuntur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesner. in Hist. Quadrup.</note> inventos et in Ducatu VVirtembergico, in rusticumque praetereuntem aliquando insiliisse, et ab eodem securi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> prostratum, Gesn. auctor est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi> lyncib. caro animalium, catorum silvestrium inprimis, quorum caro suavior, si Olao M. credimus. Habent et cerebella quadrupedum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesner. l. c.</note> in deliciis, hinc Gesn. se <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quodam intellexisse scribit, lynces in arborib. aliquando latitare, et in maiores quadrupedes praetereuntes insilire, et unguib. cervici infixis non dimittere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> donec animalis prostrati laniato capite, cerebrum devoraverint, sunt qui affirment, corpore intacto sanguinem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scaliger. Ex. 210.</note> tantum sugere. Scaliger pauciora in Scandinavia animalia reperiri scribit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> lyncib. in alimentum cedant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 5. c. 1.</note> More canum aversi congrediuntur, ut canes implentur, et ritu leporum superfetant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Isidor. Orig. l. 12. c. 2</note> Catulum ipsis adscribit Isidor. duos, tres, aut quatuor Odonus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 8. <hi rend="italic" TEIform="hi">Visus</hi>.</note> <reg orig="Clarissimè" TEIform="reg">Clarissime</reg> omnium quadrupedum cernunt, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> quidam corpora solida visu penetrare fabulati sunt. Velocis sunt cursus, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg>, ut eum saltu praecipitent. De urina ita <hi rend="italic" TEIform="hi">Plinius</hi>. Lyncum humor ita redditus, ubi gignuntur, glaciatur arescitve in ge~mas carbunculis similes, et igneo colore fulgentes, lyncurium vocatas, atque ob id succino <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> plerisque ita generari prodito. Novere hoc sciuntque lynces, et invidentes urinam terra operiunt, eoque celerius solidatur illa. Hoc postremum apud Aelianum et Isidorum invenies, prius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dioscor. l. 2. c. 74.</note> Dioscorides vanum esse, quod lyncurium sit succinum pterigophoron, et pennas ad se alliciat, fatetur, et Brasavolus inane esse <reg orig="experientiâ" TEIform="reg">experientia</reg> <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> comperit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi>.</note> Tanta quoque oblivione, si praedam ferens retrospexerit, occupari quidam affirmare audent, ut praedae ipsius oblita aliam quaerat. ego si id verum est, nimiae aviditati istud adscripserim. Aestate depilari, hieme <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> hirsutum reddi, Odonus tradidit, quod villosis animantib. commune. An viscora virulenta et spumae rabidorum canum comparanda habeat, quod apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lucanus Phars. l. 6. <hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> Lucanum legimus, in medio relinquo. Haud contemnendas habet in medicando vires. Evonymus saxifragas herbas cum sanguine ad minuendos calculos miscet; VVekerus ex pinguedine unguentum ad eosdem pellendos componit. Crollius sal ex lapide et oculis cancri conficit. Unguis qui est in dextro pede pro pollice, contra co~vulsiones argento inclusus et appensus valet. Eosdem omnes <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> corio exuri <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 8.</note> <reg orig="efficacissimè" TEIform="reg">efficacissime</reg> in Carpatho insula tradunt. Hoc cinere potu proluvia vitorum, eiusdemque aspersu feminarum libidines inhiberi, item pruritus corporum, <reg orig="urinâ" TEIform="reg">urina</reg>, stillicidia vesicae. Eadem et iugulorum dolori monstratur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi>. Oppian. Cyneg. l. 3.</note> in remedio. Pellis Bononiae centum vigintilibris venditur. Oppianus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> magnitudine et parvitate eas distinguit, sibi undiquaque similes. In Italia duplex pellis ostenditur. Ampla, ad albedinem magis tendens, quae lupi Cer arii esse creditur, et Ruffa, <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minor, quam Cati pardi autumant.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.01.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Tigride</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> NOmen huic belluae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> velocitate datum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Medis, qui tigrim sagittam vocant, putatur. Genere masculino Varro extulit, feminino Plinius, invenies et Tigrides in plurali apud Philomelae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> auctorem. Ad magnitudinem canis leporarii et ultra excrescere, quidam putant, ad equi Nearchus. Visa pellis, cuius longitudo quinque pedum mensuram superabat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> habet splendore igneo micantes, <hi rend="italic" TEIform="hi">collum</hi> breve, quale illis quae pascendi <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg> cervicem in terram non deiciunt, <hi rend="italic" TEIform="hi">ungues</hi> aduncos, <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> acutos, <hi rend="italic" TEIform="hi">pedes</hi> multifidos. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> Magna ipsorum in Oriente et versus Austrum, in India nempe, intra Gangem et Hyphasin fluvios, in monte Caucaso, apud Besingos Peninuleis vicinos, copia, ut <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg>, in Hyrcania duntaxat haberi, <reg orig="Poëtae" TEIform="reg">Poetae</reg> prodiderint. Inveniuntur et in Iava, ubi propter ipsorum metum minus gummi benivini colligitur, Bengala, et montib. Pervanis. In Taprobana diuturna lucis usura frui, nonnullis proditum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> Omne animantium genus devorant. Elephantes <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> superant, mulos pede apprehensos trahunt, oves, boves,
<pb id="s178" n="123" TEIform="pb"/>
canes, etc. laniant, nec ab hominib. temperant: haedorum tamen <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> carnib. delectantur: tanta <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> aviditate feruntur, ut viso animantis unius sanguine, per totum cupiantire pecus, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Stat. l. 8.</note> ut apud Statium habetur. Omne genus femininum esse, quod nulli mares capiantur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tzetzes Chil. 12. c. 339.</note> Tzetzis memoriae lapsi cum aliis opinio. ideo ex vento concipere <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> prodiderunt. Fabulae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> velocitate animalis apud veteres decantata origo, aversos co~gredi, et multos uno partu <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. N. l. 8. c. 1.</note> catulos edere, certum, nec inter se duntaxat miscentur, sed et in canes exardescunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 8. c. 74.</note> Modum procreandi apud <hi rend="italic" TEIform="hi">Aristotelem</hi> habes. Alligantur, inquit, canes locis desertis, per quae tigres versantur, et nisi tigris in luxuriam solvatur, lacerantur, sed cum desiderio veneris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 40.</note> premitur, mitescit, quod Plinius, ut apud Aelian. est, ita protulit. E tigrib. eos (canes) Indivolunt concipi: et ob id in silvis coitus tempore alligant feminas. Primo et secundo fetu nimis feroces putant gigni: tertio demum educant. In India Occidentali nullam Hispanis vim facere, infestare Indos, in provincia Bambae, albos homines non attingere, nigros adoriri, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> homine albo et nigro simul dormientib. albo <reg orig="intàcto" TEIform="reg">intacto</reg>, nigrum corripere, Linschottanus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>.</note> prodidit, an ad Sympathiam referri debeat, dubito: sed quod Elephanto viso vehementer excandescant, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Balb. in Hodepor. c. 34.</note> quod bubalorum fimo pellantur, quod denique ad sonum tympani <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> insaniant, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pierius l. 2.</note> et se ipsos saucient, inter antipathiae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hieroglyph.</note> exempla refero. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> ipsius <reg orig="propriè" TEIform="reg">proprie</reg> per rancatum exprimitur. Mutare <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> et frendere, ira correptum scilicet, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. Cyneg.</note> Oppian. dixit. Velocitati tremendae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cursus</hi>.</note> et maximae dum capitur esse, constanter <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 18.</note> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> veteribuscreditum. Totusn. fetus, inquit Plin. qui semper numerosus est, ab insidiante rapitur equo <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> pernici, atque in recentem subinde transfertur. At ubi vacuum cubile reperit feta (maribus n. non est cura sobolis) fertur praeceps odore vestigans. Raptor appropinquante fremitu, abicit unum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> catulis. Tollit illa morsu, et pondere etiam ocior acta remeat, iterumque consequitur, ac subinde, donec in navem regresso inanis feritas saevit in littore. Et haec veterum sententia. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bontius de Med. Ind. p. 13.</note> Recentiores et ex his Bontius, inter errores ponunt, quae de velocitate dicuntur. Quia haec fera tardigrada est, ac hominem, (<reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> minus aliam feram) vix cursu assequeretur, hinc est, quod apri, tauri silvestres, cervi, sagacius hoc animal odorantes, eius ungues cursu <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> eludant: ideoque in carrectis, ac inter virgulta latens circa flumina, quo praedictae ferae ad potum voniunt, saltu obliquo in aliquam earum fertur, non secus ac feles in mures ac glires impetum faciunt: sic etiam ex insidiis hominem aggreditur, ac si, (quod saepe fit) nimia cupidine praedae aberraverit in saltando, <reg orig="lentè" TEIform="reg">lente</reg> ac rugiens recedit. si quoque ab homine detectam se sentiat, abibit, etc. haec Bontius, quo mortuo, multa quoque Exotica de plantis et animalib. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi>.</note> interiisse doleo. De cetero, sobolis est amantissimi haec fera, ideo viso homine protinus catulos transfert; ablatis, in obvium quodcu~que crudeliter saevit, et rabie correpta, perit. Etsi autem indomitae <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> sit crudelitatis, indulget tamen aliquando patientiam flagello; et Ovidius, obsequium Tigres domare dixit, et apud Senecam, osculatur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 11. 17</note> Tigrim suus custos. Nec desuntmansuefactorum exepla. D. Augustus Q. Tuberone, Fabio Max. Coss. IV. Nonas Maias, theatri Marcelli dedicatione, tigrin primus omnium Romae ostendit in cavea mansuefactum: Divus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iul. Capitol. in eod. Vopisc. in eod.</note> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Claudius simul quatuor. Sub Gordiano decem Romae visae, in triumpho Aureliani quatuor. Heliogabalus tigrides currui iunxit. Numquam tamen feritatem exuunt, aliquando submittunt, sed cum <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> exspectaverimus, torvitas mitigata exasperatur. Id Abdias <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">l. 6. Hist. Apostol. Thevet. Cosmogt. T. 2. l. 19. c. 7.</note> Babylonius prodidit; nec ignotum, dum perurbem ad spectaculum ducuntur, campanulis cingi, ut spectatores ab improviso impetu sibi caveant. <reg orig="Saepènec" TEIform="reg">Saepenec</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Petr. Victor. vatiar. lect. 4. c. 3.</note> catenis <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> vinciuntur. Succo Mandragorae vel opio in stuporem coniciantur necesse est, ne per urbem deductae, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> laedant. Posteriorib. huius ferae partib. in cibis Indos usos, priorib. tan<abbr TEIform="abbr">qu</abbr> Phoebo sacratis, quas versus orientem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Philostr. l. 2. vita Appollon.</note> solem attollere, utaiunt solent, abstinuisse, Philostratus auctor est. Tota carne Co~gitanos vesci, ab alis seu mustacib. quod eorum esu morte furios â
<pb id="s179" n="124" TEIform="pb"/>
corripiantur, ideo edictis Principum cautum est, ne quis pellem illis carentem venum deferat, abstinere, apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Petr. Martyr. Decad. 3. l. 2.</note> Linschottanum legimus. Ledesma Hispanus bubula carne nihilo deteriorem invenit. Ungues incolae Cerebari in corollis texunt, his redimiti, animosiores <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi>.</note> se existimant. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Generibus</hi> Tigridum, nihil <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> apud veteres Auctores occurrit. Equidem refert ex <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pausan. in Boeot.</note> Ctesia Pausanias, esse apud Indos Manticora dictum animal, cui triplex dentium sit in utraque maxilla ordo, missiles in cauda aculei, idque Tigrim esse quidam opinantur. Strabo quoque ex <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 25</note> Megasthenereliquit, Tigrides apud Prasios dupla <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ad Leonem magnitudine esse; quis tamen quaeso id de Tigride sumendum probav erit. Apud recentiores tamen aliquot illarum <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> occurrunt, quoad molem, furorem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremberg. Hist. Exot. l. 9. e. 15.</note> et speciem. Vulgaris, inquit Nieremberg. nostris est maior: huic alia similis, quae, quia minor, ab Indis <hi rend="italic" TEIform="hi">tlaco ocelotl</hi>, id est, parva tigris nuncupatur, maculis nigris et fuscis conscripta, non pallidis et candentib. ut aliis communes sunt. Pervani, ut Garcilassus putat, tigridem vocant Uturuncu: nam, quod Ioseph Acosta dixit, ursos dici oboronocos, <reg orig="corruptâ" TEIform="reg">corrupta</reg> non nihil ab Hispanis voce, non ita exploratum censet; veumari n. ursus dicitur. Ferociores sunt leonibus: avide Indos q~runt, etiam in domibus et casis; et nisi constanter fores sint clausae, clanculum ingrediuntur, et correptum aliquem barbarum mordicus deferunt, non secus ac felis murem: nec adversus illas arbores asyla, quas ascendunt ut illinc deiciant fugientem et lacerent. In expeditione Fedremani quaedam tigris cohortem militum aggressa, in medio omnium dilaceravit Hispanum unum, tres Indos, tutaque et impunis evasit. Nihilominus tanta feritas elumbatur: si vel baculo circa renes caedatur, la~guet et vincitur, non alia via patet victoriae. Nulla alia fera magis timetur Indis Occidentalib. imo in veneratione est. Daemon illis <reg orig="saepissimè" TEIform="reg">saepissime</reg> specie tigridis loqucbatur. Ungues venenati creduntur, numquam reparatur plaga ex illis. Iam post introductum Evangelium reverentiam imo timorem huius ferae amisit Barbaries. Capitur laqueis, alicubi muscipulis. In Bengala ferocissima invenitur, et contumacis odii: usque ad triginta milliaria insequitur per littora navim <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> aufugit laesor. Obviis praeterea quibuscumque hominibus et feris atrox. Praevenit natura tantam pestem. Comitatur tigrim aliud animalculum, quod assiduo latratu illam indicat, quo audito ferae aliae recedunt, aut conduntur, homines fugiunt. Sunt illae tigrides humanae carnis avidissimae, avariores Nigritarum quos internoscunt navem, si quam in <reg orig="orâ" TEIform="reg">ora</reg> perspexerint, per viginti leucas cursitando prosequi solent, ut si quis in terram exscenderit, devorent. De nocte in naves insiliunt, ut incautos navicularios opprimant. Referam huius exemplum memoratu dignum, quod accidit interim dum nostri in <reg orig="Bengalâ" TEIform="reg">Bengala</reg> agerent. Aethiops quidam servus cum somniasser <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> tigride se abreptum, sequenti nocte sub navis, qua vehebatur, <reg orig="prorâ" TEIform="reg">prora</reg> se abscondit. Rogatus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Domino causam, somnium nocturnum enarrat; cuius veritatem <reg orig="illâ" TEIform="reg">illa</reg> <reg orig="ipsâ" TEIform="reg">ipsa</reg> nocte eventus probavit: omnibus n. dormientibus, tigris in navim insiliens, ceterisque, qui plus quam triginta in navi iacebant, intactis, desub <reg orig="prorâ" TEIform="reg">prora</reg> miseri Aethiopis apprehendit latus, et abripuit. Felicior alterius sors fuit, sed divina protecti <reg orig="providentiâ" TEIform="reg">providentia</reg>. Hic cum haud procul in navi ageret <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> littore, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> tergo hinc eum tigris, ab <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> flumine illinc crocodilus invadit: sed audi casum. Tigris, ut adversarium praeverteret, praedamque extorqueret, nimia velocitate ultra hominem delata, et in navis latus impacta, in crocodili fauces incidit; hoc modo evasit. Dici nequit, quantopere Bengalani tigtidum rabiem metuant: hinc variis <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> nominib. nuncupant, veriti ne si proprio dicerent nomine, <reg orig="continuò" TEIform="reg">continuo</reg> dilacerentur. In Brasilia magna trigidum vis, quae famelicae horribili possent velocitate, tremendis viribus. Eaedem pastae <reg orig="tantâ" TEIform="reg">tanta</reg> dicuntur esse ignavia, ut <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> gregariis etiam canibus confestim in fugam agautur. Non homines tantum perditgula. In <reg orig="novâ" TEIform="reg">nova</reg> Hispania speculatur ex arboribus ad ripas fluminum</p>
<pb id="s180" n="LII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Leucurcuta</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Leo-Minor</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Martigora</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s181" n="LV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ursus. Baer</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s182" n="125" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">crocodilos: inde desiliit, et incautos occidit. Aliquando non minore iactura <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> tigride <reg orig="Indicâ" TEIform="reg">Indica</reg> infestata Darien fuit, quam olim <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fero leone Nemea, et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rapido apro Calydonia, ut Petrus Martyr narrat. Integro namque semestri noctem aiunt exactam fuisse; nullam indemnem, quin vel iuvencam aut equum, canem aut porcum, intra vici ipsius vias interfecerit. Armenta gregesque iam minuebantur: imo et minime tuto referunt domo exisse quemquam, eo tempore <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> quando catulos alebat, tunc namque adoriebatur et homines, fame urgente catulorum, si homines prius occurrebant quam brutum animal. Necessitate cogente tandem ars inventa est, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> tanti sanguinis poenas lueret. Exploratis quippe angustiis semitarum, quibus <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> cavernarum latebris ad praedam noctu prodire solebat: <reg orig="excavatâ" TEIform="reg">excavata</reg> ibi scrobe <reg orig="aliquâ" TEIform="reg">aliqua</reg>; cratibus et aggesta terra levi superstratis, fallaciam occultarunt Indi. Veniens incautus (mas quidem erat) tigris decidit in foveam, et sudibus acutis in scrobis fundo defixis inhaesit. Saxis tum ingentibus ex fossae margine in eum sudibus infixum deiectis, peremptus est. In mille assulas, et mille frustula fixa dextra directas hastas, et ab alto iaculatas, dirumpebat. Semianimis et exsanguis formidine replebat intuentes; quid solutus et incolumis fecisset? Ioannes quidam Ledesma Hispalensis, Vaschi Nunnes amicus, et laborum socius, de tigtide illo se comedisse fassus est, bovinaque carne nihilo deteriotem esse retulit. Unde tigridem esse dicant, interrogati qui numquam tigridem viderant, respondent, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> maculis, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> feritate, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dexteritate, signisque aliis ab Auctoribus datis tigrim arbitrari, cum et pardos et pantheras maculatos ex ipsis plerique se vidisse praedicent. Tigride mare perempto montes versus vestigia ipsius secuti, antrum, coniugale ipsius domicilium; adeunt, duos absente genitrice catulos uberibus adhuc matris indigos auferunt. Mutato consilio, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> gran diusculos effectos in Hispaniam post haec mitterent, ferreis catenis diligenter in colla compositis, ad maternum antrum parvulos reportant <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> matre lactandos. Post paucos in de dies regressi ad speluncam, nec catulos reperientes, credebant eos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> matre in frusta prae rabie dilaceratos; ablatosque, ne quispiam eis frueretur. Asseverant namque; solvi <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> catenis nullo pacto potuisse vivos. Pellis peremptae tigridis ad Hispaniolam, siccis herbis et culmo farta missa est ad Admirantum et Primores. Plura de his vide apud eundem Nieremberg. et Marcgr. H. B. l. 6. c. 10.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.01.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT V. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Urso</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> URsus, vel ab urgendo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> impellendo tum homines tum ceteros animantes prosternat; vel quasi orsus; <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ore suo formet fetus; seu quod in ventre orsus, <reg orig="extrà" TEIform="reg">extra</reg> ventrem linctu compleatur, vel quasi sursus, quia horret pilis, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">das1u/trixos</foreign> est, Latinis dictus est. Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/rkton</foreign>, vel ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)rkw=</foreign> propulso, quod ad iniurias propulsandas anterioribus pedibus valeat; vel ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)rke/omai</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sine externo alimento hiemem transigat, vocavere. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> Quantum ad Rationem externarum partium: <hi rend="italic" TEIform="hi">Corpus</hi> ei crassum, et vix mobile, semper crescere quidam affirmant, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Vadian. in Melam.</note> inventosque longitudine quinque cubitorum, latitudinis tantae, ut quodlibet vel bovis tergus vinceret, talemque Maximiliano Imperatori in Thermis Badensibus oblatum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> ei spissa et villosa, <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> sertati, et penitus reconditi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Os</hi> longum, celeres <hi rend="italic" TEIform="hi">oculi, pedes</hi> manibus similes, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solinus Polyhist. Plin. H. N.</note> in brachiisque et lumbis maxima vis, unde interdum posticis pedibes insistunt, <hi rend="italic" TEIform="hi">cauda</hi> diminuta, <hi rend="italic" TEIform="hi">genitale</hi> simul <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 8. c. 27. Scalig. ed. l. 8. c. 21.</note> ut exspiraverit cornescens. Adde his, <hi rend="italic" TEIform="hi">mammas</hi> quatuor, <hi rend="italic" TEIform="hi">ventriculum</hi> amplum, et <hi rend="italic" TEIform="hi">intestinum</hi>, cum hieme in antris dormientes capti exenterantur, vacuum, et <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> adductum, ut simul cohaerere videatur. Galenus nervos recurrentes, qui in aliis animalibus difficulter observantur, in hoc <reg orig="evidentissimè" TEIform="reg">evidentissime</reg> conspici posse scribit.
<pb id="s183" n="126" TEIform="pb"/>
<hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> ipsis in validum est, vel praesertim <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 36.</note> synciput, quod leoni fortissimum: <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> urgente vi, praecipitaturi se ex aliqua rupe, manibus ex operto, iaciuntur. Eo tempore quo latitant, <hi rend="italic" TEIform="hi">sanguinis</hi> exiguas circa cor tantum habere guttas, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Theophr. de animal. latitantib.</note> reliquo corpori nihil inesse, Theophrastus credidit. Nulla denique eis secundum Plinium medulla: axungiam et lardum habere, Monachis in Mesuen visum. In plaerisque terrarum partibus degunt, sed in Germania, Polonia, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> Lithuania, Norvegia, etc. et aliis Septentrionalibus, in Nova Zemla inprimis, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>. In Anglia nunc non reperiri, Gesnerus prodidit: nec <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 58. et l. c.</note> in Creta insula, Plinius In Africa quoque non haberi olim creditum, sed <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Herod. in Melpom. Solin. c. 29.</note> <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>. Esse, praeter Herodotum et Solinum, Strabo testis est, dum Mauros, leonum, pardalium, et ursorum pellibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. ult.</note> indui scribit. Magis autem montanis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> planis delectantur. Unde Alpinae rupes apud Stumpfium animosis abundant: in montibus Peru, multinigri stabulantur; et Pernes mons <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Victus</hi>.</note> Atticus apud Pausaniam, venatione ursorum clarus est, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pa/mfagon</foreign> est animal. Plantis victitare apud Mathiolum, Albertum, et Gesnerum invenies. Ille specie rubi qui mora rubicunda et odorata producit, delectari scribit. Iste, herbam cuculi, quam Botanici trifolium acetosum vocant. Hic, radices quasdam quibus cupiditas cibi expletur, et somnus conciliatur. Nam in Alpibus Helveticis aiunt, vaccarum pastorem, postquam ursum, radicem <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> terra avulsam comedisse, eminus vidisset, radice eadem, post ursi discessum degustata, tanto somni desiderio captum, ut in via se prosternere necessum habuerit. Herbam arum comedere, quamprimum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> latibulis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Atist. Hist. Anim. l. 8. c. 17.</note> egrediuntur, Aristoteles auctor est. Sed et arbustum quoddam spinosum, foliis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ut apii divisis, flore albo, baccis rubentibus, in montibus circa Tridentum panis ursi appellatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H N. l. 10. c. 73. Atistot. H. A. l. 8. c. 5.</note> Vescuntur et fructibus arborum, quas conscendunt, leguminibus, melle, cancris, formicis. et carnibus, seu praemaceratis et propemodum putridis, seu recentibus. <reg orig="Maximè" TEIform="reg">Maxime</reg> tamen favos appetunt, habeturque apud Iovium faceta de quodam rustico in Moscovia historia, qui in cava arbore, profundo mellis gurgite collo tenus immersus, et biduo vitam solo melle sustentans, urso in arboris eiusdem cavitatem, more humano se dimittentis, beneficio, cuius pellem tergoris manib. comprehenderat, extractus fuit. Piscibus in Islandia et glaciali Oceano <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Martyr. Decade. 3. l. 6.</note> vesci, Gabottus Venetus, prodidit. Bibunt quidem aquam, sed nec lambendo, quod carcherodontum, nec sorbendo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> continuis dentib. munitorum proprium, sed aquam mordendo, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 8. c. 6. <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> ut apud Aristot. habetur. Ursae veneris sunt appetentissimae: Ideo, quoniam ferae gravidae marib. non miscenscentur, praeter lyncem et leporem, ne diutius maritis careant, et maturius ad Venerem redire possint, ventrem ante certum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. Cyneg. l. 3. v. 146.</note> tempus elidere creduntur. Mares, in puellas quoque libidine ferri, proditum. Raptam ab uno in montib. Allobrogum quandam, quam venereo complexu prosecutus est, et pomis agrestibus pavit, Philippus Cosseus, Constantiensium sacris praefectus, Gesnero <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Saxo Gra~mat. Hist. Dan. l. 10.</note> retulit: Danorum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Regum stemmata, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quodam dicto urso, qui ex puella ab urso compressa natus esse <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Magnus l. 8. c. 2.</note> dicitur, deduci, et Saxo refert; et duo Magni Upsalenses Episcopos, Gothicos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 36.</note> Reges ex urso et virgine nobili originem ducere produnt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coeunt</hi> mense Februario, seu hiemis initio, non eodem modo quo quadrupedes, sed <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 5. c. 1.</note> intra mutuos amplexus, velut humanas coniugationes, seu ut Plinius, ambo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 39.</note> cubantes complexique, id est, humanitus strati. Grayidae latent, secretiq, honore reverentur mares gravidas. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 30.</note> Uterum triginta dies ferunt. Pariunt tum unum, tum etiam duos, sed complurimum quinque. De <hi rend="italic" TEIform="hi">partus forma</hi> variatur. Lucinae illis properantius tempus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. d. l.</note> est, inquiunt Plinius et Solinus, quippe uterum trigesimus dies liberat: unde evenit, ut praecipitata fecunditas, informes creet partus. Carnes pauxillulas edunt, quibus color candidus, oculi nulli, nulli pili, et de <reg orig="festinâ" TEIform="reg">festina</reg> immaturitate tantum rudis sanies, exceptis unguium lineamentis.
<pb id="s184" n="127" TEIform="pb"/>
Has lambendo sensim figurant, et interdum ad pectora fovent, ut adsiduo incubatu calefacta, animalem trahant spiritum. Idem Aristoteles, Oppianus, Ovidius, et alii dixere. Inde quibusdam Ursus quasi Orsus dicitur. At recentiores contrarium experientia docuit. Capta in valle Anania supra Tridentum gravida ursa, quam exenteratam, catulos omnibus membris distinctos gestasse, animadversum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. quadrup. digit. l. 1. c. 5.</note> est. In senatus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Bononiensis Musaeo, ursulus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> caeso matris utero extractus, omnibus suis partibus formatus, in vitreo vase servatur. Nec <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> Camerarius opinatur, secundinarum quibus fetus ursae obvolutus est, tantam crassitiem, ut nonnisi diuturno linctu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> matre avelli <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi>.</note> possit, errori occasionem dedisse. Capitale <hi rend="italic" TEIform="hi">odium</hi> gerit cum <hi rend="italic" TEIform="hi">Phoca, equo, apro, mortuis</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">mappa. Phocam</hi> summopere abominari Oppianus reliquit. Agnoscit <hi rend="italic" TEIform="hi">equus</hi> hostem numquam visum, ac protinus se parat ad pugnam: in qua arte potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> viribus utitur. Transilit enim ursum, et ipso saltu posteriores pedes impingit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 5. c. 15.</note> in caput. A mortuis abhorrere dicuntur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> homines prostratos, ore ad terram verso, retentoque spiritu, illaesos relinquant. Visa mappa, teste Seneca, ad iram concitantur. Aconito quoque pereunt; nec non faba lupina, seu marcillio, quam consiliginem esse putat Gesnerus. Pisces etiam quidam nigri venenati in Armenia reperiuntur, quorum farina aspersas ficus si comederint, intereunt. Musica delectari, experientia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> docuit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vocem</hi> si attendas, saevire dixit Spartianus, rugire alii. <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi>, sequentia testantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 39.</note> Cum degustavere mandragorae mala, formicas lambunt. Cum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. l. lectum animal.</note> nausea laborant, myrmeciam adeunt, assidentesque linguam fluore dulci fluentem exsertam, leviter tam diu tenent, donec formicis scatere viderint. Vulnerati, siccis herbis sibi medentur. Ursae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> latitatione egressae, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. l. c.</note> in liberam diem, tantam patiuntur lucis insolentiam, ut caecitate obsitas putes. Oculi quia hebetantur <reg orig="crebrò" TEIform="reg">crebro</reg>, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> favos expetunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 33.</note> ut convulneratum ab apibus os, levet sanguine gravedinem illam. In <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 6. c. 3.</note> antrum, nonrecto sui corporis motu sed supina ingreditur ursa, et dorsi sui tractu repit, ut vestigia obliteret. Ibique postquam est egressa, se quieti dans, habitum corporis extenuat per quadraginta dies: <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> quibus quatuordecem immobilis manet, reliquis aliis movetur: tantum solo lingendo dextro pede se sustentat, eique intestinum eatenus adducitur, ut propemodum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 36.</note> cohaereat. Mares, inquit Plinius, quadragenis diebus latent, feminae quaternis mensibus. Specus si non habuere ramorum fruticumque congerie aedificant, impenetrabiles imbribus, mollique fronde constratos. Primis diebus bis septenis tam gravi somno premuntur, ut ne vulneribus quidem excitari queant. Tunc mirum in modum pinguescunt. Ab iis diebus residunt, ac priorum pedum suctu vivunt. Mirum dictu, credit Theophrastus per id tempus, coctas quoque ursorum carnes, si asserventur, increscere; cibi tunc nulla argumenta, nec nisi humoris minimum in alvo inveniri: sanguinis exiguas circa corda tantum guttas, reliquo corpori nihil inesse. Procedunt vere, sed mares praepingues, ut movere sese <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> nequeant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. l. c.</note> Feminae non ita pinguescunt, quod eo tempore pepererint. In iisdem licet foveis, partitis tamen per scrobes secubationibus dividuntur. Exeuntes herbam arum dictam, laxandis intestinis alioquin concretis devorant, circa surculos cum dentiunt praedoman. tes ora. Si quando tauros adoriuntur, sciunt quib. potissimum partibus immorentur, nec aliud <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> cornua aut nares petunt: Cornua, ut pondere defatigent; nares, ut acrior dolor sit in loco teneriore. Animae virus pestilens. Contacta halitu eius attingit nulla fera, citiusque putrescunt afflata reliquis. In Mysia aiunt esse genus alborum, qui cum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatoribus urgentur, talem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>. Galen. de Alim. facult. l. 3. c. 2</note> halitum edunt, qui canum carnes putrefaciat. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Usum</hi> in <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibis</hi>, etsi caro ursorum sit frigida, mucosa, difficilis concoctu, spleni et
<pb id="s185" n="128" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruier. l. 13 de cibis. c. 41.</note> hepati incommoda: Alpinis tamen et Helvetiis, Bruierino teste, in deliciis habetur, ipsequese eas in cena apud Symphorianum Campegium comedisse, culinae artificio conditam asseverat. Sed iuvenculus ille ursus erat, qualem, et quidem hieme captum, in cibis adhibete debere, Bartholomaeus Scappius scripsit. Licet n. Quintili mense ob pabulum pinguiores sint: tamen, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> caro tum malum odorem spirare soleat, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mensis excluduntur. Ceterum anteriores duntaxat pedes inter cibos suaviores ab Aeliano reponuntur, quos et principes viros appetere <reg orig="Michaël" TEIform="reg">Michael</reg> Herus prodidit, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> plurimum exerceantur. Salsos et in camino siccatos qui ederunt, optimum et suavissimum esse cibum Gesnero retulerunt, nec amplius se mirari, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> eos per hiemem inter latendum sugant. Cerebrum venenatum esse Savanorola scripsit. <hi rend="italic" TEIform="hi">In Medicina</hi> magni sunt partes usus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ocuius</hi> exsiccatus et puerorum collo appensus, adversus pavores nocturnos amuletum esse dicitur, supra sinistrum hominis brachium alligatum, quartanam febrem mitigat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> panos et apostemata, in quacumque parte discutit, et pilis qui in oculis nascuntur prodest, et pulices enecat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi>, livores et maculas eximit: ambustis, cum lilii radicib. prodest: igni sacro illinitur: ulcera in tibiis et cruribus <reg orig="admixtâ" TEIform="reg">admixta</reg> <reg orig="rubricâ" TEIform="reg">rubrica</reg> sanat: rimas pedum, alumine addito, sarcit: raptos alopeciae vitio capillos restituit, et unguento sympathetico seu armario admiscetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> demorsis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cane rabido substernitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmo</hi> attritus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> calceamentis contractos ab infla~matione tuetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> articulorum doloribus utilissimum tradunt: ab Arnoldo Villanovano ad epilepsiam commendatur: tussim admixto melle sanat: in pessum ad conceptum promovendum adhibtur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pili</hi> cum adiantho et arundinum radicibus adusti, magnae suntin generandis pilis efficaciae. Difficiles partus solvi, cum quis tectum in quo gravida sit, lapide quo ursus interfectus est, transmiserit, Plinius fabulatur. Adhibetur ursus et ad alia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pelles</hi> Samoiedis et Lapponib. ad vestimenta inserviunt: aliis ad stragula. Olim equites, loricas et galeas iisdem tegebant, ut truculentiores appareront. Palladius ferramenta quorum in agris colendis usus, sebo, adversus grandinem et gelu inungit: Mizaldus, cortices vitium adversus erucas et glaciem. Fuit eorum et in spectaculis ac suppliciis sumendis usus. Annalib. notatum est, M. Pisone et M. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 36.</note> Pisone et M. Messala Coss. ad XIV. Calend. Octobris, Domitium Aenobarbum aedilem curulem urlos Numidicos centum, et totidem venatores <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi>.</note> Aethiopas in Circo dedisse. <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> quod spectat, sunt Magni, Parvi, Nigri, Albi. Tales infestavere Hollandos, cum perglacialem Oceanum transitum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Purchas. Navig. T. 3. l. 4 c. 5.</note> in Cataiam quaererent. Stupendae erant magnitudinis. Nam occisor. pelles ad tredecem pedes ascendebant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogt. l 16.</note> Sunt et in Mysia albi, quorum superius facta mentio. Strabo fulvosum, in illa Arabiae regione ultimo promontorio contermina notarit: Agricola in fuscos et nigros dividit. Helvetii parvos, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Maiol. Colloqu. 7. de quadrup.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">saxatiles</hi>, magnos <hi rend="italic" TEIform="hi">capitales</hi> vocant. Sunt et in novo orbe ignavi, qui solis formicis victitant, canib. cedunt, et bacillo percussi fugiunt, nec ullum caudae vestigium habent. Myrmeciphagos appellare <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 28.</note> possis. Inveniuntur in provincia Verae pacis maximi, lanigeri satis, nigris pilorum sive lanaegrumis. Cauda illis palmaris duntaxat: manus velut humanae. Simi sunt velut nigritae, rotundo rostro, depili et rugoso: In Virginia eduntur. Meticulosi sunt, fugiunt homines, aufugiunt ad arbores, inde deturbantur, sauciati iaculis. Provincia Beach, si Paulo Veneto credimus, domesticos et innoxios producit. Hoc unicum addere placet, habuisse Suidrigellum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Textor Tomo 2. Off.</note> Lithuaniae Principem ursum matutinis horis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nemore discedentem, qui palatio appropinquans anterioribus pedibus fores percutiebat, et cibo sumpto, remeabat in silvam. Solent et sectae cuiusdam apud Turcas religiosi, ex eremo egressi, cervum vel ursum tintinnabulum collo ferentem per urbes et pagos circumducere.</p>
<pb id="s186" n="LVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lupus, Wolff</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Zilio Hiiaena</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vulpes. Fuchs</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hiioena</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s187" n="LVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lupus Marinus Gesneri et Bellonii</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hiiaena</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Gulo. Vielfraes</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s188" n="LVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lupus Sciithicus</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Semivulpa</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Veruex Aethiopicus</hi></head></figure></p>
<pb id="s189" n="129" TEIform="pb"/>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.01.06" n="6" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT VI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Lupo</hi>.</head>
<div4 id="JoQF.03.01.06.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Lupo in genere</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Digit. l. 1. c. 6.</note> LUpum in genere et specie considerabimus, eidemque <hi rend="italic" TEIform="hi">Gulonem</hi> adiciemus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nemen</hi>.</note> Dicitur Latinis lupus, vel quasi leopus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in pedibus leoninam virtutem gerat; vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Graeco <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lu/kos</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rabie nempe rapacitatis; vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ th=s2 lu/khs2</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> diluculo, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in colore pellis crepusculorum albedinem aemuletur, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="primâ" TEIform="reg">prima</reg> luce ad raptum exeat; seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> oculi ipsorum sint tersi et in tenebris fulgeant. Graecis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lu/kos, knhki/as2</foreign>, si textus apud Varinum corruptus non est, Hesychio <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)lko\s2</foreign>; quod potest esse ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)le/kw</foreign>. Alibi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nukterinoi kmu/es2</foreign> vocantur. Feminae, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lu/kaina</foreign> nomen. Sunt <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> lupi canibus magnis, mastinis, seu pastoralibus similes, coloris, ut in differentiis dicetur, varii. Habent <hi rend="italic" TEIform="hi">oculos</hi> ravos, qui splendent lucemque iaculantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> serratos, teretes, acutos, et inaequales. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 19. c. 26.</note> Rictum amplum, et os quod <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> diducunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Collum</hi> in eas brevitatis angustias compulsum, ut contorqueri retroque versari non queat: et si <reg orig="retrò" TEIform="reg">retro</reg> velit aspicere, totum corporis truncum contorqueat necesse est. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> quidam ex solido osse constare <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clamorg. l. delupor. venat.</note> prodidere, sed <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>. Clamorganus enim in dissectis vertebras obfervavit, cui et Philes adstipulatur. Habent et musculos temporales magnos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galenus de usu partium l. 10. c. 2.</note> et nervosos, prodente Galeno. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> quod cum luna crescit et decrescit, si Alberto credimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 20.</note> si siccetur, odoratum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi>, ungulae equinae simile. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> osseum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. l. 11. de usu patr. c. 8.</note> priores quinis digitis distinctos, posteriores quatuor. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossium</hi> substantiam densiorem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi> aliis similes, sed qui, in senectute, vermes vel serpentes, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> quod se in tribus vel quatuor cadaveribus observasse, Clamorganus scribit, producant. In <hi rend="italic" TEIform="hi">vesica</hi> lapillus reperitur, qui Syrites dicitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>. Pausan. in Phocicis. Aristot. in Mirabil.</note> Nulli sunt in Sardinia, si Pausaniae credimus; Creta, si Aristoteli; Olympo monte Macedoniae, si Plinio et Solino. Angliam hoc animalis genus non alere certum. Sub Edgaro, Ednii II. exscindi coepti, in totum postea eradicati sunt, non in Cambria tantum, sed in aliis quoque provinciis. In Septentrionahbus provinciis magna luporum copia: in Moscovia inprimis, pecori, iumentis et hominibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olear. Itiner. p. 119.</note> insidiantur, cuius exemplum apud Olearium in itinerario Orientali invenies. Haud paucos in regno <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Cadamust. c. 29.</note> Senegae inveniri, prodidit Cadamustus. In provincia Scotiae Angusia, eiusque valle Glamore reperiri, qui ferarum duntaxat raptu vivant, apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> <reg orig="Boëthium" TEIform="reg">Boethium</reg> habetur. Carnivori sunt, et inprimis ovillam appetunt. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> caulam ingressi, omnes <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> interimunt. Equis, bobus, anseribus, insidiantur. Humanae sapote <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> illiciuntur, si humanum cadaver priusgustaverunt. Praegnantibus capto <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olaus de gent. sept. l. 18. c. 10.</note> odore insidiari Olaus M. prodidit. Sed nec suae speciei, si fames premat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clamorg. l. de venat. lupi.</note> parcunt: testaturque Clamorganus duos lupos die antecedenti occisos, ab aliis nocte subsequente devoratos fuisse. Aelianus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> animadvertit, fame urgente multos simul excurrere, vertigine correptum et cadentem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> ceteris laniari. Coram catulis qui ablactantur, praedam nuper voratam evomunt, et grandioribus factis agnum vel anserem apponunt. Praeter <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Physiogn. l. 4. c. 4.</note> carnes, plantam illam Seythicam Boramerz dictam appetunt. In regno Congo oleum quod ex <reg orig="pàlmis" TEIform="reg">palmis</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Linschot. in Navigat.</note> elicitur, sorbent. Terram quoque et argillam comedunt. Inde <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> lapis lithargilos dictus, qui in ventriculo, undecim uncias pendens, gyris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Schenck. in Hist. monstror.</note> et plicis intortus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Schenckio observatus est. Albertus, non fame sed naturali instinctu id facere, dixit, ut gravior redditus, quae invasisset, sua mole deprimere posset. Exsaturatus per magnum temporis intervallum fert inediam, eique tum venter <reg orig="latè" TEIform="reg">late</reg> proicitur, lingua tumescit, os obstruitur, mansuetusque evadit: lingua extenuata, iterum in lupum transformatur. An
<pb id="s190" n="130" TEIform="pb"/>
cibos defodiant, exaequo eosdem dividant, et ad reliquias ululatu alios advocent, quod Albertus prodit, venatoribus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>. Atistot. H. A. l. 5. c. 2.</note> decidendum relinquo. <reg orig="Coëunt" TEIform="reg">Coeunt</reg> eo modo quo canes, in medioque coitu, inviti etiam cohaerent; <reg orig="coëuntque" TEIform="reg">coeuntque</reg> und an~o nonnisi per dies duodecem, quos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> natali Christi quidam computant. Libidinis tempore <reg orig="acriùs" TEIform="reg">acrius</reg> in eos qui accesserint saeviunt, interse tamen, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> gregales non sint, non dimicant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 15.</note> Gerunt utero duos menses, et tandem quoad numerum et caecitatem catulorum ut canes pariunt. Novem catulos generare vulgaris apud Helvetios sermo, teste Gesnero, qui etiam ex Rhaeto quodam audivit, catulos in Rhaetia circa Calend. Maii, septem vel novem aliquando ex una parente, ex latibulis auferri. Idem aiebat <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> ferrilupam primo partu unicum eniti catulum, secundo geminos, et sit deinceps, singulatim catulo semper auctiorenfieri partum, usque ad decem, inde sterilescere. Intra duodecem dies parere, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> Latonam oberrantem totidem diebus ex Hyperboreis Delum deduxerint, sub specie lupae, propter metum Iunonis, fabulosum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. probl. 38.</note> est. Antipater apud Plutarchum partum proicere adserit, cum glandiferae arbores florem abiciunt, quo gustato uteri illarum reserantur, cum eius copia non est, partum in ipso corpore emori, nec in lucem venire posse: praeterea regiones illas <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lupis non vastari, quae glandium quercuumque feraces non sunt. Potus sunt parcissimi. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi>.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi> haec apud auctores occurrunt. Homo, quem prius viderint, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. in Polyhist.</note> conticescit: et anticipatus obtutu nocentis, licet clamandi votum habeat, non habet vocis ministerium. Oculus erutus, quadrupedes domesticas terret. Mulier si unquam supra calidam lupi urinam minxerit, non concipiet. Cauda ad praesepe suspensa, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 20. c. 14.</note> facit ne comedant. Rumpi traditur equos, qui vestigia luporum sub equite sequantur: quod si lupi calcaneum equi quadrigam trahentes conculcent, sistentur tamquam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 1. c. 6.</note> ii cum quadriga conglaciassent. Oves ab eo adesae suaviorem habent carnem, verum lana pediculos et pruritum generat. Agni nuper nati, nec <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta M N. l. 1. c. 14.</note> alicuius animalis effigiem extra caulam conspicati, audito repente luporum ululatu, exanimantur. Pellis eorundem lupinae superposita statim depilatur. Stercus in ovili occultatum, pecudes quiescere prohibet, nisi auferatur. Fides ex intestinis ovium, cum intestinis luporum permixte, obstrepentes omnem citharae concentum interturbant, quod tamen falsum esse experientia docuit. Scillam si contigerit <reg orig="repentè" TEIform="reg">repente</reg> contrahitur. Lapides <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> perhorrescit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in parte <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> saxis icta vermes nascantur. Scintillis ex silice emicantibus ita terretur, ut etiam famelicus accedere non audeat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian in Cyneger.</note> Tympanum ex eius corio formatum cetera animalia fugat. Cantus denique et sonus ipsi inimicus est. Pythiocaris tibicin em, cum <reg orig="tibiâ" TEIform="reg">tibia</reg> <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> contentione incitatos numeros caneret, impetum luporum repressisse prodit. Gesnerus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> novit quendam, qui cum lapidibus lupum terrore non posset, sono tympani, quod gestabat, perterrefactum fugavit. Dicitur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Morbi</hi>.</note> Psittacum amore prosequi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Morbos</hi> si attendas, rabie, <reg orig="podagrâ" TEIform="reg">podagra</reg>, et cynanche laborare solet, lycoctono sumpto interit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vita</hi>.</note> Vulneratus, in lutose volutat, et sic sanguinem sistit. Permultos annos vivunt, et ex dentibus in senecta <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> afficiuntur, ita ut etiam edentuli fiant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi>.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Moribus</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenio</hi>, ut aliquid dicamus, viscera quia habent infirma, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> herbas comedunt, Dracontium inprimis ad acuendos dentes. Breves, inter ceteros magis audaces putantur. Cum in foveam inciderunt, vel se inclusos sentiunt, prae stupore innoxios se exhibent, quod una et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesnerus Hist. Quadrup. p. 721. Plin. H. N. l. 8. c. 22.</note> altera historia, Gesnerus confirmat. Percussores cognoscunt, et ex observato invadunt. Fetus suos amant: femina partus custodit, mas pro catulorum salute cibos ad ipsam defert. Cumfugiunt. catulos secum ferunt. Caelo <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> nubilo insidiantur, ut magis lateant. Cum per folia incedunt, ne strepitum faciant, lingua pedes suos lambunt, et lubricos reddunt. Fluvios
<pb id="s191" n="131" TEIform="pb"/>
transmissuri, ne undarum fluctibus abripiantur, singuli apprehensis morsu praenantium caudis, <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> serie transmittunt, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quo ingenio <foreign lang="GR" TEIform="foreign">luka/bas2</foreign> annus dicitur. Suidas <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xeimeo=nos w)/ra|</foreign>, ita transmittere <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 8. c. 14.</note> ait. Apprehensis quoque <reg orig="mutuò" TEIform="reg">mutuo</reg> caudis, bovem <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> palude extrahunt. Dum cibum capiunt, vel intuentibus irascuntur. Si homo pariter et aliud animal se offerant, semper hommi, narrante Alberto, parcunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesner. Hist. Quadrup. p. 723.</note> Narra vit <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> mihi, inquit Conradus Gesnerus, quidam, lupum se vidente, morsu comprehendisse lignum triginta vel quadraginta librorum in silva, et cum eo se assuefecisse transilire grandem eo in loco arboris abscissae truncum: tandem, cum satis peritus transiliendi sibi videretur, se abscondisse: et adveniente propter satam ibi avenam <reg orig="porcâ" TEIform="reg">porca</reg> silvestri, cum pluribus aetate differentibus porcis, anniculis, bimis; prorupisse, apprehensoque porco, qui aequalis pondere videbatur ligno, quo cum transilire truncum didicerat, saltu <reg orig="retrò" TEIform="reg">retro</reg> truncum se recepisse, et interemptum ibi porcum devorasse. Aliquando cum canibus amica societate confoederantur, et caulas invadunt. Si in minorem aliquam pecudem inciderint, <reg orig="auriculâ" TEIform="reg">auricula</reg> <reg orig="comprehensâ" TEIform="reg">comprehensa</reg>, secum currendo abducunt; renitenti clunes <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> feriunt, ita ut lupo interdum celerius currat. Ubi caulas intraverunt, omnes interficiunt, antequam aliquam ad comedendum attingant. Tauros <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fronte <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 5. c. 19.</note> adoriri non audent, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cornua extimescant. Quamobrem <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg>, quasi <reg orig="rectâ" TEIform="reg">recta</reg> <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> pugnaturi essent, minas gerunt, et illorum oculis sese <reg orig="crebrò" TEIform="reg">crebro</reg> inculcant: deinde se retorquentes in dorsum insiliunt, et <reg orig="acerrimè" TEIform="reg">acerrime</reg> ad eius perniciem incumbunt. More equorum et canum peraetatem canescunt. Famelici, noctu vento adverso, odotem escae, permedium milliare sentiunt, inventumque cadaver <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. l. 1. p. 147.</note> trahunt et devorant. Quandoque uno ululante alii conveniunt, et omnes simul equorum gregem adoriuntur, quod in Bononiensi territorio saepe accidere solet. Turmatim etiam progrediuntur, et nocte <reg orig="intempestâ" TEIform="reg">intempesta</reg>, iuxta destinatum pagum commorantur. Interim illorum unus in pagum excurrens canes excitat, et <reg orig="simulatâ" TEIform="reg">simulata</reg> fu â, usque ad insidiarum locum, ad se persequendum invitat; ubi canes ab aliis lupis dilaniantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Albert. l. 2. de Animal.</note> Frondes et salicis ramulos porrigunt, ut capras his gaudentes <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> inescent. Vocis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> obliti eramus, quem eruditi ululatum vocant; Graeci, per <foreign lang="GR" TEIform="foreign">w)ru/w</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">w)ru/omai</foreign> exprimunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usut</hi>.</note> Ad mensas inter honestos non admittitur, quod carnem habeat siccam, crassam, fetidam. In Insubria tamen aliquando editur. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicina</hi> multi est usus. Vivus, oleo cerati modo incoctus ad podagram laudatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corio</hi> ventrem constringere, in <reg orig="colicá" TEIform="reg">colica</reg> prodest, si Rhasi credimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnes</hi> edisse, parituris prodest: aut si incipientibus patturire, sit iuxta, qui ederit, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut etiam contra illatas noxas valeat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi> antipodagricis unguentis admiscetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> cum oleo nueum mixtus, surdidati prodest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi>, sub pulvino reconditum, somnum inducit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculus</hi> dexter salsus adalligatusque, febres periodicas arcet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dens</hi> gingivas extenuat, quo dentes levius proveniant. Qui per <hi rend="italic" TEIform="hi">lupi guttur</hi> in synanche bibit, evadit. Hoc experimentum se ab Adolpho Occone accepisse, Agricola fatetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> antepilepticis admiscetur. Medicamentum quod in M. S. Gesnerus invenit, ex visci quercini <reg orig="unciâ" TEIform="reg">uncia</reg> <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg>, visci de piro unc. s. mucronum de cornu cervi scobe dr. ii. cordis lupini dr. i. componitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> Atchigenes <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de compos. secund. loca. l. 6.</note> apud Galenum ad oris crustas commendat. Haud pauca de eiusdem usu apud Marcellum habebis. Idem, tussim ex vino tepido sanat, et phthisicis medetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> cum elaterio umbilico alligatum, alvum solvit. Pars de <hi rend="italic" TEIform="hi">virga</hi> in furno assa et incisa sumpta, veneris appetitum excitat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testiculus</hi> dexter oleo permistus, et cum lana genitali muliebri applicatus, desiderium coeundi adimit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Stercus</hi>, colicis potandum, tempore Galeni, cum successu dabatur:
<pb id="s192" n="132" TEIform="pb"/>
<reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg>, vel appensum, iuvabat: sed in fruticibus et vepribus colligebatur. Vide Galenum. Quin et ossa in excrementis inventa, colo medentur alligata brachio, si terram non attigerint. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossa</hi> exsiccata et in pulverem redacta, dolorem intercostalem tollunt. Inservit et aliis. Nam caput in columbario suspensum, mustelas et feles arcere dicitur. Rostrum inveteratum veneficiis resistit. Sanguis circa agrorum fines sparsus, lupos arcet. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. in Iside et Osir.</note> Eodem olim in sacrificiis utebantur, cum Daemonas invocabant. Adipe novae nuptae, postes apud Romanos inungebant. Cauda supta praesepe suspensa lupos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> stabulis arcet. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Disserentiis</hi> sequenti articulo agemus.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.03.01.06.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Lupo in specie, et de Gulone</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. Hist. Digit. l. 1. c. 7.</note> EX Lupis, alii sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Silvestres</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">Aurei, Scythici, Marini. Silvestrium</hi> in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olaus de gent. septentr. l. 18. c. 11.</note> Doffriniis montibus, qui Norvegiam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Suecia dirimunt, Olaus, in Sardinia Lonicerus, meminit. Villosior est vulgari, flavi coloris, et caudam erectam gestans. Frequens est eius apud Mediae populos in ludis usus. Armati cum eis congrediuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Aurei</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colore flavo eoque pereleganti ita vocantur. Minores sunt lupis communibus, voracitate tamen pares. Gregatim incedunt hominibus et armentis innoxii. More canum latrare videntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 2. c. 108.</note> In Cilicia et Turcia visuntur. Turcarum domos et tuguria noctu subeunt, et quicquid in eis esculenti reperiunt, devorant: quod si nihil horum obvenerit, pileos, vestes, calceos, et quicquid coriaceum est, auferunt. Ex pellibus vestes parantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digit. l. 1. c. 9.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Scythicus</hi> in ultima Scandinavia, post Norvegiam et Gothiam reperitur. Animal est lupi magnitudine, <reg orig="perpetuò" TEIform="reg">perpetuo</reg> iracundum. Germani ab acie unguium, quibus <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> saevit, Grimmeklaw vocant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Marinus</hi>, animal est amphibium, magnitudine ursi, pelle <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> dura, ut gladiis <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> sit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. l. 1. de aquat. c. 3.</note> impenetrabilis. Caput habet enorme, Oculos permultis pilis obumbratos; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lopez.</note> naribus et dentibus caninis; pelle <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hist. Ind. l. 1. c. 3.</note> villis erectis <reg orig="hispidâ" TEIform="reg">hispida</reg>, nigris maculis distincta; <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> oblonga, crassa, villosa. In ventriculo nonnulli lapilli reperiuntur. Pinguedine scatet. Conspicitur in Oceani Britannici littore. In Insula Angrae tanta eorum multitudo, ut quandoque milliatius armentorum grex esse videatur. Visuntur et in insula post portum S. Crucis sita, et in Maritimo Peru tractu. Inimicitias cum avibus Buitri dictis gerunt, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibus aliquando interficiuntur. <reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> amplas alas habent, ut extensae spatium XV. pedum occupent. Lupo conspecto, altera lupi pedes apprehendit, altera ipsum rostro excaecat. Rugiunt ad instar leonum adulti; parvi, vocem haedorum imitantur. Hepar est edule. Angrae incolae carnibus eorum tam recentibus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> salitis nutriti, diu vivunt. Pelles ad vestimenta adhibentur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Guloni</hi> nomen <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> voracitate impositum est. Scaliger Vulturem quadrupedem; Crollius Boophagon Germani <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Vielfraß,</foreign> nominant. Est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Miechov. in descript. Sarmat. l. 2. c. 3.</note> describente Miechovio, magnitudine canis, facie catti, corpore et cauda vulpinis, colore nigro. Reperitur in Lithuania, Moscovia, et aliis septentrionalibus regionibus. Vescitur cadaveribus, tantumque vorat, ut tympani instar infletur. Plenus, angustiam duarum arborum aut rupium angustiam ingreditur, et vi per infernas et superas partes excrementa trudit, rursusque ad cadaver regressa, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leo African. l. 9.</note> sese implet. Congener ipsi fera Arabibus <hi rend="italic" TEIform="hi">Dabuh</hi>, Africanis <hi rend="italic" TEIform="hi">Sesef</hi> dicta, magnitudine et <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> lupum referens, quae etiam cadavera eruit. <reg orig="Fortè" TEIform="reg">Forte</reg> est eadem cum veterum hyaena, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olaus lib. 13. c. 6.</note> quod et Gesnero placet. Sanguis huius ferae pro potu venatoribus inservit: et melle rarissimo conditus, in pompis nuptialibus, propinatur. Pinguedine ulcera superlinunt. Intestina ad usum chordarum trahuntur. Ungulae ab animali recenter avulsae, et canibus aut felibus ostensae, easdem fugant: appensae, contra
<pb id="s193" n="133" TEIform="pb"/>
tinnitum aurium faciunt. Pellibus ob pulchritudinem vestes subducuntur: eorumque tegumentis honorabiliores hospites excipruntur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> ad exteros evehere non permissum. Stuporem si verum est incutit, quod proditur, in cubilibus harum ferarum quiescentes, resnaturae Gulonis conformes, et <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> semper comedant, somniare.</p>
</div4>
</div3>
</div2>
<div2 id="JoQF.03.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>TITULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Digitatis semiferis</hi>.</head>
<div3 id="JoQF.03.02.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT PRIMUM. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Vulpe</hi>.</head>
<div4 id="JoQF.03.02.01.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Vulpe in genere</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin Digit. l. 2. c. 1.</note> TAntum de Digitatis feris. Semifera vocamus, quaelicet feris sint instructa moribus; ob parvam tamen corporis molem, ab hominibus <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> superari, regi, et domaripossunt. Talia sunt, <hi rend="italic" TEIform="hi">Vulpes, Simia, Cercopithecus</hi>, et alia huius generis Indica, <hi rend="italic" TEIform="hi">Cynocephalus Papio, Upalim, Taxus, Castor, Lutra, Ichneumon, Mustela, Genetta, Animal Zibethi, Lepus, Cuniculus, Sciurus, Glis, Mus, Talpa, Echinus terrestris, Hystrix, et Tatus.</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Vulpes</hi>, et ut alii volunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Volpes</hi>, vel <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Isidor. Origin. l. 12. c. 2</note> est quasi volupes, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> semper tortuosis anfractibus ad alias animantes decipiendas currat: vel quasi volipes, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ob cursus celeritatem volare videatur: vel quasi valipes, ob pedum valorem, Latinis dicitur. Apud Graecos plurima habet nomina. Dicitur namque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)lw/phc</foreign>, quod nomen tam in masculino <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> feminino reperitur, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ a)lw=</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">w)/y w)po\s2</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fallendis oculis: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bassari\s2</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bas1s1a/th</foreign> Cyrenensibus; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">sqa/mic, kerdw\</foreign> ab astutia, quae Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ke/rdos</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kerdos1un/h; kasqou/fh, kerda/lh, kerdi/a kh=las2, para\ to\ khlei=n</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cauda eius ad demulcendum apta sit; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ki/nados</foreign>, quod nomen quidam bestiae omni imponunt; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kina/ndra, kida/fh</foreign>, seu <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ki/dafos, ki/ra, ki/rafos, kosqou=ris2, koilobou=ros, koroi=tis2, lampouri\s2, s1kafw/rh</foreign>, et cetera. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*o)vanou=n</foreign> Phrygibus vulpem etiam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> significat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptioni</hi> non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> insistamus, cum notissimum sit animal. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> mari osseum ut lupis, et mustelis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudam</hi> habet villosam, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Aures</hi> breviores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> canis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibum</hi> si spectemus, delectatur gallinis, anseribus, astacis, otidibus, cuniculis, leporibus, silvestribus muribus, felibus, patvis canibus, quos coercere potest, locustis denique. Cum Massiliae piscatores Buopas Maenarum genus et magnos astacos per noctem in navicula reliquissent, vulpes buopibus insidiata, ab astaco, forcipe, cui pedem interposuerat, capta est. Ab uvis quoque maturis non abhorrent, ut <reg orig="necà" TEIform="reg">neca</reg> pyris, si prover bium hoc sensu <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Lotus</hi>.</note> sumi debet. Non habentur in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Miechov. de Sarmat. c. 1.</note> Creta, si Solino credimus, At in Russia frequentissimae sunt: ut et Alpinis Helvetiorum locis. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> mercatores multas ibi pelles <reg orig="coëmptas" TEIform="reg">coemptas</reg>, in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> alias regiones divendunt. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Congressu</hi> tradidit Plinius, ad latera proiectas coire, alii ad terram. Aristoteles, supervenientes commisceri. Invadunt et diversi generis animalia, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> corporatura et tempora graviditatis sint aequalia. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> ex cane et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 34.</note> vulpe, ad montem Aristoteles, Canes Laconici, <hi rend="italic" TEIform="hi">Alopecides</hi> dicti, generantur. Pariunt catulos caecos, quatuor ut plurimum; et parturientes ita secedunt, ut <reg orig="rarissimè" TEIform="reg">rarissime</reg> gravidae capiantur. Editum fetum lambunt, refovent, et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>.</note> concoquunt. Cum serpentibus <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> <reg orig="amicè" TEIform="reg">amice</reg> vivunt, ut in iisdem cavernis <reg orig="quietè" TEIform="reg">quiete</reg> morentur. Hostilitatem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> exercent, cum plantis, avibus, et quadrupedibus. Ruta silvestris cum eduliis gallinarum mista, vel eius ramusculus sub alis gallinarum alligatus, easdem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vulpe tutas reddit. Milvus, vultur, et aquila, vulpium catulos saepe rapiunt. Circus et Aesalo pilos ab iisdem avellit, Corvos et vulpem in <reg orig="caveâ" TEIform="reg">cavea</reg> clausos, tam acriter dimicare Avicenna vidit, ut corvi caput sauciatum sanguinem emiserit; corvus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> labia vulpis <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> constrinxerit, ut hiscere nequaquam posset. Taxi cum vulpibus saepennmero proeliantur: hi taxos, cryptas stercore
<pb id="s194" n="134" TEIform="pb"/>
foedando, fugant. Cervi eorundem gannitum reformidant. Lepores sunt in illis insulis frequentiores, in quibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> nullae vulpes. Ululando et latrando canem imitatur, quando irascitur et dolet; alioquin, cum aliquid, si domi alatur, petit, gannit et <reg orig="blandè" TEIform="reg">blande</reg> immurmurat. Hinc <foreign lang="GR" TEIform="foreign">knucai/w</foreign> seu <foreign lang="GR" TEIform="foreign">knuzi(w</foreign>, <reg orig="propriè" TEIform="reg">proprie</reg> de canibus, queribundum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Mores et Ingensum</hi>.</note> ululatum edentibus, profertur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Moribus</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 28.</note> et <hi rend="italic" TEIform="hi">ingenio</hi> est dolosis. In Thracia amnes gelatos lacusque nonnisi ad pastus itura redituraque transit: et observatum, aure ad glaciem <reg orig="appositâ" TEIform="reg">apposita</reg>, crassitudinem gelu coniectare. In caverna, multifores aditus facit, ne tam <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatoribus illaqueari possit. Quia lupus contactu scillae convellitut, latebris suis eandem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Albert. l. 2. de Animal.</note> apponit. Pulicibus infestata, manipulum faeni mollissimum, aut pilos ore continens, paulatim a posteriori parte in aquam le mergit, ut pulices ad caput ascendant, eoque immerso, in faenum vel villum colligantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 6. c. 64.</note> Echinos in arctum constrictos, quia adoriri non potest, urina in os <reg orig="redditâ" TEIform="reg">reddita</reg>, suffocat. Cum lepore se ludere velle simulat, et incautum devorat. Famelica, <reg orig="insidiosè" TEIform="reg">insidiose</reg> mortuam se simulans, spiritu compresso, exsertaque <reg orig="linguâ" TEIform="reg">lingua</reg>, postquam se in argilla rubra, ut cruenta quasi appareat, volutasset, accedentes aves corripit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian H. A. l. 6. c. 24.</note> In Ponto sic Otidas venatur, ut et sese avertens, et in terram abiciens, tamquam avis collum, sic caudam extendat. Eae, hac insidiarum instructione seductae, ad illam tamquam suam gregalem accedunt, et nullo negotio, capiuntur. In pedica capta, morsu pedem praescindit, ut aufugiat: <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> fugae patente <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg>, mortem simulat. Gallinas in pertica sedentes, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> huc et illuc <reg orig="impulsâ" TEIform="reg">impulsa</reg> perterrefactas, deicit et devorat. Nihil de pisciculorum et vesparum captura, quos cauda <reg orig="astutè" TEIform="reg">astute</reg> capit, dicam. In procera arbore deprehensa, iucundum aliquando sui spectaculum praebet. In ea enim tamquam in arce oppugnari solet: cum neque ignem timcat, nisi pars proxima ardeat: plaerumque etiam acutas cuspides non fugiat, et perfodi potius sustineat, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in turbam canum descendere. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Blondus apud Gesnerum.</note> Tandem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> descendere coacta, impetu quodam instar fulgu ris deici solet, in numerosam canum cohortem, ut sagacissimos laniet, et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibis</hi>.</note> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> praestantioribus dilaceretur. Vulpium carnes nitidior vita damnavit. A Sarmatis tamen, Vandalis, et rusticis Gallis seu elixae seu assae comeduntur, ut olim <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Boeotis. Incolae insulae portus sanctae Crucis, aliquando crudas, aliquando parum fumo induratas <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruior. de re cibar. l. 13 c. 26. Galen. de victu atten. c. 8.</note> vorant. Bruierinus qui eas degustavit, nescio quid virosi et agrestis habere scripsit. At Galenus, vim ei inesse carnibus leporinis similem, re liquit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> infantibus saepius exhibitum, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> comitiali morbo eos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medicamentis</hi>.</note> praeservat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lingua</hi> in armilla gestata <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lippitudine: arefacta, in collo contra albugineas suspenditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmo</hi>, phthisicis commendatur: suspiriosis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Dioscoride, lienosis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Sexto propinatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> in iecoris affectibus praescribitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> cum melle mixtum, oculorum caliginem delet: et in pesso, ad masculorum conceptionem, inditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi>, cum pinguedine, gonagrae opitulantur: iisdemque ad faucium tumores dissolvendos guttur perfricatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testiculus</hi> ad iuvandum congressum et conceptionem in electuariis exhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> osseum oleo et bitumine imbutum, tamquam pessus, ad provocandos menses supponitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pudendis</hi> vulpis feminae in cephalalgia caput circumdatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> recens calculosis exhibetur, eodemque pudenda illinuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pinguedo</hi> liquata et auribus instillata, affectiones earundem inveteratas tollit: nervorum morbis magno est adminiculo: Unguentum ad calculum ingreditur: in alopecia mirandum in modum valet. Eodem pedes et manus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> frigore praeservat, dum modo saepius antequam intumescant inungantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Stercus</hi>, cum sinapi mixtum, Plinius, in ulceribus capitis adhibet: Rhasis cum oleo rosaceo mixto virgam inungit, atque hoc modo venerem sopitam excitat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellem</hi>, Galenus in capillorum affectu,
<pb id="s195" n="135" TEIform="pb"/>
Sextus in Podagra, dum calceos ex ea parari iubet, utitur. Ischiadicos ab ea iuvari compertum est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudae</hi> summa pars brachio illius suspenditur, qui ad venerem iners est. Ex tota vulpe, oleum ad omnes arthritidis species <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> efficax, paratur. Pellem in vestitu usurpari, notissimum: nigrae inprimis, quae aliquando quindecem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi>.</note> aureis vaenit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> Vulpium, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> magnitudine, colore et more sumuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Magnitudinem</hi> si spectes, Odonus minores in Aegypto <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Graecia reperiri scribit. In Pervana quoque sunt pusillae, teterrimi odoris, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut si <reg orig="urinâ" TEIform="reg">urina</reg> aliquid foedaverint, fetor numquam ablui possit. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Colorem</hi>, dantur in silvis septentrionalibus nigrae, candidae, rutilae, crucigerae, et isatides. Visae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exerc. 217.</note> nigrae, quae ab aliquibus albis pilis, quodam ordine digestis exornantur. Ruffescentium duas species. Una quae guttur in albo nigricans, veluti carbonum pulvere conspersum exhibet. Altera, candidum, quae species tamquam rarior in Germania magnifit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Albarum</hi> maior in Suecia et Norvegia copia: sed maxima circa Novam Zemblam, quae sole sub horizontem demerso emergebant; emerso, occultabantur, quaeque Hollandis ibidem vi frigoris constrictis, cuniculi carnes sapere videbantur. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Crucigera</hi> ab ore per caput, tergum, et caudam, recta nigri coloris linea protrahitur, deinde alia transversa per armos ad pedes, anteriores ducitur, quae duae lineae crucis figuram exprimunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 7. c. 30.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Morem</hi> si attendas, Aelianus in Caspiis regionibus vulpes esse scribit, quae et urbes innoxiae ingrediuntur, et incolis tamquam caniculae inserviunt.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.03.02.01.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Vulpibus Indicis.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. Exot. l. 9. c. 10.</note> VUlpium Indicarum varia sunt genera, variisque ab iisdem nominibus insigniuntur, <hi rend="italic" TEIform="hi">Coiotl, Cuit lax coiotl, Azcacoiotl, Ilpemaxtla, Oztoa, et Izquiepotl. Coiotl</hi> animal est lupino capite, oculis vividis, magnis ac pallentibus, parvis et acutis auriculis; rostro nigro, longo, nec admodum crasso; Cruribus nervosis, et uncis; Crassis unguibus; cauda <reg orig="hispidâ" TEIform="reg">hispida</reg> <reg orig="crassâque" TEIform="reg">crassaque</reg>; noxio morsu; fusco, longo, candidoque pilo. Magnitudine est inter lupum et vulpem <reg orig="mediâ" TEIform="reg">media</reg>. Frequens est in nova <reg orig="Hispaniâ" TEIform="reg">Hispania</reg>, locis inprimis frigus et rigotem declinantibus. Victitat imbecilliorum animalium praeda, maizio, et arundinibus saccarinis. Invadit aliquando et cervos et homines. Sagax est venatui, et vulpinis moribus, atque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> iniuriae illatae ultor, et ereptae aliquando sibi praedae memor, ut post dies aliquot agnoscat raptorem, insectetur obvium, et interdum etiam aliis sui generis comitantibus, adoriatur, et trucidet; cognitisque magno studio et cura aedibus, ac interemptis quibusvis domesticis animalibus, ulciscatur iniurias, et poenas sumat. Erga beneficos <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> est tam gratus, ut allatis ante eum cohortalibus, et ceterae praedae parte, benevolentiam plaerumque testari soleat. Fertur dolorem dentium pene eius expurgatorum <reg orig="subitò" TEIform="reg">subito</reg> sedari. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cuitlaxcoiotl</hi> iisdem quoque praeditus est moribus, et forma etiam esset eadem, nisi Cuetlaztli pilo similis videretur, unde nomen accepit: collo crasso, et <reg orig="impensè" TEIform="reg">impense</reg> hirsuto, pectorisque et faciei pilorum longiorum acervo terrificus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Azcacoiotl</hi> formicarum cavernis insidet. Cum noctu ululat, multiformes edit clamores. <hi rend="italic" TEIform="hi">ilpemaxtla</hi>, candido, nigro, et fulvo pilo vestitur. Capite est parvo, articulis modicis, corpore gracili, ac quatuor <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> dodrantes longo, rostroque prolixo et tenui. Offenditur ubique, sed <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> calidis in locis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oztoa</hi> genus est vulpis forma et magnitudine nostri simile. Tres dodrantes vix superat, nigro candidoque vestita pilo, sed quibusdam partibus fulvo. Incolit foveas. Alitur cohortalibus. Interrae cavitatibus <reg orig="occultè" TEIform="reg">occulte</reg> educat sobolem. Atrociter mordet. Cum aliter manus venatoris effugere nequit, simulat se mortuam. In cibi ibidem
<pb id="s196" n="136" TEIform="pb"/>
usum venit, quamvis crepitus ventris incolis sit fetidissimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Izquiepoil</hi> maizium tostum colore imitatur. Duis est <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> dodrantes longa humilisque, rostro tenui, parvis auriculis, piloso et nigro corpore, ac <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> iuxta caudam, quae longa est, et nigro candidoque pilo, quemadmodum et dorsum universum vestita. Brevibus cruribus, nigrisque, et uncis unguibus. Vivit in antris inter saxa ubi educat prolem. Vescitur scarabeis, et vermiculis, cohortales iugulat, solumque earum devorat capita. Fundit, cum pedit halitum fetidissimum. De urina superius diximus. In extremo constituta periculo, <reg orig="redditâ" TEIform="reg">reddita</reg> <reg orig="urinâ" TEIform="reg">urina</reg>, aut faecibus deiectis, ad octo pluriumve passuum intervallum (tanta vis est excrementi) sese ab omni vindicat <reg orig="iniuriâ" TEIform="reg">iniuria</reg>, ac vestes inficit indelebilibus luteisque maculis, et numquam satis perspirante putore. Editur eius caro stercusve; saluberrimo eventu, ab iis qui lue Hispanica laborant. Sunt et alia duo vulpeculae huiusgenera, eadem <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> forma et natura, quorum alterum <hi rend="italic" TEIform="hi">Izquiepatl</hi> vocarum fasciis multis candentibus distinguitur: alterum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <hi rend="italic" TEIform="hi">Conepatl</hi> seu vulpecula puerilis, unica tantum utrimque ducta, perque caudam ipsam eodem modo delata. <hi rend="italic" TEIform="hi">Bachirae</hi> quoque dicuntur animalia vulpibus similia. Rotundiora sunt et iucundae carnis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Annae</hi> etiam appellantur ab Indis, animalia illa fele domestico minora, pestilentis odoris, quae oppida noctu adeunt: Fetor illa prodit; etiamsi distent centum passus; nec fores, nec fenestrae clausae obstant.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.03.02.01.03" n="3" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De quibusdam vulpi congeneribus</hi>.</head>
<div5 id="JoQF.03.02.01.03.01" n="1" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Carygueia et Taiibi</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Brasil. l. 6. c. 2.</note> QUinque inprimis in Brasilia invenio animalia, quae vulpibus cognata esse videntur, <hi rend="italic" TEIform="hi">Carygueia nempe, Taiibi, Tamandua guacu, Tamandua i, et Coati. Carygueia</hi> aliis Iupatiima, Lerio Sarigoy, Ximeni Tlaquatzin dicitur. Animal est ex descriptione Marcgravii, catuli seu mediocris felis magnitudine: <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> vulpinum habet. Ore acuminato, estque inferior pars oris <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> brevior superiore: linguam longam, quam tamen os aperiens et morsum minitans non exserit, quamvis posset, sed versus posteriora attollit: <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentos</hi> instar felis seu vulpis, anterius nimirum, tam superius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> oinferius parvulos, hinc quatuor longos caninos, superiores quidem longiores, inferiores breviores, hinc iterum sex alios, et dein molares: nimirum, sedecem molares, duodecim intermedios, quatuor caninos, et incisores parvulos, in inferiore mandibula octo, in superiore decem: nam duos maiusculos in medio habet more leporis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nares</hi> habet patentes, <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> pulchros rotundos, nigros: <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> pro more corporis amplas, longas, latas, vulpinas, quas erectas gerit, sed constant tenui membrana glabra, translucente, cui fusci aliquid admixtum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Barbam</hi> habet felinam pilis nigris, sub mento autem sunt breves, in superiore parte oris longiores, supra oculos aliqui, et itidem in utraque gena. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> tres digitos aut <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> plus longum: aurium quaelibet duos digitos longa, sesqui <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> lata. <hi rend="italic" TEIform="hi">Collum</hi> breve nec supra digitum longum: reliquum corpus septem digitos, usque ad caudae exortum: <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> pedem longa quam curvatam gestat, nam ea se arborum ramis more simiae appendit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pectus</hi> latiusculum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> duo anteriora breviora, nimirum quodlibet tres digitos longum, posteriora <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> plus quatuor. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> anteriores digitis quinque instar manus constant, unguibus albis, instar avium curris: posteriores longiores, ut in cercopithecis esse solet, item quinque digitis ut manus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilis</hi> vestitur longis, sed qui in capite, collo, infimo ventre et cruribus breviores: pili autem capitis, colli inferius, et caudae inferius <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> exortum sunt flavi:
<pb id="s197" n="137" TEIform="pb"/>
secundum longitu dinem autem capitis per oculos et medium capitis, tendit ampla nigra stria; collo superius etiam nigri pili admiscentur. Per totum autem dorsum, latera et caudam, superius <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> exortum, maximam partem nigra est, sed leucophaeis pilis admixtis. Cauda ab exortu suo tantum ad quatuor digitos pilosa est, reliqua parte nuda, ubi cute vestitur, ad quatuor digitos nigra, quatuor digitos ultra albicante, fusco colore intermixto. Rotunda est, et sensim attenuatur. Mas feminae per omnia similis. In infimo ventre <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> crura posteriora, pellis eius dupla est, et exterior rima scissa duos et semis digitos longa, facitque quasi bursam, pomi aurantii maioris capacem. Est autem haec bursa intus pilosa, et continet mammas in interiore pelle ad ventrem, octo papillis: bursae autem os <reg orig="arctè" TEIform="reg">arcte</reg> clauditur, ut non appareat, nisi duobus digitis distendatur. Haec bursa ipse uterus animalis est, nam alium non habet, uti ex sectione illius, inquit <hi rend="italic" TEIform="hi">Marcgravius</hi> comperi: in hac semen concipitur, et catuli formantur: et haec ipsa, quam describo bestia, sex catulos vivos et omnibus membris absolutos, sed sine pilis in hac bursa habebat, qui etiam hinc inde movebantur; quilibet catulus, duos digitos erat longus: in ea tamdiu retinentur, donec ipsi sibi victum quaerere possunt: interea tamen interdum progrediuntur foras, et iterum ingrediuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> sub ano habebat interius iacentes. Pellis eius <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> detrahi potest, ut vulpina aut leporina, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> in ventre incidarur. Fetet animal instar vulpis aut Martis. Mordax est. Vescitur libenter gallinis, quas rapit ut vulpes, et arbores scandendo avibus insidiatur. Vescitur quoque saccari cannis; quibus sustentavi per quatuor septimanas in cubiculo meo; tandem funi cui alligatum erat se implicans, ex compressione obiit. Tantum Marcgravius. Invenitur in Dariene <reg orig="Brasiliâ" TEIform="reg">Brasilia</reg>, et <reg orig="Floridâ" TEIform="reg">Florida</reg>, et nova Hispania. Videtur quidem ei Ximenis Tlaquatzin descriptio competere: quin Nierembergius Cerigonam Brasiliensibus vocari scribit: ico tamen, quam Nierembergius exhibuit, ab icone Marcgravii <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> differt, ut ex collatione unicuique <reg orig="appàrere" TEIform="reg">apparere</reg> potest. Sed nec Ambrosini Vulpisimia, vel Simivulpa huic, si iconem spectes, similis est. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> in must ellarum numero reposuimus, icone hic <reg orig="adiectâ" TEIform="reg">adiecta</reg>. Ut ut sit, cauda huius animalis, magni est in Medicina usus. Drachmae pondere ex aqua vicibus aliquot ieiunis hausta, mundat ureteres, calculos expellit, venerem excitat, lac generat, colicis doloribus medetur, parientibus prodest, partum accelerat; et si masticatam imponas partibus, quibus spinae infixae, extrahit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Brasil. l. 6. c. 2.</note> illas. <hi rend="italic" TEIform="hi">Tai-Ibi</hi>, quod Lusitani <hi rend="italic" TEIform="hi">Cachorro do mato</hi> appellant, animal est corpore tereti et oblongo. Vestitur pilis albis splendentibus, qui in extremitatibus nigricant. Caput habet vulpino aemulum, ore acuto, barba <reg orig="felinâ" TEIform="reg">felina</reg>: oculos conspicuos et prominentes, nigros: aures subrotundas, molles, graciles, albas, teneras, ut charta mollis. Cauda in exortu ad quinque digitorum longitudinem pilis vestitur albis, in extremitate nigricantibus: reliqua pars maior ad finem usque, corio tenui, squamoso, albicante, instar exuviarum serpentis cincta est. Caro graviter fetet: comeditur tamen. Pili tenui cuticulae inserti sunt, quae salvo corio crassiore detrahi potest.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.03.02.01.03.02" n="2" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Tamandua-gvacu, Tamandua-i, et Coati</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Brasil. l. 6. c. 4.</note> T<hi rend="italic" TEIform="hi">Amandua-gvacu</hi> animal est canis lanionum magnitudine, (Abbevillanus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">De Lact. Ind. Occid. p. 551. et 618.</note> molem equi attribuit) capite tereti, promuscide longissima, ore acuminato edentulo, lingua tereti, viginti quinque aut septem digitorum, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> duos pedes et semis subulae instar, longa, quam in ore duplicatam gerit. Oculos habet
<pb id="s198" n="138" TEIform="pb"/>
parvos, nigros. Aures subrotundas: caudam instar muscarii hirtam, setis equinis constantem, unius <reg orig="fermè" TEIform="reg">ferme</reg> pedis latitudine, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> <reg orig="diductâ" TEIform="reg">diducta</reg> se totum potest tegere: crura teretia. Pedes anteriores quatuor habent ungues recurvos, duos in medio maximos, duos et semis digitos longos, et ad utrumque latus minores: volam pedis rotundam. Pili capitis et colli breviores et antrorsum versi: anteriora albis vestiuntur: ad tactum omnes aridi sunt. Tardum est in currendo animal: et formicis vescitur. Tamdiu enim illarum tumulo linguam imponit, donec ab iisdem obsideatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgr. H. B. l. c.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Tamandua i</hi> est vulpeculae Americanae magnitudine. Caput habet acuminatum, rotundum, conum acutum repraesentans, paulum infra incurvatum: os nigrum, angustissimum, edentulum: oculos parvos, nigros: aures erectas, unum circiter digitum longas. Pilos totius corporis duros, splendentes, et ex albo flavescentes. Linguam instar subulae teretem, octo digitos longam, quae quasi canali inter inferiores genas incumbit. In prioribus pedibus quatuor ungues incurvos. Ferox est animal, sed mordere non potest. Baculo tactum posterioribus pedibus insidet ut ursus. <reg orig="Totâ" TEIform="reg">Tota</reg> die dormit, capite sub collo et anterioribus cruribus abscondito; noctu vagatur. Quando bibit, pars per nares iterum exsilit. Quum mactarem hoc animal, inquit Marcgravius, maximam partem excoriatum adhuc vivebat, quamvis octiduum inediam tolerasset. In rene sinistro superius processum triangularem inveni, per duplicem tenuem membranam reni adnexum: in intestinis multos teretes lumbricos: valvulas cordis insignes: vesicam fellis magnam. Corium est crassum. Caro vulpinam olet, et non comeditur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgr. H. B. l. 6. c. 6.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Coati</hi> est Brasiliensium vulpes, magnitudine felis, cruribus brevibus et manibus Cercopithecorum. Caput habet acuminatum, vulpinum: aures subrotundas et breves. Oris partem inferiorem superiore breviorem: promuscidem longam et acuminatam: nares amplas quasi fissuras: oculos nigros: caudam suo toto corpore longiorem, quam superius erectam gestat et incurvaram, cuius pali annulatim variegati cum umbra et ochra. Quando comedit, anterioribus pedibus, tenet cibum. Arbores velociter conscendit ad ramorum extremitates. Habui aliquando eiusmodi animal cicuratum, inquit De Laet, et <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> domesticum et mihi amicum, ita ut ad os meum eniteretur, et ex illo cibum caperet: sed cum caudam suam praerodere coepisset, non potuit ab ea abstineri, ita ut illam tandem <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> totam consumeret, et moreretur.</p>
</div5>
</div4>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Simia</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> SImia seu Simius, vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> depressis et simis naribus, (<foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1imo\s2</foreign> Graeca vox est) vel quasi mima, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> hominem imitetur, Latinis dicitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Anglic. de ter. proprie.</note> Festus <hi rend="italic" TEIform="hi">Clunas</hi> appellavit. Bartholomaeus. Anglicus quasi Simeas, id est, hominibus similes dici voluit. Apud Graecos vocatur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pi/sqhc, pi/sqhkos, pi/sqwn, para\ to\ pei/sqesqai</foreign>, quod <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> ad humanarum actionum imitationem persuadeatur; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">h(mimw\</foreign>, quasi gesticulator; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/rimos</foreign>, veteri Hetruscorum lingua, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ba/ths2</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> arbores scandat; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kalli/ar</foreign> Laconibus, Gyraldus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kallei/an</foreign> vocari observavit. Tam <reg orig="pronâ" TEIform="reg">prona</reg> corporis parte pilosa est, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 2. c. 8.</note> supina. Pilo crassiore vestitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nares</hi>, aures, dentes, tam primores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> maxillares, hominis more habet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cilium</hi> in utraque palpebra praetenue et prolixius, inferiore inprimis. In <hi rend="italic" TEIform="hi">pectore</hi> binas mammarum papillas; et brachia hominis modo sed hirtiuscula, quae et ipsa et pedes ut homo inflectit. Manus, digitos, ungues, hominis similia, etsi rudiora, efferatioraque. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> ipsi sui generis, sunt enim velut manus maiusculae, et digitis ut manus constant, medio longiore. Vestigium etiam</p>
<pb id="s199" n="LIX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ciinocephalus. Hunds <reg orig="Köpff" TEIform="reg">Kopff</reg>. Mommenet. 1.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Simia. Affe. i.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Simia. 2.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ciinocephalus. 2. Pertrand.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus</hi></head></figure></p>
<pb id="s200" n="LX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cagui Brasil.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Caitaia.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Iiya sive Cariguebeiu Lutra Indica.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus barbatus Guin.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cuandu. s. Ourico cachiero. Eiisern Vercken.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capy-bara. Porcus flu: viatilis Bras:</hi></head></figure></p>
<pb id="s201" n="LXI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus Maior seu Manticora.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Papio. Pavion. i.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus. Meer Katz.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Papio. 2.</hi></head></figure></p>
<pb id="s202" n="139" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">manui simile est, nisi <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in longum se porrigat, et volam referens tendat ad postrema. Callosius hoc sui parte <reg orig="extremâ" TEIform="reg">extrema</reg> est, et calcem <reg orig="ineptè" TEIform="reg">inepte</reg> atque exiliter imitatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lacertos</hi> habet et femora proportione cubitorum et tibiarum brevia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Umbilici</hi> loco qui eminere solet, durum quid. Partem corporis superiorem multo maiorem <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> inferiorem. Carent natibus utpote quadrupedes, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galenus Comm. 3. supra Hippocr. de articulis.</note> utpote bipedes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Internas partes</hi> si spectemus, <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> habet pyramidale: quamvis cuiusdam cum duobus acuminibus repertum sit. Venae et arteriae per brachia perinde ac in homine distribuuntur. Vena, quae in dextram cordis aurem fertur, moxque in eius sinum dextrum penetrat, in iis supra aurem cordis sita est. Quae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cava propagantur, et in renes inseruntur, amplissimae sunt, post deferuntur ad testes. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de usu part. l. 16. c. 6.</note> Musculi temporales sunt exiles et debiles. Auris substantia immobilis. Carnosi, qui nates integrare solent, ridiculi sunt. Etsi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in multis partibus homini assimiletur: in multis tamen quoque differre certum est: <reg orig="nempè" TEIform="reg">nempe</reg>, in musculis thoracis et brachia moventibus; in iis qui cubitum et femur agunt; in manus <reg orig="internâ" TEIform="reg">interna</reg> <reg orig="structurâ" TEIform="reg">structura</reg>; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Vesal. de fabrica corpor, humani.</note> in musculis digitos pedis moventibus; in tendine pedi sublato; in colo, mesenterio, et pulmonis quinto lobo venam sustinente. Sed et in ossibus ab humano sceleto discrepat. Ad lumbos enim sex vertebrae conspiciuntur: humeri articulus plurimum est <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> thorace abductus: Crura non recta ad spinam tendunt, ideo dum bipes incedit, claudicat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> habet concavos, et digitos <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aquapend. de sensib. l. 2. c. 8.</note> fissos. Plura apud Aquapendentem occurrunt. In plaga Orientali, et aliis calidiori caelo subiectis nascuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> In Lybia, Mauritania, parte Caucasi montis quae in mare rubrum porrigitur, regno Basman, et ceteris. Omne latifundium, quod inter Aegyptum, Aethiopiam, et Lybiam diffunditur, omni simiarum genere repletum est. In Indiae montibus, tanta earum copia, ut <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> Alexandri exercitui terrorem incusserint. In regno Basman, captae, et mactatae, excepto mento depilantur, et aromatibus conditae exsiccantur, mercatoribusque venduntur, qui <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> translatos pro homunculis marinis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leo Africae l. 3.</note> venditant. Montanis tamen potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> planis delectantur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> montes Enifae, prodente Leone, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> frequentant. Herbis et tritico delectantur, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> ad maturas spicas magno comitatu incedunt. Pediculos quoque humanos, vermes et araneos vorant. Inter fructus pomis et nucibus potissimum fruuntur: at reperto in iis amaro cortice, totum abiciunt: sed et carnium sagina delectantur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quarum esu pilos deponunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> Vinum etiam bibunt. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatione</hi> pauca occurrunt. Natalis Comes circa aequinoctium vernum commisceri, et circa solstitium aestivum duos catulos parere prodidit. Aelianus quoque binorum fetuum meminit, quorum unus carior ulnis gestetur, alter contemptus penes matrem inambulet. Solent tamen quando in urbes ducuntur, in sexum muliebrem furere. Amicitiam gerit cum cornice et cuniculis: cum gallo, testudine, torpedine, et limacibus dissidet. Cornix, <reg orig="sedulò" TEIform="reg">sedulo</reg> ipsius speciem admiratur. Guniculos aliquando in Anglia, apud virum nobilem, contra <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digit. l. 2. c. 5.</note> mustelas defendit. Ob antipathiam matricidae culeo insuto, gallus simia et vipera addebantur, ut simia gallum persequeretur, vipera gallum fugiens, in hominem saevitet. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Phytogn. l. 7. c. 8.</note> Testudinem in capite pueri conspicata Romae quaedam, ita exhorruit, ut prae timore, alvi et vesicae excrementa redderet. Si limacum corona eidem circumponatur, nec eas comprimere, nec atringere audet. Laborat <reg orig="herniâ" TEIform="reg">hernia</reg>, propter omentum ponderosum, morbo comitiali, atrophia, inflammatione hepatis, splenis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de l. aff. l. 5. c. 2.</note> vesicae etc. Galenus <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> emaciatam dissecuit, et ceteris partibus illaesis in pericardio tumorem praeter
<pb id="s203" n="140" TEIform="pb"/>
naturam invenit, qui humorem qualem hydatidesemittere solent, continebat. De morsu nihil dico. Virosum esse tradunt; et Avicennas, emplastrum ex cinere cum melle et amygdalis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura et ingenium.</hi></note> amaris imponit. Naturam, mores et ingenium quod spectat, in maxillarum cavitatibus cibaria condunt, indeque sensim ad mandendummanibus expromunt. <reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> petulantes sunt, ut et leones, illorum clunibus affixae exagitent. Iniuriae diu meminisse prodidit Albertus; <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> oblivisci, alii. Mansuefactae catulos suos omnibus ostendunt. In naeomenia exsultant, in interlunio <reg orig="summâ" TEIform="reg">summa</reg> <reg orig="tristitiâ" TEIform="reg">tristitia</reg> afficiuntur. Statim atque per tactum, aut mortem, aut morbum putridum deprehenderint, inusitato narium strepitu personant. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> Crollius credit, Medicos sphygmicam ab hoc animali edoctos. Aliquando <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 7. c. 27. Plin. H. N. l. 8. c. 34.</note> transverso latere facilius gradiuntur. Inventae quae aurigae munus obibant: latrunculis <reg orig="cerâ" TEIform="reg">cera</reg> effictis ludebant. Fuit quaedam, quae cum infantem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nutrice lavari et fasciis involvi videret; absente, eundem denudatum in ferventem aquam abluendi <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg> imposuit, et interfecit. Quae Pareus de simia in aedibus Ducis Somei habet, vide apud Ambrosinum. Dum quae venatores facere vident, imitantur; <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> capiuntur. Numquam ita mansuescunt, quin <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> fiant rabidae. Delectantur quidem puerorum et canum lusu; sed non custoditos strangulant, vel <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> ab alto praecipitant. Vino inebriantur. Zabeces et Zygantes Africae populi, iis vescuntur, ut Herodotus prodidit. Carnem frigidam et austeram Rhasis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Phytogn. l. 1. c. 17.</note> iudicavit. Cor assum et cum melicrato coctum memoriam acuit: quod Porta signaturae adscribit. Quantum ad <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 2. c. 8.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi>, forma, colore, iubis et magnitudine discrepant. Aristoteles in Caudatas, sine cauda, et canicipites dispescit, quod et Oppianus sequitur. Plinius, coloris albi apud Orseos in India vagari asseveranter scribit. Marcus Polus, quasdam erectas incedere, humano more, prodit. Huc pertinet <hi rend="italic" TEIform="hi">Orang-outang</hi> Indorum, ex Angola delatus, et Friderico Henrico Arausionensium Principi donatus, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tulpius obser v. l. 3. c. 56.</note> quem Tulpius, <hi rend="italic" TEIform="hi">Hominem silvestrem</hi>, vocat. Erat quadrupes, longitudine pueri trimi, crassitie sexennis. Corpore nec obeso, nec gracili, sed quadrato: habilissimo tamen ac pernicissimo. Artubus tam strictis, et musculis <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> vastis, ut quidvis auderet et posset. Anterius undique glaber: at <reg orig="ponè" TEIform="reg">pone</reg> hirsutus ac nigris crinibus obsitus. Facies mentiebatur hominem: sed nares simae et aduncae rugosam et edentulam anum. Aures <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> nihil discrepare ab humana <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>. Uti nec pectus, quod ornatum utrimque <reg orig="mammâ" TEIform="reg">mamma</reg> <reg orig="praetumidâ" TEIform="reg">praetumida</reg> (erat enim sexus feminei.) Venter habebat umbilicum profundiorem: et artus cum superiores tum inferiores, tam exactam cum homine similitudinem, ut vix ovum ovo videris similius. Nec cubito defuit requisita commissura, nec manibus digitorum ordo: nedum pollici figura humana, vel cruribus surae, vel pedi calcis fulcrum. Incedebat multoties erectus; nec minus <reg orig="gravatè" TEIform="reg">gravate</reg> attollebat, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> transferebat, qualecumque gravissimi oneris pondus. Bibiturus prehendebat canthari ansam manu altera; alteram <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> vasis fundo supponens, abstergebat madorem labiis relictum. Cubitum iturus inclinans caput in pulvinar, corpus stragulis firmiter operiebat. Tantam habere animi confidentium Rex Sambacensis retulit, ut non semel in viros armatos imperum faciat. Feminarum tam ardenti flagrant desiderio, ut saepe raptas constuprent. In Guinea scribit P. Iarricus, esse quasdam, quae instar famuli in pila tundunt quaecumque in ea imponuntur, quae aquam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fluviis in hydriis capite domum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 45.</note> deferunt, ita tamen, ut ubi primum domus fores attigerint, <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> hydriis exonerandae sint, alioqui eas excidere, casuque isto frangi. Dicuntur <hi rend="italic" TEIform="hi">Baris</hi>. Torosi sunt et robusti. In India meruit etiam quaedam simia alba divinos titulos. Reliquias Zeilan servavit, dentem duntaxat. Praeda <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 46.</note> tandem, inquit Nierembergius, fuit, Constantini Proregis Lusitani,</p>
<pb id="s204" n="LXXIIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mapach</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus Sagovin Clusii</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ignavum sive Haut Clusii</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cercopithecus Barbatus Clusii.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Armadillo sive Aiatochtli.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Armadillo Genus Alterum Clusii.</hi></head></figure></p>
<pb id="s205" n="141" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">cum barbari Principis thesauros cepisset, inter quos et dens ille fuit. <reg orig="Tantâ" TEIform="reg">Tanta</reg> summorum Regum <reg orig="reverentiâ" TEIform="reg">reverentia</reg> et divinitatis opinione, habebatur, ut singulis annis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Pegu mitterentur legati, magnis onusti donariis et muneribus, ut solum permitterentur, in <reg orig="argillâ" TEIform="reg">argilla</reg> quadam <reg orig="aromaticâ" TEIform="reg">aromatica</reg>, quam in auro custodiebant, imprimere sigillum eius, ut absentiam tanti pignoris divini, eiusdem adoratione vel solum per umbram solarentur. Deinde conscius Rex Pegu captum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Lusitanis sacramentum suum, misit ad Constantinum legatos, <reg orig="onustâ" TEIform="reg">onusta</reg> navi mercibus, et auri cruciatis trecentum milibus pro redemptionis pretio. Plaerique Lusitani donandum censuere, <reg orig="exactâ" TEIform="reg">exacta</reg> maiori <reg orig="summâ" TEIform="reg">summa</reg>: usque ad millionem exspectabant. Et quidem Rex ille plus dedisset: at noster Rex, in <reg orig="angustiâ" TEIform="reg">angustia</reg> aerarii, praetulit lucro pietatem, atque ut omnibus constaret, publico consessu iussit dentem afferri, agnosci, extrahi, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> <reg orig="locupletissimâ" TEIform="reg">locupletissima</reg> <reg orig="thecâ" TEIform="reg">theca</reg>, gemmis et auro exornata: deinde manu <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> in aereum mortarium iacit, tundi iubet usque ad pulvisculum: mox pulverem in ignes ad hoc praeparatos dissipat, ut in fumum evanuerit.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Cercopitheco</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>. Ambrosid. de Digit. l. 2. c. 6.</note> CErcopithecus caudatum simiarum genus est. Unde nomen sortitur. Graecis eodem vocabulo venit. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ke/rkos</foreign> caudam, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pi/sqhkos</foreign> simiam significat. Dicitur et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kh=pos</foreign>, quod vocabulum alii <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kh=bos, keblo\s2</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kh=tos</foreign> efferunt. Non desunt qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> voce Graeca <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kou=fos</foreign> levis vocari putent, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> hoc animal ob miram levitatem, in diversas partes saliat. Albertus Mamonetum vocat, Itali Spingam, Celtae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a\bra/nas2</foreign>. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> dum in genere de eo agimus, non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> simus solliciti: in specie de iis acturi, singulas describemus. Genitalia nobis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> delineavit Aurelius. Inveniuntur in Aethiopia, et quidem, si Plinium attendimus, nigris capitibus pilo assinino: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 15.</note> in silvestribus Iavae, et regni Congo; in India supra Emodos montes, quod Strabo scripsit: in monte editissimo, urbi Aden Arabiae, vicino: in omnibus denique continentis Indiae locis. In Malabar vilissimo pretio venduntur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> nuci Indicae, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> qua ad incolas magnum commodum, infesti sint. Censentur esse inter <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pamfa/gous2</foreign>; sed quando desiderio carnis premuntur, propriam caudam arrodere solent. Crocodilos <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> acerbo odio prosequuntur, ut pelle ipsorum <reg orig="visâ" TEIform="reg">visa</reg> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> exanimentur. In Orientali India, quae Lusitanis subest non tantum comeduntur; sed et in morbis, tamquam saluberrimi exhibentur. In deliciis propter mimicos gestus haberi, notum. Ossa tusa et hausta dolores Gallicos, evocato sudore levant. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenio et Moribus</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 44.</note> ipsorum ita eleganter <hi rend="italic" TEIform="hi">Nierembergius</hi> scripsit. Omnes, inquit, <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> filiorum charitate insignes sunt, amp exsu graves. Vescuntur fructibus arborum et ovis avium. Ebibunt plures lotium et sordes suas. Nonnumquam videntes hominem solum, descendunt ad ludendum cum eo. Omni sunt astu industrii. Mirificum est, arborum stipites, quas conscenderunt, in viatores torquere et iaculari, transilire flumina caudis invicem apprehensis, et ab arboribus fluviis vicinis vibratas, tamdiu, donec extremus oppositae trans amnem arboris ramum abripiat: quo affixo arbori, catena simionem utrimque protenditur. Deinde cumis qui in <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg> parte haesit, <reg orig="tutò" TEIform="reg">tuto</reg> se affixit, vociferatur, signum iam notum ipsis, quo audito, alter extremus se solvit; ita omnes transmittuntur. Super omnia sagitta aliove telo confossi, vicissim quantam possunt, ne dicam quantam solent homines hominibus, opem ferunt, admotisque foliis muscove arborum vulneri, sanguinem confluentem callent sistere, atque ita vitam, si fieri possit, tueri. Educunt filios, singulos pariunt, circumferunt, amplexu tenaci adhaerescentes mira pietate et amore erga prolem, atque id iuxta montium verrucas, et summa
<pb id="s206" n="142" TEIform="pb"/>
cacumina, ubi venatores pyram construunt maizio circumdatam, adiecto lapide cacalotetl sive corvino, cuius est natura, si igne calefactus fuerit, tonitru edere, atque dissilire. Accurrunt cercopitheci, iuxta incubant, edentes sparsum cacacoatl: sed terrente eos subito in illos emisso lapide, obliti filiorum, ac velut expertes luminis, aufugiunt, deserentes sobolem carissimam venatoribus praedam. Deportant quoque in tergoribus prolem, donec commode iam sibi possit providere. Complectitur filiolus matrem manibus per collum, pedibusque per spinam. Magna aliquibus pernicitas: <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> volucrium ritu occupant arbores, transvolantque ab una in aliam. Visus est qui transcenderit uno impetu fluvium. Plura de calliditate dixi alibi, pauca adhuc <reg orig="hîc" TEIform="reg">hic</reg> appendam, et diversa. Simiarum duces, quando agmen aliquod nostrum transire sentiunt (nec enim pauci, ne dicam soli, auderent) <reg orig="plebeiâ" TEIform="reg">plebeia</reg> multitudine variarum specierum <reg orig="convocatâ" TEIform="reg">convocata</reg>, procurrunt obviam, et clamoribus horrendis ex arbore in arborem transilientes, nostros, quacumque gradiuntur, insecutae, mille scurrilitatibus et gestibus mille derident, caudatae praesertim, finguntque saepius velle turmacim nostros impetere; sed ubi, ad arborum iam truncos demissae, vident sagittas et scolopetas, quas expertae sunt aliquando, aptari, ac in se dirigi, vento velocius ad arborum culmina resultant, ibi conquestibus rabidis emissis, dentibus frendent minabundae. Tantam esse illarum dexteritatem inquiunt, ut discussas in sua corpora sagittas evitare sciant, et manu prehendere, ac si sponte porrectas acciperent: sclopetarum tamen globulos non ita disicere didicerunt, quibus multas iuniores, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> non ita sagaces, nostri extinxere. Quando sociam vident aliquam de suo grege praecipitem ruere vulneratam, â nostrisque tolli <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> terra, tanto fremitu ac strepitu tonant et replent aethera, ut mille leonum rugitus et tigridum totidem superent runcatus. Sed unum est auditu gratissimum. Quaeque simia, quando iam captant arbores ascensu suo, lapides quotquot <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> manu gestare potest, ore etiam aliquot supportat, indeque lapidibus certant in transeuntes, quando aut sagittas, aut sclopetas in eas iaculari cessant nostri. In vetulam melampo maiorem, caudatam simiam, sagittarius <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> nostris tetendit scorpionem: exspectaturam se simulavit simia; sed ubi iam dirigi oculo clauso sagittam vidit, iaculato in sagittatium lapide, faciem acriter contudit, et dentes illi dicitur confregisse. Denovo tamen stratagemate poenas cercopithecus dedit: quo enim tempore lapis ad sagittarium decidebat, sagitta in simiam ascendebat. Interfectam comederunt in deliciis. Comedissent et bufones, aut si quod deterius; tanta illos fames urgebat. Quod de occursu in milites fertur, occasionem puto de disse priscis, ut simios aliquos vetusti orbis homines putarint ob simile stratagema. Haec natalitia Cynocephalorum fabulis. Aliquando putavi et pygmaeorum fortasse fuisse, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> in pluribus simulant humanos actus. Illud mirum commercii quoda m~odo capaces esse. Iohannes Ardenois scribit, magnam familiaritatem contrahere simios cum barbaris, pro argento cum illis ludere, deinde ex lucro parato invitare ad tabernam, et solvere pretium vini numerata pecunia. Fortasse maior est calliditas quam ob oculato teste accepi. Aderat inter milites Havanc, dum luderent simius: observabat illum qui plus lucraretur, haerebatque eius lateri donec colludium largiretur pro more. Si nolebat, pugnis simius caedebat; si donaret statim ad tabernam convolabat, et manu acceptum vas porrigebat vendenti vinum, ut sibi infunderet. Coronato calice tunc ebibebat, mox solvebat pretium, colludio tradito, et recedebat: quod si excederet pretium colludii, exspectabat ut rursus venditor infunderet merum: quod bis aut ter repetebat pro valore argenti. Iosephus Acosta alium narrat missum ad tabernam, non prius tradere solitum pecuniam, quam acciperet lagenam plenam, quam adversus pueros tutabatur, fugans eos correptis per intervalla
<pb id="s207" n="143" TEIform="pb"/>
lapidibus: et quamvis vini avidus potor esset, illibatam tamen Domino referebat. Idem mulieribus fuco ornatis valde infensus, discerpebat crines et cultum. De <hi rend="italic" TEIform="hi">ferocia</hi> illud admirandum, quod Petrus Martyr prodidit hac historia, animalia nutriri in <reg orig="arâ" TEIform="reg">ara</reg> Cariai eadem, quae iam diximus: sed unum <reg orig="reperêre" TEIform="reg">reperere</reg> naturae <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> dissonae, id est grandi cercopitheco par, cauda longiore proceriore que. Cauda suspensus, et robur, ter quaterve se devolvens, captando, ex ramo transiliit in ramum,. et exarbore sese proiecit in arborem, ac si volitaret. Arcuarius <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> nostris unum sagitta confixit. Vulneratus sese deicit cercopithecus, hostem vulneratorem rabidus adoritur. Stricto ense agit in pecus venator, lacertum cercopitheco abscidit, cepitque mancum ferociter renitentem. Ad classem perductus, inter homines parumper mansuetudinem induit. Dum sic ferreis vinctus catenis servatur, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> littoribus adducunt aprum venatores alii (cogebat namque carnium desiderium nemora perlustrare) cercopitheco aper, et ipse ferox ostenditur. Setas excutit uterque. In aprum cercopithecus furibundus salit, cauda circumligat aprum, cum servato <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatore victore suo lacerto, guttur apri prehendit, reluctantem suffocavit. Astuto etiam stratagemate suo usum alium simio Hispali, quem volebant occidere: ille per domorum tecta fugax, vidit se <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sagittario peti. Descendit ilico per fenestram quandam, et casu obvium infantem ab incunabulis corripiens, complexus est, iterumque se tectis restituens quoties sagittarium videbat, obiciebat pro clypeo infantem. Conscius erat, non emissurum sagittam cum periculo innocentis. Tantum Nierembergius. <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> Cercopitliecorum sunt variae, seu magnitudinem, seu colorem, caudam, et alia spectes. Scribit Megasthenes referente <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 7. c. 20.</note> Aeliano, in Prassiana Indorum regione vagari maximis canibus non inferiores, caudamque quinque cubitorum longam trahere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coloris</hi> ratione, alii sunt nigri; alii cinerei, caesii, varii. Scaliger aliquos nigros cum maculis albis; alios gilvos; alios furvos; alios fulvos observavit. Caudam alii longiorem, alii breviorem habent. Ceterum <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> mihi in <hi rend="italic" TEIform="hi">Barbatos, Erectos, Leoninos, Moschatos</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ambiguos</hi> distingui posse videntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Barbatorum</hi> aliquot <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Natur. Brasil. l. 6. c. 5.</note> sunt genera. Qui <hi rend="italic" TEIform="hi">Guariba</hi> apud Brasilienses dicitur, caprinam et rotundam habet. Ipse magnitudine est vulpis nostratis: facie elata, oculis nigris, splendentibus: auribus brevibus subrotundis: cauda longa et versus extremitatem nuda, quam semper torquet; pilis totius corporis nigris, longis, et splendentibus. Maximo numero in silvis inveniuntur, ibique horribilem clamorem excitant. Singulis diebus, inquit <hi rend="italic" TEIform="hi">Marcgravius</hi>, ante et post meridiem semel atque iterum conveniunt. Unus eorum minor in medio et altiori loco residet, reliqui <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> inferius circumsident, tunc praecinit superior alta voce e signo manu dato, reliqui omnes accinunt, tamdiu cantiones prorogantes, donec superior iterum manu signum det, tunc omnes uno momento silent, et superior grandi voce cantionem sinit. Catulos suos in dorso gestant in ramis arborum discurrentes. Mordax animal, nec domari potest. Dantur et alii nigri ingentes, qui longam, nigram, et villosam barbam habent. Nigritam mulierem si solam offendere, vi adactam stuprant. Quem Clusius descripsit, hoc peculiare habebat, quod eius satis longa cauda in floccum desineret, leonum ritu. Guineensis ille qui in Congo vocatur <hi rend="italic" TEIform="hi">Equima</hi>, pilos habet fuscos, sed per totum corpus quasi adustos: fuscis punctulatim albus inspergitur. Barba, quae <reg orig="egregiè" TEIform="reg">egregie</reg> alba, capillis duos digitos longis passis, et quasi pexis constat. Itatus, os <reg orig="amplè" TEIform="reg">ample</reg> diducit, et mandibulas celeriter movet. Ad hunc referri potest <hi rend="italic" TEIform="hi">alter</hi> magnitudine par, qui in utraque gena, magnam copiam pilorum longorum ex albo flavescentium, instar magnae barbae hircinae, utique et ad
<pb id="s208" n="144" TEIform="pb"/>
utramque aurem tenet. Crura et pedes nigri. Ludit et clamat ut alter. Ambrosinus trium icones exhibet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pri mum</hi> Callitrichen esse putat, quem in alio caelo, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Aethiopico, vivere posse negat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Alter</hi> quoque ipsi congener esse videtur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Tertius</hi> facie est senis, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="longissimâ" TEIform="reg">longissima</reg> <reg orig="nigrâ" TEIform="reg">nigra</reg>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Erectum</hi> nobis Gesnerus prodidit; facie, cruribus, et membro virili hominem aemulantem. Stando magis perseverat; <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> nomen dedimus: pueros et mulieres non secus amat ac homines suae regionis; conaturque, si vincula effugerit, palam cum illis concumbere. Tantae est industriae; ut aliqui homines, <reg orig="minùs" TEIform="reg">minus</reg> ingenio valere dicantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Leoninorum</hi> aliquot sunt species. Prima est illa, quae Brasiliensibus <hi rend="italic" TEIform="hi">Cagvi</hi>, Congensibus <hi rend="italic" TEIform="hi">Pongi</hi> dicitur: estque <hi rend="italic" TEIform="hi">maior</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">minor</hi>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Brasil. l. 6. c. 5.</note> Maior obtinet magnitudinem Cercopitheci Cay, cui et aliquomodo similis est. Facies illi rotunda, leonina; aures nigrae et pilis nudae: os leoninum: oculi nigri. Cauda unum pedem et quatuor digitis longa, et pilis ruffis vestita. <hi rend="italic" TEIform="hi">Maior</hi>, Leonem quoque facie refert; capite parvo, et vix pomum minus aequante; naso exiguo; oculis tenens: dentibus acutissimis; auribus subrotundis: <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> decem digitorum longa; ex albo quasi et fusco annulata. Velocissimus est in saliendo: et vescitur pane, <reg orig="farinâ" TEIform="reg">farina</reg> Mandioca et aliis. Totum corpus longitudinis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. Hist. Exot. l. 9. c. 44.</note> est sex digitorum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Altera</hi> est, quae <hi rend="italic" TEIform="hi">Sagovin</hi> dicitur, <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, quantum ad collum, rostrum, anterioremque corporis partem, leoninae similis: sed <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> delicata, ut navis in mari agitationem nullo modo ferre possit. Praeterea, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> superba, ut ob levissimam occasionem <reg orig="inediâ" TEIform="reg">inedia</reg> potius et cibi <reg orig="abstinentiâ" TEIform="reg">abstinentia</reg>, vitam finire cupiat, quam minimam molestiam perferre. Quem Nierembergius vidit et descripsit, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Roderico Lincio advectum, erat sciuro minor, et <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> delicatulus, ut villo sapelle fovendus esset. Rostrum et capitis pars anterior, leoninam quodammodo formam referebat, fuscoque colore, cui rubedo permixta erat praedita. Aures albicantibus villis erant hirsutae; quibus ruber color etiam admixtus: guttur et pectus longioribus villis, partim fuscis, partim albis tecta habebat: reliqui pili per corpus sparsi nigri et albi, radiati <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dorso ad ventrem alternis erant dispositi: Cauda etiam, quae longa erat, similis coloris pilis alternatim erat tecta: venter nigris pilis tectus: Crura breviores albi pili <reg orig="quâdam" TEIform="reg">quadam</reg> rubedine infecti tegebant. Pedes in quinque digitos, non <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> longos fissi, albis unguibus erant praediti; fortasse nullus elegantior. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Brasil. p. 227.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Mofchatus</hi>, Brasiliensibus <hi rend="italic" TEIform="hi">Caitaia</hi> dicitur. Pilo est longiore ex albo flavescente. Capite subrotundo; fronte haud <reg orig="elatâ" TEIform="reg">elata</reg>, aut <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg>, naso parvo et compresso; <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="acuatâ" TEIform="reg">acuata</reg>. <reg orig="Altissimâ" TEIform="reg">Altissima</reg> voce clamat: et <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> ad iram commovetur. Meminime apud Generalem Wardenburgium ex Brasilia reducem Amstelodami vidisse. Est et alia huius species, pilo magis fusco, instar Zobellinorum. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Ambiguos</hi> spectant, <hi rend="italic" TEIform="hi">Macaquo</hi> Congensium, <hi rend="italic" TEIform="hi">Cay</hi> Brasiliensium, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Guineensis</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist Brasil. l. 6. c. 5.</note> alius. <hi rend="italic" TEIform="hi">Macaquo</hi>, colore est lupi: naribus bifidibus elatis; capite ursino; natibus calvis; <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> arcuata. Longitudo corporis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capite ad caudam, unius pedis et supra: Crassities ubi maxima, unius pedis et novem digitorum. Clamat, hah, haha. Penem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Letius Hist. Americam c. 10.</note> habet humano similem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cay</hi> apud Touvoupinambutios est frequentissimus, pusillus, et nigri coloris. Maxima ex parte in silvis versatur, et potissimum peculiaribus arboribus insidere solet, ferentibus siliquas perinde crassas, ut nostrae maiores fabae, quarum fructu vescitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Guineensis alius</hi>, pilo est ex umbra gryseo, fuscae et flavo ex umbra admixto, <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ut in dorso leporino: capite parvo, et cauda longa.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Cynocephalo, Papione, et <reg orig="ferâ" TEIform="reg">fera</reg> Upalim</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> C<hi rend="italic" TEIform="hi">Ynocephalus</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> canino capite nomen accepit, quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kuno\s2 kefalh\</foreign>, Gesnerus Tartarinum alicubi vocat, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg></p>
<pb id="s209" n="LXII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tamandua î.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tamaudua guacu.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ai sive ignavus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tatu seu Armadillo.</hi></head></figure></p>
<pb id="s210" n="145" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesner. in Appendice quadrup.</note> <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> ex Tartaria hoc animal advectum sit. Aelianus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kunopro/s1wpon</foreign> dixit, quod faciem caninam habeat. Aristoteli <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xoiropiqhko\s2</foreign>, seu simia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> porcaria. Eiusdem <reg orig="fermè" TEIform="reg">ferme</reg> formae est cuius simia caudata: at in <reg orig="corporaturâ" TEIform="reg">corporatura</reg>, crassior, validior, et magis efferatus, faciemque caninam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> natura adeptus est. Strabo faciem Satyro similem ei tribuit. Feminis sua natura excidit, ut palam expositam extra corpus vulvam, per omnem vitam ferant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> Reperiuntur in Aethiopiae partibus, si Solino fides; in regione Arabiae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Dira usque ad Austri cornu, et <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> in ultimo promontorio, si Straboni. Aelianus montes supra Dachinabadem ipsis tribuit; Herodotus regionem quam Aratores in Lybia versus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> occidentem habitant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi> ipsis idem cum simiis. Fructus testaceos dum edunt, in volucra reiciunt. Carnibus quoque et assis et elixis vescuntur: illis inprimis, quae ad delicias in culina paratae sunt. Vini potionem non recusant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> iisdem rudis et varia. Aliquando <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 6. c. 48.</note> acutum strident, aliquando ululant. Orus latrare dixit. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi> Cynocephalorum pertinet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> ad iram effunduntur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> numquam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> petulantia sunt alieni, praeterquam <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg>, teste Plinio, simiis sint efferatiores: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> instinctu <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. N. l. 6. c. 5.</note> quodam naturali ducti, Aeliano auctore, tempore aequinoctii, singulis horis diei ac noctis mingunt, et clamorem quendam edunt: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> denique mas in interlunio, nec comedit nec quopiam intuetur, sed faciem in terram deicit: femina <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, etiam sanguinem <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> genitali emittit. Lunae exorienti congratulari dicuntur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> in sacris ab Aegyptiis nutriebantur, ut inde tempus Synodi luminarium scire possent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenio</hi> quoque sunt singulari, et <reg orig="proximè" TEIform="reg">proxime</reg> post elephantinum ad humanum accedens. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 15 Bellon. Observ. l. 2. c. 52.</note> In Aegypto discunt ad quemlibet epistolas deferre. Observavit Bellonius qui nummos hero deferendos, manu protensa, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> spectatoribus exigebant. Referri ad Cynocephalos potest, tum illud animal cuius Alvarez in Aethiopico itinere meminit; tum illud cuius Clusius. <hi rend="italic" TEIform="hi">Illud</hi> vervecem magnitudine aequat, et instar leonis hirsutum est; gregatimque in monte secus locum Calote dictum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. Hist. Digit. l. 2. c. 7.</note> incedit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hoc</hi>, corpus villis longis cineracii coloris obsitum habebat, caudam cercopitheco breviorem, rostrum longum, <reg orig="extimâ" TEIform="reg">extima</reg> parte obtusum; nates glabros prorsusque depiles, et sanguineo colore refertas, ac si cutis ab illis detracta fuisset. <hi rend="italic" TEIform="hi">Papio</hi> Germanis <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Pavyon</foreign>, animal est, ex descriptione Gesneri, magnum, hirsutum, horrendo capite, brevibus cruribus, cauda <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> vulpina, sed admodum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin Hist. Digit. l. 2. c. 8.</note> brevi et plaerumque erecta. Pedes sunt humanis similes, et proceritati corporis <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> respondentes. Tam est solutissimum animal, ut ad feminarum conspectum effervescat. Vescitur pomis, pyris, et aliis arborum fructibus: aliquando panem et vinum pro potu appetunt. Femina geminos, marem nempe et feminam unica <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. Hist. Digit. l. 9. c. 9.</note> <reg orig="pariturâ" TEIform="reg">paritura</reg>, ut plurimum eniti solet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fera Upalim</hi> Cercopitheci Aethiopici est magnitudine. Pellis quasi cocco tincta rubet, maculis aliquot in locis conspersa. Caput instar globi rotundum. Pedes rotundi et lati, nocuis unguibus vacui. Mauri carnem assulis verberatam ut tenerior evadat, comedere solent. Quibus cibariis delectetur, ignotum.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT V. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ignavo</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgr. Hist. Brasil. p. 221.</note> DUas Ignavi species nobis auctores prodidere. Primam Lusitani <hi rend="italic" TEIform="hi">Perillo ligero</hi>, seu Caniculam agilem per antiphrasin vocant; aliquando <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clus. in Auctar. Exoticor.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Priguiza</hi>. Magnitudine est mediocris vulpis nostratis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Collo</hi> brevi, duos ad summum tres digitos longo: <hi rend="italic" TEIform="hi">Capite</hi> parvo et subrotundo: <hi rend="italic" TEIform="hi">Ore</hi> turbinato non amplo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> habet instar agni, nec acutos; <hi rend="italic" TEIform="hi">nasum</hi> glabrum, elatum, nigrum: <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> parvos, nigros, somniculosos: <hi rend="italic" TEIform="hi">auriculas</hi> nullas: <hi rend="italic" TEIform="hi">caudam</hi> obtusam figura panis sacchari. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungues</hi> in singulis pedibus tres, ex albo flavescentes et deorsum incurvatos;
<pb id="s211" n="146" TEIform="pb"/>
superius arcuatos, inferius excavatos. Totum corpus prolixis et duos digitos <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> longis pilis est vestitum cinerei coloris, Taxi similibus, sed mollioribus et cum albedine mistis. Animal est ignavissimum, et tardissimi incessus, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut eum in vivo cum admiratione Cl. de Laet, observarit. In arboribus <reg orig="lentissimè" TEIform="reg">lentissime</reg> rependo progreditur, ibique habitat, foliis arborum vescens. Numquam bibit. Vocem iiii <reg orig="rarissimè" TEIform="reg">rarissime</reg> edit. <reg orig="Arctissimè" TEIform="reg">Arctissime</reg> quae semel unguibus apprehendit, tenet. Pluviam etiam levem metuit. In dissecta foemella observatum, cor motum suum, corpore avulsum, per somihorium retinuisse: placentam uterinam constitisse multis particulis carneis, instar substantiae renum, rubicundis, magnitudinis variae instar fabarum: in quas per multos ramulos vasa umbilicalia inserta erant. Fetum, pilos, dentes, ungues habuisse. Cor foemellae, inquit Marcgravius, duos insignes habebat auriculas, cavas. In ventriculo os superius duos digitos transversos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pyloro: eratque in altera parte ventriculi, ubi superius <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> comuniter os esse solet, processus instar intestini spithamae longitudine, sed nullum exitum habens. In ventriculo <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> viridis materia foliorum arboris comestorum inveniebatur. Papillas duas in pectore. Corium solidissimum et tenax. Animal, addit idem, sine dubio vivax. Intestinis enim omnib. exemptis adhuc se movebat, et pedes contrahebat. Icon quam adicimus, paulo longius collum exhibere, De Laetius, qui vivum vidit, testatur. Addunt quidam tanta pertinacia adhaerescere, ut nisi mortuus non avellatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 15.</note> Hernandus unius diei spatio vix quinquaginta passus pertransire posse dixit: Nocte duntaxat sonitum edere, posteriorib. syllabis sensim magis ac magis gracilescentibus: et in arboribus viginti aliquando dies nullo cibo assumpto commorari: obtuso denique visu praeditum esse, addidit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Altera</hi> species, quae Lerio <hi rend="italic" TEIform="hi">Hay</hi> dicitur, simiae habet faciem, cutem hispidam et villosam, crura hirsuta, ternos in singulis pedibus acutos et oblongos ungues. Capta sine difficultate cicuratur.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.06" n="6" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT VI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Taxo</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrof. Hist. Digitat. l. 2. c. 11.</note> TAxus nullum proprium apud Graecos nomen habet. Latinis dicitur etiam Daxus, ut Alberto, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Graeco <foreign lang="GR" TEIform="foreign">das3u\s2</foreign> hirsutus et villosus; Meles seu Melis; Melus, ut Bartholomaeo Anglico; Melo et Melotus, ut Isidoro, seu propter membrorum rotunditatem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> seu propter aliud quid. Est animal fele maius, et vulpe, ad cuius naturam accedit, humilius, pelle <reg orig="villosá" TEIform="reg">villosa</reg>, <reg orig="rigidâ" TEIform="reg">rigida</reg>, coloris leucophaei. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilos</hi> plures habet albos <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> nigros. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> in medio nigrum, in lateribus album: <hi rend="italic" TEIform="hi">Dorsum</hi> latum: <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> acutissimos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> sinistri lateris ipsi quidam breviora assignant, sed <reg orig="experientiâ" TEIform="reg">experientia</reg> reclamante. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> Reperiuntur passim, in locis montanis Italiae, Helvetiae, et aliis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Victitant</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> crabronibus et vermiculis; pomis et vuis, quorum esu autumno potissimum pinguescunt. Cuniculorum tamen carne <reg orig="apprimè" TEIform="reg">apprime</reg> delectantur, tum anseribus, pullis et aliis avibus. Fetus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> more vulpium in utero gerunt, et cum luna ternos orbes compleverit, pariunt. Adventante autumno quandoque duos, interdum tres enituntur. Summa taxis cum vulpibus antipathia. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi></note> Hi enim ubi egressos observavere, latibula eorum excrementis conspurcant, et foetore replent, ut alia exstruere cogantur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Natura</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Moribus</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura et Mores.</hi></note> habe, Pellem <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> densam gerere, ut ictui resistat: Nasum tam imbecillem, ut violato, moriatur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin H N. l. 8. c. 28.</note> <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Plinius, has bestias distenta et <reg orig="sufflatâ" TEIform="reg">sufflata</reg> cute morsibus canum et ictibus hominum reluctari scripsit. A canibus aut aliis feris vexatus semet ipsum resupinat, atque dentibus et pedibus repugnat. Brevitatis pedum conscius non <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> latibulo digreditur. Urgente bruma occultatur, et somno pinguescit. Ad focum hieme allatus, in carbones se conicit, ut Carolus Stephanus observavit. Crescente <reg orig="lunâ" TEIform="reg">luna</reg> adipem eius augeri,</p>
<pb id="s212" n="LXIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Carigueiia.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aperea Cuniculi species. Veld ratte.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cavia Cobaiia Cunic. Brasil. spec.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aguti vel Acuti Cunic. Br. spec.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Paca. Cunic. Bras. sp.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cuniculi Indus Gesneri.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Dachs.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tatu Apara.</hi></head></figure></p>
<pb id="s213" n="147" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">decrescente minui, interlunio <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> destitui, incertum. Morsus eius exitialis, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> crabronibus et aliis venenatis victitet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> in quibusdam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olaus Magnus l. 18. c. 18.</note> ostendunt. Dum latibula effingunt, ignavum effossae terrae vectorem constituunt, et postquam supra supinum extensrs cruribus terram accumulavere, per pedes mordicus apprehensos, extra antrum educunt: idque toties repetunt, donec latebrae latitudo habitatoribus sufficere possit. Tantam palearum et foliorum prosternendo sibi lecto, unica vice, capite et pedibus intra foveam ducunt, quantam homo sub brachio deferre non posset. Latibula cum duobus ostiis fabricant. Flante Austro septentrionale aperiunt; flante <reg orig="Boreâ" TEIform="reg">Borea</reg>, australe. Victum pro hieme colligunt; <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> durante, dum mas an ad vernum tempus sit duraturus dubitat, ne femina ad satictatem comedat prohibet. Quando in senio excaecantur, tunc ex fovea ad pastum non egrediuntur, sed se invicem nutriunt. Dum in eminentiori colle deprehensi venatores sentiunt, pedes anteriores supra capita ponunt, corporeque in globum redacto, more ursorum, sese praecipitant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> In Italia, Germania, et aliis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruyer. de Re cibatia l. 13. c. 3.</note> regionibus, habentur Taxorum carnes in deliciis, inprimis si autumno capti fuerint. Apud Helvetios cum pyris coquuntur. Savanorola porco silvestri assimilat; Platina carni hystricum. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicinam</hi>, adeps taxiper clysterem infusus, dolores nephriticos mitigat: mammarum scissuris prodest, in compositionibus arthriticis adhibetur. In membris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Vecker. l. 2. Antid. Special.</note> contractis oleum commendatur, cuius parandi rationem Veckerus docet. Sanguis siccatus leprae medetur, si Carolo Bovillo credimus. In peste cum sale et cornibus animalium destillatus offertur. Lonicerus diebus tantum canicularibus destillat, et drachmas duas praescribit. Gesnerus compositionem quae recipit sanguinem taxi, terram Armenam, Crocum, et tormentillam, <reg orig="saevissimâ" TEIform="reg">saevissima</reg> peste, feliciter adhibitam, se legisse scribit. Cinis supprimendo sanguini inservit. Nihil de cerebro, testiculis, et dente vel pede sinistro, quem brachio subligatum memoriam iuvare, Albertus prodit, dicam. Ex pellibus Taxorum olim quoddam genus vestis texebatur, quae ab humeris usque ad lumbos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Diff???</hi></note> pendebat. Ex iisdem canum collaria conficiuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> si attendas, Olaus <hi rend="italic" TEIform="hi">Domesticorum</hi>, qui ludicri, et <hi rend="italic" TEIform="hi">silvestrium</hi>, quorum setae rigidae mentionem facit. Communiter in <hi rend="italic" TEIform="hi">Caninos</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Porcinos</hi> distinguuntur. Ambas in agro Matisconensi se accepisse, affirmat Bruierinus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Canini</hi> rictu sunt canino; latibula in locis sabulosis fodiunt, et quidem sine multis cuniculis; et cadaveribus, illisque cibis, qui canibus in deliciis vescuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Porcinos</hi> Carolus Stephanus subalbidos et caninis maiores facit; et circa ostium cavernae, <reg orig="parvâ" TEIform="reg">parva</reg> prius rostro excavata fovea, excrementa deponere scribit. Addit Gesnerus, radicibus, fructibus, et omnibus quae sues appetunt, vesci. In regione Americana quoddam animal vagatur nomine <hi rend="italic" TEIform="hi">Heyrat</hi>, quod bestiam mellis avidissimam significat. Colore est castaneo, magnitudine Cati. <reg orig="Quottidiè" TEIform="reg">Quottidie</reg> apum opificium inquirens, in arborib. versatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. Hist. Exot. l. 9. c. 43.</note> Potest ad Taxum referti. <hi rend="italic" TEIform="hi">Quaupecotli</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Tzcuintecuani</hi>. Illud, animal est duos plus minus dodrantes longum; rostro prolixo, tenui: versus superna contorto, <reg orig="prolixâ" TEIform="reg">prolixa</reg> item cauda, pilo longo, circa alvum candente, cetera fusco aut atro, candentique sed circa dorsum nigriore, atris pedibus et incurvis unguibus. Mitescit <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg>, vorax est; nullis escis oblatis parcit, placidum est item, ac mille modis blandiens, sed ignotis noxium. Reperitur in nova Hispania, et gaudet <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. l. 9. c. 77.</note> montibus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Tzcuintecuani</hi>, seu Cynodeticus, est huic congener, non solum magnitudine et moribus, sed etiam rostro, quod praelongum est ac tenue, et pedibus. Color albus est, maculis nigris ac magnis distinctus. Nomen habet <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mordendo. Vivit non longem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mari Australi. Hisce congener est <hi rend="italic" TEIform="hi">Tlalcoyotl</hi>, animal pilosum, duas spithamas longum, unguibus melis, crurib. brevibus, nigro vestitis pilo,
<pb id="s214" n="148" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. l. c. c. 73.</note> <reg orig="brevissimâ" TEIform="reg">brevissima</reg> cauda. Caput habet parvum, rostrum tenue et longiusculum, caninos exsertos, corpus album in fulvum vergens, sed dorso ac superna capitis parte et colli nigris, lineaque distinctis candenti. Victus eadem ratio, quae quanperotli.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.07" n="7" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT VII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Castore</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> CAstor, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">k\e/stwr\</foreign>, nomen <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digit. l. 2. c. 13</note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign"> to=u gaste/ros</foreign>, id est <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> ventre invenit, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(poga/strion ga\r to\ cw=on\, kai\ xedo\n o=lon koeli/a</foreign>: quod <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> totum hoc animal venter sit. Ridiculi; qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> castrando deducunt, quasi venatoribus visis, conscius se propter testiculos peti, eosdem dentibus evellat, et abiciat. Parvos enim habet et spinae adhaerentes, qui superstite ipso, avelli non possunt. Dicitur et <hi rend="italic" TEIform="hi">Fiber</hi>, non tam quod circa extremas fluminum ripas <reg orig="assiduè" TEIform="reg">assidue</reg> versetur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Salmas. in Solin.</note> et fibrum antiqui extremum dixerint: <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ab Aeobeo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">fibro\s2</foreign> mollis, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> molles pilos habeat. Lutram ab iisdem extremis fluminum oris dici, quae Priscis, lytrae, falsum. Diversa enim sunt animalia Bellonio est Aristotelis <hi rend="italic" TEIform="hi">Latax</hi>, sed <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>. Distingauntur enim. An Orcliia dici possit, non decido. Quidam Semipiscem ob vitam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> amphibiam dixere. Colore est ex albo cinerco in dorso nigricante: pilo quam Taxi subtiliore, qui quo nigrior, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> pellis pretiosior. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> habet acutissimos, quibus ligna secat, anterioriores rubidos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> priores caninis similes, posteriores propter membranam interiectam anserinis quibus in natando utitur, utrosque quinque digitis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 30.</note> constantes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudam</hi> piscium similem fecit Plinius. Secundum eundem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bello~. Hist. Aquat.</note> in maiore, sesquipedalis est, senos digitos lata, duos crassa, quatuor interdum librarum pondo, ad margines in tenuitatem desmens; <reg orig="membranâ" TEIform="reg">membrana</reg> <reg orig="glabrâ" TEIform="reg">glabra</reg> et <reg orig="lividâ" TEIform="reg">livida</reg> contecta, super quam lineae quaedam, squamas piscium mentientes, incredibili artificio depictae sunt. In inguinibus geminos habet tumores ori anserini magnitudine, utrinque unum, <reg orig="membranâ" TEIform="reg">membrana</reg> <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> conclusum. Inter hos pudendum residet. Tumores hi, folliculi sunt <reg orig="membranâ" TEIform="reg">membrana</reg> contecti, in quorum medio meatus, ex quibus liquor pinguis et cerosus exsudat, quo, admoto ore deterso, corporis quos contingere potest partes, velut oleo oblinit, non aliter ac aves quaedam, quibus supra podicem vesicula est, liquorem pinguem et olei aemulum continens, eundem rostro exhauriunt, et pennas perungunt, ne sub dio morantes, madefieri possint. Testes non esse, vel exinde colligere licet, quod nullus ab his conspiciatur meatus. <hi rend="italic" TEIform="hi">partes</hi> internas sispectemus, lingua, corde, ventriculo, intestinis, et hepate in quinque lobos diviso, porco potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> alteri animali similis est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> sub minoribus iecoris lobis latitat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Splen</hi> parvus pro magnitudine corporis iudicatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi> magni tamquam vituli anniculi, et copiosa pinguedine obducti. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vesica</hi> suillae similis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> parvi et spinae adhaerescentes. Femina, observante Matthiolo, unico tantum meatu, et parit, et egerit, et mingit, uteri et vesicae cervicibus illuc concurrentibus. In secto Castoreo, comperit Gesnerus, substantiam in folliculo flavam, solidam, cerae similem, acrem et <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> terream. Ipsum unius librae pondere fuit. Comperit et genitale, quod unico ossiculo constabat. Invenit in utroque tumore et alium folliculum, substantiam melleam et foetidam putrescentis casei instar, continentem. Habetur et in feminis, sed <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> exiguum, ut vix unciam ponderet. In quo Bellonius calculos ovi magnitudine invenit, adulteratum sine dubio erat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>, Scalig. Exerc. 215. Bruier. Rei Cibariae l. 18. c. 4.</note> Reperiuntur Castores, apud Burgundiones circa Matronam fluvium; Sequanos in agro Cabillonensi, Lotharingos, Austrios, circa Danubium ubi Biferi nominantur, in Helvetia, circa Arulam, Rusam, et Lomagum fluvium. In Polonia quoque, Russia, Prussia, et Italia, ubi potissimum Padus in mare se exonerat. Denique circa fluvios Ponti, unde optimum castoreum venit, et in Hispania. Aquas septentrionales potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Rheni, Danubii, et alios qui continuo navigiorum</p>
<pb id="s215" n="LXVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vitulus Marinus. See Kalb.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lutra. Otter.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Castor. Fiber. Biber.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lonx Lonza.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Herinaceus. Igel sew Igel.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hiistrix. Dornschwein stachelschwein</hi></head></figure></p>
<pb id="s216" n="149" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">decursu sollicitantur, frequentare, Olaus Magnus auctor est. Ubicumque autem degit, amphibium est animal. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> Ideo vicinas littoribus cavernas ponit. Vescitur foliis arbor. Corticibus item almi, populi et aliorum. Salices tamen platyphilli <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>, ob summam amartitem appetit. Piscibus vesci Albertu <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg> prodidit. Nam Pelicerius Episcopus Monspeliensis fre quenter vivos et mortuos apponebat, quos tamen nec olfacere quidem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio:</hi></note> voluerunt. Ineunte aestate, quo tempore Delphini constellatio <reg orig="unà" TEIform="reg">una</reg> cum sagittario occidit, in libidinem solvuntur. Tempus pariturae finis autumni est, quo solia delabi solent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vocem</hi> Iulius Pomponius cum per Onomatopaeiam exprimere non posset, scriptis mandavit, vagitum infantis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura et Mores.</hi></note> <reg orig="apprimè" TEIform="reg">apprime</reg> repraesentare. <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi> sequentia testantur. Non prius mordere desinunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> fragorem ossium audiverint. Quando domi aluntur, <reg orig="tätus" TEIform="reg">tatus</reg> ipsis pudor, ut nec stercorenec <reg orig="urinâ" TEIform="reg">urina</reg> domum inquinent: si non patet egreslus, querulantur. Tanto amore fetum prosequuntur, ut quaedam, portis et clavis evulais, ex ex alto se praecipitem dederit, quod ab Episcopo Monspeliensi Pellicerio proditum. Pedibius anterioribus tamquam manibus ori cibum admovent. Alvo; propter arborum cortices quibus vescuntur <reg orig="stipatâ" TEIform="reg">stipata</reg>, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> parum fellis ad intestina confluat, partes posteriores saepe in aqua madesaciunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. Al. l. 136 c. 47.</note> De avulsione testium, dum venatores fugit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> dicitur, falsum est; nataque inde opinio, <reg orig="quoòd" TEIform="reg">quood</reg> eas tam <reg orig="astutè" TEIform="reg">astute</reg> occultet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> singulare habere, observatio dedit. Nam <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> ligna ad exstruenda hablitacula convehunt, super senes resupinatos eadem <reg orig="artificiosè" TEIform="reg">artificiose</reg> inter crura componunt, eosdemque arreptis caudis ad destinatum locum trahunt. Senibus dorsum mirum in modum glabrescit. Illi qui Scythis <hi rend="italic" TEIform="hi">servi</hi> dicuntur, poma legunt, et cortices cçdunt; alii supra duorum iunctorum dorsum, create ex bacillis <reg orig="compositâ" TEIform="reg">composita</reg>, poma et cortices superimponunt. Iidemnigris, qui et <hi rend="italic" TEIform="hi">Domini</hi> vocantur captis, luctum et gressu et facie indicant. Ligna caesuri, semper <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> <reg orig="semitâ" TEIform="reg">semita</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fluvio ad arborem gradiuntur, arboremque non prius relinquunt <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> totam dentibus dissecuerint, et <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> casuram, ne opprimantur, singulis ictibus suspiciunt. Aedificia denique, quandoque in loco altiori, aliquando in declviori, prout amnis undare folet, construunt. Mutant ea <reg orig="pridiè" TEIform="reg">pridie</reg> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> fluminis aqua augeatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> Carnes non sunt insuavis gustu, si omnem virositatem apparatu deposuere. Partes anteriores de calore participant, posteriores, tcste Matthiolo, tanta scatent frigiditate, ut ad instar testudinum terrestrium, ieiunii tempore admittantur. Cauda apud Lotharingos in deliciis est, et saporem muraenae <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> praeparatae refert. Assatur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam, et pauco zingibere conspergitur. Gesnerus saporem carnium thunnivel angevillae prae se ferre scribit. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicina</hi>, Castorei, fellis, coaguli, urinae, caudae et pellis usus est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Castoreum</hi>, quod secundum Dioscoridem, multis naturalibus tunicis circumdatum, liquore intus velut ceroso, gustu acri, et odore gravi, eligendum est, quod ab animali im vigore aetatis constituto, extrahendum est, et extractum, cum melleo liquore, in tundicis contento, exsiccandum; <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> denique ad septennium vires obtinet; in morbo comitiali, lethargo, in a ceto acerrimo cum ruta decoctum; vertigine, si eo cum semine viticis, ex oleo rosaceo, vertex perungatur; oblivione chronicos morbos inseqvene prodest. Cum ammoinaco et aceto mulso asthmaticis opitulatur. Singultosis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> plenitudine vehem enter succurrit. Colicam affectionem sedat. Gonorrhoeam, in succo viticis et aceto decoctum, cataplasmaris instar pectini et genitatlibus applicatum, sistit. Ad ievandam conceptionem suffimenti ex eo genus, Rondeletius commendat. Omnes uterinos affectus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> frigidis causis procedentes, inrpimis suffocationem, compescit. Puerperii excrementa purgat, Opium <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> corrigit. Plurima denique medicamenta, aquas nempe, pilulas, extracta, oleo,
<pb id="s217" n="150" TEIform="pb"/>
unguenta, cerata ingreditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> venerem stimulat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coagulum</hi> in morbo comitiali in credibili adiumento esse solet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urina</hi> contra venena datur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> intestinorum vulnerib. medetur. Cinis <hi rend="italic" TEIform="hi">pellis</hi> cum pice liquida combustae, succo porri mollitus, sanguinem undiquaque manantem, excellenter supprimit. <reg orig="Eâdem" TEIform="reg">Eadem</reg> paralytici utiliter <reg orig="vestiüntur" TEIform="reg">vestiuntur</reg>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> de collo suspenduntur, tamquam amuletum contra casum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pinguedine</hi> pisces inescantur. Ex pilis mollioribus galeri et tibialia fiunt. Ex pellibus apud Gleonos populos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae.</hi></note> rhenones. Circa Differentiam nihil <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> occurrit. Scythae in <hi rend="italic" TEIform="hi">Nigros, ruffescentes</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">ex utrisque mixtos</hi> distinguunr; illos <hi rend="italic" TEIform="hi">Dominos</hi>, hos <hi rend="italic" TEIform="hi">servos</hi> appellant.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.08" n="8" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT VIII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Lutra.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros, Hist. Digit. l. 12. c. 13.</note> LUtra, quae et <hi rend="italic" TEIform="hi">Lytra</hi> Varroni, vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u lu/ein</foreign> seu solvendo, quod arborum radices ad fluminum ripas sitarum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> dissolvat, vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u lou/ein</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lavando, quod piscem in auqis investigando, frequenter se in aqua abluat; nomen sortita est. Graecis vocatur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/nudris2</foreign>, ab aqua, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in eadem degat; Aeolibus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)lu/dris2</foreign>, unde <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Lutra. Suidas <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Suida l. 37</hi></note> cum ea Ictim confundit. Silvaticus Hydrian perperam vocatvit. Gaza Lutria vertit. <reg orig="Aëtio" TEIform="reg">Aetio</reg> est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ku/wn peta/mios</foreign>, canis fluviatilis, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> canis instar <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> pradeam in auqis requirat. Corpore est <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Castor graciliore et longiore, capite canino, dentibus instar canis venatici; <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> oris quadrata, unde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tetragwn: prw/s1opos</foreign> dicitur, auribus Castoris, cauda oblonga, terete, et in fastigium desinente, vulpinis cruribus, <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> tamen crassioribus, pedibus posterioribus planis et membrana communitis, pelle denique minus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Castoris <reg orig="spissâ" TEIform="reg">spissa</reg>, frequenti et brevi pilo conspersa, nonnihil ad castaneae colorem accedens. Reperiuntur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> passim in Europa. Sed et in Ameriea haud parva ipsorum copia; in Canada inprimis. <reg orig="Maximè" TEIform="reg">Maxime</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> circa fluenta et lacus degunt, et quia cavernas quoque sibi effodiunt, inter amphibia reponuntur. Brasavolus copiosiores in agro Neapolitano stabulari <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> prodidit. Vesuntur piscib. quorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. Aquatil. l. 1.</note> tantam copiam interdum in cavernas deferunt, ut <reg orig="aëris" TEIform="reg">aeris</reg> infectiometui possit. Vescuntur et mollib. herbarum cacuminibus, fructibus arborum et corticibus. Agricola hiberno tempore ad pastum egredi foribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natuta et Ingenium.</hi></note> Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">naturam, <reg orig="möres" TEIform="reg">mores</reg></hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">ingenium</hi> referri dabet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in urinando <reg orig="aërem" TEIform="reg">aerem</reg> per intervalla exsortis naribus hauriunt, nesuffocentur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in antro veluti tabulatum ex ramis et virgis construunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scaliget. Exseric. a 15.</note> super quo, ne madesiant noctu cubare solent: et <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> per aliquot millliaria ex aquae rivulo piscinae odorem excipiunt. Facilius etiam auram secun do flumine hauriunt. Ieiune cursum amnis superant: saturatae cum aquae fluxu delabuntur. Piscinam ingressae <reg orig="mirâ" TEIform="reg">mira</reg> agilitate meliores pisces aggrediuntur, et in omnes quam vis devorare non possint, saeviunt. <reg orig="Facilè" TEIform="reg">Facile</reg> cicurantur, et ad certum signum in aquas ad pisces capiendos se conicere <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usut.</hi></note> edocentur. In Suecia, ad coqui nutum pisces ex psicina in culinam deferunt. Carnes in Germania et Gallia <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rusticis comeduntur, sed sunt craslae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruier. de re cibat. l. 13. c. 31.</note> lentae et pituitosae. Gesnerus etiam Carthusianis concediscripsit. In Medicina praestat suum usum. Nam <hi rend="italic" TEIform="hi">adeps</hi> medicamentis digerentibus infarctae et exassatae ad tollenda articulorum vitia, teste Hollerio, perutilis est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi>, si Aelianum sequimur, cum aqua et aceto mixtus, nervis humanis intumescentibus conducit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> in morbo comitiali <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibus dam laudantur; castoreo tamen minus sunt efficaces. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> in furno tostum ad dysenteriae suppressionem commendatur. Sedilia ex <hi rend="italic" TEIform="hi">pellibus</hi> haemorrhoides levant. Pelles ipsae paralysi, vertigini, et capitis dolori conducunt. Calceamenta ex iis dem dolores pedum mitigant. Ex iisdem apud nos chirothecae villosae ad <reg orig="aëris" TEIform="reg">aeris</reg> iniuriam coercendam consuuntur. Nec non ex pellei integra, cum capite, pedibus et cauda semimanicae hiemales fiunt. Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Disserentias</hi> nihil <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> occurrit.</p>
<pb id="s218" n="LXVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mus alipinus Marmota Murmelthier</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Sciurus Getulus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Glis Aldr.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mus Indicus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ichneumon s. lutra Aegypti.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mus Muscatulus</hi></head></figure></p>
<pb id="s219" n="151" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Congeneres videntur Lutrae, <hi rend="italic" TEIform="hi">Saricovieme</hi>, et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digitat. l. 2. c. 13</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Carygveibeiu</hi>, animalia Americana. <hi rend="italic" TEIform="hi">Saricovieme</hi>, non excedit magnitudinem felis; pilo est molli, leucophaei coloris: pedes membranis quibusdam fulciuntur. Amphibia est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carygueibeiu</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Maregr. Hist. Brasil, l. 6. c. 9.</note> <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> <hi rend="italic" TEIform="hi">Iiya</hi>, est magnitudine canis mediocris, capite obrotun do quasi felino sed acutiorl, auribus obrotundis, et quae inferius sitae sunt, cruribus et pedibus Cercopithe corummore. Quinque digitos quilibet habet, quorum interior brevior reliquis, Pilis tegitur ad tactum mollibus haud longis. Totum animal atri est coloris excepto capite, quod <reg orig="obscurè" TEIform="reg">obscure</reg> fuscum. In gutture maculam habet flavam. Vivit gammaris, piscibus, et <reg orig="farinâ" TEIform="reg">farina</reg> Mandiocae in aqua madefacta. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Su</hi> quod Amborsinus ad Lutramredegit, alibi agemus.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.09" n="9" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT IX. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ichneumone</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambtofin. Hilt. Digit. l. 2. c. 14.</note> IChneumoni nomen ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i)xne/vein</foreign>, investigando, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> noxia diligenter investigans, alimenta <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venenis <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> distinguere valeat, impositum est. Albertus <hi rend="italic" TEIform="hi">suillum</hi> appellat, quod pilis suillis induatur, et perperam <hi rend="italic" TEIform="hi">Ibin</hi>, et Anschycamum. An Avicenna Thyamonem dixerit, ignioro. Manardus Alcastm vocatum putat. Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)/llos</foreign>, porculus, seu sullus; <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> more suis rostrum dum investigat, semper in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. l. 22. c. 22.</note> terra habeat. <reg orig="Hodiè" TEIform="reg">Hodie</reg> teste Bellonio, <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus Pharaonis</hi>, seu Aegypti vocatur. Aelianus, <hi rend="italic" TEIform="hi">murem Indicum</hi> dixit. Alli <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Lutram Aegypti</hi>. Magnitudine est felis, sed longior, <hi rend="italic" TEIform="hi">pilis</hi> instar pili lupini duris, albicantibus seu subflavis per intervalla, et leucophaeis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rostrum</hi> habet nigrum, suillum, <hi rend="italic" TEIform="hi">auriculas</hi> breves et rotundas: <hi rend="italic" TEIform="hi">crura</hi> nigra, quinque in pedibus posterioribus <hi rend="italic" TEIform="hi">digitos</hi>, quorum postremus ab interiori parte perbrevis est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudam</hi> longam, et circa lumbos crassam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi>, linguam, dentes, felis instar. Meatum denique extra foramen excrementi peramplum, undique pilis cinctum, pudendo muliebri non dissimilem, quem, magno urgente aestu, loco excrementi interim clauso, aperire solet. Hinc scriptores omnes indiscriminatim Ichneumones et mares et feminas esse arbitrati <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locut.</hi></note> sunt. Sola Ichneumonem Aegyptus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. Hist. l. 9. c. 5.</note> proferre creditur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> Ichneumonem Aegyptivocavit Aristoteles. Haberi tamen et ex altera parte montis Atlantis; ad Nili capita, Vitruvius prodidit. Amphibium est animal, et ad Niloricas ripas commoratur. Vesuntur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibui.</hi></note> muribus, serpentibus, limacibus, lacertis, chamaeleonte, ranis, et aliis huius generis. Aves, et inprimis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. Cyneget, l. 3.</note> gallinas vehementer appetunt. Hepate Crocodilorum delectari, et <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> in dormientium ventrem irrepere, communiter proditur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> etiam singularis inter Ichneumonem et Crocodilum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi></note> antipathia esse creditur, cuius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A, l. 9. c. 1.</note> ova in littore in venta frangit, Aegyptiorum, ne tot Crocodili nascantur bono. Adversatur etiam aspidi, et omni serpentum generi. Ventum <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> abominatur. <reg orig="Ideè" TEIform="reg">Idee</reg> eo flante gradum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura, Mores, Ingenium.</hi></note> ad latibula accelerat. Mures et serpentes, more felium et mustelarum depopulari, (<reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> in Aegypto cicurantur,) assiduis collusinib. gaudere, ne frigore laedatur, caput inter genitalia abdere, et Echini terrestris instar, in pilam se contoriquere; conspecto aliquo anim ali pilos ergiere, et magno etiam se cani opponere, felemque trib. dentium ictibus strangulare, omen animantium genus, equos etiam et camelos adoriri; tot numero fetus quot canes eniti, ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">mores</hi> spectat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arst H. A. l. 6. c. 35.</note> Quae de utorque sexu apud Aelian. exstant; et quomodo victi muliebria pati necesse habeant, fabulosa sunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> multa testantur. Praedaturus se in posteriores pedes erigit: prae dam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> conspicatus, tranquillo per humum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l 9. c. 6.</note> tractu se promovet, et tandem wagno impetu adoritur. Hostes suos, numquam nisi advocatis sociis aggreditur. Contra aspidem dimicaturus, in luto rius volutatus, in sole apricatur, donec quasi loricae munimetum acquirat; si lutum desit, <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> madefactus, in pulvere se volutat. Gnarus teneras sibi nares, solo caudae flexu in acerrima <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> dimicatione eas tuetur. Inservit
<pb id="s220" n="152" TEIform="pb"/>
et in Medicina. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lotium</hi> cum vaccae nigrae lacte propinatur contra dolorem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aegineta l. 4. c. 58.</note> colicum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cinis</hi> pellis combustae in aceto maceratus adversus serpentum ictus facit, so eo homines illinantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilorium</hi> suffumigatio, contra lumbricos facit.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.10" n="10" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT X. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Mustelis.</hi></head>
<div4 id="JoQF.03.02.10.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Mustela vulgari.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. Hist. Digitat. l. 2. c. 15.</note> MUstelarum duo summa agenera inveniuntur. Sunt aliae <hi rend="italic" TEIform="hi">vulgares</hi>, aliae <hi rend="italic" TEIform="hi">silvestres</hi>. Hic de priorib. agemus. Nominis origineem quidam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mure et telo deducunt, ut sit quasi mus lo~gus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> Telum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> longitudine dictum, omnium <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> Lexicographorum placitum est. Alii <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mure et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">th=le</foreign>, quod est <reg orig="lognè" TEIform="reg">logne</reg>. Figulus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mu=s2</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ste/llw</foreign> surripio, <reg orig="qü" TEIform="reg">qu</reg>òd mures <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> cavernis adse trahat. Graecis antiquis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">gale/h</foreign>, et in prosa <foreign lang="GR" TEIform="foreign">galh\, u)po\ to=u ga/laktos</foreign> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lacte vel candore, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> hoc animal vel secundum se totum vel <reg orig="secundüm" TEIform="reg">secundum</reg> partem candidum sit: quibusdam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kerdw\</foreign>, quod vulpi ob astutiam convenire superius diximus: recentioribus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">numfi/tca</foreign>. Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptionem</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio:</hi></note> nihil singulare occurrit. Vulgaris ista in lateribus et dorso est rutila, <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> subflava, circa guttur semper alba. Corpus eitenue, cauda brevis Albertus de candida scribens dicit, ermineum esse animal candidum, figurae mustelarum, et in extremitarte caudae nigerrimu. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> habet minores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> mures, <hi rend="italic" TEIform="hi">cor</hi> parvum, sed in comparatione ad alia animantia satis <reg orig="magnüm" TEIform="reg">magnum</reg>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> Inveniuntur passim: sed albae, in regionibus septentrionalib. inprimis. In Mauritania sunt praegrandes. In territorio Tartesi urbis extra Herculis columnas. maximae, ut Suidas auctor est. In Iavaloca silvestria incolunt. In Pordeselene insula limites non transeunt. In Boeotiam delatae aut pereunt, aut statim aufugiunt. In cavernis, petrarum fissuris, foenilibus, et stabulis habitant. Est ex animalibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Victus.</hi></note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pa/mfagon</foreign>. Vescitur ut plurimum muribus, et talpis. No~ abhorret <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> serpentibus. Insidiatur vespertilionib. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 29. c. 4.</note> In columbariis ova absorbet, et avium <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 12. c 22.</note> interemptorum sanguinem sugit. Defunctos invadit, et eorum oculos effodit. Lepores denique in Vadit. Visa <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatis.</hi></note> quae eum ore tenebat. Ore parere vulgaris fabula est, ex illa quae de Galanthide Alcmenae ancilla in mustelam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Iunone conversa, conficta. Uterum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia.</hi></note> habere certissimum est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathiam</hi> cum corvo et cornice gerit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> harum avium ova absorbeat. Gallinae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 9. c. 1.</note> <reg orig="auditâ" TEIform="reg">audita</reg> mustelarum voce <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> exanimantur. Cum catis decertat. Cum serpentibus congreditur, ramorutae vel soncho munita. his destituta, opprimitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura.</hi></note> Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> spectat, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> earum fimus, si per agros et silvas liberam vitam agunt, moschum redoleat: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ratione aetatis varium colorem in duant: catulis visum deperditum herba quadam restituant: <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> cicurentur, inprimis si dentes allio confricaveris: maiora etiam animalia adoriantur: Caveas duabus foraminibus munitas exstruant; quorum alterum Septentrionem, alterum Austrum versus obwertitur: fetus spatio unius diei in diversa loca transferant: cum serpentibus deique nonisi ruta vel soncho munitae congrediantur. Quia in rabiem concitatur morsus eius letalis est. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> et vaccarum ubera, si ea sttigerit, inflammatione corripiuntur. Oleum in quo mustela computruit, remedio est: vel si locus affectus pelle eius dem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> sicca confricetur. aristides Locrensis eius morsu periit. Mexicani eas <hi rend="italic" TEIform="hi">in Cibis</hi> adhibent. Galenus fale conspersas et exsiccatas, carnibus leporinis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de theriaca ad Pison. c. 9.</note> respondere scripsit. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicinam, Cerebrum</hi> exsiccatum adfert haud parvam Epilepticis utilitatem, teste Galeno. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventriculus</hi> coriandro impletus demorsis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> serpentibus auxiliatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dioscor. M. M. l. 2. c. 24.</note> apud dioscoridem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmo</hi> in pulmonis affectionibus efficax est. <hi rend="italic" TEIform="hi">lecur</hi> vertigini et epilepsiae proest. Quia decrescente luna minui dicitur, crescente augeri, Epilepticos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Glycas l. 1. Annal.</note> quoque, teste Glyca, iuvat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi>
<pb id="s221" n="153" TEIform="pb"/>
contra omnia veneficia salutare depraedicat Plinius. Matthiolus eodem cum succo foeniculi mixto, in auferendis oculorum nubeculis, et in cute <reg orig="emaculandâ" TEIform="reg">emaculanda</reg> utebatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Virga</hi> exsiccata singulare est <reg orig="stranguriâ" TEIform="reg">stranguria</reg> laborantibus remedium. <hi rend="italic" TEIform="hi">Resticuli</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Uterus</hi>, more lapidis <reg orig="aëtitis" TEIform="reg">aetitis</reg>, fetum in utero cohibere dicuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguinem</hi> cum succo Arnogloslae in mitigando <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de compos. medic. sl. l. l. 3. c. 2.</note> podagrae dolore extollit Loncerus. Galenus parotidibus eundem illinit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimum</hi> melle exceptum et cum farinalupinorum vel foenu graeci mixtum, ad strumas discutiendas magnifecit Matthiolus. Est et <hi rend="italic" TEIform="hi">tota</hi> in usu. Dioscorides sale inveteratam, detractis intestinis, contra venenatorum morsus commendat. Pulverem exsiccatae in morbo comitiali adhibuit Galenus. Matthiolus crematae cinere qua subacto et illito vehementes capitis dolores mucet, et oculis caligantibus iniecto, suffusiones emendat. Marcellus ad catarrhum in fauces descendentem, eandem die Iovis, <reg orig="Lunâ" TEIform="reg">Luna</reg> decrescente, in olla rudi, ita cremat, ut in pulverem redigi possit, quem cum melle mixtum patientibus exhibet. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Usu in Variis</hi>, consule Ambrosinum. Apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Phytogn. l. 6. c. 4.</note> Portam legimus, seminaro sae cum seminibus sinapi et pede mustelae intra ramos arboris infecundae suspensa, eandem in fetus resolvere. Gesnerus tradit equum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> subito et pernicioso morob, <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Tach</foreign> Germanis dicto correptum, prtione pellis Mustelina exhibita, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> veterinariis liberari. Quidam semina cineribus mustclae permixta per agros spargentes mures <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> segetibus abigunt. Alii in copiosa aqua fervefaciunt, et decoctionem postea ad fugandos mures <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> campis feliciter adhibent. Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae.</hi></note> variant auctores. Plinius appellatione Mustelarum et Ictida et Galen complexus, duas species constituebat, alteram in domum tectis errabundam et domesticam, alteram in agris et nemoribus versantem et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Figul. in Dialogo de Mustela.</note> silvaticam cognominabat. Carolus Figulus, vulgaris duas species ponit, alteram totam albam, <hi rend="italic" TEIform="hi">Hermellani</hi>, alteram secundum pectus et ventrem, Viselam dictam. Ad easdem referuntur sequentia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rosola</hi> Alberti seu Guisela cuius excrementum odoriferum est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Quadrupes digitatum</hi> variis maculis insignitum et salamandra dictum, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="quèd" TEIform="reg">qued</reg> ob colorum varietatem Salamandrae ex genere lacertorum assimiletur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Girella</hi> muris, genus in Austria, magnitudine mustellae. Pelliones Itali nigri rutilique coloris pellem parvam ex regionibus frigidis delatam ostendunt, hancque Rosoleum velR omulum nuncupant. Alii <hi rend="italic" TEIform="hi">Chiurcam</hi> inter mustelas connumerant. Georgius Agricola in genere Mustelarum <hi rend="italic" TEIform="hi">Vormelae</hi> animantis Viverra seu Fruone minoris meminit, et Cardanus <hi rend="italic" TEIform="hi">Lardironi</hi>. Idem Genettam quandam mustelam esse statuit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Chiurcam</hi> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ita Scaliger describit. Viverrae inquit, est facie et magnitudine, capite vulpino, sub terra habitat, Fecundissima est, duodenos parit exiguos, Cauda ei tenuis <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> glabra. Ipsa pilo atro. Catulos in bursa sub alvo obtensa secum fert. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 32.</note> Est et <hi rend="italic" TEIform="hi">Africana mustela</hi>, quae apud Clusium ita descrbitur. Erat, inquit, hoc animalculum maioris muris seu gliris non prorsus adulti magnitudine, corporis <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> mustelam et sciurum quodammodo referens. Nam capite et cauda longis pilis praedita sciurum aemulabatur: illam quidem attollens, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> tamen supra caput retorquens ut ille, sed in altum nonnumquam <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> explicans. Comedens clunibus sciuri instar insidebat, anterioribus pedibus cibum tenens et versans. In utraque mandibula binis longioribus dentibus in anteriore rictus parte erat praeditum: aures <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> orbiculares habebat, et pilorum colorem varium <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> spadiceo, fusco, et albo, singulis coloribus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capite ad caudam, secundum corporis longitudinem virgatim et radiatim excurrentib. Summa venustas erat in cauda, similib. coloribus etiam virgatim <reg orig="distinctâ" TEIform="reg">distincta</reg>, cum ut dicebam, illam interdum <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> explicaret pavonis caudae <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> instar. Pedes in quinque digitos erant divisi, quaternos antrorsum sepctantes,
<pb id="s222" n="154" TEIform="pb"/>
eorumque binos medios longiores, quintum autem brevem calcari non dissimilem retrorsum sepctatem. Omni cibo ipsi obiecto indifferenter vesci intelligeban, praesertim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> pane delectari: ferox non esse sed <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> cicurari et domesticum fieri, ut <reg orig="liberè" TEIform="reg">libere</reg> nullo vinculo adstrictum, quo vellet vagari, permitti posset. In navi qua vehebantur, tam cicura haec animalia evasere, ut naurtarum sinum et caligas subirent. Nierembergius Mustelam Lybicam vocat.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.03.02.10.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Mustela silvestri et Putorio.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digitar. l. 2. c. 16.</note> MUstela silvestris, quibusdam, Furo, Furus et Furunculus seu Furectus, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> more furis noctu surripiat; seu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fureo, id est, obscuro <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> colore, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> subterraneos meatus et cuniculos ingrediatur et effodiat, dicitu: aliis Viverra, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> vi verruncet, id est animantes <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cuniculis expellat. Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i)kte\s2</foreign>, et per aphaeresin <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kti\s2</foreign>, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u i)kti/rou</foreign> ab ave huius nominis cuius colorem pilus eius aemulatur. Grapaldus pholitam vocat, Gesnerus pholeutam, et <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg>, legit. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">fwlea\</foreign> apud Graecos lustrum est. Auctor <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> de natura rerum, colorem ei esse inter album et buxeum medium, ventre albo, oculis rubicundis, <reg orig="mustelâ" TEIform="reg">mustela</reg> domestica maiorem. Aristoteles corporaturae catelli Melitensis facit; in pilo <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, albedine partis inferioris, multum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Mustela vulgari discretam. In Italia, Gallia, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> et Germania non reperiri Gesnerus prodidit. in Africa tantum esse, Strabo. In Anglia haberi multi perhibent. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Victus.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Victitat</hi> melle, piscibus, columbis, et carne cuniculorum, quam <reg orig="maximoperè" TEIform="reg">maximopere</reg> appetit. Feminae libidine correptae, nisi se mari commiscuerint, inflatione correptae pereunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> <reg orig="Coëunt" TEIform="reg">Coeunt</reg> more felium. Septem vel octo catellos <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> <reg orig="pariturâ" TEIform="reg">paritura</reg> edunt: dum tamen spatio quadraginta dierum utero gesserint. Fetus post partum per triginta dies caecisunt, et die quadragesimo post aceptam visionem ad venationem proficiscuntur. Ad iram provocatae excrementa alvi odorata egerunt. Cicurati in capsis ligneis plurimum temporis dormiendo consumunt. In Gallia Narbonensi utuntur eis in cuniculorum venatione. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia:</hi></note> Alibi, in extrahendis de nidis parietum, inaccessis inprimis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clus. Exot. l. 1.</note> aviculis. Petinet ad eam Viverrae in insula Zeilan genus, serpenti coronato inimicissimum. Quoties adversus eum dimicat, radicem ligni colubrini praemordet. Nec alterius est generis animalculum illud quod <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Agricola de animal. subterran.</note> Agricola <hi rend="italic" TEIform="hi">Hamester</hi> vocat. Maius est mustela <reg orig="domesticâ" TEIform="reg">domestica</reg>. Color dorsi leporinus, porinus, ventris niger, et laterum rutilus. Pedes breves. Multa frumenti grana in sepcum congerit. Ager <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. Hist. Digitat. l 2. c. 17</note> Thuringiae eis abundat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Putorius.</hi> abodore nomen sortitus est. Semper enim putidum ab ore halitum emittit. Quidam Ichtim dixere, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> piscibus <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> delectetur. Scaliger Catum fetentem, ni fallor, dixit. Corpore Marte est similis sed maior. Circa collum angustior, circa imum ventrem latior, in cauda et cruribus nigrior, et ad latera flavior. Pellis dup ici pilorum ordine constat. Alli sunt breviores et flavi; alii longiores et nigri. Crura sinistri lateris breviora esse, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusddam creditum, sed ipsa <foreign lang="GR" TEIform="foreign">au)toyi/a</foreign> repugnat: <hi rend="italic" TEIform="hi">Incolunt</hi> horrea, stabula, silvas, et ripas. <hi rend="italic" TEIform="hi">Victitant</hi> muribus, gallinis, avikbus, quibus statim caput auferunt, piscibus, ranis, etc. Tempore vernali pelles <reg orig="gravissmè" TEIform="reg">gravissme</reg> olent: hieme non item. Albertus meminit cuiusdam mustelae quam <hi rend="italic" TEIform="hi">Noerzam</hi> vocat, magnitudine martis. Pili ad colorem lutrae accedunt. In remotissimis nemorum penetralibuslatet, et puridum odorem dese emittit.</p>
<pb id="s223" n="LXIV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Putorius Ilitis</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mustela Wiesel</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Martes</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Martes Marter</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Taxus suillus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Porcellus Indicus alius</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hystrix</hi></head></figure></p>
</div4>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.11" n="11" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<pb id="s224" n="155" TEIform="pb"/>
<head>CAPUT XI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Marte et Mustela Zibellina.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digitat. l. 2. c. 18</note> MArtes <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> ferocia nomen accepti. Est onim Martia. Alii Martam et Marterum vocant. Nonnulli Foinam, Gainum, et Scismum. Dentes habet candidissimos inaequales et asperos. Canini in utraque mandibula eminent; quibus sex exigui diversae altitudinis intericiuntur, qui incisorum munus obeunt, cum hac tamen <reg orig="differentiâ" TEIform="reg">differentia</reg>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> incisores mandibulae inferioris perexigui sint. Molares, quorum octo, sunt serati, triangulares quidam. Ultimi in superiore oris parte <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Zootom. Democrit. P. 317.</note> <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> ceteris interius sunt, nempe, in ipso palato Severino circa interiore sequentia sunt observata. Sub cutem <hi rend="italic" TEIform="hi">fibrae</hi> nerveae extentae, num ero et situ costis omnib. respondentes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Costae</hi> autem num. 14. <hi rend="italic" TEIform="hi">Membrana</hi> nulla carnosa: <hi rend="italic" TEIform="hi">Musculi</hi> abdominis in ter duas peritonaei tunicas; ideo videtur peritonaeum crassum et densum, non minus quam cornea tunica oculibovini. In longitudine per eam lineam, quae respondet umbilico carnosum erat, sed non late et in infima sui parte. <hi rend="italic" TEIform="hi">Omentum</hi> ventriculo inferrie annexum intestinis et lieni, sed <hi rend="italic" TEIform="hi">lien</hi> parviculus satis parte sinistra ventriculo appensus, omenti parte adalligante. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventriculus</hi> amplior, quam pro pusillo corpore, constans duplici <reg orig="tunicâ" TEIform="reg">tunica</reg>, sed externa albidior et levigata interna, utraque tenuis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Intestina</hi> retrorsum annexa spinae per membranam. Nullum caecum interstinum, uniformia omnia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vesica</hi> urinaria oblonga, tenuis, sed ventriculo magis, recto intestino incumbens. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> septem fibris conftans, quarum infirma quaedam trifida, velut pes pulli, media sic triangularis figurae, venae cavae per membranulam parvo spatio annexa. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ren</hi> dexter superior. <hi rend="italic" TEIform="hi">Emulgens</hi> sinitra longior quam dextra, utraque ab arteria magna enascens, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vena cava non item: Dubius tamen sum et nescio, num per iniuriam non obserim. Ad cavam ve nam hinc et hinc <hi rend="italic" TEIform="hi">glandulae</hi> subrubrae s. flavae, sed dextra superlior annex hepate per venularum surculos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Venacva</hi> multos spinae ramos mittit perlumbarium musculorum intercapedinem, sic et <hi rend="italic" TEIform="hi">magnaarteria</hi> cavae subdita. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vasa spermatica</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> renum medio descen dunt, sed parte ima <reg orig="findüntur" TEIform="reg">finduntur</reg> utrinque quorum alter ramus <reg orig="contrinuüs" TEIform="reg">contrinuus</reg> testi fit, abdomen extra pervadens. <hi rend="italic" TEIform="hi">Penis</hi> ligamentis coccygis nascens cartilagineus et durus instar ossis, summa sui parte contortus ut terebella; amictus <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="tunicâ" TEIform="reg">tunica</reg>, quae iuxta sui principium <reg orig="validè" TEIform="reg">valide</reg> adhaerebat, in extremo perforatus, ut acus, ureter dexter insertus vesicae <reg orig="superiùs" TEIform="reg">superius</reg>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> finister, nervus subtilissim us descendit rectus adalligatus dextero lateri cavae venae, inserens sese in principium cavae. Nervulus item alius latere sinistro descendit ad orificium superius oesophagi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Diaphragma</hi> ad fines hepatis <reg orig="obliquè" TEIform="reg">oblique</reg> descendens <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> illi parte connexum. Inseritur vena cavain dextrum ventriculum cordis <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> auriculam dextram, quae nigra et plena sanguine, maior quam sinistra: haec autem alba et exsanguis. Eadem cava <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> in pulmonem conspergitur parte <reg orig="dextrâ" TEIform="reg">dextra</reg>. Arteria magna inserta in sinistrum cordis ventriculum, dum se contorquet acflectit ad inferiora: Vena cava dextrorsum pulmonem parum supergresla sese contorquet et divaricatur in sex ramos, fitque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/cugos</foreign>, ascendit eadem <reg orig="supernè" TEIform="reg">superne</reg> ad utramque mandibulam inferiorem. Pulmo dextrorsum quattuor constat fibris minoribus, sinistrorsum duabus maioribus. In Septentrionalibus regionibus ut plurimum inveniuntur: in Germaniae Alpibus quae meridiei et Italiae obvertuntur. Incolunt magnorum aedificiorum tecta, nec non faginas et abietinas silvas. Retulit quidam rusticus Gesnero, se in praealta abiete Martem cum quatuor catulis comprhendisse. Gallia Martibus abietum caret: ex Polonia deferuntur aliquando colore fusco diluto. Dicutur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Renod. l. 3. Pharmacop.</note> praeter cibos mustelis suetos, fruticibus etiam vesci. Excrementa Moschum redolent. <reg orig="Facilè" TEIform="reg">Facile</reg> cicurantur. Habebat cicurem Gesnerus, canis
<pb id="s225" n="156" TEIform="pb"/>
quo cum nutriebatur amantissimum, quem in itinere sequi solebat. Vinculis soluta circa aedes vagabatur, et semper redibat, supina quoque catiritu ludebat. Infida tamen est: <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> no~nulli suadent, ut canini dentes amputentur. Pellis est in usu. Exilla q~; sub gutture, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae.</hi></note> salutares capiti pilei concinnantur. In Canada mulieresinfantes suos eis insuunt. Duae ipsius sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">species</hi>. Altera <hi rend="italic" TEIform="hi">Domestica</hi> pilo fulvo nigricante vestitur, excepta ea gutturis parte quae albicat, quam pelliones Fainam vocant. Est corporaturae fe is, sed <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> longior, crurib. ungulisque breviorib. Per rura vagatur, gallinas iugulat, et ova exhaurit. Altera est <hi rend="italic" TEIform="hi">silvestris</hi> pilo clariore er molliore, utture luteo. Ex his aliae silvas fageas, quernas, et ilignas inhabitant: aliç piceas et abiegnas. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Ambrosin. Hist. Digitat. l. 2. c. 19</hi></note> Circa lacum Bregantinum dicuntur versari quae noctu lucent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Mustela Zibellina</hi> Aristoteli ex quorundam sententia sub nomine <hi rend="italic" TEIform="hi">Satherii</hi>, sub <hi rend="italic" TEIform="hi">Cebali</hi> Nipho venit. Alciatus <hi rend="italic" TEIform="hi">murem Sarmaticum</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Scythicum</hi> vocat. Agricola <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minorem Marte facit, totam obscuro colore fulvam, praeter gutrur, quod cinereum est. Inveniuntur in partib. septentrionalib. et extremis Moscovitarum silvis; sed et in Lithuania, alba Russia, et locis mari Cronio vicinis: ut et in Lanceruca Scandinaviae silva. Praestantissimae sunt pelles quas Tartari et Lapones mittunt. Inregni Co~gani provincia quadam copiam ipsarum dari, descriptionis Guineae historia testatur. Insidiantur aviculis, dum in opaco saltu latitnt. Animalia sunt <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> agilia et semper inquieta. Observatum est pelles ipsorum in imo arcae repositas et aliis vestibus onustas, post triduum plus minus in summum ascendisse. Si manib. tractentur semper aequales remanent. Praestantiores, quib. pili longi, et ad nigredinem vergentes. Soli expositae corrumpuntur. Ablattis praeservabis, si <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> concutias, et ramis absynthii involutas, reponas. pretium illis ingens, Quadraginta pelles mille coronatis emptas vidit Agricola. Semimanicam hiemalem ex iisdem concinnatam quadringentis libris Bononien s. monetç Ambrosinus. Incolae Obdoriae eas idolo suo Zlata baba dicto, offerunt. Magni Tartarorum Chamitentoria, iisdem subduci, M. Paulus Venetus testis est.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.12" n="12" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Gentta, et Animali Zibethi.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. Hist. Digit. l. 2. c. 21</note> ANimalis, quod <hi rend="italic" TEIform="hi">Genettam</hi> vocamus, nomen, unde desumptum sit, ignoratur. Quidam, quia Hispanicum est, ab aliquo ibid. loco appellatum, credunt. Alii <hi rend="italic" TEIform="hi">Cattum Hispaniae</hi>, quidam <hi rend="italic" TEIform="hi">Genethocatum</hi>, vocant. Nonnulli <hi rend="italic" TEIform="hi">Panthera~minorem</hi> Oppiani opinantur. Minor est vulpecula. Corpus totum maculis nigris eleganter distinguitur: nam reliquum fuscum, vel cano fuscum permixtum est. Tota pellis molli et denso pilo et lanuginosa, mo~ingratum odorem spirat. Reperitur in Hispania, et quidam circa aquosaloca, utinde victum quaerant. Semimanica hiemalis ex illius pellib. constans, viginti quinque, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> triginta libris monetae Bononiensis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Amorosin. Hist. Digit. l. 2. c. 22. Scalig. Exerc. 211.</note> venditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Animal Zibethi</hi>, quod antiquis <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> ignotum est, moderni Graeci <hi rend="italic" TEIform="hi">Zapetion</hi>, Scaliger <hi rend="italic" TEIform="hi">catum Zibethicum</hi>, Ludovicus Roman. <hi rend="italic" TEIform="hi">Felem zibethi</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">Sivettam</hi> seu <hi rend="italic" TEIform="hi">Civettam</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Catum silvestrem</hi>, Gyllius Pantherae, genus, que veterib. haec sola odorata ferebatur, Bellonius <hi rend="italic" TEIform="hi">Hyenam veterum</hi>, vocant. Armatur dentib. et pilis asperioribus. A capite ad initium caudae integrum hominis brachium adaequat: altitudo crurum usque ad pedes ad trientem brachii reducitur. Magnitudinis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> est vulpinae, colore lupino maculis nigris resperso insignitur. Folliculum circa inguina gestat, in quo odoramentum Zibethum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Rondelet. Pharmac. l. 3 c. 16.</note> dictum, colligitur Rondeletius addidit, ricut esse oblongo instar Taxi, linguae non tam scabrae ut felis. Reperiuntur in Pegu, regno Co~gitano, China, Cambaia, silvis Aethiopiae, quod apud Leonem Africanum legimus. Advehuntur et ex Aegypto, ubi copiosum partum enituntur. Ex Hispania in Italiam deferri, non <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> Cardanus scripsit. Delectatur crudis carnib. et murib. silvestribus. Romae apud Cardinalem Galeottum carne</p>
<pb id="s226" n="LXV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lepus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hase</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lepus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cornutus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cuniculus porcellus Indicus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Kaninich: Kuniglein</hi></head></figure></p>
<pb id="s227" n="LXXII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Felis siilvestris wilde Katz</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Felis Domestica Zahme Katz</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Felis Zibetti Zibet Katz</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Meles vel Taxus Caninus Dachs</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Genelta Geneth Katz</hi></head></figure></p>
<pb id="s228" n="157" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">p&gt;pipionum alebatur. Comedit etiam dulciaria et oryzam cum ovis. in China, lignum dulce quod Comaron vocant, si di animal est, cuius Pigafletta in itinerario suo meminit. <reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> cicuratos Romae et Mantuae vidit Sacliger, <reg orig="utinnoxiè" TEIform="reg">utinnoxie</reg> supra humeros ab hominib. gestarentur. Consul Florentinor. Alexandriae <reg orig="adezò" TEIform="reg">adezo</reg> mitem habebat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obser. l. 2. c. 20.</note> ut cum hominibus colludens, nasum, aures, labra, dentes sine noxa apprehenderet. Ab ineunte aetate humano lacte educabatur. Excrementum quod ex loculo circa extremam abdominis partem intra femora, cavernis et angustiis instructo dimanat, <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> est album, teste Fallopio, progreslu temporis subluteum, tandem nigrescens. Primis dieb. hoc odoramentum grave est, namque mirandum in modum ferit: concretum et <reg orig="aëri" TEIform="reg">aeri</reg> expositum, suavitatem gratissimam acquirit. Nonnullisperma animalis esse voluerunt. Colligitur cochleari argenteo, aereo, vel corneo, singulo quoque die drachmae unius pondere. Maiorem zibethi copiam fundit, si, antequam colligas, virgula exagitetur, ut in iracun diam praeceps feratur. Alii <reg orig="spontè" TEIform="reg">sponte</reg> et certo annitempore incalescere, et liquorem odoriferum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> genitali eiaculari scribunt. Collectum in vase corneo melius et diutius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> alio servatur. Sunt quidam Ulyssipone nobiles, quorum ex zibetho reditus, ad mille et quingentos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Maiol. Colloq. 7.</note> aureos ascendunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Usum</hi> tam in Medicina <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> alibi habet. In Colica affectione granum unum umbilico inungitur, pane calido supra posito. ACrollio in vertigine et apoplexia commendatur unguentum, cuius compositionem et hic sucus ingrditur, extremitatib. narium, temporibus, et vertici illitum. In uteri suffocationib. pudendo affricatur. Adulteratur felle bubulo, styrace liquida, et melle. Parantur ex eo pulveres Cyprii, spones, aquae, olea, essentiae, suffitus, de quibus consule Ambrosinum.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.13" n="13" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XIII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Lepore.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Isidor. Origin. l. 12.</note> LEpus Isidoro dicitur quasi Levipes, ob currendi celeritatem; vel <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="mollissimè" TEIform="reg">mollissime</reg> propter villosos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varto. de LL. l. 3. c. 12.</note> pedes incedat: aliis ab Aeolibus Boeotiis qui <reg orig="antiquâ" TEIform="reg">antiqua</reg> voce, animal hoc, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">le/pori</foreign> indigitabant, descendit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> Dicitur autem ita quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lei/ws2 porevo/menos2</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="lubricè" TEIform="reg">lubrice</reg> eat, nec <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> sit eum apprehendere, autretinere. Scaliger tamen <foreign lang="GR" TEIform="foreign">li/poris2</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lipo/r)r(is2</foreign> legit. Aliis Graecis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lagwi\s2, la/geios, lagw\s2</foreign> Atticis, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lago\s2</foreign> Ionibus, ut Eustathius docet. Vocatur et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">das1u/pous2</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pedum villositate, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">dromalo\s2, pto\c</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">taxi/nhs2</foreign>, sine dubio, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cursus celeritate. Cretenses Lepores <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kekh=nas2</foreign> vocant. Albertus Leporem, Trochum Aristotelis interpretatus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> est. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> immoremur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> habet breve et totundum: <hi rend="italic" TEIform="hi">collum</hi> angustum, rotundum, molle, oblo~gum, <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> sublimes: <hi rend="italic" TEIform="hi">scapulas</hi> rectas et laxas: <hi rend="italic" TEIform="hi">pectus</hi> non carnosum: <hi rend="italic" TEIform="hi">spinam</hi> teretem: <hi rend="italic" TEIform="hi">ventrem</hi> depressum: <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> levia, quor. priora exiguo intervallo distinguuntur; posteriora, infra genu instar literae <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*l</foreign> divaricantur: <hi rend="italic" TEIform="hi">Corpus</hi> denique totum flexile. <hi rend="italic" TEIform="hi">Interiores</hi> partes si spectes, <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> ipsi datum maximum: illis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, qui circa Briletum, Thernen, et in Chersoneso ad Propontidem vagantur, quique in Sycino <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> agro circa Bolbam versantur, dulex iecur, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> revera tale sit, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> adeo fislum est, ut duplicati <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Zootom. Democr. p. 309.</note> iecoris faciem repraesentet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculi</hi> sub angulo anteriori cartilago latior est: vermiforme corpus cerebello postremum: corpus concameratum in aliis non observatum: os auriculae tenue <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. de partib. animal. l. 3. c. 15.</note> pellucidumque ut felis. Inter animantia dentata, unicumque ventrem habentia, solus coagulum obtinet. Reperiuntur passim, tam calidis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> frigidis regionib. Es Lybia albos delatos reliquit Pausania. In insula Indica Mazzua dicta, tanta ipsorum copia, ut ab incolis passim interimantur, si Ferdinando Lopezio credimus. In <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ovid. l. 2. de arte amandi.</note> Atho quoque monte tot, ut Ovidio in proverbium abierint. Incolunt tam culta <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> inculta, ista tamen <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg>, quae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatorib. non frequententur. In lthaca non esse, nec vivereillatos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 8. c. 2. 9. <hi rend="italic" TEIform="hi">victus.</hi></note> prodidit Aristoteles. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Victu</hi> leporum ita eleganter Bargeus.</p>
<pb id="s229" n="158" TEIform="pb"/>
<l TEIform="l" part="N">Decerpunt laeti turgentia gramina campi,
Et culmossegetum, et fibras tellure repostas
Herbarum, et lento morsus in cortice sigunt.
Arboris, atque udos attondent undique libros;
Nec parcunt strato pomorum, aut glandis acervo,
Aut viciae, aut milio, aut procerae forndibus ulmi,
<reg orig="Praecipuè" TEIform="reg">Praecipue</reg> gratae silvestria gramina menthae.
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bargeus Cyneget. l. 3.</note> Quaeque eolunt riguas incuita sysimbria valles,
Et vaga serpilla, et pulegi nobile gramen
Percipiunt.</l>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> Commiscentur aversi, ut omnia animantia quae <reg orig="retrò" TEIform="reg">retro</reg> urinam mittunt. Solvuntur quocumque tempore anni inlibidinem: Xenophon tamen et Pollux verno potissimum tempore congredi statuunt. Post primum congressum superfetat, ut <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg> Poeta scripserit,</p>
<l TEIform="l" part="N">Prolis amans, gignit fetus, lactatque tenellos
Dumque superfetat, dum parit; usque coit</l>
<p TEIform="p">Non est <reg orig="ergò" TEIform="reg">ergo</reg> mirum, catulos praegnantes in dissecto lepore in ventos, quod apud Aelianum legimus: nec mirum, Astypalaeam ex geminis leporibus, tempore Antiochi Gonatae, brevi tempore, tot leporibus fuisse refertam, ut intra annuum spatium, plures sex milibus caperentur, ut apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. Dipnos l. 9.</note> Athenaeum legimus. totam que Geronem Scarii maris insulam olim leproibus vacuam, intra breve tempus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> praegnante lepore, fetu occupatam fuisse. Einituntur in locis nemorum secretioribus, nunc duos, interdum tres, aliquando quatuor catulos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sexum</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sexus.</hi></note> sic <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> agnosces, si confideraveris, feminam esse capite oblongiore, <reg orig="corporaturâ" TEIform="reg">corporatura</reg> crassiore, auribus oblongioribus, et pilo dorsi leucophaeo, ad nigredinem vergente, canibusque persequentibus semper suam regionem currendo circumambire, et per eundem locum pluries transire: marem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> humeros habere rubentes, in quarum medio pili oblo~giores observventur; caput brevius et obtusius, pilos barbae et palpebrae longiores, aures breviores et latiores, canib. persequentib. recto itinere se committere, et quandoque ad decem milia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Inimicitia.</hi></note> pasluum currere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Inimicitias</hi> gerunt cum aquilis, corvis, mustelis, vulpibus et canib. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vivunt</hi> ad septennium. Aetas <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Aetus.</hi></note> ex cavernis vel potius fissuris secus foroamen excrementorum colligitur, si Archelao et Alberto credendum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Vocem</hi> habent acutam. Philomelae auctor gemitum appellat. AD <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> pertinet videndi facultas eximia: nam et dum daormit oculos apertos tenet: auditus acerrimus: nam et ad levissimum foliorum motum concitatur et fugit: Utitur etiam auribus tan quam incitamento ad cursum, quibus eundem dirigit et moderatur. Dormiturientes, ne cavernae locus deprehendatur, hac illuc discurrentes, vestigia <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> disturbant, tandem magno saltu in cavum prosiliunt; ubi decumbentes, faemen ilibus subiciunt, cruribus priorib. ut plurimum iunctis, et auribus super utrumque humerum demissis. Cavernis egressi, <reg orig="libentissmè" TEIform="reg">libentissme</reg> serenis dieb. apricantur. Locinatalis tam sunt amantes, ut nullum peregrinum admittant. <reg orig="Facilè" TEIform="reg">Facile</reg> cicurantur, et nimis pinguefacti, intereunt: at levi <reg orig="datâ" TEIform="reg">data</reg> occasione vincula effugiunt. et ad pristinos mores redeunt. In silvis <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> pinguescunt, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sibi metuant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium.</hi></note> Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">ingenium</hi> sepctat, quod hieme impendente cubilia in locis apricis constituunt; aestate ad Aquilonem cubant: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ad pabula longinqua proficiscuntur, ut longo cursu exerciti, pedum celeritatem firment: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg>, ut venatores fallant, per flexuosas incedentes vias, frutices omnes evitant, ne pili iisdem affricati, odorem canib. praetereuntibus praebeant: quod ubi segnes ad persequendum canes vident, lento gtaduproperant; ubiurgere citatissimo cursu feruntur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> denique <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatore agitati inter glebas, quae sunt eius dem secum coloris, <reg orig="ingeniosè" TEIform="reg">ingeniose</reg> latitant. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibis</hi> eos Iudaeis gustare nefas: at apud gentiles, postquam ab Attalico Cydoniensi ad opularum
<pb id="s230" n="159" TEIform="pb"/>
apparatum deducti sunt, in deliciis semperfuere, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> inter mattyas caro leporina poneretur, formositate~que vultus conciliare crederetur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> Alexander Severus, ut in Lam pridio legimus, singulis dieb. comedebat, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Martial. l. 5. Epig. 30.</note> et aliquod huius vestigium apud Martialem ad Galliam habeamus. Cetervum cuius sit caro haec temperamenti, non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> multis disquiramus; sola distinctione res confici poterit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruierin. l. 13. de re cibaria.</note> Bimestres, trimestres, et ad summum semestres, optimi sunt succi, et failis concoctionis. Anniculi et adultiores crassum sanguinem generant. Visi tamen venatores, quorum quottidianus leporina cibus, qui tantum abest ut maerore distraherentur, ut etiam laetitia perfunderentur. Quod autem Cato Censorinus oleribus et carnibus leporinis aegrotos ali voluit, de catulis <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> intelligendum est. Meliores <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iis qui ad aquas degunt, illi qui in montosis et planis habitantes, serpillo, pulegio, et aliis vescuntur. <reg orig="Maximè" TEIform="reg">Maxime</reg> etiam urgente bruma in cibis commendantur. Praeparandirationem vide apud Ambrosinum. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicina</hi> nulla <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> pars est quae usum non praebeat: <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> et excrementa eidem inserviunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> ustum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. l. 11. de simpl. med. facult.</note> cum adipe ursino aut aceto alopeciae mederi, Galenus reliquit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> dentitionem infantum promovet, si gingivae saepius eo illinantur: ex vino potum, urinae incontinentiam cobibet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> quartanariis alligatur: pulvis sicci cum tertia partemannae thuris epilepiticis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Sexto in vino albo propinatur, septem dierum ipacio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmo</hi> oculis dolore affectis superponitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> caeliacis cum vino austero proinatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> saccaro exceptum gemmas et oculorum nubeculas delet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coaguli</hi> si ab animali quod nondum quicquam prater lac degustavit, et ad solem vel in fumo exsiccatum est, magna praestantia. Fluxu dysenterico laborantib. <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Dioscoride propinatur. Spinas partibus infixas extrahit, si cum thuris polline, et visco querno misceatur. Ad punctiones serpentum adhibetur. Viri congressum et feminae conceptionem iuvare perhibetur. Dioscorides potum fetum necare ait. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi> coctos in lithiasi Matthiolus exhibet. Inveterati et pedibus alligati podagram levant, si Olao Magno fides est. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">Matrice</hi> medicamentum ad fecunditatem concitandam Quercetanus parat: eadem in vesicae malis commendatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnem</hi> in oleo frixam Albertus in dysenteria et intestinorum ulceribus per clysterem infundit. Iisdem <hi rend="italic" TEIform="hi">sanguinem</hi> assatum Dioscorides propinat: quidam cum <reg orig="farinâ" TEIform="reg">farina</reg> <reg orig="hordeaceâ" TEIform="reg">hordeacea</reg> miscent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> mulires fecundas reddit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi> extrahendis spiculis cum floribus fabarum inservit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dens</hi> appensus dolorem dentis mitigat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Talus</hi> seu ossiculum illud in posteriori suffragine lepris, in colica affectione funiculo ex pilis leporinis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Marcello alligatur: pulvis adversus colicam feliciter bibitur: <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Trago mulieribus ut facilius pariant, in liquore stillatitio pulegii propinatur: in Epilepsia, cum visco querno, margaritis, corallis, et semine paeoniae praescribitur. Urinam denique in lithiasi <reg orig="validè" TEIform="reg">valide</reg> provocat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> ceratum ad hernias ingreditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pili</hi> <reg orig="coërcendo" TEIform="reg">coercendo</reg> sanguini undecumque mananti inprimis ex naribus confert. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vivo abscissi in dolore podagrico applicantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urina</hi> hydropicis cum spica nardi utiliter propinatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Stercus</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mulieribus gestatum conceptionem impedit, si quibusdam credimus: si Matthiolo, subtus immissum nimios mensium fluxus cohibet, et humentem uterum exsiccat, <hi rend="italic" TEIform="hi">Totius</hi> cremati pulvis, ex vino tepido, calculosis propinatur. Adeundem affectum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Montage Autidot. l. 2.</note> Montagnana electuarium com ponit, eidemque lapidem iudaicum, et spongias in lapillis repertas addit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colore, quantitate, pinguedine, eo loco sumuntur. Ratione <hi rend="italic" TEIform="hi">coloris</hi>, sunt alii cyanei, alii in terris nigtis fusci, alii in rub is rutili. Oviedus in America quosdam vagari scribit, quorum dorsum leporini est coloris, reliquum corpus album, latera <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 18. c. 555.</note> lcucophea. Observati, ut Plinius prodit, albi in Apibus, et in summis Ananiae vallis montibus. Gesnerus
<pb id="s231" n="160" TEIform="pb"/>
quoque candidum vidit, cum pilis in summitate aurium nigris, carnehmque ceteris teneriorem expertus est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Magnitudinem</hi> quod spectat. Elymaei vulpes corporatura adaequant. In Macedonia et Gallia trans Alpina sunt magni; in Italia et hispania minores. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pinguiores</hi> in Pannonia inferiore <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. l. 2. De Digit. ovipar. c. 23.</note> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Italia Mantradus observavit. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">odorem</hi>, dicitur quoddam Leporis genus ita moschum redolere, ut canes persequentes in furorem agantur. A <hi rend="italic" TEIform="hi">Loco</hi> sunt montani, campestres, palustres, Italici, Gallici, Hispanici, Indici. <hi rend="italic" TEIform="hi">Montani</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> ceteris nigritia, magnitudine, <reg orig="ferociâ" TEIform="reg">ferocia</reg>, et densiore pilo discrepant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Italici</hi>, secundum Varronem, sunt primis pedibus humilioribus, dorso pullo, et ventre albo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Gallici</hi>, ut plurimum candidi visuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hispanici</hi> cuniculos complectuntur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Indi</hi>cis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. HIst. Exot. l. 9. c. 8.</note> ita Nierembergius. Leporem <hi rend="italic" TEIform="hi">Citli</hi> vocant Barbari novae Hispaniae. Similis nostratibus est <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> atque alimento, sed auriculis pro corporis magnitudine longissimis latissimisque. Intexisolent eius pili ab indigenis vestibus et linteis, quibus utuntur palliorum loco. Brasilienses <hi rend="italic" TEIform="hi">Cotias</hi> nominant animalia quaedam magnirudine et <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, et sapore leporum, rufo colore, parvis auribus, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg>. Maiores sunt eiusdem <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> speciei, quas <hi rend="italic" TEIform="hi">Pacas</hi> vacant, rostro tereti, ad faciem felis, fusco colore, candidis maculis interstincto: neque carne tantum, sed et corio ipso praetenero: <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> in dlicatiores epulas expetuntur. Amatus Lusitanus quoque tradit animal facie et magnitudine leporis in India vagri, quod incolae tamdiu baculis caedunt, donec moiratur. Mortuum pelle nudant, et carnem ex ictibus lividam conterunt, manibusque quasi ad pastam redigunt, quam pellibus eiusdem animatis involutam, Moschum nominant.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.14" n="14" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XIV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Cuniculo.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> QUadrupes quod <hi rend="italic" TEIform="hi">Cuniculum</hi> dicimus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cuniculis quos sub terra fodit et inhabitat, nomen sortitum est. Ab aliis vocatur lepusculus, ab Aeliano parvus lepus. Recentiorib. Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1u/nac</foreign>: aliis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">das1u/pous2</foreign> quem Plin. <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cuniculo et lepore distinxisse videtur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 3.</note> Strabo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">gaiwru/xous2 lagi/das2</foreign> lepores fossores nominavit: nec non <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lebhri/das2</foreign>, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> voce <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lebri\s2</foreign>, quae Graecis antiquis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o( th=s2 o)/fews2 gh=ras2</foreign>, serpentis spolium. Hinc Cuniculus recens natus et adhucimpilis, <hi rend="italic" TEIform="hi">liber is, laber ist</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">laurix</hi> appelatur. Hermolaus in Dioscoridem <hi rend="italic" TEIform="hi">Adapis</hi> nomine indigitavit, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vocabulo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)da/panos</foreign>, quod rem quae <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> potest consumi denotat. Fecundissimi enim sunt. Erotianus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">limopoi\on</foreign> vocavit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> annonae penuriam faceret. Circa <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Deseriptis.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptionem</hi> non est quod laboremus. Notissimum enim est animal. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Zootom. Democtit. p. 327.</note> In secto sequentia Severino sunt observata. <hi rend="italic" TEIform="hi">Musculi</hi> omnes abdominis inter duas peritonaei tenicas dispositi, <reg orig="firmè" TEIform="reg">firme</reg> ipsis adhaerentes. Intestinum rectum satis exile. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> exile: <hi rend="italic" TEIform="hi">hepar</hi> magnum, renes magni; <hi rend="italic" TEIform="hi">lien</hi> oblongus magnitudine respondens parvae hirundini, gallinacei: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">parh/par</foreign> <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg> cultri calcearii cum manubrio latro, medium inter latas fibras hepatis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventriculus</hi> figura parum varius <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> suillo, simillimus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> muris et gliris. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cystis</hi> exigua affixa hepati. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caecum</hi> uno palmo vulgari et <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg> magnitudine respohdens communi pollici, cellulatum et cum appendiculo trium digitorum aut <reg orig="ampliùs" TEIform="reg">amplius</reg> satis exili. Processus <hi rend="italic" TEIform="hi">lumbarium vertebrarum</hi> longiusculi, quos intercurrunt insignes interni musculi. In insula Ebuso generarinegat <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> Plinius, at alibi plurimi reperiuntur; in Germania nempe, Gallia, Italia, Mauritania, Mosovia, Polonia, etc. Saclig. circa Mosaiscum Moscovitarum oppidum innumeram cuniculorum multitudinem ponit. Mximus tamen eorum in Hispania proventus. Balearibus insulis, olim, devoratis messibus non vulgarem fame~ attulerunt.
<pb id="s232" n="161" TEIform="pb"/>
Apud Zelandos quoque in ipso Oceani aditu, immensa vis cuniculorum consipicitur, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> post solstitium brumale <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Victus.</hi></note> tota Brabantia alitur. Vescuntur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Carol. stephan. Agricult. l. 9. c. 2.</note> gramine, trifolio, <reg orig="brassicâ" TEIform="reg">brassica</reg>, <reg orig="lactucâ" TEIform="reg">lactuca</reg>, cichoreo, raporum putaminibus, pomorum corticibus, et baccis lauri inprimis. Sanguine humano <reg orig="citissimè" TEIform="reg">citissime</reg> pinguescunt: sed ab omni humiditate <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> abhorrent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Semestres</hi> vel potius anniculi congrediuntur: et singulis mensibus in calidis regionibus concipiunt. Niphus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quodam eorundem altore accepit, feminas binos et ternos einixas, post quatuordecem dies iterum totidem peperisse. In Germania tamen et ltalia brumalitempore <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> enituntur. Quinos et ad suwmum novenos in lucem edunt. Nonnulli inhoc animantium genere, tam marem <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> feminam parere fabulatisunt. Foemellae perspacium unius dieisupra vigintilac catellis praebent. Si quis eos manibus pertractet indignantur, et vel deserunt, vellaedunt, veletiam interimunt. Mares etiam libidine stimulati fetus enecant, et inprimis, si feminae liberis nutriendis intentae, eosrefugiant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura et Ingentum.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> sequentia detegunt. Saltu captum evadunt. Locum, si quid in eo periculi senserint, deserunt: migrante <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> uno, reliqui quoque gregatim abeunt. Ruminare compertum est. Sibi invicem aliquando ita aemulationisstudio infestisut, ut alter alterum quandoque aribus quandoque pedibus mutilet. <reg orig="Facilè" TEIform="reg">Facile</reg> tamen mansuefiunt. Observavit Cardanus quendam qui canes <reg orig="ultrò" TEIform="reg">ultro</reg> persequebatur. Terram <reg orig="assiduè" TEIform="reg">assidue</reg> fodientes, specus multifores sibi parant. Quare M. Verro reliquit, in Hispania non incelbre oppidum in loco arenoso aedificatum, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cuniculis subrutum fuisse, ut incolae <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> migrare coacti fuerint. Ex cuniculis nonnisi <reg orig="manè" TEIform="reg">mane</reg> er vesperi egrediuntur, nec <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> ab iisdem abscebunt. Foveas in quibus stabulantur <reg orig="arenâ" TEIform="reg">arena</reg> cooperiunt, ne <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> transeuntibus deprehendi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> die possint. Caro cuniculorum tenerior est leoporina, iuniorum inprimis. Primus, Hispanus quidam in escam mensis apposuit. Cicures in Hispania contemnuntur, quod nutrimenti saporem concipiant. Agrestes in deliciis habentur. Durantes <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> elixari iabet, bet, post herbis odoriferis et pinguedine suilla confici. Quantum <hi rend="italic" TEIform="hi">ad Medicinam</hi>, pinguedo nervos mulcet, et no~nullis urinae affectibus praesto est. Adhibetur combustus ad curandamsynanchen, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Marcello, de quo vide Ambrosinum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentin.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> cuniculorum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <hi rend="italic" TEIform="hi">colore, magnitudine, Extis</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Loco</hi> sumuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coloris</hi> ratione, sunt albi, nigiti flavi, ci. nerei, variegati, candidis, nigtis, velrutilis maculis stellati. <hi rend="italic" TEIform="hi">Magnitudo</hi> si spectetur vidit Valerinaus Veronae apud circulatorem nostris quadruplo maiores, et <reg orig="mirâ" TEIform="reg">mira</reg> corporis obestiate. Inbetica Plinius geminis extis esse putat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nietemb. H. E. l. 9. c. 8.</note> Quantum <hi rend="italic" TEIform="hi">ad locum</hi> sunt animalia quaedam in India, Utiae dicta, magnis soricibus similia, et cuniculis aemula. An <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Thracicis et Macedoincis cuniculis differant, quas Scaliger leporino pilo, brevioribus auriculis, corpore crasso, et compacto, cauda longa et adsciurinam accedente descripsit, iudicandum lectori relinquo. Alii mures Pharaonis quidam Indicos lepores vocant. Ex Indicis cuniculis sunt etiam illi quos <hi rend="italic" TEIform="hi">Porcellos Indicos</hi> nominamus. Magnitudine sunt cuniculi nostratis, sed cruribus brevioribus, cum digitis senis in pedibus anterioribus, et quinis in posterioribus. Dentes iis ut in muribus: cauda nulla: rostrum acutum: aures parvae et rotundae, et setis potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> pilis vestiuntur. Vox nonnihil ad grunitum porcellorum accedit. Vescuntur omni herbarum genere, fructibus, pane et avena. Multorum saepe mensium spatio sine aqua aluntur. Foemellis septenis vel novenis mas unus sufficit. Ritu cuniculorum superfetant. Hieme quoque catulos non caecos antesexagesimum diemenituntur. Duo mares praesente femina proeliantur. Adiecimus et alterius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 7.</note> cuniculi Indici iconem. Nietem bergius novem cuniculorum Indicorum species facit. Prior, inquit, est <hi rend="italic" TEIform="hi">Pactli</hi>, seu Hispanicus, si in pinguibus versetur agirs; non minus iucundam praestat <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> apud Hispanos alimoniam. Secundus est <hi rend="italic" TEIform="hi">Eliztactotli</hi>, seu candens pectus. Tertius <hi rend="italic" TEIform="hi">Cuitaltepotli</hi>. seu
<pb id="s233" n="162" TEIform="pb"/>
brevis caudae. Quartus pertinet ad Pervinos vocatur <hi rend="italic" TEIform="hi">tocanthoctli</hi>, talpae Mexicanae (quam tucam vocant) <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg>. Quintus <hi rend="italic" TEIform="hi">quauhtochtli</hi>. Sextus <hi rend="italic" TEIform="hi">metochtli</hi>. Septimus <hi rend="italic" TEIform="hi">cacatochtli</hi>. Octavus <hi rend="italic" TEIform="hi">cuitlatepolli</hi> alter. Ultimus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ac nonus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rubeo fulvoque colore, quo variat, nuncupatur <hi rend="italic" TEIform="hi">hapaztochli</hi>. <reg orig="Omnesformâ" TEIform="reg">Omnesforma</reg> nonnihil inter se distant, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> diversis appellantur nominibus. Nutrimentum nostratium alimento est insuavius ac durius. Haec ex manuscriptis Doctoris Francisci Hornandi. Lubet adicere alterius manuscriptisententiam de cuniculis Hispaniolae. Erant inquit Anonymus auctor, cuniculi <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> et <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="marinâ" TEIform="reg">marina</reg>, licet aliquantulum minores quam Castellani cuniculi. Caro idonea et iucunda. Degunt inter herbas et in montibus non <reg orig="subterrà" TEIform="reg">subterra</reg>. Quatuor eorum species: quidam quemi dicti, in maiores et duriores, alii utiae, alii mohlas, alii curies, hi parvuli, delicatiores et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. Hist. Exot. l. 9. c. 9.</note> salubriores. Huc pertinent <hi rend="italic" TEIform="hi">Viscachae</hi>, cuniculi genus, quod feles imitetur prolixitate caudae. Amantnives quos ibi etiam inquirit gula. Pilus olim gratus in pretio et usu.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.15" n="15" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Sciuro</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivip. l. 2. c. 26.</note> PRimus qui hoc animalculum Sciurum vocavit, Oppianus est, qui Antonini Caesaris temporibus vixit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> Nomen videtur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1kia\</foreign>, id est, umbra, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ou)/ra</foreign> cauda, quod sibi cauda umbram faciat, sortitum. Dicitur et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i(/ppouros kai\ kamyi/ouros</foreign>, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u ka/mptein</foreign> flectendo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> clunibus insidens caudam supra dorsum felctat. Quidam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)leio\n</foreign> nominavere: quod nomen gliri <reg orig="propriè" TEIform="reg">proprie</reg> competit. Latini communiter vocant Sciurum: quidam <hi rend="italic" TEIform="hi">Nitelam</hi>, ut in Glossographo vetere exstat, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nitendo, quod in scandendis arboribus nitatur: Vincentius <hi rend="italic" TEIform="hi">Pirolum</hi>, Albertus etiam <hi rend="italic" TEIform="hi">Spiriolum</hi>, Belluacuensis <hi rend="italic" TEIform="hi">Scurulum</hi> àcurrendo. Ex murium est genere. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> inferiores longiores habent: et caecumintestinum quod vetriculo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> magnitudine respondet. Ubique <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> reperiuntur: <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> tamen in tractu Septentrionali, ubi colore <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> pulchriores sunt. Pomis, castaneis, nucibus avellanis, faginis, pineis, glandibus etiam vescuntur: et tempore aestivo cibos pro hieme in cavernis condunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> Tempore verno <reg orig="coëunt" TEIform="reg">coeunt</reg>, et inter altissimos arborum ramos ex bacillis et foliis arborum nidos sibi construunt. Catulipost tertium vel quartum diem nidum deserere dicuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura.</hi></note> Tres vel quatuor simul pariunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> in eo ostendunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> instinctu quodam naturali priorum pedum ministerio pro manibus utuntur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> aliquando ita cicurantur, ut scurriliter gan~iant: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> dum gradiuntur caudam post se trahunt, sedentes supra dorsum eandem erigunt, et in saliendo ab eadem tamquam ab ala adiuvantur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in solis ardoribus se <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> inumbrant: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> amnestranaturi, cortice conscenso, <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> pro velo utuntur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> denique tempestate <reg orig="praevisâ" TEIform="reg">praevisa</reg>, obturatis unde spiraturus est ventus cavernis, ex altera parte fores aperiunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> Apparantur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam in cibis: apud Velleios populos inter lautitias <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruier, 1 13. de re cibat. c. 29.</note> censentur. Adeps emollit, et in aurium dolore mirum in modum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Galeno commendatur. Dentibus praestigiatores in praedicendis futuris utuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colore et loco mutuari placet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Colorem</hi> si spectes. In Germania intra primum aetatis annum nigri sunt, cum adolevere rubent. In Polonia leucophaeum colorem cum rutilo admixtum habent. In Russia cinerei toti conspiciuntur. In Podolia tradente Cromero, vagantur animalia sciurorum magnitudine, quae in cavernis degentia, variis et maculosis pellibus insigniuntur. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Loca</hi>, sunt Sciuri qui Mures Pontici et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colore varii dicuntur, sunt <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivipl. l. 2. c. 27.</note> Getuli, et Indici. <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus Ponticus</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Ponto ita dicitur Aristoteli et Plinio, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex regionibus circa Pontum olim ad usum et vestitum peteretur. Matthiolus videtur <hi rend="italic" TEIform="hi">Murum Lassicum</hi> nuncupare: alii Venetum vocant, Poloni Popieliza. Est in candido cinereus, nec <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> amplam caudam ac sciurus vulgaris gerit. Eiusdem cum sciuro naturae. Tempore hiberno profundo somno
<pb id="s234" n="163" TEIform="pb"/>
opprimitur. Suntalii in dorso magis cinerei, alii magis rutili. <hi rend="italic" TEIform="hi">Getulus</hi> mixti est coloris ex ruffo et nigro, ab armis ad caudam per latera et dorsum, albae et fuscae lineae alternatim certis distinctae intervallis <reg orig="elegantissimè" TEIform="reg">elegantissime</reg> depingunt. Minor est <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> vulgari Sciuro et aures habet demissas, capiti <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> aequales, orbiculares, et percutis superficiemdeductas, in longum caput ranae capiti assimilatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Indicorum</hi> sunt quinque vel sex species, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 34.</note> de quibus ita Nierembergius. Prior Quauhtechallotl species dicitur <hi rend="italic" TEIform="hi">Tilitic</hi> sive <hi rend="italic" TEIform="hi">Tlilocotequvillin</hi>, cognomine sumpto <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> corporis et caudae colore, nempenigro, et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pinubus quas incolit. Vescitur pomis quae ex arbo. ribus decerpit, in earundem cavitatibus reconditis servatisque in hiemales alimonias, ubi etiam sobolem educat, et nihil non abrodit. Versutus est, passerum voces sonat, et caudam, quase totum aperit, lanigeram gestat. Mitescit facili <reg orig="operâ" TEIform="reg">opera</reg>, et quibuslibet alitur nutrimentis. Dum comedit, posterioribus insistit pedibus, ac ori cibos admovet prioribus, attollens, magiori ex parte caudam, aut corpus <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg>, nisi in cursu tegens; tunc enim protendit illam. Iratus eiusdem pilos erigit. Adiunguntur eorum pelles internis vestium partibus, caloris conciliandi atque ornamenti gratia, fugata ad eum modum hiemalis rigoris laevitia. Secundus <hi rend="italic" TEIform="hi">Quauhtechallotl, Quapachtli</hi> aut <hi rend="italic" TEIform="hi">Cortic-Olotequlin</hi>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> luteo alvi colore dictus, in duplam <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> crescit magnitudinem, alboque, nigro et fusco colore <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> tegitur, si ventrem excipias, qui pallens est, aut fulvus, quemadmodum attigimus, et caudam gerit praelongam pilosamque, qua se interdum operit. Vivit in terrae foraminibus et antris inculusus, in quibus etiam educat prolem. Vescitur Indico frumento, quod ab atvis raptum in hiemem recondit. Versutus est velut et reliqui, nec unquam cicuratur, aut congenitam deponit feritatem. Teritus <hi rend="italic" TEIform="hi">Techallotl</hi> dictus, caudam <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> depilem gestat, ac breviorem, nec dodrantem vincit longitudine. Non cicuratur, sed semper mordet atrociter, et corroditoblata omnia. Fusco et candenti colore <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> tingitur, et posterioribus quoque innixus pedibus, oblatam edit alimoniam, sed <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> maizii spicas apprehensas anterioribus. Oculi sunt magni, si illos ceteris partibus conferas. Vivit in antris, quae unguibus <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> excavat, consternitque lana, gossypiove et quovis alio stramonto molli, ac passeres voce imitatur. Quartus <hi rend="italic" TEIform="hi">Thalmototli</hi> dictus, spithameus est, caputque et oculos habet pro corporis amplitudine maxima: caudam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> longam pilosamve, et lineis albis, fuscis ac nigris interstinctam, qua se eodem quo alii modo tegit. Color totius corporis varius est, et aliquando in fluvum inclinans, cetera praecedentibus similis. Quintus dictus <hi rend="italic" TEIform="hi">Quimichpatlan</hi>, seu mus volans, fusco pilo nigroque <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> regitur, qui <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> brachia ac crura prolixior est, ac parvarum volucrum forma, cuius gratia tanta celeritate in has et illas arbores sese vibrat, ut volare dicatur. Est autem ceteris minor, parvo et murino capite, magnis auriculis, nec alia quam ceterae horum animalium differentiae utitur alimonia. Caudam eius ustam ac redactam in pulverem, et in corpus sumptum, aiunt parientes iuvare. Est et aliud genus <hi rend="italic" TEIform="hi">Yztactchalotl</hi> vocatum, ceteris forma simile, prolixitateque et lanuginosa cauda; capite, collo et clunibus desuperfulvis; cauda per alterna intervalla cyanea, subalbidaque, sed fulvis distincta lineis, cetero corpore subalbido, unde nomen habuit.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.16" n="16" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XVI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Glire.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivipl. l. 2. c 29.</note> GLirem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pinguedine nuncupatum putavit lsidorus. Gliscere enim, crescere et pinguescere significat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> Tota is hieme in cavernis degit et pinguescit. Graecis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/leios2</foreign>, quod antiquioribus addito
<pb id="s235" n="164" TEIform="pb"/>
gamma, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ge/laios</foreign>, unde forte glis. Vocatur ita, seu ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/lh</foreign>, quoniam in silvis et locis apricis degit: seu ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ei(le/w</foreign> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in arborum foraminibus per integram hiemem circumvolutus et soporatus maneat, Alii <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lago/neiron</foreign> quasi lieporem dormientem vocaverunt: quidam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">muoco\n</foreign>, quasi rictum in comparatione ad alios mures magis acutum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Deseriptio.</hi></note> habeat. Est rostro, ut dixi oblongiori, acutioribus auriculis, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> non <reg orig="aequè" TEIform="reg">aeque</reg> <reg orig="villosâ" TEIform="reg">villosa</reg>, ventre medio magis protuberante, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in sciuro, latere et tergo cinerei prorsus coloris; quamvis subrussi aliquando in ventre capiantur. Non tantum in silvis, sed et sub tectis rusticis stabulantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Lecus.</hi></note> In Hibernia non haberi proditur vulgo, nec alibi in illis aedifi ciis quae ex lignis Hibernicis structae sunt, quod me, falsum, experientia docuit. In montibus conterminis Goriciensi agro, et in Alpibus Carniolae, Carinthiae, et Styriae, maxima illorum fetura. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> Vescuntur glande fagina, nucibus regiis, pomis, et aliis. Poma tamen edere quidam negant: aperire duntaxat, ut nucleis fruantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura et Ingentum.</hi> Aristor. H. A. l. 8. c. 17.</note> Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi>, hieme in cavis arborum stertendo pinguescunt: et tam altum trahunt somnum, ut igne vix revocari possint: <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> dissecti tamquam mortui ieceant; nec citius membra moveantur, quam in aquam ferventem coniecta fuerint. Aestivo tempore congrediuntur, et autumno suos fetus edunt. Parentes senio confectos insigni pietate nutriunt. Mrium ritu, aedes ruinosas, trimestri etiam spatio, antequam collabantur, deserunt, quod earum compagem sensim dissolvi praesentiant. Senectus hiberna quiete finit, cum tantummodo sextum aetatis annum excedant. Omnes aliquando eiusdem silvae congregantur, et si aliqui monte vel flumine discreti ad eos accedunt, proeliantur invicem. Aliquid venenatihabere, constans auctorum opinio: vulgatumque in cauda illud haerere, urinamque super partem aspersam, illam usque ad ossa putrefacere, vulnusque insanabile reddere. Epiphanius fetus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vipera excaecari, et nutriri, sic venenatos reddi, scribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> Q. Scaurus primus in sumptuosis cenis carnem glirium apponi iussit. Apud Romanos in lautitiis habebantur, hinc et glirariorum constructio. Optimi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mense Octobri ad Ianuarium censentur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> tum <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> pingues sint. Durantes iuniores in cibis commendat. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Mediciina</hi>, invenit quoque locum. Carnis esu bulimo laborantes liberantur. Pinguedo ad conciliandum somnum plantis pedum inungitur. Excrementa in liquore aliquo pota calculos discutiunt: eadem cum aceto et rore marino alopeciam sanant. Cinis combusti ad claritatem oculorum prodest, si Plinio credimus. Sunt aliquot <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> eorundem <hi rend="italic" TEIform="hi">genera</hi>. Est, Bruyerino referente, apud Allobroges, Sabaudos, et agro Tarantesio, animal quod saxa rupesque incolit, magnamque anni partem dormiendo consumit, in cibis ratissimum. In Orientalis Indiaetractu quodam sunt Nefrendis magnitudine, qui domos subruunt, et muros persodiunt. Ibidem sunt alii pilo rubicundo, odorem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 75.</note> moschi spirantes. In Chiapa est animalculum, cuniculi magnitudine, gliris <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>: prolem dorso vehit, cum victum quaeritat.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.17" n="17" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XVII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Muribus.</hi></head>
<div4 id="JoQF.03.02.17.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Muribus domesticis.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivipl. l. 2. c. 30.</note> MUres in Domesticos, Agrestes, Avellanarum, Araneos, Alpinos. et Aquailes dispescimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Domesticus</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> Latinis Mus, Ratus et Sorex, dicitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus</hi>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Graeco <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mu=s2</foreign> descendit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ratus</hi> maioris nomen est, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rependo vel rapiendo Graecis nuperis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">r(i/s1kos</foreign>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sorex</hi> vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sono quem in rodendo edit: vel <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in modum serrae res praecidat: aut <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex putri ut plurimum materia nascatur. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1oro\n</foreign> enim apud Graecos putridum significat.</p>
<pb id="s236" n="LXVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mures Meuse</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Glires Ratten</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Sciurus Eichhorn</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mus avellanarius Haselmaus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Nulmaus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Talpa Molckworff</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mus araneus Spitzmaus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi"> M. Noricus. Grosse Haselmaus Ziielmaus</hi></head></figure></p>
<pb id="s237" n="165" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Apud Graecos plurima occurruntnomina. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*mu=s2</foreign>, unde mus, dicitur communiter. Scholiastae Nicandri lingua <reg orig="Aeolicâ" TEIform="reg">Aeolica</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(/rac</foreign>, quoniam rostrum suillo perquam simile habet. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1mi/nqos</foreign> Hesychio et Varino. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a(/rgilos</foreign> Thracibus, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lama\s2</foreign> aliis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> externarum partium non opus est <reg orig="aliquâ" TEIform="reg">aliqua</reg>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 3. c. 1.</note> Aristoteles et Plinius quantum ad <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> interiora cor maximum habere, felle aliquando carere retulerunt. Alibi apud eundem habemus, insolis cornutis animalibus, <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg> tantum parte dentatis, quibus dasypodes, vespertiliones, et mures utrinque dentati adduntur, inesse uterum acetabula habentem, et potissimum tempore, quo saetus in utero continetur, àquibus per nedia vasa pendet embryo. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Severin. Zootomiae Democrit. p. 323.</note> In iisdem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> M. Aurelio Severino sequentia observerata sunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Auricula cordis</hi> dextra <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> maior est <reg orig="sinistrâ" TEIform="reg">sinistra</reg>, inquit, et illa nigra velut cruor. Adorificium ventriculi superius processus quidam circularis revolutus in se ipsum, parte <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> ventriculum respicit, similitudinem habens avis, qui collum et caput in pectus reflectit et condit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vena cava</hi>, ubi primum ab epate exsurgit, amplo suo initio, mox <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> exilior et <reg orig="perpetuò" TEIform="reg">perpetuo</reg> aequalis ascendit. Caecum habet intestinum figuram habens ventriculi suilli, magnitudinem et cirum ferentiam <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minorem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> habet non minores pullo vel grandiusculo <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg>, aut magno ad corporis rationem. Credo etiam, addit, epididymida descendere inserius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ipsi conditi testes, estque dexter venofior <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> sinister. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ren</hi> dexter vicinior cavae <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> sinister. <hi rend="italic" TEIform="hi">Veretrum</hi> qua <reg orig="proximè" TEIform="reg">proxime</reg> terminatur, cartilagineum et trifido acumine compositum, ni fallor, reliquum duobus nervis. Glandulosas habet prostatas ad vesicae cervicem insignes. Diaphragma media sui parte pellucidum, oblongum et rotundum. testium systma ibidem vide. Dissecuit idem aliquando et murem praegnantem. In eo uteri cornu dextrum quatuor fetus contincbat, in sinistra duos sua unicuique placenta rotunda ante umbilicum disposita contectaque. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> In Paro insula nullas esse scripsere quidam: in Scotia circa castellum Slani, maior si importetur interit, si Hectori <reg orig="Boëtio" TEIform="reg">Boetio</reg> credimus. In Pervana quoque olim, nulli: ex hispaniae cum mercibus delatisunt. Frumento, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> leguminibus pane et carnibus vescuntur: saepe caepas et allia degustant: ex puribus caseis optimum. Sorbent quoque vinum, et lambunt oleum. Fame inpulsi, in se ipsos saeviunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> Feminae saepc solo salis linctu <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 65.</note> implentur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> Plinius generationem eorum lambendo constare dixit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 37.</note> non coitu. Coire tamen certum, et unico partu, plures catulos eniti. Ex una genitos CXX. tradiderunt: apud Persas <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> praegnantes et in utero parentis repertas. Generantur et ex domorum ac navium sordibus. Hinc legimus in India Orientali vermes quosam instar digiti crasso, ex putrimateria in arundinibus nasci, quorum alii <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> post in papiliones, alii in mures degenerant. In nonnullis quoque Iohniae civitatibus, ob Maeandri fluminis inundationem, tanta copia murium teste Pausania orta est, ut incolae <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> migrare coactifuerint. Exputrinatos non generare, et si generant, vim prolificam in filiis cessare, Cardanus prodidit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vocem</hi> Homerus per <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)cololu/zein</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia et Sympathia.</hi></note> expressit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathiam</hi> exercent cum elaterio, scilla, colocynthide, mustela, accipitre, felibus, etc. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathiam</hi>, cum maiorana ad cuius radicem in morbo confugiunt et cum suibus. Muris enim iecore in ficu suibus dato, nullo edito grunnitu porrigentem sequuntur, huiusque experimenti periculum Pierius Valerianus Patavii <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura et Mores.</hi></note> fecit. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Natura</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Moribus</hi> haec pauca occurrunt. Acris, nempe, esse auditus, et lumen noctu odio habere, quod oculorum aciem perstringat: in officinis aurariis et ferrariis micas metallorum devorare, et sine dubio <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 57.</note> concoquere. Theophrastus apud Plinium auctor est, in Gyaro insula cum incolas fugassent, ferrum quoque rosisse eos, id quod natura quadam et ad Chalybas facere in officinis
<pb id="s238" n="166" TEIform="pb"/>
ferrariis. Aurariis quidem in metallis, ob hoc alvos eorum excidi, semperque futurum id deprehendi. Urina alicui parti aspersa eandem erodit, si Arnoldo credimus, plures in aquam delabentes, mutuas inter se caudas mutuo tenent, ut uno exeunte omnes evadant. Albertus in inferioris Germaniae partibus murem se conspicatum tradit, qui nutu sui magistri candelam tenendo lumen ministrabat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> magnitudo, color, pilus, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 8. c. 28.</note> odor, et locus suppeditant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Magnitudinis</hi> si habeatur ratio, Aristoteles mures in Arabia soricibus <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> maiores scripsit. Vitriacus in Orientis partibus vulpibus pares. americus in insula quadam maximos invenit. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Colorem</hi>, asinini sunt plaerique: sunt tamen et cinerei: alii etiam nigricant, alii ex fusco ad ruffum tendunt. Vidit Gesnerus albissimum in Germania mense Aprili captum, rubicundis et prominentibus oculis, <reg orig="barbâ" TEIform="reg">barba</reg> multis et oblongis pilis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exercit. 59.</note> <reg orig="hirsutâ" TEIform="reg">hirsuta</reg>. Vidit et Scaliger alium, oculis igneis, et candore insignem. Albertus quosdam albos, eosque salaeissimos, et in quorum excrementis albi lapilli inveniantur, reperiri scribit. Si <hi rend="italic" TEIform="hi">pilos</hi> attendamus, molliores alii habent, duriores alii, et setarum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 15. c. 26.</note> instar. Plinius in Cyrenaica regione, Aelianus apud Aegyptios pilis erinaceorum acutis indutos inveniri produnt. Apud Herodotum, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)xi=nes2</foreign>, genus quoddam murium leguntur. Si <hi rend="italic" TEIform="hi">odorem</hi>, iucundi odoris <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ruell. Hist.Plantar. l. 4.</note> excrementa deponi, Ruellius auctor est. Est et in Italia genus quoddam, quod Moschardinum dicitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rationem loci</hi> si spectes, vidit Bellonius, hyoscyami semine tantummodo victitantem, dorso cinereo, ventre candido, corpore oblongo, cauda prolixa, et ore mucronato. Apud Scholiasten Aristophanis sunt <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1ka/lopes2</foreign> dicti. In Cappadocia apud Varinum quoddam genus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mue/cis2</foreign> vocatur.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.03.02.17.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Muribus Aquaticis</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivipl. l. 2. c. 31.</note> MUres silvestres rusticam vitam ducunt. Servius Nitedulas, Marcellus, mures subterraneos nominare <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> videtur, quod terram pedibus fodiendo, cuniculos sibi faciant. Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)rourai/ous2</foreign> si per culta vagantur, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)gri/ous2</foreign> si per nemora, vocant. Nullibi eorum maior copia, quam in Aegypto. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 6. c. 21. <hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> Iuxta Thebaidem post Nili inundationem, sole humum calefaciente, variis in locis ex terrae hiatu innumeri prodeunt. Bellonius inter Gazara et Belba tantam multitudinem vagari scribit, ut nisi ab avibus. Perenopteris devorarentur, omne <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> seminum genus abligurirent. Vorant lupulorum, pastinacae, et omnium leguminum radices. Cinarae <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> expetunt, A. 1271. <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> depopulati fuere frumenta, ut magna exinde annonae caritas subsecuta fuerit. In Boreali regione, sub nivibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Cardan. de rer. variet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> latitantes, vermibus, Cardano prodente, vescuntur. Gignuntur in quibus dam locis, post repentinos imbres, aut fluminis inundationem. Muris pars anterior conspicitur formata, posteriore informi. Aliquando et ex semine porpagantur. Ex Aristotele habemus, accidisse ut cum agricolae <reg orig="pridiè" TEIform="reg">pridie</reg> metendum statuerint, postridie totam segetem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> muribus consumptam invenirent. Caleni vidimus, inquit Niphus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> nocte totum campum segetibus maturis refertum, mures agrestes absumpserunt. In Cantabria quidam accepta mercede mures venabantur. Aeoli et Troiani, murium agrestium <reg orig="abundantiâ" TEIform="reg">abundantia</reg> vexati, Smynthio Apollini facrificarunt. Aliquando ex cuniculis egredi; eosdem sub terrae superficie struere, et bipalio apertos mox reparare: laesos, ad chondrillam confugere, naturae ipsorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> est. Reducuntur ad eos plurimi, inprimis autem <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus avellanarum, araneus, Alpinus, aquaticus</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Coyopollin Nierembergii</hi>. Nam de soricibus, qui
<pb id="s239" n="167" TEIform="pb"/>
caudam in extremo villosam gerunt, et praeter alios strident: nec non bestiola Olao <hi rend="italic" TEIform="hi">Leem</hi> dicta, quae per repentinos imbres de caelo decidit, et donec herbam renatam gustaverit, vivit: nec non mure Napelli, quem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digie. Vivip. l. 2. c. 32.</note> napello vivere Matthiolus scribit, non est, quod dicam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus avellanarum</hi>, qui aliquibus Plinii sorex est, aliquibus mus corylinus, duplex est, <hi rend="italic" TEIform="hi">Maior</hi> nempe, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Minor</hi>. Illum Gesnerus vivum aliquot dierum spatio nutrivit, et refert <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> et magnitudine ratto assimilari, colorem murinum per tergum et per latera magis ruffum, praesertim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in capite habere, auriculis magnis glabris, et ventre candido praeditum esse: pedibus esse rubicundis, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> tota <reg orig="hirsutâ" TEIform="reg">hirsuta</reg>, oculis maiusculis eminentibus nigerrimis, <reg orig="barbâ" TEIform="reg">barba</reg> partim <reg orig="albâ" TEIform="reg">alba</reg> partim <reg orig="nigrâ" TEIform="reg">nigra</reg>: ab eo denique animali domesticorum odorem emanare. <hi rend="italic" TEIform="hi">Minorem</hi> Albertus rubicundi coloris esse scribit. Estque vel <hi rend="italic" TEIform="hi">odoratus</hi> rarior, Muschardinus Italis, vel inodorus frequentior. Quidam <hi rend="italic" TEIform="hi">Luciolum</hi> nuncupant, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> illius oculi <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> lucidie esse vidantur. <reg orig="Valdè" TEIform="reg">Valde</reg> est muri araneo similis: nec <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mure peregrino Hieronymi discrepat. Nidificat inter ramos Coryli, vel Eupatorii Avicennae Cannabinae nuncupati. Nidiforma ab Ambrofino exhibetur. Tam cavernas arborum quam terrae latibula incolit, inque iis nucibus avellanis vescitur. Quidam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fine autumni ad initium veris dormire, et quidem <reg orig="contrinuò" TEIform="reg">contrinuo</reg> scribunt: alii et ex his qui nutrivere, interpolato somno corripi, <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus araneus</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> figura nomen muris, ab agilitate, (super tensum filum, vel aciem gladii <reg orig="impunè" TEIform="reg">impune</reg> ambulare potest) aranei accepit, si Sipontino credimus; si Gesnero, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venefica facultate, ut piscis quidam araneus vocatur. Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">muga/lh</foreign>, vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">muoga/lh</foreign>. <reg orig="Mustelâ" TEIform="reg">Mustela</reg> eum <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> minorem, colore ad cinereum declinante, et dentibus tenuibus <reg orig="Aëtius" TEIform="reg">Aetius</reg> praedicat: brevem et gracilem caudam Albertus, rostrum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> longum et acutum Matthiolus ei attribuunt. Oculos in comparatione ad totum corpus tam pusillos habet, ut Plinius eum <reg orig="obtusâ" TEIform="reg">obtusa</reg> acie praeditum crediderit, et Nicander <foreign lang="GR" TEIform="foreign">megale/hn tuflhn\</foreign>, Vegetius murem caecum appellaverit. Colore est partim fusco, pertim rufo, cum albo ventre. Rostrum habet porcinum, pilis refertum; caudam in comparatione ad alios mures duplo minorem. Dentes Amborsinus ita describit. Dentes, inquit, quos in illo mure conspeximus, anteriores in utraque mandibula duo erant exserti, inter maxillares nullus locus extrabat vacuus, sed omnes continuati: maxilla unicum tantum habebat punctum longiusculum. Secundus omnium minimus tria habebat puncta, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> exigua ut visum <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> effugerent. Subsequebantur maxillares quatuor: quorum pirores tres maiores dividebantur in tria puncta: quarti <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> punctum <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> perexiguum erat, ut difficulter videretur: quatuor tamen asperitatibus aliquantulum eminentibus insigniebatur. In oris parte inferiori, Praeter quatuor dictos, ceteri sunt sine ullo spatio continuati. Quocirca omnes numerum vigesimum quartum explebant. Ultra Apenninum non haberi attestatur Plinius: at secundum Matthiolum in universa Italia, et <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> in Tridentino agro, Germania quoque habentur. Hieme in stabulis versantur: aestate hortos, et loca fimo bubulo repleta frequentant. Vescuntur herbarum radicibus: sed carduos <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> esculentos, magno agricolarum detrimento, devorant. Gesnerus, cadaveribus quoque vesci audivit. Veneno in agro Tridentino carere, Matthiolus prodidit: ab orbitis rotarum <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> abhorrere Barbarus. Acutissimam in comparatione aliorum murium habet vocem: sed quia hallucinantis visus, segnis, Morsum ipsius venenatum esse vel exinde colligas, quod <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fele captus, non comedatur. Praegnantis, praegnanti maius parit incommodum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivipl. l. 2. c. 34.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Mus Alpinus</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> loco in quo degit, nomen accepit. Hermolaus Marmotam vocat. Nonnulli Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">arktomun=</foreign>, obsimilitudinem quam cum mure et urso gerit. Albertus ad eum
<pb id="s240" n="168" TEIform="pb"/>
Empetram refert, sed quid hoc animalis sit, <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> igneratur. Capite leporem refert, magnitudine cunciculum, auresque tam breves habet, ut vix supra pilos emineant: vario oblongoque pilo instar taxi vestitur. Caudam habet brevem; pedes unguibus acutis armatos, quibus <reg orig="altè" TEIform="reg">alte</reg> terram effodit. Hieme quandoque ita pinguescit, ut monstrose intumescat. Nonnulli addunt, dentes eius anteriores esse leporinos, et si forcipibus secentur, <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> nocte renasci. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aurel. Seu. Zootomiae Democrit. p. 325.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Interioribus</hi> observationes Severini hae sunt. Testes aliquantulum superiores. Caecumperamplum, ventriculi modo, <reg orig="internè" TEIform="reg">interne</reg> asperum et reticulatum, in quo vulva insignis introrsum <reg orig="externè" TEIform="reg">externe</reg>. Hepar multifidum septenis lobis distinctum, quorum maior vergit ad sinistram partem, reliqui ad dextram, omnes <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> se invicem distincti. Cystis fellis cholidochi valvula ad duodenum. Splen longus hirundinis maioris modo. Ureteres non recto ductu descendentes <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> renibus, sed dorlo haerentes et exigui. Frequentissimi in Annaniensibus Tridentini soli montibus conspiciuntur. In nivosis quoque et frigidioribus Germaniae partibus versantur. Vescuntur fructibus, lacte inprimis, quod more porcellorum sugunt. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> saepe in pastorum casis deprehenduntur. Cicurati edunt pulmentum, panem, pisces et alia quae illis obiciuntur. Circa festum Nativitatis Dominicae <reg orig="terrâ" TEIform="reg">terra</reg> <reg orig="effossâ" TEIform="reg">effossa</reg> dormientes deprehenduntur, nec citius expergiscuntur <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> solis vel ignis calore resoluti. Levem ob causam metu consternantur: indignabundi, argutam, sibilantis fistulae instar, vocem edunt: vel <reg orig="aëris" TEIform="reg">aeris</reg> mutationem praenuntiant. Odore sunt tam gravi, ut vix aestate perferri possit. Nec deest ipsis ingenium. Appropinquante hieme faenum et paleas in latibula convehunt. Unus stratus humi faeno oneratur: alii <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> onustum in cryptam pertrahunt. Duo foramina in uno quoque latibulo parare sollemne ipsis est, per quae in unum locum tendunt, et iuxta unum excrementa deponunt, et per aliud in cryptam ingrediuntur. Adventante frigore meatum ingressus claudunt; exasperato, aliud <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> obturant, ut ne bipalio quidem penetrari possit. Circa finem Septembris in cryptam ingressi, conglobati, spetem pauciores vel plures, sed impari plaerumque numero, super stramine ad vernum usque tempus stertunt. Reliquis egressis, cryptae custos adsistit, et ex alto speculatur. Si quid observaverit, voce <reg orig="acutissimâ" TEIform="reg">acutissima</reg> monet. Sic ad ecryptam concurrunt, ipse ultimus ingreditur. Sereno duntaxat caelo colludunt, obmurmurant, et aliquando, observante Stumpfio, canicularum instar latrant. Cicures dentibus pediculos hominis, simiae instar, venantur. Veniunt apud Alpsum incolas in cibum, inprimis circa hiemis initia. Assantur, coquuntur in iure nigro, et sale inspersi infumantur. Puerperis etiam conceduntur. Pinguedo nervos contractos emollit, et illita umbilico somnum conciliat. Ventriculus <reg orig="colicâ" TEIform="reg">colica</reg> laborantibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. l. d. c. 35. </note> utiliter imponitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Muris aquatici</hi> meminit Aristoteles in Mirabilium <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. Aquatil. l. 1.</note> libro. Bellonius ipsi tres meatus assignat, unum pro faecibus, alterum pro urina, tertium pro fetu. Si <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clusius in Auct. Exotic.</note> Clusium sequimur, magnitudine ad talpam accedit. Coloris est fusci praeter ventrem, qui pilis ex albo cinereis vestitur. Villis tegitur densis et mollibus. Caput pro ratione reliqui corporis est parvum: pars superior rostri prominula. Dentes quatuor, in utraque maxilla bini, sed in inferiore minores et obtusi. Oculi vix conspicui. Rictus latera longis cinereis villis obsita. Cauda rarissimos pilos habet, et osseo quodam nervo mediam secundum longitudinem secat. Posteriores pedes anterioribus sunt longiores et magis plani, et membrana quadam, prout in palmipedibus cernitur, conteguntur. Ad Strymonem et Nilum frequentissimi sunt, et ferenis noctibus vagantur. Gesnerus in parvulis rivis versari scribit. Aristoteles Lusis Arcadiae in fonte quodam. Vescuntur
<pb id="s241" n="169" TEIform="pb"/>
plantis aquaticis, frugibus, et piscibus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. Sympos. 4. quaest. ult.</note> A Magis olim Zoroastrem secutis mali Daemonis esse putabantur: si modo de muribus istis et non testudinibus id sumendum est. In nonnullis Galliae locis in cibo adhiberi, proditum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Coyopollin</hi> ita <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. Hist. Exod. l. 9. c. 5.</note> Nierembergius. Vocant Indi Coyopollin parvum animal, muris mediocris magnitudine, aut paulo maius, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> auriculis et rostro Tlacuatzin simile: nam <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> et pro manibus utitur, et natus matrem, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> metuit, stringit amplexu. Cauda est crassior <reg orig="murinâ" TEIform="reg">murina</reg>, firmiorque: venter ex albo pallescit: auriculae sunt translucidae, pedes et crura candida. Educat in arboribus sobolem. Posset ad genera Tlacuatzin referri, nisi alicui praeplaceat pertinere ad mures, aut esse sui genetis. Invenitur in montibus tepoplanicis. <reg orig="Ceterùm" TEIform="reg">Ceterum</reg> crocodilis quoque cauda pro manu est, <reg orig="illâ" TEIform="reg">illa</reg> nimirum arripiunt praedam, belluas, homines.</p>
</div4>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.18" n="18" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XVIII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Talpa</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivip. l. 2. c. 36.</note> NOmen Talpae huic animali quod descripturi sumus Latini indidere, seu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Graeco <foreign lang="GR" TEIform="foreign">sqa/ptw</foreign> inhumo, quod <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> assidua terrae effossione se ipsam quasi inhumare videatur: seu quod caecum sit, quod Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tuflo\n</foreign> vocant: seu quod se <reg orig="perpetuò" TEIform="reg">perpetuo</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">sqalph=</foreign>, id est foveat, sub terra: seu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Chaldaico <gap desc="Aram. word" TEIform="gap"/> findere, quod terram findat. Graecis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pa)lac</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)pa/lac, para\ to\ pa=n</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> terram unguibus <reg orig="assiduè" TEIform="reg">assidue</reg> vellicet: Nicocli <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1ka/loy</foreign>: Varino <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1efnd\s2</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> terram fodiendo evacuet. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1i/fnon</foreign> terram, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1ifnu/ein</foreign> Varinus interpretatur. Volaterranus et alii nuperi auctores Graece blactam, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u bla/ptein</foreign>, id est <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nocendo vocant, sed perperam. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptis.</hi></note> Descriptionem <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> attinet, Scaliger muri non <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> similem scripsit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corpore</hi> latiore et depressiore, <hi rend="italic" TEIform="hi">pedibus</hi> quodammodo ursinis, cruribus brevissimis, <hi rend="italic" TEIform="hi">capite</hi> bufonino. Albertus quinque digitos in <hi rend="italic" TEIform="hi">pedibus</hi> anterioribus, quatuor in posterioribus habere scripsit: Gesnerus, quintum ita introrsum spectare, ut minus <reg orig="curiosè" TEIform="reg">curiose</reg> spectanti occultetur, reliquit. Palma anteriorum pedum lata et manui similis: <hi rend="italic" TEIform="hi">Collum</hi> inter crura anteriora brevissimum et <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> nullum: <hi rend="italic" TEIform="hi">pili</hi>, breves, densi, et in nigredine splendentes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Interna</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Anatomica</hi> si spectes, <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentibus</hi> binis et anterius coniunctis caret, sed instar canis et mustelae utrinque ad latera singulos eminentiores habet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmones</hi> cum multis fibris separatis, nullo inter se communi principio cohaerentibus, una cum corde, versus inferiorem ventrem sitisunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> anteriora ex duobus constant ossibus, quae in os humeri inseruntur. Sic fortius bestia haec fodit: posteriora erura habent os, quod paulo infra genu in alia duo dividitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Sevetin. in Zooromia Democrit. p. 317.</note> M. Aurelius Severinus haec de internis in talpa mare habet. Viscera, inquit, omnia, sicut in aliis quadrupedibus. I. Praeterquam, quod nullum colon, intestinaque reliqua <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> uniformia, nullum enim caecum. II. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> <reg orig="intrò" TEIform="reg">intro</reg> conditi sicut in dasipodis, colore tamen nigro: neque in loco, qui proxime renibus esse solet, sed <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lateribus vesicae, in infima abdominis cavitate. III. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi> coniuncti proximae venae cavae pusillo, sive spatio emulgentium. IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> pro corpore maiusculum, cum conspicuis cholidochis. V. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventriculi</hi> ianitor <reg orig="lineâ" TEIform="reg">linea</reg> <reg orig="quâdam" TEIform="reg">quadam</reg> transversa, veluti ligatus atque distinctus. VI. Vasa ferentia suffulta (si <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> memini) ureteris. VII. Larynx, qualis in testudine terrestri; mutum enim animal. VIII. Observata in <hi rend="italic" TEIform="hi">interna aure</hi> duo, malleolus et incus, <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> perpusilli: Os inter medium duobus aurium ossibus <reg orig="egregiè" TEIform="reg">egregie</reg> pumicosum. IX. Processus inferioris <hi rend="italic" TEIform="hi">maxillae</hi> utrique tres. X. Vera equidem sunt, quae scribit Plinius de <hi rend="italic" TEIform="hi">oculis</hi> talpae. Visuntur enim ipsi in suo loco nigri toti, contecti cute pusilli, quale est semen Psyllii: nulli ipsis inserti nervi optici, (quantum mihi advertere licuit) nec
<pb id="s242" n="170" TEIform="pb"/>
satis scio, num fungi videndi munere possint; non eam solam ob causam, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> tecti corio sunt, <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> quod multa eis adhuc desint, quae necessaria sunt. <reg orig="Omninò" TEIform="reg">Omnino</reg> autem existimarim, vestigia haec esse oculorum potius, quam oculos <reg orig="verè" TEIform="reg">vere</reg>, in quibus ludere voluisse naturam appareat, atque ostendere, non deesse sibi facultatem oculos fingendi, <reg orig="quàndo" TEIform="reg">quando</reg> velit; aut verius fortasse fingimus haec ipsi. Rursus et in alia talpa Anno 1617. observata haec: <hi rend="italic" TEIform="hi">Panniculus carnosus</hi> totus et <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> commissus cuti. Cerebrum pro ratione magnum et <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> distinctum et exornatum. Auriculae non sunt externae; interna <reg orig="penitùs" TEIform="reg">penitus</reg> abdita, cuius ossicula tria supra modum perpusilla; intestina funiculi simplicissimi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> modo exilia. In Thessalia <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> humus talpis familiaris, ut suffossum ab iis ibi oppidum quidam prodiderint. In Orchomeno <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 28.</note> agro, prodente Aristotele, frequentissimae vagantur. At in Lebaica nullae sunt, nec illatae effodiunt, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> propter soli duritiem. Lumbricis <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> vescuntur: <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> stercoratis et sterquiliniis gaudent. Absumunt et omne aliud vermium genus, eoque deficiente, terram comedunt. Visi radices herbarum et frugum, bufones etiam infestare. Ex terra pluviis madida, et putrescente, ut plurimum generantur. Nec per horae spatium supra terram vivere posse dixit Albertus; sed <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>. Visum quidem habent hebetem, sed auditum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> excellentem. Invenit in Medicina et aliis usum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dens</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> viva evulsus dentium dolores sedare creditur. Pilullae ex ea cum melle subactae et devoratae strumas absumunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> incisum, et cum terra <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> talpis eruta tusum, inque pyxide stannea in pastillos digestum, contra omnes colli dolores exhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> pilos restituit: et ad paronychias commendatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi> ad capillorum augmentum supprimendum conducit. Marinellus in hoc casu unguenta quae ex pinguedine talpae et vespertilionis componuntur, praescribit. Cinis in sanandis fistulis chirurgis inservit. Mizaldus periclitaturus an aeger moriturus sit, nec ne, chelidonium cum talpae corde pulvino aegrotantis supponit. Cantaturum, aut <reg orig="clarâ" TEIform="reg">clara</reg> voce vociferaturum credit, si convalescet: fleturum, sin minus. <reg orig="Aquâ" TEIform="reg">Aqua</reg>, in qua talpa maduit et pilos deposuit, pili restituuntur. Ex pellibus pileolos confici, memorat Agricola.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.19" n="19" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XIX. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Echino terrestri</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivip. l. 2. c. 37.</note> EChinus, non ab aculeorum hirsutie, sed potius <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u mh\ dun/asqai e)/xesqai dia\ ta\s2 a)ka/nsqas2, o(e)sti\n o( a)kra/thtos</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> ob aculeos teneri non possit, nomen sortitus est. Galenus Acanthionem terrestrem vocat; Suidas <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)kansqoxoi/ron</foreign>, porcum spinis horrentem, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">gu/lion</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xoir gru/llion</foreign>: Hesychius <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)kansqo/nwsqon</foreign>, propter dorsum spinis refertum: Lycophron ab insigni vaframento Nauplium nuncupavit, quod nomen Latini Echino marino tribuunt. Quidam cum Plinio, Hericem, Hericium, et Herinaceum proferunt; nec <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg>. Ab hororre enim, vel etiam ab haerendo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> fructus eius spinis adhaereant, hoc animal <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> dictum esse videtur. Est bellua, ut Hermolaus breviter descripsit, cuniculi magnitudine, aculeis vallata praeterquam in ore, et pedibus, parte inferiori, quam rara lanugo tantum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Severin. Zoot. Democrit. p. 319.</note> operit. Observata in illo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Musculi</hi> conglobatores totius corporis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Intestina</hi> <reg orig="aequè" TEIform="reg">aeque</reg> crassitudinis, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> verius tenuitatis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> longissimae, sine caeci aut alterius distinctione: in summa, qualia muri. Quin paria istorum stercora, pares testiculi, qui proximi peni; hic longissimus exortus in viam caudae compressus semen emisit, muci flavioris imagine. Septipinne <hi rend="italic" TEIform="hi">iecur</hi>. Peni adstites carunculae quaedam subalbidae, racemosae, in pinnulas distinctae, rupis praeruptae modo, quas pulmonis fibris quadantenus assimilare possis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> intus latent, et lumbis affiguntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossa</hi> quaedam rotunda,
<pb id="s243" n="171" TEIform="pb"/>
quaedam planiora, acuta alia, alia obtusa conspiciuntur. Ubique locorum reperiuntur, Cretam si excipias, si <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 9. c. 12.</note> Plinio credendum. Ad annum absque cibo durare posse, scripsit Aristoteles. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> Pomis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et uvis utplurimum victitat, quae decussa et spinis infixa ad latibulum defert. Lac etiam et vinum in aedibus potare animad versum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 16. c. 69</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Inimicitias</hi> gerit, cum urso, lupo, vulpe, vipera, et potamogeto herba. In orbem colligi, et quasi mortuum iacere, simul atque vel canum latratum sensit; vel ferarum odorem vel venatorum accessum; cubilia ad Aquilonis et Austri vicissitudinem commutare; et si domi alatur, pro ventorum flatu <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> ad hunc, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> ad illum parietem accedere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 9. c. 6.</note> ut Aristoteles reliquit; dum capitur, urinam, cuius contactu spinae dorsi decidunt, emittere; humano denique <reg orig="ritè" TEIform="reg">rite</reg> congredi, ad naturam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> ipsius spectat. Venit apud quosdam suillus erinaceus in cibum: sed nisi <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> apparetur, stranguriam adfert. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> unico ictu mactandum, et vasis urinae expurgandum quidam censuere. Mense Augusto ob pabuli copiam sunt pinguiores. Durantes cum multis aromatibus in artocreate coquit: Gesnerus in aceto et vino fervefacit, deinde lardo et caryophyllis distinctam, inveru torret. In Medicina multum adfert emolumenti. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> renum vitiis miro est auxilio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Felle</hi> contactae verrucae siccantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lien</hi> assatus et pulverizatus efficacissimo est lienosis remedio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caro</hi> ad prohibendum abortum praescribitur. Eadem, unico ictu mactati stranguria laboranti <reg orig="commodè" TEIform="reg">commode</reg> suspenditur. Exsiccata plica laborantibus exhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adipe</hi> in autumno capti Poloni in eodem morbo utuntur. Idem in lithiasi insignem habet praerogativam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguinis</hi> haud spernendus est in lapide vesicae, renum, et ardore urinae usus. Cinis <hi rend="italic" TEIform="hi">combusti</hi> cum adipe ursino capillis decorem testituit. Eodem ad praecavendum abortum cum oleo pro unguine multi utuntur. Adhibetur idem in renum doloribus aqua intercute et aliis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimus</hi> recens cum sandaracho, aceto, et pice liquida, fluxum capillorum cohibet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corium</hi> cum spinis olim ad extergenda vestimenta adhibebatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> Distinguitur in Suillum qui rostrum sui simile habet, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Caninum</hi>, qui canis. Ex eodem insignis fetor exhalat. In Brasilia, ut Iesuita quidam apud Maiolum habet, animal Echino simile vagatur, cuius setae praelongae coloris pallidi et in summitate nigrae, <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> aculeatae erant. Mirum in illis natura recondidit. Cuicumque enim cuspis eius admovetur, etiam ab animante revulsa, illam, et <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> carnem penetrat: experimentoque compertum est, huius modi aculeum, unius noctis intervallo crassissimo corio admotum, illud, perinde ac esset manu hominis impulsum, penetrasse.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.20" n="20" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XX. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Hystrice.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivip. l. 2. c. 38.</note> ER inaceorum generi adscribit Hystricem, Plinius, Aelianus et Oppianus. Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(/stric u(/strixos</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(/sqric</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(/striggos</foreign> nuncupatur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">sqri\c</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(/s2</foreign> sine dubio. Plinius feminino genere effert, masculino Oppianus. Quidam sub muris Africani Plauto venire crediderunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> frequens in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> Africa esse perhibeatur. Isidorus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> stridore quem aculei in motu animalis excitant, deducit, et sine aspiratione scribit Claudianus eum ita descripsit.</p>
<l TEIform="l" part="N">????? os longius illi
Assimilat porcum, mentitae cornua setae
Summa fronte rigent, oculis rubet igneus ardor,
Parva sub hirsuto catuli vestigia dorso.</l>
<p TEIform="p">At si Agricolae attendimus, habet Hystrix <hi rend="italic" TEIform="hi">os</hi> leporino simile, <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> quatuor longos, duos in superiore, totidem in inferiore parte, <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> humanis similes: <hi rend="italic" TEIform="hi">pedes</hi> anteriores pedibus Taxi, posteriores ursi assimulantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dorso</hi> et lateribus spinae bicolores,
<pb id="s244" n="172" TEIform="pb"/>
partim albae partim nigrae insunt, et aliquando ad duorum vel trium palmorum longitudinem accedunt, quas animal, ut pavo caudam, erigere potest. Ingressurus in cavernam, erectas dimittit. Solinus in Aethiopia frequentissimos vagari scribit: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> quamvis in tota Africa et India inveniantur. Habentur et in Italia; sed in Gallia rarae. In Galaecia reperiri, Compostellani peregrinatores testantur, qui eorum aculeos in pileis deferunt. In dumetis autem et vepribus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> latent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Victitant</hi> pomis, rapis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Agricola de Animal. subterraneis.</note> pyris, pastinacis, et pane comminuto: bibunt aquam, sed vino mixtam <reg orig="avidissimè" TEIform="reg">avidissime</reg>. Aculeos <reg orig="tensâ" TEIform="reg">tensa</reg> cute in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura.</hi></note> hostem eiaculari, unde <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> sagittandi ars, et nomen <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)khnsqobo/los</foreign>; destinato ictu ferire; noctu magis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> interdiu ad pascua progredi; hieme in cavernis latere; tor dies quot ursa in utero gerere, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> natura obtinuit. Nec huic gula pepercit. Commendatur enim in epularum magnificentia. Apparatum vide apud Ambrosinum ex Scapio. In Medicina videtur iisdem affectibus conducere quibus erinaceus. Mulieres ad discriminandos capillos aculeis eorum potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> acubus utuntur. Plinius ex iisdem dentiscalpia ad roborandos dentes conficit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiis</hi> nihil <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> occurrit. Quidam in Marinum et Terrestrem distinguunt, et dentalium pro marini aculeis venditant; sed nimis audacter. Nemo enim auctorum marini meminit. Referri huc potest incertae naturae animal, quod Cardanus Anno 1550. Papiae vidit. Magnitudine erat vulpis, rictu leporino; dentibus prominentibus ad instar sciuri; oculis nigris et serpentinis; <reg orig="comâ" TEIform="reg">coma</reg> hircinae barbae <reg orig="simillimâ" TEIform="reg">simillima</reg>, quae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capite ad collum ferebatur, cum pedibus anterioribus taxi, posterioribus ursi; auribus in figura humanis; cum spinis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> centum more hystricis, quarum quaedam in apice curvabantur, alioquin immobiles, et in motu animalis strepitum edentes. Cauda animalis erat anserina, cuius plumae paulatim in spinas degenerabant. Vox subobscura et rauca quasi latrantis canis: canesque odio prosequebatur. <reg orig="Fortè" TEIform="reg">Forte</reg> ex hystrice aliaque bestia natum erat.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.02.21" n="21" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT XXI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Tato, seu Echino Brasiliano</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. Hist. Exod. l. 9. c. 6.</note> TAtum Nierembergii verbis describemus. Cataphractum, inquit iste, quoddam animal Indiarum varie appellatum invenio. Hispani nuncupant <hi rend="italic" TEIform="hi">Armadillo</hi>. Lusitani <hi rend="italic" TEIform="hi">Sneubertado</hi>. Itali Bardato: Thevetus Brasilico nomine <hi rend="italic" TEIform="hi">Tatau</hi>, Maphaeus <hi rend="italic" TEIform="hi">Tatusiam</hi>, Gesnerus <hi rend="italic" TEIform="hi">Tatum</hi>, nova Hispania <hi rend="italic" TEIform="hi">Chirquinchum</hi>, alicubi <hi rend="italic" TEIform="hi">Cassamin</hi>, aliis Indis <hi rend="italic" TEIform="hi">Aiatochtli</hi> dicitur, hoc est, cuniculus cucurbitalis; specubus enim, quemadmodum cuniculus conditur. Una nocte spatium leucae excavat; quare nisi ligetur, nullibi se includi patiens, perfodit <reg orig="usquequò" TEIform="reg">usquequo</reg> extra domum et oppida emergat. Variae sunt species horum loricatorum: mihi omnium mirabilior aiatochtlus, cuius et rarior memptio et sterilior, quare illum praesertim narrabo. Duris armatur laminis, quas ipse vidi. Canis Melitensis est magnitudine. Pedes ei suis parvuli, rostrumque sed oblongum et gracile. Armatur undique <reg orig="crustâ" TEIform="reg">crusta</reg>, militari et cataphracto equo persimili, in laminas connexas atque mobiles divisa, quibus se convolvit atque undique tegit. Auriculae murinae, sed longiores; nimis graciles. Cauda eius est longa, teres, geniculata, eodemque modo laminis crustatis circumvallata. Venter candet, ac pelle operitur molli, humanae haud dissimili, longiusculis exilibus, ac raris pilis vestita. Formicas venatur. Cubat supinus, atque cauda ori admota, qua <reg orig="rectà" TEIform="reg">recta</reg> procedentes formicae incidunt in insidias, et cibum deludenti suggerunt. Antonius Herrera addit, lotio proprio implere lacunam super ventrem inter crustas suas, sic formicas, humore obstante, per caudam procedere usque ad os. Cum fugit, in praeceps caput caudamque ventri applicat,
<pb id="s245" n="173" TEIform="pb"/>
ac tuetur <reg orig="crustâ" TEIform="reg">crusta</reg>, et sese in spiram convolvens rotat. <reg orig="Quòd" TEIform="reg">Quod</reg> si pertinacius quispiam insectari perseveret, semet in venatorem contorquet; ut haud <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg>, <reg orig="validè" TEIform="reg">valide</reg> tundens dorso suo pectus hominis exanimat. Versatur in uliginosis lacubus. Lumbrius, piscibus ac vermiculis vescitur, et quibusdam arborum baccis et pomis. Caro <reg orig="impensè" TEIform="reg">impense</reg> pinguis, dulcis, ac pituosi alimenti, et excrementis redundans. Utebantur <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> antiqui ad eas, quas zebratanas vocant, (quarum apud illos usus frequens) muniendas. Crusta multis rebus utilis, tum ad bellicos usus, tum ad pacem opportunis. Aiunt illius crustam tritam, ac drachmae unius pondere <reg orig="intrà" TEIform="reg">intra</reg> sumptam, evocato sudore magnopere conferre morbo Gallico curando. Invenitur locis calentibus lacustribus et uliginosis. Duae apud Lucatanenses horum animalium sunt differentiae. Quaedam innoxia et gratissimi alimenti sunt; alia noxia et venenata, ut vomitu ac flatu alvi citato syncopen inducant, tandem interimant. Antidotum est olcum olivarum, nisi virus invaluerit, frustranea tunc remedia. Si fortasse aliqua iuverint, diffluunt superstitibus capilli, languet color, marcent vites. Distinguuntur testarum seu lammarum numero. Innoxia octonis, noxia senis constant. Innocua etiam coxae, osse carent, et maculis rubeis circa ventrem distinguuntur. Est autem hoc animal viperis, quae sono quodam perstrepunt tam carum et amicum, ut eodem foramine, sine alterutrius iniuria condantur. Primum illud genus videtur descripsisse Consalvus Ferdinandus Oviedus hac sententia. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*kata/fraktos</foreign>, <hi rend="italic" TEIform="hi">sive undique armis munitus, animal est aspectu admirabili, valde diversum ab iis quae aut in <reg orig="Hispaniâ" TEIform="reg">Hispania</reg>, aut in aliis Europae regionibus conspiciuntur. Quadrupes est animal, totumque corpus cum <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> corio tectum habet simili cortici lacerti, de quo infra sumus dicturi (crocodilum Americanum intelligit) coloris inter album et cinericeum mixti, ad album tamen magis accedentis. Eiusdem <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> est formae cum equo undique armis munito, cantculae autem vulgaris magnitudine. Non est animal noxium; domiciliumque habet in terrenis tumulis, pedibusque terram egerendo, sua latibula fodit cuniculorum instar. Capiuntur haec animalia retibus et balistis, petita occiduntur, <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> autem ex parte sementis tempore, quando stipulae aduruntur, aut agri coluntur, ut gramen producant in boum et animantium pabulum. Aliquoties me hoc animali vesci contigit, ac <reg orig="sanè" TEIform="reg">sane</reg> melioris saporis quam haedos, et salubrem cibum esse comperiebam. Ceterum si haec animalia in iis Provinciis conspecta fuissent, in quibus equos undique <reg orig="armaturâ" TEIform="reg">armatura</reg> muniendi consuetudo originem sumpsit, ex huius animalis aspectu exemplar desumptum opinari quis posset</hi>. Cum alii Auctores Oviedo refragentur, <hi rend="italic" TEIform="hi">aliud genus armatorum</hi>, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ille cogitant. Diversa, quae de loricato animali seu tato narrantur, de diversis speciebus, pro diversitate provinciarum accipienda sunt. Sic Monardes prodit, numquam visum edere, ideoque sub terra duntaxat, et ex ipsa terra ali: Gesnerus <reg orig="contrà" TEIform="reg">contra</reg>, licet perpauca, de illo ait, allatum in Galham seminibus et fructibus visum vesci. Neutrum refuto, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> de diversis loqui possint. Agnoverunt quoque tria genera horum armatorum Iacobus Plateau et Clusius: unum brevissimae caudae, quod sic describit: <hi rend="italic" TEIform="hi">Habebat porro id animal pedis unius et quatuor unciarum longitudinem, corporis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ambitus erat quatuordecim unciarum, binis videlicet minore longitudine. Eius tegmen durum et testaceum, fulginosi coloris, quem forte vetustate et manuum tractatione contraxerat, quodammodo tessellatum. A collo ad medium corpus, quasi orbiculata figurae tessellis <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> pictis distinctum, medio autem corpore ternis ordinibus quadrangularium tessellarum <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> etiam picturarum insignitum. Postrema tegminis pars similibus orbibus distincta erat, qualibus pars anterior. Totum etiam caput ad nares usque similibus testis tectum. Aures patentiores, nec <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> mucronatas habebat. Cauda brevis erat, duobus digiti humani extremis articulis non maior, tota etiam orbicularis tesellis tecta.</hi>
<pb id="s246" n="174" TEIform="pb"/>
<hi rend="italic" TEIform="hi">Ventrem <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> <reg orig="crustâ" TEIform="reg">crusta</reg> tectum fuisse, sed villis duntaxat obsitum, pictura repraesentabat, quemadmodum etiam crurum posteriorem partem, atque guttur et nares. Posteriores pedes ternis digitis, et calcari praeditos fuisse, pictura fidem faciebat: anteriores vero duntaxat binis et calcari, nisi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pictore fuerint praetermissi: penem satis longum et exsertum habebat. Nescio an huic desit virtus, quam de Armadillo, sive tato caudato Monardus dixit. Praecipuam eius vim in caudae ossiculo esse: cuius in tenuissimum pulverem redacti pilula, confecta magnitudine capitis aviculae, atque auri indita, dolorem eius sedare; Et tinnitum etiam cum exigua surditate coniunctum curare traditur. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> dolorem sedare, frequenti experientia probatum est.</hi> Adicio astum Chirquinchi, quod audivi ab his, qui <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> fama, deinde visu acceperunt. Testes oculati sic referunt. Pluente caelo supinus iacet: in ventre qui exsermis est, colligit aquam contentam inter crustas laterum, sic per durat transacto imbre <reg orig="fermè" TEIform="reg">ferme</reg> diem integrum, donec occurrat incaute cervus sitibundus, qui accedens ad potum, immergit buccam, tunc claudit se <hi rend="italic" TEIform="hi">Chirquinchus</hi>, labra et nares comprehendens cervi. Hic discurrit hinc inde: numquam laxat praedam chirquinchus, donec fatigatam interimat angustiae spiritus. Astum quoque erinaceorum habet, in crustis suis se, dum rimet, conglobat, nec nisi ad ignes relaxatur. Conchulis huius animalis utuntur Indi in maleficis, <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> ad explorandos et puniendos fures. Tangunt prius cum concha terram <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fure calcatam, sive aliud quicquid ille attigerit: implent maxillam potione quam chicham vocant: tympanis deinde circumsonant, concha interim sponte subsultante et tripudiante. Hoc veneficio notatur vultus furis pustula, in genis quae per utranque maxillam serperet, nisi maleficium diligenter dissolvatur.</p>
</div3>
</div2>
<div2 id="JoQF.03.03" n="3" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>TITULUS III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Quadrupedibus Domesticis</hi>.</head>
<div3 id="JoQF.03.03.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT PRIMUM. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Cane</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. de Digit. Vivip. l. 3. c. 1.</note> TAntum de Semiferis, sequuntur <hi rend="italic" TEIform="hi">Domestica, Canis</hi> nempe et <hi rend="italic" TEIform="hi">Felis. Canis</hi> vox olim Canes ut plebes, trabes, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> pronuntiabatur, venitque si Varroni attendimus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> canore latratus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> voce signa edere soleant. Graecis veteribus dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ku/wn</foreign>, et in obliquo casu <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kuno\s2</foreign>, sine dubin <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ ku/w</foreign>, amo, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> proniores sint in Venerem: seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> animal sit <foreign lang="GR" TEIform="foreign">filode/poton</foreign>, Modernis vocatur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1ki/ os</foreign> nomine <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Scylax detorto. Aliis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(la/ktwr</foreign> latrator, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> voce quam edit: nec non <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)kansqi\s2</foreign> apud Hesychium et Suidam, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ ai)ka/llein</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cauda notis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> blandiatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptionem</hi> non est quod addamus. Notissimum utpote animal est. In Cane secta sequentia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">M. Aurel. Sevetin. Zootomiae Democrit. p. 306.</note> observata sunt Severino, quae eiusdem verbis exponemus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Uterus</hi>, inquit, bicornis, cervice brevitate et angustia medio digito respondente. Cornua lata, quantum manus caperet, longitudine maiori, quam palmari communi mensura, crassitudine ubique aequali circumvoluta autem simplici gyro, non anfractuosa velcellulata, uti suillus. Feruntur extrema cornuum usque ad renes colligata venis, quae ad uterum veniunt, et testibus ipsi incumbentibus per membranam. Ad ostium primum cervicis visitur corpus quod dum mole, figura atque colore referens caput limacis exsertum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sua cochlea. Impositus in huius os stylus ferreus non est admissus, nisi postquam est dissectus <reg orig="parùm" TEIform="reg">parum</reg>. Dissecto utero inventi sunt involuti fetus, involucra autem tria, chorion, allantoides, amnion: sed priora vix dividi possunt, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sunt annexa, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sunt tenuis substantiae: In dextro cornu catuli quinque, in sinistro</p>
<pb id="s247" n="LXIX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canis Leporarius</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canes</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canis</hi></head></figure></p>
<pb id="s248" n="LXX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canes. <reg orig="Hünde" TEIform="reg">Hunde</reg>.</hi></head></figure></p>
<pb id="s249" n="LXXI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Liinx.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Luchs.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canis Indicus i.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canis Indi. 2.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Canis Venatorius. Iag bund: Windspiel.</hi></head></figure></p>
<pb id="s250" n="175" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">quatuor, singuli suis involucris contenti, chorion unicuique per medium; transversim positae zonae latae duorum digitorum, distinctae lineis atris ab extremo, et <reg orig="rubrâ" TEIform="reg">rubra</reg> in medio: singulae autem sanguinem fusum colore sibi respondentem repraesentant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Omentum</hi> veluti saccus, qui integit intestina superiora; nascitur eius pars superior é fundo ventriculi per mediam ipsius lineam totum ambiens; simpliciter et pars posterior quae inseritur in lienem et in pancreas. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pancreas</hi> autem statim apparet post exortum duodeni, illigatum huic et venae portae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vena porta</hi> mittit triplicem ramum ad conterminas partes mesentericum, caeliacum, splenicum. Caeliacus excurrit partem ventriculi concavam. Splenicus mittit <reg orig="supernè" TEIform="reg">superne</reg> ramum ad ventriculum parte huius <reg orig="convexâ" TEIform="reg">convexa</reg> per emdiam lineam, usque quo superius ventriculi os pertingat. Ligatus est <hi rend="italic" TEIform="hi">splen</hi> diaphragmati per mediam membranam plus digito latam, et ventriculo per omentum: Habet splen figuram <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> pedis <reg orig="amplè" TEIform="reg">ample</reg> calceati. <hi rend="italic" TEIform="hi">Colum intestinum</hi> nullum, recti finis partem accipit caecum, cuius figura veluti involuti, quod explicatum longitudine est medii digiti. Ad finem recti interne <hi rend="italic" TEIform="hi">valvula</hi> una insignis, altera in caeci principio sed minor. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rectum</hi> parte inferiore <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> corrugatum: Ab aorta sursum convolutus ad cava hepatis plexus arteriarum, qui appropinquat pancreati, attractum hoc attrahit hepar et superiora viscera. Supra os superius ventriculi glandulae duae, maior et dutior dextra quam sinistra, ambae succulentae humidiores. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> canis ater <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg>, propter adustionem quippe. Ad finem <hi rend="italic" TEIform="hi">linguae</hi> inseritur musculus teres descendens per mediam ipsius lineam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Auricula cordis</hi> dextra duplo maior quam sinistra. In cranii sparte tum dextra, tum sinistra, quas integunt musculi temporales; nulla apparet involvens membrana, praeterquam ea, quae propria musculorum est: in aliis vero cranii partibus manifesta apparet. In radice linguae utrinque est glandula parva et producta obliquo situ. Circuli arteriae asperae transversim positi, non sicut in sue obliqui. Canis <hi rend="italic" TEIform="hi">cerebrum</hi> maius quam suis. Inverso cerebro patuere processus mammillares et spinalis medullae initium, per quorum medium facta sectione profundiori patuerunt duo ductus parvi, alter, qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> parte mammillarum per rectam lineam tendit ad finem usque cerebelli, alter <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> citerius superne positus huic <reg orig="obliquè" TEIform="reg">oblique</reg>. De cetero, pedes canum anteriores in quinque digitos, posteriores in quaternos distincti sunt: feminarum venter, duplici mammarum ordine, in utroque scilicet latere, exornatur. Albertus etiam generosi canis imas nares, rotundas, solidas, et <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> obtusas observat. Aristoteles <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et Aelianus calvam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de usu part. l. 11. c. 9.</note> suturis carere asseverarunt. Galenus denique musculos temporales in canibus veluti in lupis et leonibus robustissimos observavit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in frangendis ossibus maxillas exercere soleant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Loco</hi> hoc tantum pono, nullos in Brasilia ante Vilagagnonis expeditionem fuisse, si Lerio credimus: si Textori, Sigaron Arabiae insulam non ingredi; ingressos, vagari donec <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus.</hi></note> pereant. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*pa/mfagoi</foreign> sunt: nec vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> piscibus, vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cadaveribus abstinent, quod primum Balbus in itinerario prodidit. A carne tamen suae speciei, ut et fulmine ictis abhorrent. Gramen etiam comedunt, sed medelae <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>. Fraxini fructu abstinent, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> vertebrae coxarum dolorem inde incurrant. Potione vini vel aquae ardentis dementantur, et divagantur, donec vapor <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> evanuerit. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatione</hi> nota. Semper eis coltum opportunum: Tardivus tamen veris initium, rarius autumni tempus congrediendo idoneum, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 5. c. 14.</note> scripsit. <reg orig="Coëunt" TEIform="reg">Coeunt</reg> ad annum duodecimum et implentur: sed <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> post novem sunt inutiles. Degenerant, si annui venere utantur: si quarto anno,
<pb id="s251" n="176" TEIform="pb"/>
generosiores producunt. Quatuordecem dierum spatio vel circiter libidine tenentur; et post sextum mensem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu marem iterum apperunt. Dum turgescere incipiunt, feminae genitale prominet et humescit. Congrediuntur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 18. c. 28.</note> autem et cum aliis animantibus; ut cum lupis in Cyrenensi agro, unde nati Crocutae: cum leonibus, unde Leontomiges: cum Castoribus unde Castorides; cum vulpibus unde Alopecides. Aversam exercent Venerem et cohaerent. Ferunt dies sexaginta, quaedam sexaginta tres. Pariunt duo decem: aliquando et sexdecem. Visa Bononiae leporaria, quae septendecem enixa est. Ablertus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> prodit, se, ex illorum genere qui Mastini dicuntur, vidisse, quae primo partu novendecem, altero octodecem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 5. c. 14.</note> tertio tredecem dedisset. Quae mulieribus in deliciis, singulos <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> enituntur catellos. Primum mares parere, et in ceteris feturis alternare ex Plinio dicuntur, dum modo tempore opportuno congressus fiat: primusque catulus, in lucem prodiens, secundum non~ullos patrem refert: ceteri, ut casus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 40.</note> tulerit nascuntur. Gignunt caecos, et quo largiore aluntur lacte, eo tardiorem visum accipiunt: non tamen unquam ante vicesimum primum diem, nec ante septimum. Quidam tradunt, si unus gignatur, nono die cernere; si gemini, decimo. Idemque in singulis adici, totidemque esse tarditatis ad lucem dies: quod tamen nondum experientia demonstravit. Lac ante diebus quinque <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> pariant habent <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> ex parte: quibusdam quatuor diebus anticipat. Crassius id <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ceterorum animalium, scrofam et leporem si exceperis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Aetas.</hi></note> Non excedunt annum decimum quartum com~uniter: quamvis quidam ad vigesimum secundum ascenderint. Laconici, inquit Plinius, annos decem, feminae duodecem, cetera <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> canum genera quindecem vivunt. Iunioribus albissimi sunt dentes, et vox acuta: senioribus hebetes, crocei, et vox <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox.</hi></note> crassior. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vocem</hi> auctores varie expressere. Latrare et baubare dicuntur communiter: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ba/nzein</foreign> Graecis catuli, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(laktei=n</foreign> adulti: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">la/ptein</foreign> dum bibunt: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">knuca/sqai</foreign> grunnire, dum queruntur aut blandiutur: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1kuca=n</foreign>, canire et catullire, dum libidine feruntur: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">prokunei=n</foreign>, quando latrant antequam feram invenerint: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)rari/cein</foreign>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia.</hi></note> quando irritantur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi> haec pauca sufficiant. Metuere hyenam in tantum, ut eius umbra, si Plinio et Solino credendum, eos obmutescere cogat: Crocodilos in tantum, ut secus Nilum currendo, a quam eius, etiam sitibundi lambant. Cum lupis eam colere inimicitiam, ut vel <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> Porta pellem lupisuspensam super demorsum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cane rabido, aquae timorem amoliri dixerit. Ab otide metui, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> tardo et humili volatu utatur. Abhorrere quosdam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam. Blondi canis gallinarum carnem ne attingebat quidem. Alii ossa avium silvestrium respuunt. Olim in templum Herculis victoris non ingrediebantur, seu ob odorem clavae in limine positae, seu ob rem aliquam invisam sub solio sepultam. Nonnulli ad citharae pulsum miserabiliter gemunt: ad clangorem tubarum ululant: in displosione bombardarum <reg orig="longissimè" TEIform="reg">longissime</reg> aufugiunt. Quantus inter eos et homines saepe sit consensus, in sequentibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura.</hi></note> audiemus. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> canum pertinet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="citò" TEIform="reg">cito</reg> iram concipiant, et ideo ob unicum os diutius inter se digladientur: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> domos vigilias agendo custodiant: ob somni laevitatem <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> excitentur: cum mulieribus aliquando Veneris consuetudinem habeant, et palam congrediantur, unde <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <reg orig="Spártanis" TEIform="reg">Spartanis</reg> templis arcebantur. Iidem odorum differentias nobis incognitas sentiunt: posteriora odorantur, quod cum sagaces sint, teste Plinio, qualitates habitudinum corporis odore cognoscant. Capitibus ad terram demissis odorem trahendo in vestigant, et <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> primi <reg orig="aëris" TEIform="reg">aeris</reg> infecti halitum hauriunt. Auditu pollent. quarto aetatis mense dentes caninos mutant, et hibernum pilum amittunt. Si stomachi gravedine laborent, gramen vorant. <reg orig="Facilè" TEIform="reg">Facile</reg> abortiunt, si mas, ex quo concepere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium et alia.</hi></note> occidatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenio</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi"><reg orig="memoriâ" TEIform="reg">memoria</reg></hi> pollere, docilesque esse, multa testantur exempla. Ille apud Plutarchum, tot lapillos in ollam oleariam iniecit, donec intumescente oleo illud lambere posset. Itinea
<pb id="s252" n="177" TEIform="pb"/>
quamvis longa meminere: nec ulli praeter homini memoria maior. Quidam Venetiis in medio foro suum Dominum post triennium agnovit: Ulyssis post viginti annos. In Theatrum Marcelli spectante Vespasiano introductus fuit, in omnibus saltationibus instructus, et qui aegritudinem <reg orig="bellè" TEIform="reg">belle</reg> simulare novisset. Nam post signa contracti doloris, tamquam mortuus concidebat, atque huc et illuc se trahi patiebatur; mox tamquam ex profundo somno expertectus, sese movebat. Franciscus Marchio Mantuae per morbum mutus, canem ita instruxerat, ut ad suos nutus, quemlibet aulicorum vocaret. Coram Iustiniano Imperatore, spectante populo, alius, annulos spectatorum ab hero confusos ita cognovit, ut unicuique suum redderet. Quis pauper vel dives, meretrix aut vidua quae esset rogatus, veste cuiusque ore apprehensa, demonstrabat. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Fidelitate</hi> erga heros <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 40.</note> ita Plinius. Pugnasse adversus latrones canem pro domino accepimus, confectumque plagis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> corpore non recessisse volucres et feras abigentem. Ab alio in Epiro agnitum in conventu percussorem Domini laniatu et latratu coactum fateri scelus. Garamantum Regem canes ducenti ab exilio reduxere proeliati contra resistentes, propter bella Colophonii, itemque Castabalenses, cohortes canum habuere: eae primae dimicabant in acie numquam detrectantes. Haec erant fidissima auxilia, nec stipendiorum indiga. Canes defendere Cimbris caesis domus eorum plaustris impositas. Canis Iasone Lycio interfecto, cibum capere noluit, <reg orig="mediâque" TEIform="reg">mediaque</reg> consumptus est. is vero, cui nomen Hircani reddidit Duris, accenso Regis Lysimachi rogo, iniecit se flammae: similiterque Hieronis regis. Memorat Pyrrhum Gelonis tyranni canem Philistus. Memoratur et Nicomedis Bithyniae Regis, uxore eius Consingi lacerata propter lasciviorem cum marito iocum. Apud vos Volcatium nobilem, qui Cesellinum ius civile docuit, asturcone <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> suburbano redeuntem, cum advesperavisset, canis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> grassatore defendit. Item Caelium senatorem aegrum, Placentiae ab armatis oppresum: nec prius ille vulneratus est, quam cane interempto. Sed super omnia in nostro aevo actis populi Romani testatum. Appio Iunio et P. Silio Coss. cum animad verteretur ex causa neronis Germanici filii in T. Sabinum, et seryitia eius, umus ex his canem nec <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> carcere abigi potuisse, nec <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> corpore recessisse, abiecto in gradibus gemoniis maestos edentem ululatus, magna populi Romani corona circumstante: ex qua cum quidam ei cibum obiecisset, ad os defuncti tulisse.Innatavit idem cadavere in Tiberim abiecto sustentare conatus effusa multitudine ad spectandum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exerc. 202.</note> animalis fidem. Huc ille pertinet, qui Domini sui occisorem et prodidit et iugulavit: ut et Corsus ille, qui non citius enecti frigore heri corpus auferre familiarissimis etiam permisit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> perimetetur. Nihil interim de illis dicam, qui cum heris cremari vel sepeliri voluerunt: qualis Poli Tragoedi, Pyrrhi, et Theodori <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. H. A. l. 7. c. 33.</note> erat. Eupolidis <reg orig="Poëtae" TEIform="reg">Poetae</reg> Comici canem post eius mortem, vitam <reg orig="inediâ" TEIform="reg">inedia</reg> finivisse; Iasonis Lycii capere cibum noluisse; Darium, ultimum Persarum Monarcham solum comitem ad mortem habuisse, Xantippi, navigantem herum eo usque secutum, donec natando periisset; Historici prodidere. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibis.</hi></note> A carnium caninarum usu, omnes <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> moratiores gentes abhorrent; nisi necessitas urgeat. Populi Senegae eis vescuntur, si Cadamusto credimus: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. l. 3. de Alim. fa cult. l. 2.</note> incolae Guineae, si aliis. Galenus nonnullas gentes castratis vesci scripsit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in <reg orig="Medicinâ" TEIform="reg">Medicina</reg>.</hi></note> In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicina</hi> maximi est usus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Calva</hi> in pulverem redacta, testium tumores resolvit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> fracta ossa restituit, si instar emplastri superponatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dente</hi> maximo si gingivae scarificentur, dolor dentium tollitur. Longissimus nigri canis, <reg orig="quartanâ" TEIform="reg">quartana</reg> laborantibus appenditur. Caninus canis rabidi exemptus et in aluta appensus, rabiem compescit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coagulum</hi> in vino dissolutum, colicos dolores sedat; in aceto, hydropicis propinatur. Per vomitum, hydropicorum ventribus super
<pb id="s253" n="178" TEIform="pb"/>
impositum, hydropicorum aquas Sextus educit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> rabidi aslatum, singulare est in rabie remedium. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> cum melle ad ulcera interna adhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lienem</hi> recenter exemptum, Marcellus regioni lienis applicat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> partibus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rabido cane percussis, magno est adiumento. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pinguedo</hi> ad mentem Aesculapii, <reg orig="podagrâ" TEIform="reg">podagra</reg> laborantes sublevat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adipe</hi> catuli varii in cicatricibus et maculis faciei auferendis, Plinius utitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> in mitigando oculorum dolore adhibetur. Eodem Sextus gingivas infantium <reg orig="assiduè" TEIform="reg">assidue</reg> linit. Potum, fetus mortuos expellit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lotium</hi>, pilos et verrucas aufert: cum nitro mistum lepram abstergit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Stereorum</hi> pulvis in angina, dysenteria, et ulceribus in veteratis commendatur, si ossa per triduum comedat. Marcellus ex eodem ad solem exsiccato et cribrato, cum cera rubra, per partes, et modico olei, medicamentum pro ischiade concinnat. Plinius, ossibus in stercore canino inventis et alligatis, syriasin puerorum tolli putat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> ad destillationes, si digitis inducatur; et ad anginam, si corrigiis ter collum circumdetur, adhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pili</hi> morsui canis rabidi impositi, venenum ad se atrahunt. In supprimendo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Centur. 6.</note> sanguine adhibentur. Mizaldus denique in expugnanda febre quartana, lotium aegri quantum in uno paroxysmo, <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> vice reddidit, cum farina subactum, in placentam conficit, quam famelico cani exhibet, et sic quartanam transfert. Reliqua vide in Gesnero. Weckerus ex duobus catellis recens natis, quatuor libris olei violacei, et libra <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> vermium terrestrium <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Wecker. in Antidot.</note> praeparatorum, unguentum ad vulnera machinis bellicis inflicta, componit. Ex catulis quoque Andreas Furnerius aquam destillat, quam in in cohibendo pilorum augmento <reg orig="mirificè" TEIform="reg">mirifice</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> commendat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> Canum sunt multae. Dicuntur olim et in Hellesponto reperti cornuti. Si <hi rend="italic" TEIform="hi">vocem</hi> spectes, in novi orbis insula Hispaniola non latrant, ut Oviedus prodidit. In Guinea, si Clusio credimus, latrare conantur, sed non possunt. Si <hi rend="italic" TEIform="hi">munera</hi>, sunt alii sagaces, alii cursores, cubicularii, portae, venatici, villatici. Si <hi rend="italic" TEIform="hi">locum</hi>, sunt Epirotae, Scotici, Anglici, Cyrenaici, Arcades, Indici etc. Nos hic agemus ordine de <hi rend="italic" TEIform="hi">Rabido, Melitensi, Venatico, Leporario, Sagace, Villatico,</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. quadr. digitat. l. 3. c. 2.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Bellicoso, et Inutili. Rabidi</hi> ab esu putridorum ciborum, et carnib. vermibus scatentium tales evadunt, Canicularibus inprimis. Cibum tum abominantur et potum, ab aqua abhorrent, huc et illuc vagantur, latratum edunt raucum, spumam ab ore et naribus copiosam fundunt, torvum intuentur, demissam ferunt caudam, et nullo edito latratu homines mordent. Multi multa remedia adhibent. Aetius helleborum album ad vomitum cum polenta exhibet. Mizaldus stercora gallinarum cibis permiscet. Blondus post tertium diem venas <reg orig="turgèntes" TEIform="reg">turgentes</reg> in cruribus tundit, vel canem in lacunam proicit, inqua multae hirudines innatant, ut sanguinem exsugant. Hinc totum corpus unguento populeo illinit, et pharmacum cholagogum propinat: tandem canem decocto fumariae, lapathi acuti, et radicum enulae abluit. Ad praeservationem, exhibet Plinius catulo lac mulieris quae marem peperit. Columellas caudas catulorum post diem quadragesimum ab ortu castrat. Prehenditur caudae extremum, in quod ultima spinae articulatio desinit, et tandiu <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. l. 3. c. 3.</note> digitis torquetur, donec excidat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Melitenses</hi> ab insula Melita, quae Pachyno Siciliae promontorio imminet, nomen habent. Sunt vel brevioris vel prolixioris pili et iubati. Blondus partim albos partim nigros commendat: <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> rufi et candidi in pretio habentur. Magnitudine sunt mustelae silvestris. Ut parvi fiant et maneant, canistris includuntur, ibidemque nutriuntur. Delicatissimis vescuntur cibis. Si plures fetus concipiunt, <reg orig="subitò" TEIform="reg">subito</reg> moriuntur. Ut villosio: es nascantur, curatores, loca in quibus cubant, velleribus pecudum insternunt, ut ea prae oculis semper habeant. Lugduni in Gallia singuli decem aureis vaeneunt. Bononiae quadrin entis libris venduntur. Mulieribus sunt in deliciis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Venatici canes</hi>ubique <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> locorum</p>
<pb id="s254" n="LXXV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Laub frosch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Laub frosch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Laub frosch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Rana. Frosch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Rana.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Frosch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Rana.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Frosch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bufo.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi"><reg orig="Krötte" TEIform="reg">Krotte</reg>.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bufo. <reg orig="Krötte" TEIform="reg">Krotte</reg>.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bufo Caudatus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">á Circulatoribus fietus</hi></head></figure></p>
<pb id="s255" n="179" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">habentur. Praestant, quos Hircania ex canibus et Tigridibus natos, Epirus, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. l. c. 4.</note> Molossorum regio, et Chaonia proferunt. Apud Persas fuere audacissimi et velocissimi teste Megasthene: in regione Thebeth inveniuntur maximi: in provincia Gingui tam audaces, ut Leonem adoriri non dubitent. Quomodo nutriendi sint, illi qui de re rustica scripsere docent. Erant in pretio apud Alphonsum Neapolitanum Regem, Magnum Tartarorum Chamum, qui <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> quinquies mille aluit. Distinguuntur <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg>. Nam si ferarum differentias respiclas, sunt alii leporarii, alii humiles qui taxos <reg orig="tantummodò" TEIform="reg">tantummodo</reg> insectantur; alii ad aves, qui illas pedetentim in retia pellunt; alii ad aquas; alii ad magnas feras. Si locum natalem, sunt</p>
<l TEIform="l" part="N"><hi rend="italic" TEIform="hi">Arcades, Ausonii, Cares, Thracesque et Iberi,
Pannonici, Argivi, Lacedamonii, Tegeatae,
Sauromatae, Cretes, Celtae, Magnetes, Amorgi.</hi></l>
<p TEIform="p">Si colores, sunt leucophaei, mellei, albi, nigri. <hi rend="italic" TEIform="hi">Albi</hi> parumper aquam formidant. Iidem nigris maculis insigniti, pedes crassos et tenellos habent. Leucophaei fortes et audaces sunt, sed cursu non ita valent. Nigri validi sunt, sed cum crura habeant humilia, celeritatem alborum non assequuntur. Eligendus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> est canis, atroci vultu, capite magno, labro superiore ad infra pendente, oculis rubicundis, naribus apertis, dentibus acutis, collo tumente, pectore amplo ut Leonis similitudinem prae se ferre videatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambros. l. 3. c. 5.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Canis leporarius</hi> optimus est, qui longo et plano est capite, auribus acutis retrorsum directis et parvis, labiis superioribus supra inferiora non pendentibus, collo longo et aliquantulum turgido, pectore acuto, costis lo~gis et validis, ilibus strictis, cruribus altis macrisque potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> obesis, <reg orig="caudânon" TEIform="reg">caudanon</reg> <reg orig="crasâ" TEIform="reg">crasa</reg>, nec admodum longa, qui <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> aut numquam latret. Alii ad venationem ducuntur: alii <reg orig="spontè" TEIform="reg">sponte</reg> exeunt, et comprehensis leporibus domum reveruntur, <hi rend="italic" TEIform="hi">Vertagi</hi> dicti. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sagacium</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrof, l. 3. c. 6.</note> tot <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> sunt quot Venaticorum genera. In Scotia tres sunt canum species. Quidam sunt audacissimi, in cursu celeberrimi. Alii odori sequi, qui et pisces inter saxa latentes investigant. Nonnulli ut plurimum aut rufi nigris maculis aspersi, aut nigri ruffis imbuti, qui fures et furto ablata tanta cum industria persequuntur, ut et flumina tranent. Scotis et Anglis tales alere suetum: et si quis, eum, qui sua, cane sagaci duce inquirit, in secretiora non admittit, pro fure habetur. Si Blondum sequimur, debet esse brevis, simo potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> adunco rostro, capite concinno, cruribus posterioribus eadem <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> altitudine, quam sunt anteriora, pectore non ventre maiore, dorso plano et ad caudam porrecto, auribus pendulis, oculis agilibus. Palmam reliquis praeripiunt Gnosii, Thusci, Britanni, Hispani. <hi rend="italic" TEIform="hi">Canis villaticus</hi> et pecuarius est qui villam et pecus custodit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Albus</hi> probatur, ut <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lupis distingui possit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. l. 3. c. 40.</note> Tales apud Turcas, Bellonio prodente, herum peculiarem non habent, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> nec aedes ingrediuntur. Tegetibus in area stratis incubant. Olim apud Romanos quingenti ad stabulorum tutelam alebantur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Bellicosis</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Inutilibus</hi> nihil <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> occurrit. Anglia illos producit: sed et hoc anno inter homines, sanguinarios canes alere coepit, diris devota capita, quine Regio quidem sanguine adhuc usque satiari potuerunt. Talibus canibus et Hispani contra Indos in proeliis utebantur, quos etiam <reg orig="saginâ" TEIform="reg">sagina</reg> humani corporis ad capiendos homines alliciebant. Vasquez Nunnez loco carnificum usus est. Obliti <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> eramus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 36.</note> Indicorum, de quibus ita Nierembergius. Genus caninum variat in novo orbe, praeter illos quos vetustas novit. <reg orig="Naturâ" TEIform="reg">Natura</reg> et moribus <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> omnia nostris vicina sunt, nec specie <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> diversa. Illud quod <hi rend="italic" TEIform="hi">xoloitzevintli</hi> vocant Barbari, excedit mole corporis, tres plerumque superat cubitos, nullo pilo protegitur, molli <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> et depili cute, fulvis et cyaneis maculis aspersum. Alterum appellant <hi rend="italic" TEIform="hi">Itzcevin teporzotli</hi> et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> patria, unde datur,
<pb id="s256" n="180" TEIform="pb"/>
<hi rend="italic" TEIform="hi">Michuacanem</hi>. Simile est Melitensib. variegatur candido, atro et fulvo colore, et quadam deformitate, accommodum deliciis, et gratissimum; nec iners blanditiis, gibbo quodam foedum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capite velut ab humeris eminenti, collo enim <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> caret. Tertium <hi rend="italic" TEIform="hi">Tetichi</hi> dicitur, cetera nostratibus simile, nisi quod triste aspectu, Indis edule, que~admodum olim Thracibus, quod fortasse in usu Graecis fuit, si sexto Empyrico credimus. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> Diocles Medicus, ex eorum <reg orig="scholâ" TEIform="reg">schola</reg> qui Asclepiadarum tempore fuerant, quibusdam aegrotis catulorum carnes dari praecepit. Sed Indis <hi rend="italic" TEIform="hi">Cozumellae</hi> canes non tantum sunt alimentum, sed gula. Nutriebant comedendos que~admodum Hispani cuniculos; quos ad esum destinant, castrant, ita pinguescunt <reg orig="oppidò" TEIform="reg">oppido</reg>. Procreandae soboli servant feminarum copiam, ex marib. exiguum numerum, quemadmodum apud nos pecuarii. Iidem inopia puerorum canibus litant. Alco etiam vocabant Barbari quoddam genus canum parvulorum, quorum societate <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> delectantur, et quos mire diligunt. Esuo cibo detrahunt, ut illos alant. Cum iter agunt, comportant secum aut humero, aut gremlo. Cum aegrotant, consortio inseparabili et familiaritate catelli recreantur. Sunt quoque <hi rend="italic" TEIform="hi">canes muti</hi> apud Indos, qui non latrant et vulpino vultu. Cozumella insula hos alit. Quin et percussi nec gemitum, nec clamorem edunt. Hos in <reg orig="Hispaniolâ" TEIform="reg">Hispaniola</reg> Oviedus statuit pro <reg orig="Calamitâ" TEIform="reg">Calamita</reg> <reg orig="ranâ" TEIform="reg">rana</reg>. His <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> est: nec opus sunt membrana ex secundis caninis, nec fimus leporis, nec pilus. <reg orig="Superstitiosè" TEIform="reg">Superstitiose</reg> ista Plinius obmutescendis canibus quaerit. Anonymus manuscripti mei auctor, in Hispaniola memorat fuisse canes parvulos, sine latratu, <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> cum grunnitu, et solum palato aptos. In Quivira maximi canes onerantur sarcinis.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.03.03.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Fele</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ambrosin. l. 3. c. 10.</note> FEles nomen <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">fh=los</foreign> impostor, fallax, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> astutissimum sit animal: vel ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/ili\s2</foreign>, adulator, quod cum Aeolico digammate <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*faili\s2</foreign> pronuntiabatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Salmasin Solin.</note> ut maximo Salmasio placet. Dicitur Latinis etiam Cattus, vel Catus, seu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capiendo; seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sit cautus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> Graecis vocatur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)ilouro\s2, para\ to\ a)io/lein kai\ a)na/gein th\n ou)ra\n kai\ ki/nei=n</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> caudam subinde moveat, eademque abblandiatur. Apud Suidam est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)ige/louros2</foreign>, alibi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/tths2</foreign>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Spatalem</hi> etiam quidam cattum vertunt. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> notissimi animalis non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> immoremur: observata circa Anatomiam ad finem capitis habebis. Ubique <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus.</hi></note> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> inveniuntur. Non fuisse aliquando mansuetos verisimile est. In Iberia apud Tartessios nasci maximas, omnes auctores consentiunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Victus.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Vescuntur</hi> carnibus, piscibus, muribus, avibus, lacertis. Bufones interimunt. In Cypro viperas, et chamaeleones venantur. Iunioribus etiam leporib. insidias struunt: nec propriae speclei parcunt. Novimus hic Bononiae, inquit Ambrosinus, feles adultas cum parvulis primum colludere, deinde illis laniatis vesci. Vivunt sex annos, aliquando decem, castrati plures. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 63. <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatie.</hi></note> Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Generationem</hi>: in Europa mensibus Ianuario et Februario plaerumque exardescunt: in India omni <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> anni tempore luxuriantur. Feminae in congressu clamant, seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fervido nimis semine adurantur; seu quod <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mare unguibus laedantur. Mas stat, femina subiacet. Feminae plus libidine agitantur <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A l. 5. c. 2.</note> mares. Gerunt fetum duos menses lunares, seu dies sex supra quinquaginta. Martio editus praefertur: Augusto, propter pulices minus. Ut plurimum quinque vel sex catulos enituntur. Femina sobolis est amantissima: Mas inventam <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> interimir, ut femina novorum catulorum desiderio mota, morem iterum gerat. Exercent <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">inimicitias</hi> cum quibusdam, ut,
<pb id="s257" n="181" TEIform="pb"/>
muribus, bufonibus, serpentibus, vulpansere, aquila, ruta, felle proprio, suavi odore, et humiditate. <reg orig="Rutâ" TEIform="reg">Ruta</reg> <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> columbariis pelluntur. Unguentorum odore aliquando in rabiem aguntur. Si <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> mergantur, nec statim exsiccentur, percunt. Econtra, Valerianae se libenter affricant: mentha cattaria delectantur. Femina gravida, si mas interim occidatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Mizald. cent. 4.</note> abortit. Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura.</hi></note> occurrunt quaedam singularia. Oculi enim felium ad Lunae vices <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> maiores <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> minores evadunt: <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> solis vices sentiunt, et pupillas oculorum sideris cursu mutant. Diluculo enim protenduntur, <reg orig="meridiè" TEIform="reg">meridie</reg> orbem contrahuntur, Sole occidente hebescunt. Cardanus <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> pupillas pro arbitrio contrahere et distendere protulit, quia nullos habent musculos. Noctu medium illuminant. In saccis procul delati, redeunt. Mutante hospite aedes, easdem non deserunt. Manu hominis demulceri ambiunt. De astu ita Plinius. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 73.</note> Feles quidem quo silentio, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> levibus vestigiis obrepunt avibus! <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> occulto speculatu in musculos exiliunt? Excrementa sua effossa <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus.</hi></note> obruunt <reg orig="terrâ" TEIform="reg">terra</reg>, intelligentes odorem illum indicem sui esse. Adhibetur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam mensis, in Hispania inprimis, Hollandia, et Brabantia, saporeque lepormam referre dicitur. Pestiferum halitum emittere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruier. de re cibaria l. 13. c. 36.</note> et tabem adferre, Bruderinus, haud sine causa, prodidit. Cerebrum insaniam inducit, cuius aliquod exemplum in Uratislaviensi puella, in Weinrichio, ni fallto, (libet nunc ad manum non est) invenies. Habet et <hi rend="italic" TEIform="hi">in Medicina</hi> locum. Pulvis <hi rend="italic" TEIform="hi">capitis</hi> in olla cremati, et in oculos insufflati, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Porta Phytogn. l. 5. c. 16.</note> caliginem abstergit, si Portae credendum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnem</hi>, corpori infix tela extrahere, Galenus prodidit: hoemorrhoidum quoque et dorsi doloribus medetur <hi rend="italic" TEIform="hi">lecur</hi> ustum et tritum, calculosos summopere iuvat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> fetum mortuum extrahit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Finguedo</hi>, podagrae illinitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Utina</hi> destillata ad surditatem valet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Faeces alvi</hi> cum resina et rosaceo permixtum et suppositum, muliebre porfluvium supprimit. Evonymus prodit, quosdam anserem pinguem, medicamentis et carnibus relium minutatim concisis farcite cum sale, et lento igne in veru assare, destillanteque liquore arthriticos feliciter inungere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi> in ferro <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rubigine praeservando aliis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia.</hi></note> non cedit. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi>, Cati alii sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Domestici</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">Silvestres</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">Exotici</hi>. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">Domesticis</hi>. Hispanici rapaciores sunt, agiliores, et <reg orig="mollissimâ" TEIform="reg">mollissima</reg> cure reguntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Exoticorum</hi> praecipuae sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Syriaci</hi>, qui varii, ore torvi, pectore torosi, pedibus amplis, pauco cibo contenti. <hi rend="italic" TEIform="hi">Silvestres</hi>, domesticis sunt maiores, densiore et longiore pilo, colore fusco, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> crassiore. Vescuntur aviculis, et aliis animalibus. Suffitu rutae ab arboribus depelluntur. Deillis qui in Malabar <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exerc. 217. l. 9.</note> ita <hi rend="italic" TEIform="hi">Scaliger</hi>. In Malabar provincia feles agrestes supra arbores versantur, quarum celeritate nihil unquam memorabilius proditum est. Saltu valere potius. Peculiaris <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> volatus. Idque, quod mirum magis est, sine alis. Membranam ab anterioribus ad posteriores usque productam tendi. Quam, dum quiescunt, ad alvum contrahunt. Ubi volare instituunt, pedum crurumque agitatione protenta, colloctaque membrana, dum sustinent, tum feruntur. Est et in India genus quoddam, pilis vestitum nigris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 30.</note> et <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> candentibus. Rostrum ei est longum, auriculae parvae, crura brevia, cauda fasciis nigris candidisque intercisa. Pulvis febrientib. conferre dicitur. Huc pertinent et monstrosi, quorum unus, pedes habet hortendos, alter sex. Feli simile est animal in regione Singui, pilo cervino, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">M. Paulus Venerus l. 1. c. 61.</note> pedib. multifidis, dentibus in utraque mandibula binis, duorum digitorum magnitudinis. Vesicam habet carneam, <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> umbilicum, sanguine plenam, qui moschum redolet. Iconem adposuimus cuiusdam animalis felis similis, quod caput in suprema parte <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> acutum habet. Appellamus felem <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)cukefalo\n</foreign>. Observationes <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">M. Aurel. Severin. Zootom.</note> Anatomicae, quas apud M. Aurelium Severinum invenimus, quasque
<pb id="s258" n="182" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Democrit. p. 4. c. 309.</note> superius promisimus, aliae felem sectum, ut ipse ait, aliae musculum concernunt. In fele secto hae sunt insigniores. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lienis</hi> oblo~gi veluti remi nostratis pars, quae ad aquas spectat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cervix</hi> vesicae fellis veluti varicosa non semel vel bis: Ad fundum eius rectae descendunt venae extrinsecus procurrentes. Bini nervi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lateribus <hi rend="italic" TEIform="hi">asperae arteriae</hi>, utrinque unus, descendunt ad orificium ventriculi superius, qui interim ad dicta latera asperae arteriae et ad pulmones mittunt ramusculos. Nectuntur dicti nervi communi nervulo <reg orig="obliquè" TEIform="reg">oblique</reg> descendenti; <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sinistro inferuntur in ventriculum plurib. fibris. Ubi primum finditur aspera arteria, apparent nonnullae <hi rend="italic" TEIform="hi">glandulae</hi> maiores, et parvae albae, rubrae, cineritiae, mistae. In <hi rend="italic" TEIform="hi">aspera arteria</hi> semicirculi, ut in homine divisi, sed parte posteriore duplici <reg orig="tunicâ" TEIform="reg">tunica</reg> comprehensi: <reg orig="Alterâ" TEIform="reg">Altera</reg> quidem <reg orig="externâ" TEIform="reg">externa</reg> et <reg orig="carnosâ" TEIform="reg">carnosa</reg>; <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> interna et nervosa, quae interna, nascitur ab extremis circulorum marginibus. In <hi rend="italic" TEIform="hi">corde</hi> auriculae differentium colorum, dextra quidem albo et atro distincta magis, quam sinistra: Praeterea dextra crassior et rotundior, sinistra tenuior et oblongior; caninae similis. Ambae intus cavae et filamentosae veluti sinus cordis. In sinu dextro plexus reticularis magis quam in cane conspicuus et prolixus; sed contra in hoc non valvulae sicut in cane. <hi rend="italic" TEIform="hi">Arteria magna</hi> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> in medio cordis; magis tamen ad sinistram declinat. Interna tunica <hi rend="italic" TEIform="hi">ventriculi</hi> satis rugosa, rugis secundum ventriculi ductum procedentibus, et in rotundum replicatis, veluti in ventre bovis. Tunicae ventriculi tenacissimae, adhaerentes ab orificio superiori ventriculi, tunica interna rugis transversis distincta. Color <hi rend="italic" TEIform="hi">hepatis</hi> veluti caniculae piscis. In osse <hi rend="italic" TEIform="hi">auris</hi> cochlea; labyrinthi: fenestella, annulus, musculus rotundus; tria ossicula, sed stapes non perforata, ut Casserius describit. In <hi rend="italic" TEIform="hi">cerebro</hi> sinus tres, sed duo circulares cum plexu choroide. In <hi rend="italic" TEIform="hi">oculo</hi> uvea parte anteriore non cohaerens corneae; hinc dilatatio huic generi maiori minor. <reg orig="Eâ" TEIform="reg">Ea</reg> parte ast uvea colore pallidi folii. Opticus <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ad medium, quamvis declinet ad inferiora, membrana externa crassa oculum aliqua parte velans, ut in gallinaceo genere. At in <hi rend="italic" TEIform="hi">Fele masculo</hi>, hae observationes occurrere. Extra abdomen, <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg> supra pubis os, prodeunt per duo foramina, <hi rend="italic" TEIform="hi">vasa spermatica</hi> ad testiculos descendentia, qui testiculi per mediam membranam cuti alligantur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lateribus penis, qui <hi rend="italic" TEIform="hi">penis</hi> medio digito longus, <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg> fulcitur musculo oblongo desinente ad medium penis vel amplius; fulcitur etiam musculo oblongo descendente ad medium spatium musculi sphincteris, cuius officium est, anum claudere. Linea alba lata digiti tertia parte per rectum abdominis descendens; subiacet musculis peritonaei, membrana in hoc animali tenuissima; <hi rend="italic" TEIform="hi">Peritonaeum</hi> sub ensiforme satis pingue. <hi rend="italic" TEIform="hi">Omentum</hi> praepingue alligatum fibrae uni dextrae hepatis, et spleni et ventriculo, et intestino duodeno, ad figuram marsupii, s. sacculi cuiusdam constitum. Alligata <hi rend="italic" TEIform="hi">vesica</hi> peritonaeo <reg orig="supernè" TEIform="reg">superne</reg>, ad fundum vero alligata intestino <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg> recto. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testiculi</hi> quatuor tunicis sunt recti; prima, quae dicitur scrotum, id est, bursa externa testiculorum; secunda dicitur dartos, etiam externa: Tertia dicitur erythroides, id est, rubra, quae propinquior est praedictis; quarta vero est immediata. Descendunt ad testiculos <hi rend="italic" TEIform="hi">vasa praeparantia semen</hi>, et sunt venae et arteriae: Venae quidem quae descendunt <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vena cava; et arteriae, quae descendunt ab arteria magna: et ista vasa, postquam attingerint proxime testiculos, constituunt corpus quoddam, quod dicitur epididymis; corpus, sive substantia sub testiculis posita. Vidimus <hi rend="italic" TEIform="hi">vasa iaculatoria</hi> sive deferentia dicta propterea, quod deferant semen in testibus praeparatum ad glandulas parastatas, quae deferentia <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> oriuntur ab infima parte per medium testiculorum et vasibus praeparantibus annexa usque ad medium ipsorum recurvantur ac
<pb id="s259" n="183" TEIform="pb"/>
reflectuntur, donec pervenerint ad parastats: vidimus et <hi rend="italic" TEIform="hi">ureteres</hi> descendentes <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> parte sima seu concava renum ad collum vesicae, et <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> ubi desinit ipsum collum. Vidimus et <hi rend="italic" TEIform="hi">venas emulgentes</hi> ad renum tendentes partem gibbam, ambas nascentes <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> trunco cavae, sed altior sinistra quam dextra altitudine medii grani hordei, et eadem sinistra longior fere duplo est quam dextra. <hi rend="italic" TEIform="hi">Intestinum rectum</hi> colligatum caudae principio per medium ligamentum. Habet intestinum rectum, venas et glandulas quasdam miliares asperas, quae in cane nobis alias sunt observatae. Vidimus <hi rend="italic" TEIform="hi">mensenterium</hi> et venas meseraicas etiam <hi rend="italic" TEIform="hi">pancreas</hi>, id est, corpus glandulosum. Vidimus et <hi rend="italic" TEIform="hi">intestinum caecum</hi> latitudine pollicis longum. Praeter intestinum rectum et caecum, totum, quod reliquum est intestini, uniforme est, tortuosum, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg>, ut si violentius extendas, <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> disrumpatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi> perampli, magnitudine nucis maioris, intra quos paucae cavitates sunt et sinus (non ut in cane) in quibus percolatur urina. Vidimus et <hi rend="italic" TEIform="hi">venam portam</hi> facientem duos ramos, unum quidem mesentericum, id est, ad mesenterium propagatum, quique descendit usque ad extremum intestini recti. Alterum vero splenicum, id est, transmissum ad splenem per totam eius internam partem, <reg orig="rectâ" TEIform="reg">recta</reg> <reg orig="viâ" TEIform="reg">via</reg> distributum per multos ramos hinc inde. A dicto ramo splenico derivatur alter caeliacus, sic dictus, quia ventriculum circumplectitur; hic ducit humorem melancholicum ad ventriculum, ut possit appetere. Vidimus <hi rend="italic" TEIform="hi">venam ascendentem</hi> perforare diaphragma et cor petere, in cuius partem dextram se inserit. Vidimus et <hi rend="italic" TEIform="hi">venam sine pari</hi> ramificatam ac propagatam, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dicta vena cava iuxta cor reflexam et descendentem, per spinam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> parte dextra, quae ramos inittit, costis dextris ad sinistras, ad ipsas nutriendas. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> sex fibris distinctum. Medio duarum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> parte dextra egreditur <reg orig="foràs" TEIform="reg">foras</reg> <hi rend="italic" TEIform="hi">fel</hi>, ita ut fundus inter duas, ad modum prominentis oculi, appareat. Dicta <hi rend="italic" TEIform="hi">vesicula fellis</hi> habet duos ramos, alterum, qui derivatur ab hepate in duodenum intestinum ad expellendas faeces; alterum, qui recurrit ad vesicam, ut ibi contineatur. In <hi rend="italic" TEIform="hi">intestino duodeno</hi> digitis quatuor infra poros cholidochos, inventus lumbricus quidam parvulus magnitudine ureterum. A lateribus venae cavae ascendentis, descendit <hi rend="italic" TEIform="hi">nervus</hi> quidam ad circulum carnosum diaphragmatis, alter <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sinistra descendit fultus membranis asperae arteriae, deportantes sensum diaphragmati. Vidimus <hi rend="italic" TEIform="hi">nervos recursivos</hi>, qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> sexta nervorum coniugatione propagati ad caput asperae arteriae inseruntur, alter quidem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <reg orig="sinistrâ" TEIform="reg">sinistra</reg> revolutus sursum citca arteriam magnam, et alter circa arteriae ramos, qui tendunt ad iugulum: cor cum duplici auricula, dextra et sinistra; dextra maior et subnigra est; sinistra vero concolor cordi: Habet <hi rend="italic" TEIform="hi">cor</hi> ventriculum dextrum, in quo generatur spiritus vitalis; sinistrum, ad quem ducitur san vis venalis: Habet et quattuor <hi rend="italic" TEIform="hi">vasa magna</hi>; <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> est <hi rend="italic" TEIform="hi">vena cava</hi> ascendens, quae inseritur in auriculam dextram; <hi rend="italic" TEIform="hi">arteria magna</hi>, quae inseritur in auriculam sinistram. Tertium <hi rend="italic" TEIform="hi">vena arterialis</hi>, vena quidem dicta, quoniam continet sanguinem; arterialis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> denominata, quoniam constat duplici tunica, quam habet veluti arteria: Inseritur haec in pulmonem, ut illum nutriat: quartum est <hi rend="italic" TEIform="hi">arteria venalis</hi> quae inseritur ad sinistrum venticulum cordis, cuius officium est, sanguinem in dicto ventriculo praeparatum ducere sursum ad cerebrum, ad generationem <reg orig="spiritûs" TEIform="reg">spiritus</reg> animalis. In ventriculo dextro sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">valvae</hi> quaedam sive septa, quae impediunt exitum sanguinis, sic etiam sunt in sinistro. Habet <hi rend="italic" TEIform="hi">pulmo</hi> pinnas sex. Visi sunt musculi interni circum <hi rend="italic" TEIform="hi">laryngem</hi>, id est circa caput asperae arteriae, quibus inflammatis fit vera angina. Apparuerunt in radice penis <hi rend="italic" TEIform="hi">glandulae prostatae</hi>, quibus inflammatis fit Gonorrhoea Syphiliaea, quae sunt paulo
<pb id="s260" n="184" TEIform="pb"/>
maiores: Est <hi rend="italic" TEIform="hi">penis glans</hi>, id est, caput, velut lingua ipsius felis. Observavimus meatum, qui ducit ad vesicam. Felis <hi rend="italic" TEIform="hi">cranium</hi> lineis quibusdam rubris distinctum venarum similibus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Auricula</hi> interior cumprimis exsculpta: Hoc enim organo non vulgariter opus erat eidem ad noctu praedandum, sicut et visu. In hoc obser vata communio arteriae magnae et venae magnae: ubi scilicet primum usque scinditur in illiacos. Credo commune animantibus omnibus, quod observavi in medulla spinae felis domestici. Membranis enim propriis <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> integatur secundum extrema, quae respondet durae menyngi, interior, quae tenui vestiunt et haec prodeuntes nascentesque ex se ipsis nervos: Verum cum in plures veluti funiculos prodeant singulae harum coniugationes, licet adnotare, dictos funiculos, <reg orig="postquâ" TEIform="reg">postqua</reg> aliquantisper processerint, mox in unum quasi nodum coire, non dissimilem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> geniculis culmorum in plantis frumentaceis et id genus. <reg orig="Porrò" TEIform="reg">Porro</reg> cum singuli funiculi iisdem membranis te antur, si retrahas ad te harum substantiam, spoliantur funiculi, quoad nodum illum pertingant. Observatus in <hi rend="italic" TEIform="hi">costa</hi> <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> legitima felis domestici, nodus quidam teres similis tuberibus, qui innascuntur arboribus, cuius dirupti meditullium porosum crebrisque fossulis pertusum cum guttulis sanguinis. Dubitatum inter sodales sectionis, num fractura ossis ferruminata, num error in formatione, luxuriante materia. Homini in sima parte ossis frontis quae interiacet, <reg orig="aequè" TEIform="reg">aeque</reg> duo supercilia incubant rectae nasi radici: In hac si effoderis vel terebra os pertuderis, invenies fossulas duas oblongas, <reg orig="obliquè" TEIform="reg">oblique</reg> incedentes, sub cranio, parte superiori: caecas <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg>, cancellis donata: Nullus dubitari posse videtur, esse has cameras olfactus, ubi concluditur implantatus spiritus, ut et in aure. Nescio siquidem, quid de eo senserint Anatomici; credo incompertas huc usque. <reg orig="Porrò" TEIform="reg">Porro</reg> confirmat sententiam nostram, quod in cane sensu hoc <reg orig="eximiè" TEIform="reg">eximie</reg> pollente sunt hae cryptae, et latiores et magis conspicuae <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in homine; in simia autem caudata non licuit invenire; fortasse, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> eo sensorio praestare minus debuisset.</p>
</div3>
</div2>
</div1></body></text>





</TEI.2>