<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://mateo.uni-mannheim.de/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
<teiHeader type="text">
<fileDesc TEIform="fileDesc">
<titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Historiae Naturalis De Quadrupetibus [recte: Quadrupedibus] Libri. </title>
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title>
<author n="Jonston" TEIform="author">Jonston, Jan</author>
<editor TEIform="editor" role="editor">Jonston, Jan</editor>
</titleStmt>
<editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition>
<respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name>
<resp TEIform="resp">markup</resp>
</respStmt>
</editionStmt>
<publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher>
<address TEIform="address">
<addrLine TEIform="addrLine"><anchor n="http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/jonston/vol4" type="href" id="vol4" TEIform="anchor"/></addrLine>
</address>
</publicationStmt>
<notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/jonston/</note>
<note type="pathname" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">vol4</note>
<note type="filename" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">jonston4.html</note>
<note type="titleimage" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">s001.html</note>
<note type="srcfile" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">jonston4.xml</note>
<note type="imgpath" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">vol4/jpg</note>
<note type="imgtype" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">html</note>
</notesStmt>
<sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Frankfurt am Main: Haeredes Matth. Meriani, [1652?].</bibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc TEIform="encodingDesc">
<editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p>
</editorialDecl>
<refsDecl TEIform="refsDecl" doctype="TEI.2">
<p TEIform="p">not necessary</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<revisionDesc TEIform="revisionDesc">
<change TEIform="change">
<date TEIform="date">7 April 2006</date>
<respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Reinhard Gruhl</name>
<resp TEIform="resp">markup</resp>
</respStmt>
<item TEIform="item">text typed - structural tagging completed - no semantic tagging - no spell check except the headlines (the styling of the headlines partially normalized)</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>






<text><gap id="GE"/><gap id="GR"/><body><div1 type="book"><pb id="s052" n="40"/>
<head>HISTORIAE NATURALIS DE QUADRUPEDIBUS LIBER II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Quadrupedibus bisulcis.</hi></head>
<pb id="s053" n="41" TEIform="pb"/>
<div2 id="JoQF.02.01" n="1" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>TITULUS PRIMUS <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bisulcis terrestribus</hi>.</head>
<div3 id="JoQF.02.01.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ruminantibus Cornigeris in genere</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Adrovand. de Bisuleis l. 1. c. 1.</note> HActenus Solipedum historiam persecuti sumus: sequuntur <hi rend="italic" TEIform="hi">Bisulca:</hi> Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">dixhlh\</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">dixidh=</foreign>, quae ungulam dividere in sacris legimus, quod multifida, quamvis pedes in digitos scissos habeant, facere non dicuntur. Duo talium invenio genera, <hi rend="italic" TEIform="hi">Terrestre</hi> nempe et <hi rend="italic" TEIform="hi">Aquaticum</hi>. Ex terrestribus alia <hi rend="italic" TEIform="hi">ruminant</hi>, alia <hi rend="italic" TEIform="hi">non</hi>. Ex illis quae ruminant, quaedam sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornigera</hi>, quaedam <hi rend="italic" TEIform="hi">non cornuta</hi>. Illa in <hi rend="italic" TEIform="hi">genere</hi> et in <hi rend="italic" TEIform="hi">specie</hi> considerabimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ruminantia</hi> autem illa vocamus, quae pabulum semel deglutitum, mox ad os regurgitans, revolunt. Unde Ruminationis actum, Apuleius rumigare, Quintilianus et Plinius, remandere, Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mhruka/zein, mhrika=n, para\ to\ mhru/ein</foreign>, quod est revolvere, dixerunt. Latinorum quidam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> loco ad quem sursum ad os repellitur, id est, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> rumine, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Festus de verbor. significat.</note> quod, ut ait Festus, locus est in ventre quo cibus demittitur, et unde redditur deduxerunt. At <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro. L. L. l. 2.</note> Servius <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> ruma, quae rumis, et frumen aliis, quam ait eminentiorem colli partem esse, ad quam demissus cibus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> talibus animantibus revocatur: Mercurialis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ab erumnis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arnob. l. 7. contragentes.</note> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> Arnobius scribat, erumnas esse prima in gurgulionibus capita. <hi rend="italic" TEIform="hi">Necessariam</hi> autem hisce animantibus ruminationem esse, tum exinde colligas, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> duriore pabulo vescantur; tum ex eo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> superioris mandibulae dentibus careant, et inferiores <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> habeant serratos. Inde factum, ut dentium defectum <hi rend="italic" TEIform="hi">ventrium multitudine</hi> natura pensaret. Sunt enim talibus quatuor, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">koili/a</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 2. c. ult.</note> nempe, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kekru/falos, e)xi=nos, h)/nustron</foreign>, seu venter, reticulum, omasum, abomasum. Gula ab ore incipiens ad pulmonem septemque transversum deorsum tendit: hinc se ad <hi rend="italic" TEIform="hi">ventrem</hi> applicat <hi rend="italic" TEIform="hi">maiorem</hi>, qui parte interiore asper interceptusque est, ac <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> gulae commissuram, sinum sibi adnexum habet, quem ex argumento <hi rend="italic" TEIform="hi">reticulum</hi> appellant. Est enim ventri similis extrinsecus, intus reticulis mulierum implexis, magnitudine <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> quam venter maior. Hunc excipit <hi rend="italic" TEIform="hi">omasum</hi> parte interiore asperum, cancellatum, crustatum, magnitudine reticuli. <hi rend="italic" TEIform="hi">Abomasum</hi> venter ab eo alius iungitur, magnitudine amplior omaso, <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> oblongior, cancellis intus et crustis multis,
<pb id="s054" n="42" TEIform="pb"/>
magnis, et levibus innormatus, mox intestinum consequitur. In prima alvi cavitate rudis adhuc esca cernitur, quin et festucae et vix lacerati surculi. In secundo amplius conficitur cibus, et magis adhuc in tertio elaboratur, ut in novissimo tandem concoctio absolvatur, ubi in cremorem lacteum abit. Nec tamen <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 9. c. ult.</note> sola illa quae superiore dentium ordine carent, ruminant. Ruminat namque inter pisces Scarus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> obtusos dentes habeat; inter animalia, mus vulgaris, et Ponticus, lepus et cuniculus, ut in Levitico habetur. Modum et viam ruminationis si inquiras, cibum remansum ex uno ventre in alium mitti, quousque <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> postremo in intestina labatur, respondet Aristoteles. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. l. de administr. anatom. c. 3.</note> Galenus ait, <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> ex ventriculo revomi in os: deinde ab ore in reticulum; inde in omasum, tandem in abomasum mitti. Post lactationem ruminare incipiunt, et septenis mensibus, cicures intellige, ruminant. Gregales levius minusque tempus, quia foris pascuntur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 73</note> Hieme tamen magis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ceteris anni temporibus, videnturque non minus ruminando <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> edendo delectari. Quietem tum poscere, vel exinde liquet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in mandris plaerumque id muneris obeant, iacentia. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 3. c. 21. Item de partib. l. 3. c. 15.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> eorum <reg orig="solùm" TEIform="reg">solum</reg> coire, ipsaque coagulum in omaso habere, et lacte abundare, ab Aristorele proditum. Causas omnium alibi exponemus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> ruminantibus Camelum si excipias data sunt, defensionis et offensionis <reg orig="gratiâ" TEIform="reg">gratia</reg>. Nutrimentum quod ad superiores dentes quibus carent, abire debebat, in cornua abit, suntque multiplicis differentiae. Nec alibi maior lascivia naturae lusit animalium armis. Sparsit haec, inquit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> Plinius, in ramos, ut cervorum: aliis simplicia tribuit, ut in eodem genere subulonibus ex argumento dicits; aliorum finxit in plamas, digitosque emisit ex eis, unde platycerotas appellant. Dedit ramosa capreis, sed parva, nec fecit decidua: convoluta in anfractum arietum generi, ceu caestus daret, infesta tauris. In hoc quidem genere et feminis tribuit: in multis <reg orig="tantùm" TEIform="reg">tantum</reg> maribus. Rupicapris in dorsum adunca; Damis in adversum. Erecta autem rugarumque ambitu contorta, et in leve fastigium exacuta, ut lyras diceres, Strepsiceroti, quem audacem Africa appellat. Mobilia eadem, ut aures, Phrygiae armentis. Troglodytarum in terram directa, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> de causa, <reg orig="obliquâ" TEIform="reg">obliqua</reg> cervice pascuntur. Aliis singula, et haec medio capite aut naribus: Iam <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> aliis ad incursum robusta, aliis ad ictum: Aliis adunca, aliis ad iactum plurimis modis, supina, conversa, convexa. Omnia in mucronem migrantia. Haec Plinius, qui differentias <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colore omisit. At is quoque variat. Nonnullis est simplex, albus, nigricans, cinereus, flavescens: aliis varius, ut in singulis speciebus ostendetur. Habent et proprias quasdam corporis <hi rend="italic" TEIform="hi">partes</hi> cornigera, ut talum et sevum: habent et communes sed situ differentes, ut uterus, lien, mammae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lien</hi> plerisque rotundus: <hi rend="italic" TEIform="hi">Intestina</hi> ampliora: <hi rend="italic" TEIform="hi">mammae</hi> eaeque binae inter femora. <hi rend="italic" TEIform="hi">Uterus</hi>, acetabula habet dum partum gerunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Talo</hi> quoque permulta instructa sunt, eundemqe cruribus posterioribus continent. Sed de his in speciebus plura.</p>
</div3>
<div3 id="JoQF.02.01.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ruminantibus Cornigeris in specie</hi>.</head>
<div4 id="JoQF.02.01.02.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bove domestico</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Quadrup. l. 2. c. 1.</note> ET tantum de animalibus quadrupedibus bisulcis ruminantibus et cornigeris in genere. Species si attendas, sunt inter ea, <hi rend="italic" TEIform="hi">Bos</hi>, tam domesticus quam silvestris, <hi rend="italic" TEIform="hi">Ovis, Capra et Hircus</hi>, tam domesticus quam silvestris, <hi rend="italic" TEIform="hi">Cervus, Tarandus, Alce, Rhinoceros</hi>. A Bove autem <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> incipimus, animali, quae sibi omnia <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> quae ad victum nos et reliqua</p>
<pb id="s055" n="XIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Taurus Castratus Bos. Verschnittener Ochs</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Kuh und Kalb</hi></head></figure></p>
<pb id="s056" n="XIIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bos Domesticus</hi></head></figure></p>
<pb id="s057" n="XV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bos Stier Iunger Ochs</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vitulus Kalb</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Taurus Ochs</hi></head></figure></p>
<pb id="s058" n="43" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">reposcimus, vendicat. Cuncta <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> legumina frumentaque, ut verbis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Veget. in prologo l. 2. Veterinariae.</note> Vegetii utar, bobus <reg orig="meritò" TEIform="reg">merito</reg> aratrisque debentur. Vinearum ipsarum usus periret, nisi eorum adminiculis carpenta sudarent. Quid de diversorum munerum comparatione referamus, dum inter mobilia, et quicquid gravius est, absque vehiculis <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> reddatur immobile? Reliqua omnia animalia, ipsaeque cohortales aves, ex eorum capiunt labore substantiam. Unde enim equis hordeum, unde cibum canibus, unde porcis pabulum dominorum sollertia subministraret, ni parentur boum labore frumenta? Et ne longum faciam bobus debent alimenta, quicquid alii potest. Apud alios genus mularum, apud alios camelorum, apud paucos elephantorum, etsi exiguus usus est, nulla potest ratio <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tacit. de morib.</note> esse sine bobus. Non est itaque mirum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">German.</note> tali olim boves in pretio, ut <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Rhodig. Antiq. lect. l. 19. c. 27.</note> Germani iunctos uxori ducendae dotis nomine mitterent, quo venire se laborum periculorumque sociam his incipientis matrimonii auspiciis admoneretur: Athenienses nullum longo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 12. c. 34.</note> tempore, cuius opera aratro vel curru utebantur, immolarent: Pythagoras, ne quis istiusmodi operosa animalia interimeret, institueret: Phryges, qui bovem aratorem interfecisset morte mulctarent: Imperator Valens lege caveret, ne quis per Orientem <reg orig="vitulinâ" TEIform="reg">vitulina</reg> vesceretur: et Constantinus, ob civilia debita boves aratorios pignori capi vetaret. Quin et virtutis premium boves dati; et Decius Mus tribunus militum, cum Romanum exercitum ab hostibus Sabinis circumventum, circuitione montis conservasset, auream coronam, et centum boves accepit; Lelius post expugnatam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dubrav. in Histor. Bohemica.</note> urbem, triginta. Taceo tributi nomine <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Bohemis Carolo Magno quotannis centum et triginta boves missos: furto subreptos belli <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pausan. in Messeniacis.</note> causam, prodente Homero, et Pausania fuisse: et Batavos, qui ex caseo et butyro, quae in extrema loca exportantur, in singulos annos ducenties sestertium, id est, decies centena Caroleorum milia, praeter ea quae in quottidianum alimentum cedunt cogere, ut Adrianus Iunius prodidit. Diversa pro aetate et sexu <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Nomina</hi> sortitur. Praecipua sunt, <hi rend="italic" TEIform="hi">Bos, Taurus, Vacca, Iuvencus, Iunix, et Vitulus. Bovis</hi> nomen <reg orig="propriè" TEIform="reg">proprie</reg> castrato impositum est: taurum tamen quoque et vaccam significat; ut et apud Graecos <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bou=s2</foreign> nomen est genericum, et teste Tzetze aliquando vitulum significat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Taurus</hi> est bos antequam castretur, dux et maritus vaccarum. Oppianus tamen hoc nomine tamquam digniore, totum bubulum pecus complectitur. Dictus est Ethymologo quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tanu/ouros</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> caudae extensione, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ tou= teinei=n thn\ ou)/ran</foreign>; vel quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">gau=ros</foreign>, id est, superbus: vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Syriaco Tor et Taur, ut Scaligero placet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vacca</hi> femina tauri est, et apud Graecos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> bove mare per articulum distinguitur. Florentinus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bousqh/leian</foreign> aut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">da/malin</foreign> reddit, quod nemen omni animali in iuventa Phocion tribuit, iuvencae alii. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iuvenci</hi> et vituli nomen non distinguunt satis auctores, nec Varro sibi constat; quin et <reg orig="Poëtae" TEIform="reg">Poetae</reg> iuvencos et iuvencas vocant boves et vaccas, nec non vitulos, quibus nondum erupere cornua: cum tamen Isidoro iuvencus dicatur, quod incipiat hominum usus in excolenda terra iuvare, quod ex Varrrone habet; iuvenci nomen bovem nobis indicabit, qui iam non amplius vitulus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iunix</hi> eadem videtur quae iuvenca. Ideo Cornutus ad Persium, iunices tenerae aetatis boves, quae nondum ad summam aetatem pervenerunt, esse dixit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vitulus</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">vitula</hi>, ptimae aetatis nomen est. Isidorus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> viridi aetate; alii <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vitulando, id est, lasciviendo, alii <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vita derivant. Apud Graecos varia obtinuit nomina. Dicitur namque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pe/talos, mo/xos, mou/s1kwri, po/rtis2, po/ris2, e)rina=s2, mogilau=os, h)=nis2, prhn\</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">prhw\n, kwro/nios, rw\s2, pe/llhs2 knw/dalos</foreign>, quorum tamen quinque posteriora tauro et bovi potius competunt. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pe/taloi</foreign> dicuntur vituli apud Athenaeum, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ tw=n kera/twn, o(/tan au) ta\ enpe/tala e)/xontes2</foreign>, id est, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cornibus patulis seu exilibus, ut Caelius Rhodiginus
<pb id="s059" n="44" TEIform="pb"/>
interpretatur; patulis potius, planis, et in latitudinem extensis, ut alii. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*mo/xos</foreign>, quod utrique sexui commune est, dicitur, vel quod <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mw=</foreign> vocem edat: aut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ o)s1ma=sqai th=| mhtri\</foreign>; aut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ mw= to\ zhtw=, kai\ dia\ thn\ xe/s1in hn(/ e)/xous1i pro\s2 ta\s2 mhth/ras2</foreign>: id est, aut <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> matrem olfaciant; aut <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mw=</foreign> voce quaerant; aut propter affectionem, quam habent versus matrem. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*mou/s1kwri</foreign>, Graeci nostri temporis nominant. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*po/rtis2</foreign> Hesychio est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">neogno\s2 bou=s2</foreign>; <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">porta/kion??? *po/ris2</foreign> apud Henricum Stephanum est vitulus et vitula, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ thn\ porei/an</foreign> ab itinere, ita ut sit <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mi/kra bou=s2</foreign>, ut Suidae verbis utar, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">h( arcame/nh nun= th=s2 kata\ nomo\n porei/as2. *erina\s2</foreign> Hesychio et Varino <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nea\s2 bous2. *mogelau=os</foreign> itidem. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*h)=nin</foreign> Graeci vocant, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">thn\ eniaus1iai=an kai\ mo/non e)no\s2 bou=s2</foreign>, bovem anniculam. Reliqua bovi vel tauro magis competere dixi. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*prhn\</foreign> namque Varino et Hesychio est taurus. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ki/llic</foreign>, bos aut agnus qui alterum cornu perversum habet. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*kwro/nios</foreign> bos cui cornua sunt lunata, ut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ko/rwnos</foreign> taurus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)rsqo/kerws2</foreign> iisdem. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*pw\s2</foreign> apud Tzetzen taurorum Scythicorum genus est. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*pe/llhs2</foreign> vocatur bos coloris nigri. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">knw/dala</foreign> quoque Aeschylus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> boves vocat. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> singularia duntaxat adscribam. Notissimum namque animal est; de cornuum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Differentiis post agemus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilum</hi> itaque hoc animal gerit, quiquotannis, teste Aristotele decidit, tenuiorem et densiorem <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> suum: in dorso tamen et cervice densior est, et peculiari nomine <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ko/lloy</foreign> appellatur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex ipso <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)nabrattome/nou</foreign>, id est, fervefacto, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">h( ko/lla</foreign>, seu gluten fiat, seu ut Varinus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex eo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ko/llab???i</foreign>, id est, claviculi, quibus remittuntur et intruduntur in cithara fides, parentur. Quae in collo conspicitur reduplicatio, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mu/klos</foreign> appellatur, utidem ait. <hi rend="italic" TEIform="hi">Labiorum</hi> prominentiam habet crassam: crassam item et obtusam supernam maxillam, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> breves herbas decerpere non potest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Frontem</hi> imagine U figurari Caelius notavit: Democritus et Aelianus exsectos latiorem tauris habere observarunt. Inter utrumque cornu maxima ossium est durities, iniuriis <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> resistens et fractu contumax. <hi rend="italic" TEIform="hi">Linguam</hi> avulsam per totam diem palpitare, Cardanus scripsit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pelles</hi> illae quae ex gutture dependent, palear seu palearia dicuntur. Varino forte <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lwga/lion</foreign>, nam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tw=n bo/wn u(po\ to\n tra/xhlon xa/las1ma</foreign>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> explicat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> sunt continui, et bis mutantur. Mutant autem bimi, ut ait Plinius. Superiori dentium ordine carent: id est, primoribus quatuor, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg>, ut diximus, ruminant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Penis</hi> tentigo tanta, ut si initurus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> loco aberret, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 45.</note> vaccam vulneret. Vaccae <hi rend="italic" TEIform="hi">Mammas</hi> habent inter femora, binas, ut habet Aristoteles; quatuor, ut Plinius, singulis papillis, quas habet quatuor, teste etiam Aristotele, mammam, ut apparet, tribuens. <hi rend="italic" TEIform="hi">Podicem</hi> hiare innuit Horatius. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudae</hi> tenor longus est, pili breves. Plinius caulem vocat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caro</hi> sicca est et attabilaria. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nervi</hi> duri et robusti; tauris tamen duriores. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi>, fibris refertus, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> omnium <reg orig="celerrimè" TEIform="reg">celerrime</reg> coit et durescit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Articulum femoris</hi>, laxum magis bos habet quam alia animalia: ob id magis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> alia pedem trahit, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> cum macilentus est et senex. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lapillum</hi> feruntur in capite gestare, eumque si necem exspectent, expuere. Augustinus in iecore quoque et renibus habere scribit. In corde <hi rend="italic" TEIform="hi">Os</hi> gerere, Plinius auctor est, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 2. c. 15.</note> ex Aristotele sine dubio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lienis</hi> figura oblonga est; ipse nigrior <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in sue praesertim ubi consenuerunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi>, humanis, teste Plinio, similes, velut <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> multis renibus compositi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Tali</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cameli talis differunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> maiores sunt. In secundo iuvencarum ventre, nigricantem pilae rotunditate tophum reperire, nullo pondere, Plinius auctor est. Aldrovandus duas in musaeo habuit; unam colore russo, alteram atro, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ille ex ruffi coloris bove, haec ex nigro esset eruta; cum sit earum ortus ex pilis, quos in ipsa ruminatione lambendo, ut fit nonnumquam, exteriores corporis partes deglutiendo colligunt,
<pb id="s060" n="45" TEIform="pb"/>
admistaque pituita paulatim in ovalem figuram <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> cogunt. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Loco</hi> non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> multis agamus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibum</hi> si spectes, omnivori quidem sunt boves: <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> tamen gramine Cytiso, ervo, <reg orig="medicâ" TEIform="reg">medica</reg> <reg orig="herbâ" TEIform="reg">herba</reg>, loto, carice, salice, quercu, <reg orig="oleâ" TEIform="reg">olea</reg>, arundine, alvo nigra, vite, hordeo, olyra, arinca, milio, panico, cicera, lupino, glandibus, nucleis dactylorum, olearum, et visco, delectantur. De gramine omnibus notum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 18. c. 22.</note> est, cui hieme faenum succedit. In Narbonenli provincia in fonte Orge, quoddam nascitur in tantum bobus expeditum, ut id mersis totis capitibus quaerant. Idem in Ligeri amne, quae per velaunios fluit faciunt, et in Sebusianorum piscinis. In eorundem quoque lacunis, stagnis, et pigris aquis, gramen nascitur longissimis foliis, subrubris, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dalechamp ad l. c.</note> innatantibus aquae, quorum etiam tam avidi sunt boves, ut dum ea persequuntur, ad ventrem usque se immergant, et toto capite sub aquam deiecto ea depascantur: quo pabulo <reg orig="eximiè" TEIform="reg">eximie</reg> saginantur; vaccae autem plus lactis, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> quae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 13. c. 14.</note> in vicinia praebent. Ex cytiso copiosum et dulce lac provenit: sed dum floret incommodus est, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> tantisper urat et exstinguat. Ervum commendatur, sed non mense Martio satum, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cerebrosos reddat. Plinius non solum mense Maio satum, noxium bobus dici asserit: sed et autumno gravedinosum. Madefactum, pluribus diebus mitescere. Ideo Democritus tale, ne boves fiant debiles, singulis mensibus in potu exhibet. Singulis boum iugis, quini modii sufficiunt. Ex medica omne emaciatum iumentum pinguefit, aegrotantique pecori remedio est, ut Theophrastus prodidit. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> silvestris in plaerisque Hispaniae locis, praesertim Valentino, diligenter, teste Dalechampio, seritur. Parcius tamen dandum, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> Aristoteles, lactis copiam extin vere, quod universum pabulum ???nguinem, adipem et carnes, faceilat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lotus</hi> alimentum plurimum optimumque praebet, quia subdulcis est, et semel sata herba restibili, per aliquot <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 5. c. 6.</note> annos fecunditate germinat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ulmi</hi> Attiniae inprimis frondes apud romanos olim in pretio. Si <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> <reg orig="assiduê" TEIform="reg">assidue</reg> pecus alueris, et postea generis alterius frondem dare institueris, fastidium <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Virgil. Georg. 3. Lucret. l. 2.</note> bobus afferet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Salicsi</hi> fit apud Virgilium mentio; nec Lucretius eius oblitus est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ficulnea</hi> folia bubus <reg orig="probè" TEIform="reg">probe</reg> dari posse, si sit eorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 6. c. 3.</note> copia, scribit Columella. Idem quernam ceu meliorem et oleagineam praefert, sed eius generis quae spinas non habet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Alni</hi> nigrae folia lactis copiam generant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hordeum</hi>, et reliqua ex frumentis de paleis intellige. <hi rend="italic" TEIform="hi">Milium</hi> tamen in Italia boum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Colum. R. R. l. 2. c. 11.</note> pabulum seri, Porta scribit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cicera</hi> ervi loco fresa datur in Hispania Baetica, quae cum suspensa mola divisa est, paulum <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> maceratur, dum lentescat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lupini</hi> modii singuli bovem unum satiare validumque praestare, apud Plinium legimus. Maceratus in aqua fluviatili et marina triduo, dulcescit, et ita siccatus ad usum reconditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Glandes</hi> Cato post sementem colligi praecipit, et in aquam conici, ut inde semodius patrata sementi, verno modius bobus singulis detur. De iisdem Plinius. Bobus glandem circa brumam aspergi convenit, in singula iuga modios 24. Largior valetudinem infestat: et quocumque tempore detur, si minus triginta diebus continuis data sit, narrant <reg orig="vernâ" TEIform="reg">verna</reg> scabie paenitere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nucleos dactylorum</hi> in aqua maceratos apud Babylonios bobus ovibusque in pabulum exhiberi, Strabo auctor est: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Theophr. l. 2. de caus. plant. c. 23.</note> visco ali, indeque pinguescere, Theophrastus. Aluntur et <hi rend="italic" TEIform="hi">pisce</hi>, apud Paeonas qui Prasiadem paludem accolunt. Nec <hi rend="italic" TEIform="hi">cicuta</hi> abstinent, seu viridi, seu arida: nec <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> ranunculis laeduntur. De <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Potus.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Potu</hi>, non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> multa dicam. <reg orig="Aquâ" TEIform="reg">Aqua</reg> <reg orig="eâque" TEIform="reg">eaque</reg> <reg orig="clarâ" TEIform="reg">clara</reg> delectantur. Vegetius tamen nec sordida quidem laedi testatur. De ratione cibandi consule Aldrovandum, et agriculture scirptores. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Aetas</hi>. Aristot. H. A. l. 6. c. 21.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">aetate</hi> ita breviter Plinius. Vita feminis XV. annis longissima,
<pb id="s061" n="46" TEIform="pb"/>
maribus XX, robur in quimatu. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Crescent. l. 9. c. 64.</note> Cognoscitur, inquit, Crescentiensis, quando mutant dentes. Mutant enim anteriores anno evoluto, et decem vel octo mensibus: deinde post sex menses paulatim amittunt proximos, donec intra triennium omnes mutaverint. Quo quidem tempore <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> habiti sunt, et in vigore ad decem usque vel quin decem annos perseverant. In statu dentes habent pulchros, longos, et aequales: qui per senectutem eis imminuuntur, nigrescunt, et corroduntur. Gesnerus ait, Helvetios ex circulis quibusdam qui circa vaccarum cornua nascuntur <reg orig="supernè" TEIform="reg">superne</reg> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg>, de aetate iudicare: illos autem in quimatu <reg orig="fermè" TEIform="reg">ferme</reg> ternos esse; postea plures. Esse etiam, qui quoties feta fuerit, toties singulos adnasci <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio.</hi></note> circulos putent. Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Generationem, libido, coitus</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">partus</hi> occurrunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Illam</hi> si spectes, coitus tantum tempore cum feminis pascuntur: bis de die annosiores, saepius iuniores et quidem eandem ineunt: et tanto motu genitalem nervum admovent, utsemen <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 5. c. 2.</note> sine motu emittant. Exsectum vaccam implevisse Aristoteles tradit: Columellae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iudicio, unus mas quindecim vaccis <reg orig="abundè" TEIform="reg">abunde</reg> sufficit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R. l. 2. c. 5.</note> Varro tamen multo plures tribuit, inquiens, habere se tauros totidem, quot Atticus, ad matrices septuaginta, duos, unum anniculum, alterum bimum. A gravidis abstinet, et sponte, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> conceptu, divortio quasi facto secubat, ac ut in Epiro <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> videre est, trium plaerumque mensium spatio non apparet, sed seorsim <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vaccarum consortio convictuque pascitur. Haud minus famosa vaccarum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 18.</note> salacitas. Testatur Aristoreles, libidine <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> accendi, ut bubulci eas tenere et capere nequeant, indiciumque suae libidinis indicare, genitalis speciem prominentiorem. Crebrius mingere, more equarum: Tauros etiam supervenire, et sequi <reg orig="sedulò" TEIform="reg">sedulo</reg>, et assistere. Turgere ad coitum plus minores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> maiores. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 10. c. 27</note> Mugitum dum prurit edere, Aelianus prodidit, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> triginta etiam stadiis dissitam. Libidinem augent, salsa boviscaro iuglandis magnitudine ori indita: Orobanche comesta, et alia, quae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 6. c. 24.</note> Columella praecipit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coitus</hi> laboriosior est <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> equis, tuncque potissimum tempus, cum femina <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mensibus purgatur, quae sua sponte marem patitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Concepisse</hi> cognoscitur, si Aristoteli credimus, cum menses cessarunt, spatio temporis trimestri, bimestri, quadrimestri, semestri. Ferunt ventrem menses decem: decimo pariunt, teste Varrone: quicquid antea genitum est, vitale esse Plinius negat; suntque auctores, qui ipso complente mensem decimum mense parere aiunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">(Membrana lateri interna etc. n 8. Membrana fetum continens. n. 7.)</note> Vituli in utero situs icone exprimitur: ut et secundina uteri interna qua fetus contineri solet, cum suis cotyledonibus, externaque ost enditur. Quamvis autem singulos pariant, raroque binos: aetate tamen Prolomaei iunioris, vacca quaedam, teste Diogeniano, eodem partu sex edidit vitulos: miraque est harum animantium in Hispaniola fecunditas. Plaerumque binos pariunt, undecimo mense taurum admittunt. Etiamsi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> geminos ferant, negant tamen boves gravidas, <reg orig="praeterquàm" TEIform="reg">praeterquam</reg> dextro vulvae sinu ferre. Marem an feminam conceperit, ex desultu post congressum hariolantur. Si namque dextra parte desiluit, marem seminasse dicunt, si laeva, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia.</hi></note> feminam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Amicitiam</hi> colunt cum apibus, inimicitias, cum crabronibus, tabanis, muscis, ricinis, ursis, sue, corvo, plantarum aliquot, et coloribus quibusdam gerunt. De apibus innuit Plinius dum scribit, circumliniri alveos apum fimo bubulo utilissimum. Cognatum hoc iis innascentes bestiolas necat, araneos, papiliones, teredines, apesque ipsas excitat: et alibi: In totum reparari ventribus bubulis, recentibus cum fimo obrutis: Virgilius iuvencorum corpore exanimato, sicut equorum vespas, papiliones, teredines: apesque ipsas excitat. Crabronum aculeo icti, ceu im~anissimo quodam dolore affecti, ad cursum incitantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Caelius Rhodig. Antiq. lect. l. 23. c. 30.</note> Muscae <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> eos vexant, ut in Leucade panegyri muscis bovem immolare, consuetudo fuerit, quae
<pb id="s062" n="47" TEIform="pb"/>
illius distentae cruore confestim evanescere credebantur. A ricino divexati minus pinguescunt, et ad labores sunt lentiores. Ursi tauros ex ore cornibusque eorum pedibus omnibus suspensi, pondere fatigant. Nec alteri animalium in maleficio stultitia sollertior. Suis fimus bobus noxius est. Corvi ad volantes oculos eorum lacerant. Sevo, suumne an aliud ignoro, si lingua tauri perungatur, morituros citius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> comesturos, nisi sale et aceto abstergatur, quidam venditant. Quantum ad plantas, si nares tauri oleo rosaceo illinantur, vertiginosus evadit. Laser naribus inditum eundem inflammat. Nigro helleboro necantur. Chamaeleontis succo iuvencas necari anginae modo, Plinius scribit. Caprificus carnes teneras reddit. Folia fraxim iumentis mortifera, ceteris ruminantium innocua, si Plinium sequimur; quod de taxo verum est. Circa Scitharum et Medorum dictam Thraciae regionem, locum esse aiunt, viginti <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> stadiorum spatio, qui hordeum producit, quo homines quidem vescuntur, equi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et boves, ceteraque animalia abstinent. Tragus quandam herbam inter vitia frugum describit, cuius folia ab initio plane milium referunt, longis, asperis aristis, armatam, quae lapparum instar vestibus haereant, in arvis milio et hordeo consitis frequentem, bubus <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> noxiam, ab iisque evitari. Aconiti caerulei species <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> bubus, teste Gesnero, non attingitur. De bona herba, Caltha Alpina, Personata, vide Gesnerum et Tragum. Personata, <reg orig="Germanicè" TEIform="reg">Germanice</reg> <foreign lang="GE" TEIform="foreign">blakken</foreign>, cum rore madida <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> bobus depascitur, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> eos inflat, ut aliquando rumpantur, nisi cursu agitati, incalescant, et per alvum reiciant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Seneca de Ita.</note> Ex coloribus, rubro et qui ad illum accedunt, irritantur. Admirandum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> est, boves deinde non araturos, qui aliquem ad supplicium devexerint: vel si arent, terram non esse laturam fructum. Geoponici <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> tradunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> oporteat observare seminantem, ne semina boum cornibus incidant: haec enim <foreign lang="GR" TEIform="foreign">keras1bo/la</foreign> intractabilia, nominari, et sterilia esse. Plinius ait, in incendiis si simi aliquid egeratur <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> stabulis, facilius extrahi, nec recurrere boves ovesque ferri, quod quis etiam non miretur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Motu et Voce</hi> paucula sufficient. Ille lentus est, ne dicam, piger. Unde bove leporem venari <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox.</hi></note> dicimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> pro aetate et sexu variat. Vitulis graviorem esse <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> adultis, bubus feminis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> maribus Aristoteles et Plinius asserunt; e contrario mutari, si castrentur. <reg orig="Propriè" TEIform="reg">Proprie</reg> autem horum animantium est boare, et ut Varro bovare, ut Pacuvius boire. Vulgaris autem boum vox <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mu/kima, mu/khs1is2</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mukhdmo\s2</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibis.</hi></note> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ tou= muka=sqai</foreign> dicitur. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibis</hi> nobis boves multa praebent, carnes nempe, cerebrum, linguam, cor, iecur, lienem, renes, omasum, intestina, pedes et medullam, praeterque ista, lac, ex quo caseus et butyrum paratur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnis</hi> praecipuus usus est: et quamvis Aegyptii <reg orig="vaccinâ" TEIform="reg">vaccina</reg> abstinerent, <reg orig="taurinâ" TEIform="reg">taurina</reg> vescerentur: Romani tamen, ne amplius taurina caro venderetur prohibuerunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex eius esu, pestilentia in gravidos mulieres regnante Tarquinio Superbo incidisset. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. Dipnos. l. 1.</note> Apposita est apud Homerum Heroibus, quod et Athenaeus notavit. Lysandro in Ioniam proficiscenti, bos et placenta dono missa sunt. In regno Senega non <reg orig="aliâ" TEIform="reg">alia</reg> carne incolae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 7. c. 36.</note> vescuntur. Prometheus, teste Plinio, primus bovem occidit. Veteres in conviviis lautis integros assos apposuisse Aristophanes testatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 1. c. 60.</note> Turcae quoque in Asia minore seu Natolia, cum puer aliquis, cuius parentes in re mediocriter lauta sunt, circumciditur, integrum bovem, immisso in eius alvum integro vervece, qui gallinam, cui ovum insertum sit, etiam in alvo contineat, crassa sude infigere solent, et luculento igne assare, qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pueri sanguine iunctis absumatur. Qualitatem bubulae si spectes Celsus ex domesticis plurimi alimenti et stomacho <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hippocr. de rat. vict. l. 2.</note> aptissimi dicit, interque ea quae <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> corrumpuntur. Hippocrates vali
<pb id="s063" n="48" TEIform="pb"/>
dam esse testatur, sistereque, sed difficulter concoqui. Galeno <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> quidem est humida pituitosa ac lenta, nocet tamen admodum ob duritiem et in alterando difficultatem: et quam vis alimentum corpori suggerat, non mediocre, neque dissipatu facile: sanguinem tamen generat crassiorem. Quod si quis temperamento naturali melancholicus magis fuerit, affectu aliquo melancholico prehendetur, si largius <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> vescatur. Lien etiam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> tali succo quibusdam intumuit, quam mox cachexia subsecuta est. Peioris <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> boves sunt succi vere primo et medio dum teneriores herbas pascuntur, et graciles: melioris, cum herbae densescunt, et ad semen producendum festinant. Sale condita, et fumo indurata, Belgae, Scoti, Angli, et alii Septentrionales vescuntur. Medio potissimum Octobri et Novembri sale maceratur: ubi suspensa est, accensis, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam, iuniperi ramis mox exstinctis, suffitur. Nonnulli carnis colorem commendari putant, et rubescere magis, si aridis urticae fascibus suffiatur. Parcius <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et ista attingenda est: quippe parum aut nihil alit, vivitque <reg orig="diutissimè" TEIform="reg">diutissime</reg> in stomacho, ac <reg orig="difficillimè" TEIform="reg">difficillime</reg> perficitur, confecta, pessimum sucum praebet. Censetur mediae aetatis, et quae laboribus fracta non est, utilior: vetulorum tamen saginae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruier. l. 13. c. 8.</note> promptior, viditque Bruierinus, quos Averni miserant, tam insigni obesitate graves, ut nonnisi plaustro impositos, qui emerant, <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> transferre possent. Morbosos mactare, lege, praecipuis in urbibus cautum est: deprehensi, mulcta gravi mulctantur. Scilicet, vitiata caro vitiatos humores spiritusque generat, ipsa etiam per se sat gravis. Vitulina, tamquam temperata, optimi succi, grata gustui, facilis concoctionis et bonum generans sanguinem, ab omnibus laudatur, et multi <reg orig="haedinâ" TEIform="reg">haedina</reg> laudabiliorem sentiunt. Sed Crescentiensis, quindecem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu diebus elapsis, occidendos esse monet: alii vix ante trigesimum aetatis diem matribus eripiunt: in multis Galliae tractibus, teste Bruierino, mensem unum, aliquando eo minus natos, nonnumquam sesquimensem, laniis traduntur. Romae saepe integro anno lactare permittuntur, et ab herbis et alio pabulo depellunt, Cupediaeque exinde lautissimae, et Francisco I. Galliarum Regi in usu. Donatus Antonius Ferrus illorum carnes <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> laudat, qui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu tribus aut quatuor mensibus remoti sunt, atque annum unum non diu transiere. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">iuvencos</hi>, commodiores quidem sunt adultioribus, sed inferiores vitulinis. Lugdunensibus anniculae, semestres, bimae aut trimae iuvencae placent. Bruierinus quae venerem expertae non sunt, laudabiliores existimat. De <hi rend="italic" TEIform="hi">partibus</hi> iam videbimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vituli caput</hi> elixari, et calidum edi, notum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> capiti exemptum seorsim <reg orig="modicè" TEIform="reg">modice</reg> in aqua coctum, mox tunicis liberatum, in vino coquitur, et aromatibus aspergitur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Maxilla</hi>, Cratinus teste Athenaeo, ubi de foro cupediarum agit, mentionem facit in Plutis. Ob bovinam maxillam pugnans. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lingua</hi> in Germania et Belgio in pretio habetur. Sacris non erat olim adhibita, quod sacerdotes sub specie religionis eam sibi reservarent. Quidam condimentis farctam in veru assant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ubera</hi>, elixari solent, et mox <reg orig="additâ" TEIform="reg">addita</reg> pinguedine, aut buturo, frigi in sartagine, aromatibusque aspersa inferri, <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventres</hi> inter cibos olim ab antiquis celebratos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Omasum</hi> inter gulae cupedias olim, saltem apud Romanos, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 45.</note> ex his Plinii verbis innotescit: Hoc animal tantae apud priores curae, ut sit inter exempla damnatus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> populo Romano, qui concubino procaci rure omasum se edisse negante, occiderat bovem, actusque inexilium tamquam colono suo interempto. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lactes</hi> magnatum mensas cohonestant, et ab antiquis celebrantur. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*tw=n xordw=n</foreign> enim, ut Dalechampius exponit lactium, ut Natalis Comes intestinorum, meminit Epicharmus. Sed et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)krokw/lia</foreign> iisdem in usu. Nec <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> reiciuntur. Diogenes Cynicus <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> crudum devorasset, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medicina.</hi></note> mortuus est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medicina</hi>
<pb id="s064" n="49" TEIform="pb"/>
<reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> spectat, <hi rend="italic" TEIform="hi">Caro</hi> bubula tumorem sanat; et calida imposita panos et apostemata discutit, si Plinio fides est. Vaccinam veretro impositam ulcera eius et epiphoras <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> sanare, Marcellus Empiricus prodidit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ius carnis</hi> bubulae ventris fluxus biliosos, teste Simeone Sethi, compescit: vaccinae ulcera oris et rimas sanat; vituli, inter caeliacorum et dysentericorum auxilia recensetur. Caro vitulina, recens cum aceto cocta, madidaque alis imposita, foetorem hirci teterrimum collit: si cum aristolochia inassata <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mulieribus edatur, circa conceptum, ut mares pariant, facit. Sorbitionem ex pedibus Brudi Lusitani, apud Aldrovandum vide. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> bovis ustum potumque ventris et sanguinis profluvium prohibet, ut Haly prodidit. Ex vituli masculi et tantundem foliorum salviae minutatim pariter concisis, collectus stillatitius liquor, contra durum in transversum in imo ventre supra pudenda tumorem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hartmann. in Chymiatria.</note> prodest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Splenis</hi> bovis extractum in mensium suppressione opitulatur. Superstitiosa sunt et magica quae Plinius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H.N. l. 28. c. 13.</note> prodidit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Omasi</hi> quoque iure poto, venena expurgari putant: privatim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> aconita et cicutas. A recentibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesner in Bove.</note> adhuc et calidis vituli <hi rend="italic" TEIform="hi">extis</hi> minutatim concisis, liquor cum aequalibus partibus salviae et melissophylli extrahitur, quo membra frigida, tabida, et resoluta, perfricantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> in aceto maceratum et illitum, splendidam, teste Sexto, reddit faciem. Tauri rubri aridum tritum et aurei pondere propinatum, fastidium coitus adfert: recentiores venerem in viris excitare, affirmant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Medulla</hi>, vituli inprimis, inter emollientia censetur. Vaccinea cum farina tenui subactam, et instar excocti panis in cibo datam, <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> dysenteriam sanare Marcellus Empiricus scribit, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> si et caseus bubulus recens manducetur. Taurina siccior est, et in vino trita potataque torminosos emendat. Liquata et cum quarta parte myrrhae rubentis et olei laurini tanto mista, nervorum contracturas solvit, si ea pedes manusque <reg orig="diluculò" TEIform="reg">diluculo</reg> et vesperi inungantur. Plinius bubulam ex dextro crute priore tritam cum fuligine, pilis ac palpebrarum vitiis angulorumque occurrere ait, Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">sevum</hi>, de taurini praeparatione ita Plinius. Quae ratio adipis, eadem in his quae ruminant sevi est, aliis modis non minoris potentiae. Perficitur omne, exemptis venis, <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> <reg orig="marinâ" TEIform="reg">marina</reg> <reg orig="velsalsâ" TEIform="reg">velsalsa</reg> lotum, mox in pila tusum, aspersum <reg orig="marinâ" TEIform="reg">marina</reg>. <reg orig="Crebrò" TEIform="reg">Crebro</reg> postea coquitur, donec odor omnis aboleatur. Mox assiduo sale ad candorem reducitur. A renibus autem, omne laudatissimum est. Si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> vetus revocetur ad curam, liquefieri prius iubent, mox <reg orig="frigidâ" TEIform="reg">frigida</reg> <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> lavari saepius, dein liquefacere affuso vino <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> odoratissimo. Eodemque modo ac saepius coquunt, donec virus evanescat. Quomodo odoramentis imbui debeat, Dioscorides docuit. Suillo est <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> calidius et siccius, leonino temperatius, ad scirrhos et phlegmonas accommodum. Cum resina et creta Cimolia omnem duritiem discutit: Aesculapius cum cera imponi iubet, et <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> melius cum ad Galeni tetrapharma cum accedat. Vincit maculas in facie, cum semine cunilae, ac cinere <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> cornu cervino, si canicula exoriente comburatur: Cum arborum resinis et melle panos et similia sanat: cum adipe ursina et cera permixtum, pari pondere, parotidas miro remedio comprimit: vitiligines cum strychno et ruta, nec non verrucas, strumas, et similia emendat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vitulinus</hi> adeps ex femine sublatus, cum aquae cotylis tribus, decoctus, et sorbitionis more sumptus, caeliaco prodest. Cum sale tritus phthiriasi, et capitis ulceribus utilissimus est. Cum nitro modico permixtus, et ceroti instar testiculis impositus, tumores omnes et dolores persanare dicitur. Eundem contra venena quae exulceratione enecant, valere Plinius alicubi scripsit. De eodem ita Marcellus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sevum vituli cum adipe anserino impositum, rimas scissurasque oris <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> iungit</hi>. Rigores cervicum bubulo sevo <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> perfricantur, nam <reg orig="continuò" TEIform="reg">continuo</reg> mollescunt, et dolor omnis abscedit.
<pb id="s065" n="50" TEIform="pb"/>
Efficax est vitiis sedis. Clavos sanat cum thuris polline: lepras, furun culos, lichenes, et psoras sal emendat cum passa uva exempta eius ligno, et sevo bubulo atque origano ac fermento, vel pane. In furunculis illinitur sevum bubulum, cum sale, similiter et caprinum. Sole adusta sevo bubulo cum rosaceo <reg orig="aptissimè" TEIform="reg">aptissime</reg> curantur etc. De Felle haec habentur. Ulcera capitis, teste Marcello, <reg orig="subitò" TEIform="reg">subito</reg> sanari, si cum stercoris asinini succo, et scillae contusae pauxillo, fcl taurinum misceatur: vel cum nitro, vino, et oleo quantum satis mistum, adhibeatur. Cum terra Cimolia, et nitro, lepras furfuresque exterere, Dioscorides testis est. Phagedaenis et fistulis immitti cum succo porri aut lacte mulierum, Plinius. Idem cum lana umbilico illitum, lumbricos egerit: cum melle anginis inungitur: sedis vitia ad cicatricem perducit: occlusas haemorrhoides aperit: in lana collectum, et alvo suppositum venttem solvit: cum butyro, <reg orig="medullâ" TEIform="reg">medulla</reg> <reg orig="cervinâ" TEIform="reg">cervina</reg>, et oleo laurino perfricta genua sanat: Contra genitalium et scroti dolores, cum melle utiliter inungitur: ptaerygia digitorum <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> <reg orig="calidâ" TEIform="reg">calida</reg> dissolutum levat. Mulierum purgationes <reg orig="lanâ" TEIform="reg">lana</reg> succida appositum iuvat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Bubulum</hi>, melli admixtum, teste Rhasi, ferrum infixum vel spinam extrahit. Idem ad crassitudinem mellis subactum, et illitum, permixto alumine et myrrha, ea quae veretris serpunt, mira celeritate persanare dicitur. De eodem ita Plinius. Panos et apostemata in quacumque parte fel bubulum discutit, ut sanguis etiam et caro bovis calida imposita. Cum oleo cicino, et rosaceo aequis portionibus, aurium dolori et vitiis medetur: tinnitum eorundem, cum gossypio impositum, dispellit: Sunt qui regium morbum pelli credant fascia linea, in bubulo felle calido tincta, et corpori sub costis incincta: quod triduo facien dum aiunt, ita ut <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg> renovetur medicamentum. Hippocrates, si mulier non concepit, mensibus apparentibus, <reg orig="tertiâ" TEIform="reg">tertia</reg> aut quarta die alumen tritum unguento dilutum, <reg orig="lanâ" TEIform="reg">lana</reg> exceptum apponere, et per tres dies appositum haberi: <reg orig="Tertiâ" TEIform="reg">Tertia</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> die, fel bovis radi, et ramentum oleo dilutum, linteo exceptum apponi et tres dies appositum haberi, post cum viro concumbere, iubet. Mirum denique est, quod <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Alpin. de Medicina Aegypt. l. 3. c. 3.</note> Prospet Alpinus scribit, nonnullas mulieres in Aegypto, ut pinguescant, in balneis accipere novem diebus, fellis vaccini chirat, in aqua vaccina dissoluti. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Felle vitulino</hi> scito, id lendes cum aceto calefacto tollere: cicatrices oculorum extenuare, cum melle inprimis myrrha et croco tritum; aursculae insertum cum felle vitulino et aceto, et exuviis serpentis, maximae utilitatis esse: Cimices fugantur, si amurcae coctae mixtum cum oleo, eis insperseris. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lapis</hi> in felle bovis, <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg> annuli, philosophis Alcheron, tritus et naribus attractus, aciem oculorum promovet, et prohibet, ne quis humor descendens in oculis colligatur: comitialibus prodest, si magnitudine lentis inde capiatur cum succo betae, et hauriatur naribus. Est et <hi rend="italic" TEIform="hi">Corio</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Glutini</hi> suus in Medicina usus. Combusto illo sanantur teste Plinio, perniones, ex veteri inprimis calceam ento: cum melle phagedaenas in ulcerum genere abrodit: veteris <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> soleae crematae cinis attritus calceamentorum sanat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Glutinum</hi> ex coriis boum excoquitur, taurorumque praecipuum. Praestantissimum fit ex auribus taurorum, et genitalibus. Nec quicquam efficacius prodest ambustis. Sed adulteratur nihil <reg orig="aequè" TEIform="reg">aeque</reg>, quibusvis pellibus inveteratis, calceamentisque etiam decoctis. Rhodiacum olim fidissimum, eoque pictores et medici utebantur. Hodie praestantius, colore fere spadiceo, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> durum, et vitri instar fragile, Germanicum cognominatur, et duplo carius vulgari, quod subnigrum est, venditur. Dioscorides xylocollan, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in lignis ferruminandis eius sit usus; alii taurocollan vocant. In ventionem eius Daedalo teste Plinio debemus, quo tenaci nexu haererent simul, quae coniungi aptius non poterant. Scabiem abolet in aceto liquefactum <reg orig="additâ" TEIform="reg">addita</reg> calce,
<pb id="s066" n="51" TEIform="pb"/>
si profunda non fuerit. Aceto remissum, adiecto sulpure, leni igne decoctum, ita ut ad mellis crassitudinem perducatur, surculoque ficulneo dum coquitur agitatum, ac bis per diem impositum, impetigines agrias, id est feras, sanat. Liquefactum, et tertio die solutum, recentes plagas ferro illatas, ad cicatricem perducit. Cum aceto et melle mixtum, lendes tollit. Medetur et dentibus <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> decoctum illitumque, et mox <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> detractum; ut confestim colluantur vino, in quo decocti sunt cortices mali punici dulcis. Bibitur etiam cum tribus obolis, cum calida aqua, in vetere sanguinis excreatione. Caeliaci quoque ventris inflationi cum eadem feliciter imponitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornu</hi> mucro exustus, duorum cochlearium pondere, addito melle, in pillulis devoratus, Phthisicis prodest, si Plinio credimus. Combustum et in pulverem renuissimum redactum, duorum cochlearium pondere, cum aquae calidae cyathis tribus, et paululo aceti, splenetico ieiuno per triduum, bibendum <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> datur. Habet et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungula</hi> suum usum. Elixae et cum sinapi comestae, veneno resistunt. Ustae et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mulieribus quibus lac defecit, in iusculo, vino, vel alio liquore potae, idem restiruunt. Carbonibus impositae mures suffitu enecant, vel <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> abigunt. Scobs tali cum melle pota, lumbricos educit, cum aceto mulso splenem minuit: vino excepta, et dentibus mobilibus apposita, eos confirmat. Frivolum, non tamen omittendum, inquit Plinius, propter desideria mulierum, Talum candidi iuvenci, quadraginta diebus noctibusque, donec resolvatur in liquorem decoctum, et linteolo illitum, candorem cutisque erugationem praestarc. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coxae</hi> uruntur bibunturque, ut Rhasis scribit, ut sanguinem fluentem et menses cohibeant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Membrana</hi> <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> partu madida faciei ulcera sanat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lapis</hi> qui in capite invenitur, ex eadem aqua quam bos bibit, porus, dolorem capitis efficaiciter tollit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi>, utpote crassum et pingue, minus per alvum secedit: Plinius tamen eo <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> alvum solvi scribit: ideoque per ver purgandi causa bibi, quod tum omnibus herbis et multum pascantur, Dioscorides, addit. Venena, illa inprimis quae rosiones et ustiones adferunt, expurgat: privatim <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> contra dorycnium, colchicum, cicutam, et leporem marinum facit. Calefactum et gargarizatum tonsillarum dolores et tumores <reg orig="citò" TEIform="reg">cito</reg> sedat. Tepidum incoctum subinde sumptum exulceratum quoque stomachum sanat. Cyathi unius mensura, cum pari sevi cervini remissi dosi, et pice praecoqua, quam viscosam vocant, rubricaque Scythica, quae pissasphaltus dicitur, periclitanti phthisico <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> subvenit. Vaccae nigrae, ut Hippocrates prodit, cum sesamo trito ad quadraginta dies, ex partu sanguinem vomenti bibendum, donec <reg orig="probè" TEIform="reg">probe</reg> habeat. Idem decoctum, secundum Marcellum et Dioscoridem, exulceratos alvi fluores et tenesmum mitigat et tollit, recens mulctum, aut ad ignem decoctum, assidueque agitatum, donec ad tertias sit reductum. In dysentericis addi mellis exiguum praecipiunt, ut Plinius notavit: et si tormina sunt, cornus cervi cinerem, aut fel taurinum cumino mixtum, et cucurbitae carnes umbilico imponere. Nec hoc tantum <reg orig="Aëtii" TEIform="reg">Aetii</reg>, Galeni, et Plinii praeceptum. Nostri enim temporis Medici idem faciunt, et in eo stomoma sive ferri aciem optimam novies candefactam exstinguunt, idque calidum aegro vel per clysterem exhibent. Propinabatur olim ab Hippocrate et alii liquori immistum. Is namque, cum vulnerato intestino respiratio prodit <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg> inconspicua iuxta vulnus, et evacuantur pectora, lac et vinum pari aquae <reg orig="mensurâ" TEIform="reg">mensura</reg> <reg orig="admixtâ" TEIform="reg">admixta</reg>, dari iubet. Sed et Gesnerus testatur, aliquos adversus quartanas remedium praedicare, si ex vino et lacte confusis, liquor in balneo Mariae extractus per aliquot dies bibatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Butyrum</hi> etsi gentium duntaxat barbararum laudatissimum cibum, quique divites <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> plebe discerneret Plinius dicat; magnarum tamen et hoc apud Galenum, Dioscorrdem, et alios virtutum.
<pb id="s067" n="52" TEIform="pb"/>
Vitalis de Furno Cardinalis et medicus eximius, sic de eo scripsit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Butyrum naturaliter calidum est</hi>, et humidum, cum dominio caliditatis, viscosum, et unctuosum. Idem <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> comestum, stomachum humectat, ventrem solvit, pectus lenit; ulcera pectoris et in testinorum sanat: <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> valet, quando recens humanae complexioni proximum. Valet etiam ad leniendum pectus et pulmonem, curandumque <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> si ibi fuerit apostema; quia propria eius vis maturare, humores et superfluitates omnes pectoris dissipare et mundificare, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> si cum melle et saccharo comedatur. Butyrum repugnat venenis, membra humectat, asperitatem oculorum eius litura mollificat et emendat, apostema dissolvit et maturat; vulnera pectoris, pulmonis, intestinorum morsus mitigat, nervos contractos emollit et laxat. Contra venena interna singulare est remedium, si is qui venenum potavit, in lacte calido solutum bibat <reg orig="abundè" TEIform="reg">abunde</reg>: nam <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> pinguedine meatus obstruit, ne venenum <reg orig="subitò" TEIform="reg">subito</reg> ad cor surrepat. Recens autem est laudabile, vetustum minus etc. Tantum Cardinalis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caseus</hi> dysentericis et caeliacis prodest. Hippocrates eodem in tertia tabis specie utitur. Donatus ab Alto mari casei Siculi glan dem melle illitam, puero ascaridibus laboranti contulisse scribit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Serum</hi> calidum an frigidum sit, alibi disputabimus: certum est crassitiem humorum extenuare, abstergere, et alvum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. l. 3. de aliment. facult. c. 15.</note> subducere. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> veteres ad alvi subductionem <reg orig="frequentissimè" TEIform="reg">frequentissime</reg> usi sunt, in iis inprimis, quos sine acrimonia purgare volebant, quales sunt, <reg orig="atrâ" TEIform="reg">atra</reg> bile laborantes, comitiales, leprae, elephantiases, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dioscor. M. M. l. 2. c. 26.</note> et toto corpore papularum eruptiones. Ante omnia orthopnoicis prodesse, cum nasturtio, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 38.</note> apud Plinium habemus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urina</hi> bovis castrati, succino usto et in ea exstincto castigata, impotentiam tollit. Hippocrates <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> uterum muliebrem purgat, ut conceptus sequatur. Tauri urina lepras ac furfures tollit: capitis manantia ulcera sanat: et aurium dolores cum myrrha instillata, lenit. Denique, si maior sit gravitas aurium, ut Plinius inquit, urina capri vel tauri, vel fullonia (id est humana) vetus calefacta prodest, vapore per lagenae collum subeunte: admiscent et aceti tertiam partem, et aliquid urinae vituli, qui nondum herbam degustaverit. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguine bubulo</hi> scribitur, cum aceto et <reg orig="modicè" TEIform="reg">modice</reg> sumptum, contra sanguinis reiectionem facere: canum rabiem recentem sanare; et abscessus, si cum sevo ad ignem emplastrum fiat concoquere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Taurinus</hi>, teste Dioscoride, duritias, cum polenta illitus mollit: apostemata, in quacumque parte, aridus discutit: serpentes necat: et illitus maculas omnes de facie tollit: Pestiferum potu esse, quod <reg orig="celerrimè" TEIform="reg">celerrime</reg> <reg orig="coëat" TEIform="reg">coeat</reg> ac durescat, Midas Phrygiae Rex, Psammenitus Aegyptiorum, Themistocles et alii, qui hausto <reg orig="periêre" TEIform="reg">periere</reg>, exemplo esse possunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 20. c. 13. et l. 29. c. 13.</note> Excipitur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Plinio Aegyra, urbs sine dubio Achaiae, ab Homero Hyperesia dicta. Ibi enim sacerdos Terrae, vaticinatura, sanguinem tauri bibit, priusquam descendat in specus. Symptomata, quae ab illius haustu afficiunt, sunt, spirandi difficultas et strangulatus, faucium tonsillarumque praeclusio, linguae rubor, dentium infectio, et alia. Occurrere ei solent, amarantho, brassica, Caprifico, Calamintho, lasere, nitro, pipere, petroleo, soncho nigro, rubo, et thymo, De <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimo</hi> non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> multa adiciam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Taurinus</hi>, tumores et duritias solvit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Bubulus</hi> et ad chiradas et ad tumores omnes scirrhosos, ex aceto in cataplasmatis formam compositus, imponebatur. Cum melanthio carbonibus impositus, si naribus hauriatur, hemicraniae medetur. Ad coli dolorem recens, expressum, et cum vino dilutum, vehementer laudatur. Ex eodem tuso et cribrato, sterilium purgatorium paratur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vitulini</hi> vires non multum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> bubulo discedunt. Marcellus statim subveniri scribit, si recens articulis laborantibus illinatur. Praebent <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et <hi rend="italic" TEIform="hi">ad alia</hi>, quae dam partes <hi rend="italic" TEIform="hi">usum</hi>; ne de agricultura, frumentorum excussione, <reg orig="vecturâ" TEIform="reg">vectura</reg>, gestatione, bello, vel spectaculis quicquam
<pb id="s068" n="53" TEIform="pb"/>
dicam. Ex cornibus, praeter pocula, Gutti, Cucurbitulae, Lucernae, litui, buccinae, et arcus fiebant: ex corio, scuta, loricae, galeae, parmae, tentoria, navigia, scalae, balthea, nu~mi, bursae, utres, folles, scuticae, calcei et cetera formantur. Esitata Pyraeaei in Graecia, Rupellae in Gallia obsidiones testantur. Ex extremitatibus gluten fit. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">nervis</hi>, flagella fiunt fractu contumacissima, et <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> flexibilia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentibus</hi> politur <reg orig="chartâ" TEIform="reg">charta</reg>. Cleanthes philosophus, <hi rend="italic" TEIform="hi">ossibus</hi> bubulis et testes fictilibus perscribebat, quae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Zenone audiverat, cum pecunia non suppeteret ad chartas emendas. Ex iisdem pulvis contra catar???hum et podagram paratur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> malthis faciendis, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> caererorum arimalium crassior sit, et <reg orig="citò" TEIform="reg">cito</reg> <reg orig="coëat" TEIform="reg">coeat</reg>, dureturque, perquam accommodus est. Vituli <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> cum carnibus <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> concisis in vase fictili per decem dies detentus, inescationis piscium aptissima materia. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">Sevo</hi> laudatissimae candelae, iuvencae inprimis et circa trimatum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Felle</hi> bubulo semina macerari Apuleius iubet, antequam spargantur, adversus mures agrestes. Nec accedent ad arborem formicae, si radici, vaccinum illinatur. Eodem et <reg orig="amurcâ" TEIform="reg">amurca</reg> Lycium adulteratur: et aureus ducitur color. Setis bubulis veteres ad scopas vestiarias, veteres utebantur: et pictores suos exinde habebant penicillos. Troglodytae senio confecti, Diodoro reste, gutture bovis cauda adstricto finiebant vitam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimo</hi> Chinenses pisces alunt, ut pingues evadant. In hoc vaccarum fimo casae adversus pulices inunguntur, ut Linschotanus prodidit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungulis</hi> bestiolae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vitibus arcentur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae.</hi></note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi> boum plurimae dantur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> magnitudine, cornium varietate, variarum partium <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> naturali constitutione deflexu, loco, et aliis. Aden insulae, quae <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Madoce et Ocellis veteribus, vaccae, camelum magnitudine aequant, nivis instar candidae, sine cornibus, auribus proceris, ac pendulis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Alvarez. de Aethiop. c. 119.</note> si Francisco Alvarezio credimus. Aegyptios boves Graecismaiores Aristoreles pronuntiavit. Aethiopici in Prete Gani regnis tantorum cornuum ut ex iis vasa quae quinque sexve metretas singula capiunt, formentur. Africanae sunt tam parvae vaccae, ut vitulorum nostratium magnitudinem vix aequent: sed multi roboris et laboris patientissimae. Idem de Alpinis seu potius Altinis (Altinum urbs olim in littore Venetiae florentissima iuxta Aquileiam) Plinius reliquit. An lici boves cornibus et miro carnium sapore superbiunt. Americani in partibus septentrionalibus, carent palearibus et gibbosi conspiciuntur. In Dariena, teste Lopezio, ungulis sunt <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> bifidis, mulis non absimiles, magnis auribus, promuscide elephantis, colore cinereo, carne <reg orig="delicatâ" TEIform="reg">delicata</reg>. Ex Hispania in Hispaniolam devectae vaccae, in tantam fecunditatem excrevere, ut una vacca proletaria, in viginti sex annis, octingentos fetus ediderit, dum ex filiis filii rursum procreantur. Aoniorum boum variis coloribus distinctorum perpetuae indivisaeque sunt ungulae, et unum ex ore egrediens cornu, quod Aelianus prodidit. In Arabia vidit Vartomannus Sultano donatas vaccas, quibus erant cornua cervinis similia, colore nigro: quibus dam et unicornu in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 2. c. 1.</note> fronte. Apud Arachatas, boves sunt silvestres, teste Aristotele, colore atro, rictu leviter adunco, cornua resimatiora gerentes. Armeniis duplex cornu, fic erratis flexionibus si Aeliano fides, ta~quam hedera retorqueretur, et si mucrone petitur, ob corneam duritiem, ferrum retunditur. In Bengala provincia, M. Paulo Veneto auctore, crassitudine elephantos aequant. In Hollandia vere, plaeraeque quae maculosae, plutimum lactis habent. Aliquibus partibus diebus aestivis, quatuor et quadraginta lactis haeminas singulae in mulctralia refundunt. In Nosocomio Amstelodamensi, quod Leprosorum domus dicitur, viginti duae tenentur vaccae, ex quibus aureos circiter quingentos in lacte et caseis, praeter quod in usum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pontanus Amstelod. l. 2. c. 23.</note> quottidianum cedit, quotannis confici, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fide dignisse audivisse Pontanus prodit. Non est ergo mirum,
<pb id="s069" n="54" TEIform="pb"/>
ex caseo et butyro ibidem, quae in extera loca exportantur, in singulas annos ducenties sestertium, id est, decies centena Caroleorum milia cogi, quod apud Hadrianum Iunium legimus. In Scotia boves sunt silvestres colore candidissimo, iuba densa ac demissa, truculenti et feri, adeoque ab humano genere abhorrentes, ut ab iis quae homines vel manib. contrectarint, vel halitu perflaverint, per multos dies abstineant, dolo capti, moriantur. Carnes cartilaginosas habent. In agro Camanduano, (verba <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exercit, 206. 6</note> sunt Scaligeri), boves aiunt esse maximos, brevibus tamen cornibus et hebetibus. Nulla macula candor vitiatur. Cameli gibbus eis et robur par. Onera suscepturi, camelorum more ad agasonis iussum genua flectunt. Haud scio, an eosdem intelligat <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 45.</note> Plinius dum scribit: Carici boves, in parte Asiae foedi visu, tubere super armos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervicibus eminente, luxatis cornibus; excellentes in opere narrantur: ceteri nigri coloris candidive, ad laborem damnantur. Cyprii boves stercore humano pascuntur. In urbe Diu, citante Maiolo, boves sunt exigui, praegrandibus et rectis cornibus, sed praeter oneris ferendi industriam, et sub freno currere et equitare dociles, equorum gradariorum more. Epiroticae vaccae, scribente Aristotele, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 3. c. 21.</note> amphoras singulas singulae implent lacte. Eri itur qui mulget, aut paululum se inclinat: quoniam sedendo ubera contingere nequit. De bobus ibidem, quos incolae Pyrrhicos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plinius. H. N. l. 8. c. 45</note> vocant, ita Plinius: In nostro orbe Epiroticis laus magna, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Pyrrhi, (ut ferunt) iam inde regis cura. Id consecutus est, non ante quadrimatum ad partus vocando. Praegrandes itaque fuere: et hodieque reliquiae stirpium durant. At nunc anniculae ad fecunditatem poscuntur: tolerantius tamen <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. N. l. 12. c. 36.</note> bimae. In Eubaea boves <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> omnes albos Odoardus Barbosa affirmat; quam et argyroboaeon Eubaeam <reg orig="Poët" TEIform="reg">Poet</reg> dixere. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Galata</hi> Africae monte boves Italicis octimestribus vix pares, cum senuerint, Leonius testatur. In regione <hi rend="italic" TEIform="hi">Garamantum</hi> aut vicina quadam, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Herodot. l. 4.</note> <reg orig="praeposterè" TEIform="reg">praepostere</reg> pascuntur, si Herodoto fides. Nam si reiecta (vel potius recta) ad pastum ora dirigant, officiunt prona in humum cornua et obnixa. <hi rend="italic" TEIform="hi">Helvetii</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> teneritudine carnis, cum alibi, tum <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> iuxta Zofingam oppidum agri Bernensis commendantur. In <hi rend="italic" TEIform="hi">India</hi> sunt unicornes et tricornes, solidis ungulis, nec bifidis. Iisdem Plinius altitudinem camelorum tradi ait, cornua in latitudinem quaternorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 3. c. 34.</note> pedum. Allatum ab inde Ptolomaeo II. cornu, quod tres amphoras capiebat. Ibidem pares equis currunt. De iis <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Plinius dumita scribit. Atrocissimos habet (scilicet <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 21.</note> India) tauros silvestres, maiores agrestibus, velocitate anteomnes, colore fulvos, oculis caeruleis, pilo in contrarium verso, rictu ad aures dehiscente, iuxta cornua mobilia, tergori duritia silicis omne respuens vulnus. Feras omnes venantur: ipsinon aliter <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> foveis capti feritate semper <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 2. c. 92.</note> intereunt. An sint illi, quorum caudas tenues admodum et tenuis pili, tantique pretii, ut singulae quatuor vel quinque ducatis aestimentur, Sangiaci et Bassae Damasci adhibent, ignoro. Legimus etiam dari in India bovem, et indigete voce Ignaragnam nuncupari, dicique habitare iuxta castrum S. Spiritus, aliisque quibusdam locis ubi frigus remissius est. Animal esse immensae molis, vescique herbis duntaxat, quae rubrisint coloris. Corporis mole nostrates boves superare, pellem habere similem elephanto, bina iuxta pectus brachia, sub quibus mammae lateant, quibus fetus suos enutrit. Capite atque ore boves nostrates referre. Carne esse suavissma, Indisque <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> <reg orig="expetitâ" TEIform="reg">expetita</reg>. Ex pinguedine liquamen parari butyro simile, quo in condien dis cibis utuntur. Ossa eius duricia ebori vix cedere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Umbri</hi> <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> circa Clitumnum amnem sunt quoque celeberrimi. Plinius scribit, eam oram gignere omnium Italiae maximos, inquibus plurimi sint albi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sabinis</hi> quoque spectati sunt: et legimus apud Livium, bovem olim in Sabinis cuidam patrifamilias miranda magnitudine
<pb id="s070" n="55" TEIform="pb"/>
ac specie esse natum, cui monumentum miraculo fuerint Romae in vestibulo templi Dianae, fixa per multas aetates cornua. <hi rend="italic" TEIform="hi">Leutricorum</hi> boum cornua atque aures ex una stirpe cognata, atque simul contexta esse testatur Aristoreles, ut citat Aelianus. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Cathaiae</hi> provincia quadam sunt albi et nigri, equina cauda, sed pilosiore, ad pedes usque protensa: pilos habent subtilissimos in modum plumae volatilis, magno pretio, quos equites in cacumine lancearum suspendentes, egregiae nobilitatis insigne ducunt. Cornua ab occipite in spinam tanta longitudine extenduntur, ut elevato capite cornibus attingant caudam. Sunt autem grandia cornua, ut incolae amphorarum loco eis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 2. c. 51.</note> utantur. Apud <hi rend="italic" TEIform="hi">Mysios</hi> nulla boves habent cornua, teste Aeliano. Apud <hi rend="italic" TEIform="hi">Nigros</hi>, nullae vaccae ruffae, omnibus color niger vel albus, vel ex utroque mixtus. In Nomadibus qui ad Maeoticas paludes hiemant, et dies aestivos in camporum aequoribus vivunt, ex bobus pars sine cornibus nascitur, pars <reg orig="serrulâ" TEIform="reg">serrula</reg> abscinditur. Tauri Paeonii, ut scribit Pausanias, hirto sunt corpore; cum omni ex parte tum <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> pectoribus et mentis. Theopompus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> referente Mizaldo apud <hi rend="italic" TEIform="hi">Paeonas</hi> tradit boves tam magna gestare cornua, ut tribus vel quatuor vini sextariis vix adimplerentur, ex iisque reges ac proceres pocula conficere labris ebore aut argento obductis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hungaria</hi> tam eorundem abundans, ut Sigismundus Baro Herbersteinius reliquerit, per solam viam Viennensem uno anno <reg orig="plusquàm" TEIform="reg">plusquam</reg> octoginta milia boum in <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Paulus Venet. l. 1. c. 22.</note> Germaniam acta esse. Regio Comandu ab eiusdem urbe appellata in Persia, boves habet maximos et in universum candidos, cornua brevia et <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> acuta in capite gestantes, camelino gibbo dorso eorum imminente, teste Paulo Veneto. Unde tam robusti, inquit, redduntur, ut ad magna onera gestanda <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> assuefiant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 51.</note> Habentur tales et in Quivira. Tauri ibi (inquit Nierembergius) quoddam genussylvestre, fulva specie, humili corpore, incurvo dorso, frequentibus iubis, et laciniis promissis, eduli carne, salubri, nec iniucunda. Cauda vescuntur incolae, epotato cruore: pellibus proteguntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Phaenicum</hi> vaccae eius sunt magnitudinis, ut <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 16. c. 33.</note> Phoenicum libri apud Aelianum habent, ut vel procerissimi pastores <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> mulgent stent, minus proceri scabellum ascendere cogantur. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Phrygia</hi>, prodente Aristotele, boves cornua ut aures movent, quod et de Erythraeis Aelianus prodidit. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Norvegia</hi> Islandia, Gothia, Feronia, sunt quidam silvestres, nec homini nec aliis quadrupedibus parentes, quibus cornua vulgaribus minora, sub mento barba prolixa dependet. Venatores inter arbores se abscondunt: ipsi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ab iis vulnerati vel iniuriam ulciscuntur, vel se ipsos interimunt. Facir et Vaccae marinae Olaus Magnus mentionem, atque de ea sic scribit. Vacca marina monstrum est magnum, robustum, ira cundum, et iniuriosum, edens partum sibi similem, sed non supra geminum, unum tamen <reg orig="saepiùs" TEIform="reg">saepius</reg>, quem plurimum diligens, secum <reg orig="sollicitè" TEIform="reg">sollicite</reg> ducit, quocumque tandem se per mare transmittit, aut in terra gressus dirigit; decem mensibus impraegnatur. Demum hoc animal aliquando CXXX. annis, per caudae ipsius amputationem vixisse probatum est. In aquilonaribus quibusdam novi orbis provinciis, exsertos elephantum modo dentes habent, si Carterio apud Rhamusium credendum. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Caricta</hi> Scotiae provincia supra Gallovidiam boves sunt, quorum caro tenera suavisque esui est, ceterum pingue numquam concrescit, olei liquidi modo <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> semper fluens. Varro denique tradit, bovesiuxta Toronam, paucis ante partum diebus, lacte carere: reliquo tempore habere perpetuo. Ventrem ferre decem menses. De bobus Tartaricis in Ergimul, qui sunt elephantum proceritate pilo perenni, levi, ac prorsus albo aut prorsus nigro, qui in humeris more leonum praelongus est, non minus pedes tres, mira mollicie, perin de ac sericum, superius dictum. Ut et de gibbosis, quales Tartaricos Scaliger, Sytiacos,
<pb id="s071" n="56" TEIform="pb"/>
qui palearia non habent, Plinius esse ait. Et tantum de Differentiis <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 19.</note> Huc pertinet animal, quod in Congo <hi rend="italic" TEIform="hi">Empalanga</hi> vocitant, <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg> et magnitudine bovem referens, nisi quod et caput et cervicem gerat erectam cervorum more, cornua quoque habeat in capite recta et longa, nodosa in summitate, interius parum inflexa: quod quamvis etiam sit silvestre, nemini tamen est molestum; neque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> etiam est ferum, quia facili negotio aratro, si adesset incolarum aliquod ingenium, accommodari posset. Quantum ad Monstra, visus est Mediolani et Saturae vitulus biceps: visus in Thuringiae vico Sextipes, illeque gemino capite et uno podice: visus et septipes, massam carnis <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> <reg orig="laterè" TEIform="reg">latere</reg> dependentem gestans. Visus oculis, naribus et auribus humanis: biceps duplici facie: quodammodo bicorporeus: duobus tantum posterioribus pedibus et <reg orig="agninâ" TEIform="reg">agnina</reg> facie. Visus Basileae Rauracorum an. 1551. bos quinque pedibus, qualem nos olim Londini in Anglia vidimus, alibi alius cervice cornu gerens: et cruribus brevibus instar nani. Monstrum bicorporeum erectum quinque auribus, ut et Caput vituli hic etiam expressum habebis.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bobus feris</hi>.</head>
<div5 id="JoQF.02.01.02.02.01" n="1" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Uro</hi>.</head>
<p TEIform="p">BOves feri, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/grioi</foreign>, qui ab agrestibus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)grau/lois2</foreign>, in eo differunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> hi quamquam mansueti sint et ex mansuetis orti, liberi tamen solutique in montium, silvarum et agrorum pascuis relinquantur; illi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> non tam natura loci <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> <reg orig="propriâ" TEIform="reg">propria</reg> et genio <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> sint, sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Urus, Bison, Bonasus, Bubalus Africanus, Buffelus, et Bos Strepsiceros. Uri</hi> nomen Gallicum Macrobius facit, Gesnerus et Aldrovandus Germanicum potius. Ur enim vel silvestrem, vel magnum, vastum, et maximarum virium Germanis antiquis significabat. Servius tamen Graecum esse vult, et ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)rw=n</foreign>, id est, montibus deducit. Polonis saltem in Masovia et Samogitia <hi rend="italic" TEIform="hi">Tur</hi> vocatur, quem Gesnerus veterum Tarandum esse iudicat. Lithuanis <hi rend="italic" TEIform="hi">Zumbronem</hi> dici, Scaliger se invenisse tradit. An Rhezes Iphicratis sit, alibi disquiretur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hieron. l. 3. Com. in Amos. c. 3.</note> D. Hieronymus <hi rend="italic" TEIform="hi">Bubalum</hi> appellat, quod et Martialis, et imperitum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 15.</note> Romanorum vulgus, teste Plinio, faciebat. Cromerus <hi rend="italic" TEIform="hi">Bisontem</hi> appellat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist, c. 25</note> In <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> discrepant aliquantulum auctores, nisi <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> diversa eorum sint genera. Caesar et Plinius nullam villorum mentionem faciunt: Erasmus Stella, tempora villosa, et mentum barbatum, ipsis adscribit; quod et apud Albertum Magnum invenies, qui urum cum bonaso confundit. De cetero magnitudine sunt <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> infra elephantos, ut Caesar prodidit, specie et colore et figura tauri. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Albert. H. A. l. 22.</note> Albertus longitudine aliquando quindecem cubitorum facit. Magnitudinis illius hoc etiam est argumentum, quod in capite inter cornua tres homines considere possunt. Hispidum habet et villosum corium, et sub mento palearia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> densa nigra, brevia; <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculi</hi> versus exteriorem canthum rubicundi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> crassum. Facies lata. <hi rend="italic" TEIform="hi">Color</hi> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> niger, sed <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> in temporibus, mento, collo. In facie, lateribus, cturibus, cauda, ad puniceum vergit. Repetitur in silva Hercynia, Podolia, Samogitia, Mazovia, et Hungaria. Adsuescere ad homines, et mansuefieri, ne parvuli quidem excepti possunt. Excellentium est virium et velocitatis. Cornibus equum cum sessore correptum, in sublime identidem iactat; et arbores mediocri crassitudine evertit. Caro eius condita in deliciis est magnatibus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin H. N. l. c.</note> Cornibus Barbari Septentrionales potant, unasque binas capitis unius cornua implent. Aliis praefixa his pila cuspidant. Apud nos addit Plinius, in laminas secta translucent: atque etiam lumen latius inclusum fundunt, multasque ad delitias conferuntur, nunc tincta, nunc sublita,</p>
<pb id="s072" n="XVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bison Wilder Ochs Wisent.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bubalus Indicus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vacca Indica.</hi></head></figure></p>
<pb id="s073" n="XVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bisons Magnus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bison Iubatus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Locobardus Bison</hi></head></figure></p>
<pb id="s074" n="XVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bonasus Munister. Wild Ochsen geschlecht</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bubalus Africanus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Taurus.</hi></head></figure></p>
<pb id="s075" n="XIX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bonnasus alius.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Urus Iubatus. Gewohnter Awer Ochs</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Catoblepa Urus Liibicus.</hi></head></figure></p>
<pb id="s076" n="X" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Monoceros Unicornu. Einhorn.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capricornus Marinus Meer Steinbock.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Monoceros Unicornu Einhorn</hi></head></figure></p>
<pb id="s077" n="XI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Onager Aldro: Wald Esel</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Monoceros seu Unicornu Iubatus Einhorn mit <reg orig="Mähnen" TEIform="reg">Mahnen</reg></hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Monoceros seu Unicornu aliud Einhorn mit <reg orig="Mähnen" TEIform="reg">Mahnen</reg> ein andr art</hi></head></figure></p>
<pb id="s078" n="57" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">nunc quae cerostrata picturae genere dicuntur. <reg orig="Fortè" TEIform="reg">Forte</reg> et taurus ille silvestris, qui Macedoniam vastabat, ad pedem Orbeli montis Macedoniae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Philippo Rege confossus, cuius pellem et cornua <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)rguai=a</foreign> vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tes1oarakaidoka/dwra</foreign>, id est, quatuordecim palmorum, in vestibulo templi Herculis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. de Bisulcis l. 1. c. 2.</note> consecravit, urus erat. De capiendi ratione, vide Aldrovandum.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.02.02" n="2" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bisonte</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Histor. Bisulc. l. 1. c. 3</note> BIsontis vocabulum ab Germanico Visent dictum est. Oppiani codices <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bi/stwn</foreign> habent, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Bistonia <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Thraciae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. l. c.</note> silva, sed <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg>. Dion <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bi/s1s1wnes2</foreign> vocat. Plinius et ex eo Solinus, boves feris similes esse dicit, setosos, colla iubis horridos. Oppianus, iubam circa armos terribilem in <reg orig="crassâ" TEIform="reg">crassa</reg> cervice <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. l. 2. de venatione.</note> quatere ait, nec non circa maxillas aut mentum. Cornuum mucronibus esse hamatis et aduncis, non interse reflexis, sed sursum versus surgentibus, ut Gyllius vertit. Seu ut Gesnerus, non esse patula vel extensa, ut in ceteris bubus, nec <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> regione in diversum ad latera abire vel extendi, (epicarsion enim transversum est) sed <reg orig="rectà" TEIform="reg">recta</reg> surgere, ita tamen ut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(/ptia</foreign> sint, id est, dorsum versus inclinent, et circa finem hami instar tum recurva tum acuta sint, unde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ke/ntra</foreign> ab acumine vocantur. Surrio iubati sunt et villosi circa collum, et in armos barba <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mento propendente, pilis moschum redolentibus, capite brevi oculis grandioribus, et torvis, quasi ardentibus, fronte lata, cornibus plaerumque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> diductis et porrectis, ut in iis tres <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> corpulenti homines insidere, queant. In tergo exstat gibbus elatior priore, et posteriore corporis parte humiliore. Cornu Gesnerus apud aurifabrum ar ento includendum vidit, nigredine splendens, duos dodrantes longum, aduncum instar unguium in rapacium avium genere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Linguam</hi> Oppianus asperam habere ait, ut cum lingit, sanguinem eliciat. Deusu in Medicina hoc duntaxat habet Plinius. <hi rend="italic" TEIform="hi">Uros et bisontes Graeci in experimentis non habuerunt, quamquam bove fero refertis Indiae silvis: portione tamen eadem efficaciora omnia</hi> (quam ex domesticis scilicet bubus) <hi rend="italic" TEIform="hi">ex his credi par est, videlicet quoad medendi vim</hi>. Huius generis fuerint Tauri Floridae novi orbis insulae, quos <hi rend="italic" TEIform="hi">Butrones</hi> barbari <reg orig="suâ" TEIform="reg">sua</reg> <reg orig="linguâ" TEIform="reg">lingua</reg> nuncupant, prodente Ambrosio Parco. Cornua gerunt pedalia, et gibbum in dorso, Camelino similem. Pilo sunt prolixo et fulvo, cauda leonina. Numquam cicurantur. Ex pellibus fiunt tegmina, quibus barbari adversus hiemis vehementiam utuntur. Cornibus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quibus alexiteriam vim inesse sibi persuadent, adversus venena se muniunt. Huc pertinet et <hi rend="italic" TEIform="hi">Bison Scoticus</hi>. Candidissimum esse aiunt, in formam leonis iubam ferre, cetera mansuetis simillimum, verum <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ferum et indomitum, humanique consortii hostem, ut quas herbas aut frutices humana contrectatas manu senserit, plurimos deinceps fugiat: captum autem arte quadam, mox prae maestitia mori. Cum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> se peti senserit, in obvium quemcumque magno impetu irruere.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.02.03" n="3" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bonaso</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. de Bisulcis l. 1. c. 4.</note> BOnasus, Aristoteli <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bo/nas1s1os</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bo/lintos</foreign>, Paeonibus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/napos</foreign>, sive ut alii scribunt <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/nepos</foreign>, incerta origine dicitur. Augustinus Niphus ab Alberto Magno qui Bonasum et Urum confundit deceptus, vaccam Indicam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 4. c. 71. ed. Scalig.</note> recentioribus vocari scribit. Ita <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> eum Aristoteles describit. Bonasus nascitur in Paeoniae monte Meslapio, qui separat Paeoniam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Media regione. Vocant eum Paeones Monapum. Tauri est magnitudine: sed bove crassior. Neque enim longus est. Eius corium distentum capit quantum est septem convivis. Ceterum species bovis est, nisi <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> habet iubam ad summos usque armos, sicut equus, verum pilus eius mollior <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg>
<pb id="s079" n="58" TEIform="pb"/>
equinus, et demissior: color pili flavus. Longus etiam crinis ad oculos usque pertinens. Color eius inter cinereum et ruffum: non qualis equarum quas Paroas vocant: sed squalidior atque subtus lanaceus. Atriaut gilvi vehementer, nulli sunt. Vocem similem bovi habet. Cornua autem curva et adverso inter se flexu curva, atque inutilia ad pugnam: magnitudine palmi aut non <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> lo~giora: crassitudine singulis, quanta capi possit, non <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> minus semisextario. Nigredo autem pulchra et nitida cornu est. Antiae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ad oculos usque pertinent, ita ut in latus potius, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> antrorsum propendere videantur. Superioribus caret dentibus, sicut bos et alia cornigera omnia. Ciura autem hirta, et est bisulcus. Caudam habet minorem <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> pro sua magnitudine: maiorem tamen <reg orig="bubulâ" TEIform="reg">bubula</reg>. Sparpit pulverem et terram fodit, tauri niore. Corium est adversus ictum validum. Carne est suavi: <reg orig="idcircò" TEIform="reg">idcirco</reg> eum venantur. Percussus fugit: delassatus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N, l. 8. c. 15.</note> subsistit. Tuetur sese calcibus, et stercore, quod ab sese quaternis passibus (<reg orig="pessimè" TEIform="reg">pessime</reg> Plinius trium iugerum longitudine posuit) eiaculatur. Cuius usus perfacilis est. <reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> etiam comburit, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut deglabrentur canes. Perturbato <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> atque perterrefacto potest hoc efficere stercus: pacato non comburit. Ferae facies ac natura tales est. Imminente autem tempore pariendi, universi in montibus pariunt: ac priusquam sobolem edant, circum locum alvum exonerant: tamquam ponentes munimentum. Emittit haec fera largam quandam copiam excrementi huius. Huc usque Aristoteles, ex quo sine dubio, quae de hoc animali, apud Plinium, Solinum et Aelianum habentur, desumpta sunt. An cornua, vertebra, omoplata, et costa, prout eas Caimus ad Gesnerum describit, huius animalis fuerint, incertum est. Cornuum longitudo pedum duorum erat, palmorum trium et digiti semissis: in ambitu ubi capiti iungebantur, pedis unius et palmi semissis. Spatium frontis inter cornua palmorum Romanorum trium cum semisse. Vertebra erat tantae magnitudinis, ut nisi lo~gitudine trium pedum Romanorum, et duorum palmorum cum semisse circumdari potuerit. Costa longitudinis sex pedum erat. De omoplata taceo. Iconem Capitis et ossium, apposuimus.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.02.04" n="4" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bubalo veterum</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Hist. de Quadrup. l. 2. c. 5.</note> BUbali nomen confusum quidem non solum hodie sed et Plinii aevo fuisle videtur: nec peculiare aliquod apud Graecos nomen habet; et multi diversos silvestres boves, praesertim in illis regionib. ad quas aliunde adducuntur, bubalos appellant: quidam bubali, inter capreas relato, commune nomen esse volunt: nos tamen ab isto distinguimus: eumque silvestrem bovem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 3. c. 6.</note> intelligimus, quem Aristoteles rimidum esse, et sanguinem fibris carentem habere scribit, et qui cum Bove Africano <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exercit. 206. s. 5.</note> idem est. De eo ita Scaliger. Bubalin, cuius sanguis et instrumentum pugnae cornua ab Aristotele descripta sunt, Plinius ait esse vitulo similiorem (cervove:) Quid igitur ea sit? An Gazella? <reg orig="nonsanè" TEIform="reg">nonsane</reg>. Quare quod ex Africanis historiis percipere potui, tibi libenter impertitum curabimus. Africanorum boum parvitas tanta est, ut nostratium vitulorum vix aequent magnitudinem. Multi tamen roboris, ac doloris patientissimi sunt. Dant autem et Lant, et Elant in venio appellatum. Facie bubula est, sed ut minor, ita <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> agilior et expeditior. Eiusmodi fertur esse celeritate, ut cursu feras omnes antevertar. Corium <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> firmum, ut cuivis telorum ferreo generi sit impenetrabile. Sclopi tamen globulo pervium. Pilus eis albet. Aestate capiuntur, quod aranearum fervore ungulae moveantur ac vacillent. Tantum Scaliger. Bellonius alium Bovem Africanum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. l. 2. c. 50.</note> ita describit. Iam aetate, inquit, grandis erat, corpore minor cervo, sed habitiore et maiore <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> caprea, tam quadrato et <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> formato corpore, ut oculis gratus esset eius aspectus. Nam eius pilus flavus, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> splendens et laevis erat, ut expolitus videretur. Alvum</p>
<pb id="s080" n="XX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bubalus. <reg orig="Büffel" TEIform="reg">Buffel</reg>.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alius Bubalus Taurus Siiluester.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Urus. Awer Ochs.</hi></head></figure></p>
<pb id="s081" n="XXI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bos Sciithicus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Bubali Iuvenci. Iunge <reg orig="Büffel" TEIform="reg">Buffel</reg>.</hi></head></figure></p>
<pb id="s082" n="59" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">magis ruffam ad flavum colorem tendentem habet <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> dorsum, quod ad fuscum accedit. Bubuli pedes, breviaque et firma illi sunt crura: Collum crassum et breve, exiguis praeditum palearibus: Caput bubulo simile: cuius vertici insident cornua nigra, et admodum incurva, ut Gazellae, lunaeque crescentis in modum inflexa, quib. haud multum se tueri potest, cum in sese sint recurva. Bubulis aurib. praeditus est, armos sublevatos et plenos habet: caudam ut Camelopardalis usque ad poplites promissam, nigris pilis fultam, duplo <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> equini crassioribus. Bovis mugitum habet, sed non <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sonorum. Diversus est ab hoc ille, cuius iconem Horatius Fontana ad Aldrovandum misit. Capite enim erat colloque <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> procerioribus atque exilioribus: cornibus item retro inflexis, et ut in rupicapra incurvis. Aures pro capitis proportione habebat maiusculas, iuxta colli initium: faciem cervinam, aut capreolum potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> bovem referentem. Quare <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam inter Africanos capreolos referebatur. Totum animal excepto rostro et cornib. quae nigricabant, fla vescebat. Pilo erat lo~giusculo.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.02.05" n="5" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM V. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Buffelo, et Strepsicerote</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldr. Hist. Quadrup. l. 2. c. 6.</note> BUffelum seu Bubalum vulgarem diversum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Bubalo Aristotelis esse, vel ex collatione historiae utriusque patebit. Videtur autem eum inter boves silvestres nullo expresso nomine reposuisse, dum scribit apud Arachotos (Indiae civitatem) boves silvestres esse, qui differunt ab urbanis, quantum inter sues urbanos et silvestres interest: colore atro, corpore robusto, rictu leviter adunco, cornua gerunt resupinatiora. Fueritque <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> etiam iste noster buffelus, bos ille silvestris niger, ex quo si sanguine ricini lumbi perungantur, mulieri taedium veneris fieri dicit Osthanes apud Plinium. <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi> nostri sic habet. Animal est bovi simile, sed maius altiusque, corpore <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> crasso, cure durissima, membris macilentis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilos</hi> habet nigros, paucos, et parvos, in cauda <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> nullos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Frons</hi> est aspera, crispa, et intricata pilis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> ut plurimum pronum ad terram, parvum pro pro portione totius corporis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> lo~ga intorta et nigra. Albertus aliquando interius iuxta collum dependere versus internam pectoris partem ait, aliquando erecta esse: <hi rend="italic" TEIform="hi">Collum</hi> est crassum longumque. Inferior <hi rend="italic" TEIform="hi">dorsi</hi> pars caudam versus declivis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> ipsa brevis, parva, et nullis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> pilis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> crassa, robusta, et reliqui corporis respectu brevia. <reg orig="Frequentissimè" TEIform="reg">Frequentissime</reg> in Asia, Graecia, Aegypto, insula Borneo, Siam, Italiç urbib. reperiuntur. Circa Fundi quam plurimos vidimus. In aquis morari gaudet. Mugitus eis terribilis. Lac buffela habet, et tempore coitus, et in principio partus, ut Niphus annotavit. Intuiti mansuetudinem prae se fcrunt: irritati, (irritantur rubro colore) indomiti evadunt. Persequem do recta fertur, neque declinat. Crescentiensis tradit, ubi irascitur aquam ingredi, et se mergere ad os usque, ut sanguis aestuans restinguatur. In hoc genere vacca alterius generis vaccae vitulum non admittit, sed odore agnitum reicit: sin autem vitulus vaccino stercore illinatur, decepta odore, lactar et prosuo educat. Laboris est patiens. Ferreus aut aeneus circulus per nares ei traicitur, cui alligato fune, vel habena, ducitur ac regitur. Tradunt si nimium sit onus decumbere, nec vel verberib. posse ad surgendum cogi, nisi levato prius onere. Carnes ipsorum Romae venales prostant, et Iudaeis sapore suo blandiuntur: verum tanto lentore praeditae sunt, ut in parietem adactae <reg orig="tenacissimè" TEIform="reg">tenacissime</reg> adhaereant. Casei, quos Pistoriensis ager <reg orig="copiosè" TEIform="reg">copiose</reg> subministrat, Marzolinorum nomine, <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ovali, bubulis lo~<reg orig="gè" TEIform="reg">ge</reg> praeferuntur, <reg orig="utpotè" TEIform="reg">utpote</reg> palato gratiores. Ex ungulis vel cornibus annuli fiunt, qui si in digitis vel manuum vel pedum subinde gestentur, <reg orig="mirificè" TEIform="reg">mirifice</reg> adversus spasmos laudantur. Sunt qui iisdem quaterna fila ex totidem metallis, auro, argento, aere, et ferro fabricata innectunt, sic efficaciora futura credentes. Ex corio fiunt vestes ac <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> thoraces. In Narsinga equorum ornamenta eo teguntur. Siamenses <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldr. Hist. Quadrup. l. 2. c. 7.</note> ex cornib. arcus conficiunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Bos Strepsiceros</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> turbinata cornuum constitutione ita dicitur. Facie capreolo
<pb id="s083" n="60" TEIform="pb"/>
potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> bovi similis est. Caudam tamen bubulam habet, quamvis breviusculam. Totum animal colore cervo <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> simile.</p>
</div5>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.03" n="3" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ove.</hi></head>
<p TEIform="p">ABovis historia ad Ovis descriptionem transimus, Aegyptiis olim sacrae, et apud Athenienses tanti aestimii, ut et actio contra eum institui iuberetur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plut. de esu carn.</note> qui vivum excoriasset arietem, ut Plutarch. testatur; et <reg orig="antiquâ" TEIform="reg">antiqua</reg> lege statutum esset, ne quis ex grege centum capite habente, pecudem intonsam aut <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. Dipn. l. 9.</note> quae non peperisset, iugularet; quod apud Athenaeum habemus; qui etiam addit, suo tempore in Palladis sacrificiis, neque agnam mactatam, nec caseum gustatum fuisse. Adde, apud Roman. olim, no~nisi ovium boumque impendio mulctam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Agell. l. 11. c. 1.</note> dictam, prodente id Agellio: ibidem homicidii noxium, poenam arietis damno luisse, ut in legib. Regum, scribente Servio, exstat, oves denique olim apud Persas, et Medos inter tribura numeratas fuisse. Cappadoces enim Persis LM. Medi duplum pendebant. Et ne longius abeamus, scribit Ambros. Nolanus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Stabiis quotannis magnum et album agnum, cum cornibu auratis, Nolam ad Praesulem tributi honorisque nomine mitti. Nil interim de eo dicam, quod agnina caro iis qui gryphos enodabant, nec non <reg orig="poëtis" TEIform="reg">poetis</reg>, praemium erat. Unde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*arnwdw=oi</foreign> dicebantur, qui agni <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen.</hi></note> praemia canebant. Inter <hi rend="italic" TEIform="hi">Nomina</hi> Ovis apud Latinos, est Ovis, Aries, Agnus, Adasia, Minae, Apicae, Lanata, Bidens, Pecus. Ovis nomen est foemellae. Festus tamen ab antiquis masculino genere, cum de mulcta scil. agebatur, usurpatum scribit. Ab isto vocabulo est <hi rend="italic" TEIform="hi">Oviaria</hi> ovium multitudo, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> qua et oviarium pecus dicitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Aries</hi> vocabulum est maris: <hi rend="italic" TEIform="hi">Agnus</hi> illius quae nondum annua excessit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adasia</hi> vocatur, teste Festo, vetula recentis partus: <hi rend="italic" TEIform="hi">Matrices</hi>, quae agnos nutriunt Palladio, quas Florentinus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">toka/des2</foreign> dixit, pascales, quae passim pascuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Minae</hi> quae ventre sunt glabro. <hi rend="italic" TEIform="hi">Apicae</hi> quae non amplo sunt corpore, nec multam lanam circa totum corpus habent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lanata</hi>, epithetum ovis est, sed <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> pro ove ponitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Bidentes</hi> sunt oves duos dentes longiores ceteris habentes, quales in hostia esse debebant. Dicuntur et <hi rend="italic" TEIform="hi">Ambidentes</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Duidentes</hi>: quamvis et apud Festum ambidens et bidens, quae superioribus et inferioribus est dentibus, vocetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pecorum</hi> nomen iis quidem animalibus accommodari solet, quae sunt aut ad vescendum apta; aut usui hominum accommodata: Plinius tamen pecudem <reg orig="saepissimè" TEIform="reg">saepissime</reg> pro ove ponit. Apud Graecos haud pauciora et Ovis et Aries habent nomina. Dicitur namque illa, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)mno/a, a)/mnos2 ba/ra</foreign> Laconibus; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bhki/ois2</foreign> apud Hippocratem interpretatur Varinus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">prob???)/te/ois2</foreign>. Ethymologus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bo/ta</foreign> exponit <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pro/batai goi=ta</foreign> Hesychio et Suidae ovis est; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">dido/hs2</foreign> bidens, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">di/kuma</foreign> oves quae gemellos peperere; <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/ggalon</foreign> ovis lac habens, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)viron</foreign> est ovis mollis lanae, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i(erei=on</foreign> ovis immolanda, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">meta/s1s1ai</foreign> oves agnos sub uberibus habentes, seu <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ta\ u(ph/rna pro/bata, mes1h/likes2</foreign> mediae aetatis inter agnos, et iam maiores natu oves. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*ka\r ka/rnos, karo\s2, o)/i+s2, o)/ic, pw=u)/, rh=nes2</foreign>, nomina sunt ovis simplicia. Aries vocatur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/rixa, krio\s2, a)rneio\s2, dedma/wn, e)sqri\s2</foreign>, quod nomen exsecto sed verveci <reg orig="propriè" TEIform="reg">proprie</reg> competit, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kti/los</foreign>, gregis dux, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">moxi/as2, o)xri/bas2</foreign>, quod tamen nonnisi de silvestri accipitur, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ ta\s2 a)/krias2 ba/inein</foreign>, quod per vertices montium eat. Ad vervecum differentiam, qui arietes non castrati, Nefrendes dicuntur illi, qui castrati non sunt. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*a)/rs2, a)mno\s2, e)/rs1ai, ka/sqetos, ki/llic, o)rs1os2, prati/nion, prhth=nes2, s1aki/tai, trano\n, fa/gilon</foreign>, agnorum sunt apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio.</hi></note> Graecos nomina. <hi rend="italic" TEIform="hi">Desiriptioni</hi>, non est quod immoremur. Notissimum namque animal est. Memorabilissima tamen apponemus, quorum et auctores mentionem fecere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> itaque ipsi infirmissimum natura tribuit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">au)xmhro\n</foreign>, hoc est, ut Theodorus vertit, squalidiusculum, seu minus pingue. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> tenuiora feminis plaerumque, multis nulla, agnis aliquando ab ipso partu connata, arietum generi in anfractum, ceu castus, co~voluta, aliquando plura <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> bina. Cardanus verveces quatuor cornib. insignes se</p>
<pb id="s084" n="XXII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aries. Wieder.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vervex. Hamel.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Agnus. Lam.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ovis Peregrina.</hi></head></figure></p>
<pb id="s085" n="XXIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vervex aliud</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Vervex alius Peregrinus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ovis Arabica.</hi></head></figure></p>
<pb id="s086" n="61" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">vidisse scribit. Hic tricornis et sexcornis iconem exhibemus. Evirati cornuum situm mutant, eaque <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> contrario <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. de genorat. animal. l. 5. c. 1.</note> gerunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> habent in latera despicientes, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> inter se distantes, fuscos aut subnigros, et patulos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Labra</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aris. H. A. l. 2. c. 3.</note> in suo genere tenuia, contra ac in bobus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi>, continuos, quorum ovi pauciores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> arieti. Petrus Crescentiensis scribit mutari post annum unum et dimidium, nempe duos anteriores, et postea per faex menses duos proximos, dein de ceteros, ita ut trib. annis vel ad summum quatuor eiciantur omnes. Iuniorib. esse dentes inaequales, in statu aequales, aetate provectis discalceatos, hoc est, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> carne denudari, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">(Ventres agni aperti. T. b. n. 3)</note> minui, et corrumpi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventres</hi> ipsis, ut in ruminantibus plures. Apertos agni exhibemus, ubi, A. ventriculum, B. Reticulum, C. Omasum, D. Abomasum denotare scito. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testes</hi> ad crura deciduos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ma~mae</hi> feminae binae, totidemque papillae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> apud Chalcidem Euboicam parte quadam nullum; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ariftor. de partib. l. 4. c. 2.</note> in Nexo <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> copiosum, ut exsuperantia prodigii loco habeatur. Aelianus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> hic duplex esse ait, in Ponto etiam nullum. Addit, in regionibus perfrigidis, cum nive et hieme vehementi anni tempus infestum est, fellis expertes esse, intraque ovilia compulfum, novo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 17. c. 26.</note> pabulo non uti: incunte vere, cum ad pastiones proficiscitur, felle impleri, quod ipsum Scythicis ovibus usu <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> evenire solet. In Scepsi regione <hi rend="italic" TEIform="hi">Lienem</hi> habent minimum; ubique rotundum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Renes</hi> aequabiles, et densius circa ipfos sevum, si pingui undique obducantur, intereunt, idque pubertate pabuli, ut in Sicilia, agro Leontino. Unde sero diei agere oves ad pascua, pastores loci illius solent, quo minus capiant pabuli. Bellunensis testatur in arietibus castratis, in Syria, adipem inter cutem et carnem abundare, ut in porcis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedibus</hi> anterioribus ac posterioribus, concretio quaedam inhaeret, parte <reg orig="quâterram" TEIform="reg">quaterram</reg> calcant, (verba <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lemuius de Naturae miracul. l. 5. c. 5.</note> sunt Lemnii) vermiculi <reg orig="subrotundâ" TEIform="reg">subrotunda</reg> <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, lanuginofa intus, ac <reg orig="crinitâ" TEIform="reg">crinita</reg> co~gerie, qualis est in rosarum spongiolis, ac calicibus, quibus semen includitur, molli tenuique lanugine implicitum: Exemi autem tale quiddam saepius ex decoctis eius pecudis pedib., teredini, qui vermicoloso ac carioso ligno inesse solet, aut nucib. avelianis <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> adsimile. Opiliones autem pastoresque ovium <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> sunt opinione imbuti, nullum hoc animante in cursu fore velocius, nisi tale quid dam articulis quib. fulciuntur, subesset. Caulis <hi rend="italic" TEIform="hi">caudae</hi> villosus est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellem</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Borea penetrari Hesiodus negat, quod tamen pilis seu lanae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi"><reg orig="Locüs" TEIform="reg">Locus</reg></hi>.</note> potius tribuendum est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Locum</hi> si spectes, nullibi <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> non inveniuntur: in quibusdam tamen maiore <reg orig="copiâ" TEIform="reg">copia</reg>, minore in quibusdam. Quomodo <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ratione locorum differant, in Differentiis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi"><reg orig="Cibüs" TEIform="reg">Cibus</reg></hi>.</note> dicemus. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibum</hi>, sunt animalia <foreign lang="GR" TEIform="foreign">poh/faga</foreign>, seu herbivora, quamvis et frondibus pascantur. Ex herbis sunt iucundissimae, quae aratro proscissis arvis nascuntur; deinde quae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 7, c. 2. 3.</note> pratis uligine carentibus. Fastidium praebito sale occurritur, quod velut ad pabuli condimentum per aestatem canalib. ligneis impositum, cum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> pastu redierint, lambunt. Hieme frondibu. ulmeis, fraxineis, et bertulinis, et foeno autumnali, quod Cordum vocatur, <reg orig="commodissimè" TEIform="reg">commodissime</reg> vescuntur: Cytifo quoque et sativa vicia, et si necessitas urget, ex leguminibus paleis. Vinacea et furfures alicubi <reg orig="modicè" TEIform="reg">modice</reg> obiciuntur. Quae in locis maritimis aut salfuginosis compascunt, largiore lacte, et casco gratiore abundant, multoque fecundiores evadunt, et teneriores ac suaviores carnes proferunt; quales oves praepingues in Ostiensi agro, eique finitimo Portuensi, decimo ab urbe lapide, qui Tiberi fluvio interfluente, multis hinc inde paludibus, atque etiam salinis sunt circumfusi, sese <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gomes. l. 1. de Sale.</note> reperisse et gustasse tradit Gomesius. Unde et Aristot. auctor est, oves quae salsiusculam aquam bibunt, maturius coire, et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu sale fruentes, ubera magis distenta lacte demittere. Albertus etiam scribit, in quibusdam terris marinis, in quib. sicca et salsa habentur pascua, oves per 20. annos vivere, atque etiam parere. In Scotia vescuntur per inculta loca cytiso. In India et <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> Prassiorum regione herbis liquida <reg orig="pluviâ" TEIform="reg">pluvia</reg> rorantib. In Ponto amarissimo
<pb id="s087" n="62" TEIform="pb"/>
absynthio pinguescunt, quod Alexander Myndius Aeliano auctore prodidit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 19. c. 3.</note> De Laserpitio ita Plin. Laserpitio vesci solita pecora, primoque purgari, mox pinguescere, carne mirabilem in modum iucunda. et alibi. Si quando incidit pecus in spem nascentis, hoc deprelienditur signo, ove, cum comederit dormiente protinus, capransternutante. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geog. l. 15.</note> Apd Iudaeos nuclei palmarum illis apponebantur, qui etiam fabris ferrariis apud Babylonios pro carbonib. erant. Delectantur etiam, coluthea, aphace, herba lanaria, ge~mis vitium, adiantho, galli <reg orig="cristâ" TEIform="reg">crista</reg>, thymo, <reg orig="ericâ" TEIform="reg">erica</reg>, apud Brabantos inprimis, haedera; apiastro, ut Theocritus prodidit, Eryngio denique. Apud Ichtyophagos, et circa Calamos vicum Indiae, si Philostrato fides, in provincia Adem, si Paulo Veneto, piscib. aluntur. In Lydia et Macedonia ex iisdem pinguescunt. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Potum</hi>, Albertus turbulenta et <reg orig="multâ" TEIform="reg">multa</reg> <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> pinguescere ait. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. qu. 2.</note> Plutarch. aquam imbris ubi statim <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vento immittitur, laudat. Vitalis de Furno, aestate septentrionalem frigidam, hieme meridionalem tepidam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R. l. 2. c. 2. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coitus et Partus</hi>.</note> depraedicat. Varroaquae mutationem huic pecori nocere, saltem eo tempore, quo fit admissura, scribit. Oves aniculae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 5. c. 14.</note> coe~unt et uterum ferunt, teste Aristotele, praestantior tamen proles quam senescentes mares et feminae procrearunt. At Columella vult feminam bimam submitti, et usque ad quinquennium feturae necessariam esse, septimo deficere. Florentinus in tertio anno matrices probat. Aristot. autem ad octavum usque parere ait, <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg>, si <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> curentur, vel in undecimum, quod et apud Palladium invenies. Notandum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> etiam, arieti naturale esse agnas fastidire, senectam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 48.</note> ovium consectari, ut ait Plinius, additque, et ipsum <reg orig="senectâ" TEIform="reg">senecta</reg> meliorem esse, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 5. c. 14.</note> illisque utiliorem. Coitus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> omnibus ab Arcturi occasu, quod est <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> tertio Idus Maias, ad Aquilae occasum, id est, ad decimum tertium Calend. Augusti, ut Plinius prodidit???idque ideo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> quae postea concipiunt, fiunt vaegrandes <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 7. c. 3.</note> et imbecillae. Columellae tamen primum admissurae tempus vernum Parilibus, si sit ovis matura, si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> feta, circa Iulium mensem. Ferunt quinque mensibus, et pariunt, <reg orig="maximâ" TEIform="reg">maxima</reg> ex parte singulos, sed aliquando etiam binos, ternos, et quaternos. Alicubi pariunt geminos, tum pabuli beneficio, tum si pater aut mater vim eam gemi. nandiper naturam obtineant. Sunt et loca, ubi bis terve pariunt, ut in Differentiis dicemus. Terno saepius aut quaterno coitu implentur, et aliquando toti gregi unus aries sufficit. Pariunt nonnumquam et monstra. Albertus, Cinirum vocariscribit, qui ex ove et hirco nascitur. Apud Helvetios, teste Gesnero, nascuntur caprae posteriore parte, anteriore oves vel arietes, sed vivere non possunt, et <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> post moriuntur. Albertus <hi rend="italic" TEIform="hi">Musmonem</hi> ex capra et ariete nasci, refert. Apud Columellam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> refertur, ex ovib. et arietum ferorum coitu fetum conceptum paternum colorem retulisse, eum que similiter durasse per sobolem et nepotes: lanam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, in primo quidem fetu hirtam: sed in nepotib. et deinceps molliorem fuisse. Eius autem coloris fetus erit, cuius venae linguae in praegnante sunt. Mares aut feminae vitum aquarum tum admissariorum generantur. Aristot. <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> docet, austrinos flatus captandos esse, si feminae generari debent: septentrionales, si mares. Idem efficies, praeeunte Plinio, si arieti laevum vel dextrum testem ligaveris. Quod de aqua ex Aristotele dictum, probat Pausanias dum ait, ex Charadro fluvio bibentia pecora ut plurimum mares parere. Ut <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> coitum arietum, sale, vel genitalium sale et nitro perfrictione excitant: sic et conceptio <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam, pinguedine nempe <reg orig="nimiâ" TEIform="reg">nimia</reg>, impeditur. ex congressu de anni felicitate praesagium sumitur. Nam si maiores natu <reg orig="tempestivè" TEIform="reg">tempestive</reg> libidine incitantur, annum esse felicem gregi pastores confirmant: si minores, infelicem. Post ordinarium <reg orig="coëundi" TEIform="reg">coeundi</reg> tempus concepti, Cordi antiquis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>.</note> vocantur. Inter Oves et Capras occulta quaedam amicitia viiget, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> simul libenter pascuntur. Ex arietinis cornibus tusis et defossis, asparagos nasci, quidam scripsere, negat Dioscorides. Si eadem sepeliantur ad radicem fici arboris,
<pb id="s088" n="63" TEIform="pb"/>
fructus eius citius maturescere, scribit Albertus Magnus. Quae de vespertilione produntur, inter magicae vanitatis specimina reponit Plinius. Inimicitias creduntur fovere, cum lupo, urso, tigri, elephanto, lupo inprimis, corvo, aquila, serpentibus, apibus, eruca. Stirpes <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iisdem noxiae sunt, Aconitum, Nerio~, Evonymus, Sabina Sanguinaria, Polygonum, Numularia, Calamogrostis, Anagallis, Ervum, Glans, Duva et Thapsia. Quae de lupi intestinis, tympano, et aliis dicuntur; alibi examinabimus. Sanguinariam si comederint, toto ventre distrahuntur; et spumam quandam renuem tetri odoris exspuunt. Calamogrostis comesta sitim, maciem, et tabem invehit, et sanguinem in ventriculum elicit. Duvam (herba est apud Gallos, sic iisdem <reg orig="vernaculè" TEIform="reg">vernacule</reg> dicta) si gustaverint, innascuntur in iecore parva quaedam animalia nigra, quae similiter Duvae vocantur. Ervum noxium est, quod mense Martio seritur. Si glandem copiosius comederint, abortum faciunt. In Attica Thapsiae radicem non tangunt, peregrinae depascunt, et aut alvus solvitur, aut intereunt. Tonitru consternatis, si aliqua non concurrerit, abortit. In Thracia <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obser l. 3. c. 51.</note> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, ut Bellonius prodidit, binas Turcae putant esse stellas, Iulio et Augusto noctu apparentes, sibi <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> verticales, quarum splendorem si oves caput attollentes conspiciant, intereant. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> tum sub tectis habentur. Vitam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Actas</hi>.</note> ad denos annos, sed <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> ex parte pauciores vivunt. Facit tamen et loci diversitas ad longaevitatem. Albertus namque in quibusdam locis siccis et marinis ad viginti annos vivere scribit. Aristoteles, duces pecoris ad quindenos. Oves Aethiopicae ad duodece et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> tredecem annos vitam agunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> ipsis propria balare, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">blhxa=sqai</foreign>. Homerus tamen <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mhkw/menas2</foreign> dixit agnos, et apud Claudianum, agnos grundisse, leges. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 4. c. 4. <hi rend="italic" TEIform="hi">Natura; Ingenium, Mores</hi>.</note> Peculiarem in coitu habere, Aristoteles auctor est. Quantum ad Naturam, Ingenium et Mores ovium, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sunt stolidae et amentes, et homo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">probatw/dhs2</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)mnokw=n</foreign>, pro stolido et fatuo nominetur, et in proverbium abiverit, nullam ovium utilitatem esse, si pastor absit. Mansuetae sunt eaedem, et cum cetera animalia in partu vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu saevire soleant, hae, teste Aristotele, non saeviunt. Quamvis autem quacumque occasione perhorrescere Quintus Galaber innuere videatur: agnos tamen audaces Horatius dixit. Praeter pastorem et canem itineris ducem arietem habent, quem tamen pastor <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> instituit, videresque <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> stabulo egressas militari quasi ordine incedere, praesertim si <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pastore, cuius vel sibilum intelligunt, depositae fuerint. Arietes pugnacissimos esse, simul ac ipsi cornua increscere incipiunt; notum. Non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> sui generis similes, sed et alias, hominem <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ipsum, incessunt. Saevitia repellitur, si, mensurae pedalis, aculeis confixam tabulam, adversam fronti cornibus religaveris; vel cornua secundum auriculas <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> curvantur inflexu <reg orig="terebtâ" TEIform="reg">terebta</reg> perfora veris; vel etiam castraveris. Eosdem per sex menses hibernales sinistro incubare lateri, ab aequinoctio verno supra dextrum latus, quomodo scil. sol ab eodem tempore dextrum hemisphaerium, reliquo ambit sinistrum, quod Macrobius et Aelianus prodidere, experientia falsum est. De cetero, amat hoc pecus frigidos fontes: radicitus herbas carpit, et arbores destruit: lac per octo menses habet: antecedente hieme copiosius avidiusque pabulum ventri ingerit, quasi de viatico pro futura indigentia sollicitum, frigoris est impatiens, quamvis vestitissimum: illae tamen minus perhorrescunt, quibus cauda amplior. Eum sequi solere, qui vellere autes ipsarum obturaverit, Mizaldus prodidit. Agrestes cum consenuerunt, â propriis fetibus aluntur. Agnos odore postetiorum noscere, apud Albertu legimus. Cubant difficilius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> caprae. Feminae urinam crassiorem reddunt <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> mares. Menses ipsis et capris tempore <reg orig="coëundi" TEIform="reg">coeundi</reg> indicari, idemque post coitum etiam fieri ad tempus, mox desistere, donec parturiant: tum <reg orig="denuò" TEIform="reg">denuo</reg> indicari. itaque pastores proximum esse partum intelligere: <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu autem purgationem sequi <reg orig="abundè" TEIform="reg">abunde</reg>, primum leviter cruentam, postea <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg>, Aristoteles auctor est. Agninam veteribus
<pb id="s089" n="64" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibo</hi>.</note> despicatui fuisse, quidam, et inter eos Turnebus, credunt: Plautus tamen coram fuisse Romae, tradit: et Horatius in deliciis reponit, ut exta agnina iam memoratus Comicus. Athenis quondam inter dictum fuisse ne quis intonsum agnum in cibo sumeret, Athenaeus auctor est. <reg orig="Modicè" TEIform="reg">Modice</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> est calida, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> superflua humiditate, quae <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> agnus iunior, copiosior. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> etsi robustis utilis, infirmis tamen ventriculo, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> viscosohumore adhaereat noxia: quamquam Crescentiensis anniculos commendat. Columella autumnalem verno praefert. Capita inter delicatiores cuiusdam convivii cibos numerantur. Agnus Syringatus, Terpianus, Pasticus, diversi apparatus sunt nomina. <hi rend="italic" TEIform="hi">Arietina</hi> caro minus est humida, et si <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> concoquatur, sanguinem laudabilem generat, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> castratorum. Donatus Antonius Ferrus, vervecinam omni aetati, regioni et tempori si sit iuvenis, bimula, mediocriter pinguis, et in optimo <reg orig="aëre" TEIform="reg">aere</reg> sicco, optimisque herbis educata, convenire ait; talesque esse asserit verveces, qui in sublimi Trivicano monte nutriuntur: secus autem esse, qui humidis aluntur in locis, et propterea in Campania nullo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. l. 1. c. 60.</note> <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> pretio haberi. Bellonius <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> sapidiores esse iudicat, si integri, quod pastorib. in Thracia supra Nessum fluvium suetum, assentur. Testes apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. l. 4.</note> Athenaeum inter delicatiores cibos censentur. Medullam inter venena, cui phasiani caro obsistar, reposuit Arnoldus: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Homer. Iliade 10.</note> at Homerus, Astyanacta ea vesci fuisse solitum, auctor est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ovilla</hi> saporis est ingrati, nimis humidi, et mali succi. Quia aestate minus quam verno tempore convenit, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> in quibusdam locis, magistratus post Divi Iacobi festum, id est, vicesimum quintum Iulii, mactari prohibet. Pedes non exempto vermiculo, ut sup. monuimus, nauseam stomacho inferunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Armus</hi> elixus et refrigeratus <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> editur. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">pulmone</hi> minutal fit. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">iecore</hi> apud Helvetios Tigurinos, Gesnero referente, tomi quadrati, qui omento circumvoluti, et herbis odoratis aliquando, verubus ligneis transfixi, in craticula assantur. Sunt qui integrum diligenter cum medulla panis contundunt, et per linteum vel cilicium transmittunt, deinde aromatibus ad saporem coloremque commendandum, <reg orig="modicè" TEIform="reg">modice</reg> inspersis, fervefaciunt, et turdos in iure carnium elixos, ac <reg orig="modicè" TEIform="reg">modice</reg> butyro frixos imponunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> est tanto melius quanto recentius, idem de Caseo sentiendum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medicina</hi>.</note> Improbatur etiam nimis salsus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicinam</hi> quod spectat, agni morsui venenato, calentes, post cucurbitulas impositi, venenum extrahere <reg orig="Aëtius" TEIform="reg">Aetius</reg> prodidit: ius in quartanis utilissimum esse Brunus: <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> maniae conferre, ex quodam manuscripto Gesnerus. Decotum <hi rend="italic" TEIform="hi">pedum</hi> doloribus vesicae Plin. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testiculos</hi> arietis tritos et cum aqua potos, comitialibus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmones</hi> arietum excrescentes in ulcerib. carnes ad aequalitatem reducunt: assus praesumptus ebrietatem arcet: Livores et sugillationes minutatim concisus et impositus statim sanat, et nigras cicatrices ad candorem perducit. Est eiusdem et in purgatione uterorum usus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi>, oclis cruore suffusis, <reg orig="eximiè" TEIform="reg">eximie</reg> prodest, si pariens infletur, idem meracius praebendum in cibo, suadet Hippocrates. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lien</hi> tostus et in vino tritus potusque ileo resistit, si Plinio credimus, qui alibi hoc superstitiosum recenset. Pecudis lien recens, magicis praeceptis super dolentem lienem extenditur, dicente eo qui medeatur, lieni se remedium facere. Postea iubent eum in parte dormitorii eius tectove includi, et obsignari annulo, terque novies carmen dici. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vesicam</hi> ovillam ustam bibendam iubet praebere Galenus his, qui se in somno permingunt, idemque remedium mizaldus repetit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> pecudis cum melle aures purgare prodidit Plin. Eodem tolluntur porrigines cum terra Cimolia illito capite, ut inarescat. Cum suo sevo lenit podagras. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> laudatur contra omnia venena, praeterquam buprestin et aconitum. Contra quartanas quidam, referente Plinio, tres cyathos ante accessionem, cum simi hirundinum drachma <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg>, sumi iubent. Sextario si quis adiciat Cnici purgati denarios quatuor, et decoctum ita bibat, molliet ventrem. Alvi exulcerati fluores et tenesmi, eodem ignitis calculis decocto sisti,
<pb id="s090" n="65" TEIform="pb"/>
Dioscorides tradit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Serum</hi> ventrem movet, et bilem expurgat. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Butyro</hi> haec <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 29. c. 2.</note> apud Plinium reperiuntur. Reduvias et quae in digitis nascuntur pterygia, tollunt caini capitis cinis, aut vulva decocta in oleo, superillito butyro ovillo, cum melle. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caseus</hi> vetus dysentericos recreat, et in cibo sumptus, vel rasus et cum vino potus, caeliaeo medetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corna</hi> arietis ustum et cum oleo contritum, atque inde derasum, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam ad crispandum capillum adhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungulae</hi> cinis cum melle muris aranei morsum sanat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coagulum</hi> contra pastinacam et omniummarinorum ictus vel morsus, drachmae pondere ex vino sumi, scripsit Plinius. Infantibus etiam, qui lacte concreto vexantur, praesi dio est, ex aqua potum: aut si vitium coagulato lacte acciderit, discutitur coagulo ex ac eto dato. Sistit itidem sanguinem ex naribus subditum vel infusum, si alia non prosint. De <hi rend="italic" TEIform="hi">sevo</hi> notandum est, aliquando simpliciter, aliquando ex renibus, vel omento privatim nominari. Quidam innominatus, eo ad ignem liquato linteum intingi, et parti adustae imponi iubet, atque ita curari asserit. Pernionibus cum alumine, teste Plinio, imponitur. Vetus cum cinere <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> mulierum capillis, furunculis medetur. Ex omento, <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> renibus, admixto cinere pumicis; et sale ceteris verendorum vitiis medetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Medulla</hi> agni ad ignem liquefacta, cum oleo nucum et saccharo albo et epota, calculum vesicae dissolvere dicitur, si Alberto credimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urinam</hi> ovis rubrae aut nigrae, idem, hydropi perutilem esse scribit, sed <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg>, si cum melle fuerit mixta. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">stercus et fimum</hi>, Medicus quidam in Mysia, teste Galeno, ovium utebatur stercore ad acrochor donas, et myrmecias, et thymos, et furunculos duros, quos clavos nominant, aceto videlicet diluens; quin et ulcerum ambusta ad cicatricem illo ducebat, nempe, stercus hoc cerato rosaceo commiscens. Fimus ex aceto illitus apud Dioscoridem, epinyctidas, clavos, pensiles vetrucas, thymos, et ambusta igni, rosaceo cerato exceptus. Galenus ex oleo tritum, instar cataplasmatis imponi iubet, ad vulnera recentia gladio aut ligno illata. Magna vis et in cinere fimi, inquit Plinius, ad carcinomata, addito nitro, aut cinere ex ossibus feminum agninorum, <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> in his ulceribus quae cicatricem non etrahunt. Fimoquoque ipso ovium, sub testa caletacto et subacto, rumor vulnerum sedatur. Ad dolorem colicum hoc est Marcelli. Stercus ovis montanae mense Septembri, deficiente luna <reg orig="pridiè" TEIform="reg">pridie</reg> in culsae, <reg orig="manè" TEIform="reg">mane</reg> excipies, et sole durabis, atque in <reg orig="pulverè" TEIform="reg">pulvere</reg> rediges, et habebis in vase vitreo sive stan~eo, cum usus exegerit. Cochleare plenum, colico ex aqua calida, si febricitaverit, sin minus, cum vino per triduum dabis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vellera</hi> pura aut per se imposita, caecis doloribus, aut accepto sulfure mederi, testatur Plinius, tantu~que pollere, ut medicamentis quoque superponantur. Pugnacis arietis <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> medio cornuum lanas suffitas, Nicolaus Mirepsus imponi iubet, loco dolenti in hemicrania, doloremque sedari promittit. Cinis crematarum ex Dioscoridis sententia, crustas obducit, excrescentias in carne cohibet, et ulcera ad cicatricem perducit. Mundae autem et carptae, in fictili crudo, ceterorum more uruntur. Quidam detonsam eam, alii evulsam decisis summis partibus siccant, carpuntque, et in fictili crudo componunt, ac melle perfundunt utru~que. Alii habtulis taedo subiectis et subinde interstratis, oleo aspersam accendunt, cinere~que in labellis <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> <reg orig="additâ" TEIform="reg">addita</reg>, confricant manibus, et considere patiuntur, idque saepius mutantes aquam donec linguam adstringat leviter, nec mordeat, tum cinerem reponunt. Vis eius septica est, efficacissimeque genas purgat. Lana succida, quae colligitur ex ovibus tonsis inter aequinoctium vernum et solstitium, quo tempore sudare coeperunt, laudatissima quae de collo demitur Subveniunt tales lanae, teste Dioscoride, inter initia vulnerib. percussis, desquamatis, lividis, ossibus fractis, aceto, oleo, aut vino imbutae: siquidem <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> sucos combibunt, quibus immerguntur, et ob pecudum sordem (sic Ocsypum vocant) emolliunt. Canis rabiosi morsibus inculcata post diem septimum solvitur, teste Plinio, reduviasque sanat ex aqua frigida, ex oleo calido humidis apposita medetur, ut
<pb id="s091" n="66" TEIform="pb"/>
ait Marcellus. Refert Herodotus, Paenos pastorales in filiis quadrimis, venas verticis lanasuccida inurere, nonnullos venas temporum, ne unquam scilicet pituita <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> capita defluens, officiat. Quod si pueris iauren dis spasmus contingat, urina hirci aspersa eos liberari. Si talum aut ungulam bovis vomer laeserit, picem duram et axungiam cum sulfure et lana succida involutam, candente ferro super vulnus inuri iubet <reg orig="Columèlla" TEIform="reg">Columella</reg>. Plinius sanguinem <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> naribus <reg orig="lanâ" TEIform="reg">lana</reg> <reg orig="succidâ" TEIform="reg">succida</reg>, ait sisti, cum oleo rosaceo, et alio modo auribus saepius obturatis indita: sed et alibi sistit, si articulos extremitatum praeligaveris. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oesypo</hi> seu sordibus lanis inhaerentibus, Galenus concoquendi vim tribuit, cum aliqua digerenre facultate. Dioscordies <reg orig="cüm" TEIform="reg">cum</reg> Aetio, excalefacere, ulcera explere, et emollire ait. Apud Plinium, vulvae inflammationibus et sedis rhagadiis, et condylomatis, cum butyro et meliloto, medetur. Secundum eundem vulneribus medetur cum hordei cinere et aerugine aequis partibus, ad carcinomata quoque ac serpentia valer. Erodit et ulcerum margines carnesque excrescentes, ad aequalitatem redigit. Igni sacro medetur cum pompholyge et rosaceo. Somnos allicit cum myrrhae momento, in vini cyathis duobus dilutum. Maculas in facie cum melle Corsico, quod asperrimum habetur, extenuat. Quomodo et colligatur et paretur, vide apud Aldrovandum. Sylvius denique, nescio quo auctore, cutim pedum et rostrorum bovis et ovis lento igne diu coqui tradit, donec veluti coagulum remittat, idque exemptum, siccatumque, in <reg orig="aëre" TEIform="reg">aere</reg> perflatili ad hernias commendari. Et tantum quidem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in externis</hi>.</note> de usu in Medicina. Dantur et in externis quidam. Lana enim vestitus est materia: sed et pelles humani corporis sunt operimentum. Bedevini ex Arabum genere Vitriaco teste, plaerumque iis vestiuntur. Zeno etiam Citicus apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><reg orig="Laërt" TEIform="reg">Laert</reg>. l. 6.</note> <reg orig="Laërtium" TEIform="reg">Laertium</reg>, Cratem Thebanum ovis pellem pallio suo insuisse scribit. Vulstanus quoque Vigarniensis in Anglia Episcopus vestitu ex pellibus ovinis usus est, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> non lynces Dei, sed agnus in templis cantatetur. In trag oediis etiam earum usus, unde qui gestabant <foreign lang="GR" TEIform="foreign">difsqeri/ai</foreign> dicebantur. Cavendum tamen est, ne ovium quae peste periere pelles adhibeantur. Pauci enim ex talibus, non phthiriasin <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg>, sed et sacrum ignem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelinan. H. A. l. 1. c. 8.</note> gignunt. Mirum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quod scribit Aelianus. ex ovis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lupo demorsae lana vestis, pruritum in corpore eius excitat qui ea vestietur. Ex eadem lana cingula fiebant, quibus novae nuptae apud Romanos praecingebantur. Pescia, in Saliari carmine capucia ex pellibus agninis fuere. Mollostans vocat Festus pelles ovillas quibus galeae tegebantur. Earundem pellium usus loco chartae fuit. Ventre Diophanes ad necanda animalcula noxia utitur. Ex testiculis arietinis crumenas olim factas, Cicero ad Herennium innuere videtur. Suffiscus etiam folliculus est testium arietinorum Festo, quo pro marsupio utebantur. Intestina minora ad fides et arcuum nervos adhibentur. Mense Maio caseum coagulabimus sincero lacte, coagulis agni vel haedi. Urina nitri factitii materia est. Ossa manubriis cultellorum inserviunt. Stercus agris utile. Candelam ex sincero arietis sevo, scriniis tenui linteolo insertam, vestiariam supellectilem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> tineis inoffensam custodire, Mizaldus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiae</hi>.</note> tradit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pilo seu lana, et loco sumemus, easque <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> trademus. Aristoteles Sycthicas pilo molli esse ait, Sauromaticas duro. Horatius Tarentinas pellitas cognominat, quod mollioris sint velleris. Colonicae dicebantur, hirsurae, quod quae agris colebantur. Cuius iconem hic damus. Eaedem ex Montanae dicuntur, unde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o) reino\n i(ma/tion</foreign>, ex squalida et non pectinata lana. Sunt et <hi rend="italic" TEIform="hi">feraeoves</hi>, non quidem <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> nostris domesticis, ut Gillius ex Oppiano tradit, maiores, sed <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> ad currendum velociores, et ad pugnandum fortiores, tum retortis cornibus, tum infestis, et robustis frontibus armatae. <reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> in silvis apros impetuosos ad terram abiciunt, interdum impetu facto inter se pugnant. Iulius Capitolinus testatur, suo tempore exstitisse Gordiani silvam memorabilem, in <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> picta tum continerentur, tum alia diversa animalia, tum voes ferae centum. In Adimain Lybiae
<pb id="s092" n="67" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Ex. 217. n. 8. Iohan. Leo Afrieae l. 7.</note> solitudinibus, animal est <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> <reg orig="arietinâ" TEIform="reg">arietina</reg>, aselli magnitudine, aurium oblongarum et pendularum, lanam curtam gerens, et sessoris patiens, tametsi non ad eum usum, sed ad lac habeatur. Contra quam nostratib. feminis cornua, maribus nulla. In desertis Lybiae frequenter reperiuntur, alioquin rari, licet plaerumque in agris Numidiae videantur, quod prodigii loco habent. In Aegypto lana ovium, pilo propior quam lanae, teste Plinio, ex qua vestis detrita usu ringitur, rursusque aevo durat, Ibidem oves maiores <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in Graecia; Circa Damiatam, verveces rotundis et tam amplis caudis spectantur, ut vix eas sustineant. Leo africanus se, quae pondere libras quinquaginta, aliquando centum viginti aequarent, vidisse scribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Diodor. Sicul. Bibliothec. l. 4. Aelian. H. A. l. 17 c. 10 Strabo l. 7.</note> In Aethiopia non habent lanam, sed camelorum pilis hirsutae sunt, quod Diodorus Siculus, Aelianus et Strabo prodidere. Iohannes Bohemus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> parvas esse addit, et incolas <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> huius pecudis pudenda sua obtegere. In Nubia arietes cornuti nascuntur, nec <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> mares, sed et feminae cornua gerunt, cui miraculo aequandum est, quod ibidem oves, teste Plinio, quarto nonnisi die bibant. Tuneti etiam prout in aegypto reperiuntur, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> crassas caudas habentes, ut se loco dimovere non possent: verum qui eorum curam gerunt, caudam exiguis vehiculis alligantes, gradum promovere <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 2. c. 60. Herodot. l. 2.</note> faciunt. In Anglia praeter rorem caelestem nullum bibunt potum, et de industria <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fontibus arcentur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 10. c. 4.</note> experientia docuerit, bibere ipsis exitiale. In Arabia quaedam tricubitales trahunt caudas, prodente Herodoto, quaedam cubitum latas ut apud Aelianum legimus. Tales vel his similes in Arabia Petraea et Felice inveniuntur. Cauda aliquando viginti sex, aliquando quadraginta quatuor libras pendit. Ibidem arietes sunt usque in terram criniti. Hic, qui sub nomine Indici datur, sed revera arabs, cornib. <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> caret, lanam habet promissam, cauda terram <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 52.</note> contingit. Arietis species est aries Moromorus, ut eum Nierenbergicus vocat, Rasus est, et stupiditatis quodam gestu solet consistere, et serene attendere obvios aliquando territus aufugit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgr. Hist. Brasil. l. 4. c. 10.</note> cum <reg orig="sarcinâ" TEIform="reg">sarcina</reg>. Aries <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Guinensis seu Angolensis ita <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Marcgravio describitur. Magnitudine arietis nostratis. Caput habet crassum arietinum, occipitio tamen magis prominente quam in nostratibus: aures pendulas: caudam usque ad suffragines pendulam: scrotum magnum, et penem in medio ventre: cornua parva deorsum usque ad oculos incurvata et quasi torta: ad collum inferius, iubam habet pendulam longis pilis constantem, in reliquo corpore breves pilos hircinos: nullam lanam. Caput et aures sunt nigrae; caudae quoque dimidia pars ab exortu, reliqua pars alba: ad occipitium pili sunt albi; crura anteriora usque ad genua alba, inferior medietas nigra; posteriora crura tota nigra et circa anum corpus et dorsum album; in lateribus autem nigras habet maculas. Crura et pedes habet, altos hircinos, duabus ungulis nigris. Variant tamen hae oves colore uti nostrates; et quaedam species caudam habet tibiam humanam crassam ad suffraginem usque pendulam et pinguem; caret illa species iuba illa ad inferius collum. Lanam quoque non habet, sed pilos caprinos. Grandiores sunt nostratibus et ingluvie pendula instar bovis. In Asia rubram quaedam habent lanam. Regio Camandu, si M. Paulo Veneto credimus, non minores asinis alit, illasque pulcherrimas et pingues, quarum cauda octoginta libras aliquando pendat. Canusinis lana est ruffa, seu fulva. In Chio sunt parvae staturae <reg orig="inopiâ" TEIform="reg">inopia</reg> pabuli, sed caseum ex iis laudatissimum fieri, Aelianus auctor est. In Clazomeniorum agris, teste Hermolao, pecora procreati aiunt, aliis locis leucophaea, aliis pulla, aliis coracino colore. Coraxinorum lanitium omnium pulcherrimum, teste Strabone; <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> admissarii arietes talento emuntur. Apud Cretenses in Ida monte, sunt, oves pastoribus Striphoceri dictae, cornibus erectis, ut unicornu, in ambitu canali culatis, et cochlerae in modum contortis. Arietem nostratem magnitudine non superant. In Erythraea insula, quae <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> Gades, ovium lac,
<pb id="s093" n="68" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo l. 3.</note> serum propter pinguedinem non habet; quin et intra triginta dies suffocantur, nisi aliquid sanguinis detractum fuerit. In quadam Scotiae regione, si Hectori <reg orig="Boëtio" TEIform="reg">Boetio</reg> fides; flavae habentur oves, dentium aurei <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> coloris, carnes habentes croceas, et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. de venat. l. 2.</note> lanas. In Gortynide, Oppianus referente Aeliano, tradit oves esse ruffas et quadricornes. In Gothlandia, si <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olaus l. 17. c. 1.</note> nos Olaus M. non fallit, arietes sunt, quibus quaterna vel octona cornua crescunt, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibus tantum ferociae mutuantur, ut sibi et aliis animalibus nisi <reg orig="serrâ" TEIform="reg">serra</reg> demantur, incommodent. Lanam habent mollem et longam. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Boet. in descript. Scotiae.</note> Hirta ex Hebridibus una, fert oves vel maximos hircos altitudine superantes, cornua bubulis crassitudine aequå, sed longitudine aliquantum etiam superantia, praeter caudas in terram usque prominentes. In Hispania, tempore Marinei, tanta erat ovium copia, ut multos se ibi nosse scribat pastores, quorum unusquisque ovium XXX. M. possedisset. In eadem agnos melius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> alibi nutrire Iulius Alexandrinus auctor est. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. in l. Mirabilium.</note> Apud Illyrios ferunt pecora bis anno parere, et quidem plaerumque geminos, multa <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> etiam ternos, et quaternos, quandoque quinos. Lactis quoque sesquicongium ab eis emulgeri. Indorum oves, apud Aelianum. ad maximorum asinorum magnitudinem accedunt, quatuor fetus cum plaerumque pariunt, tres cum minimum. Caudae logitudo ad pedes usque pertingit, quae etiam matricibus, tum ut facilius ineantur, tum ut ex adipe earum oleum exprimatur, abscinduntur. Arietum quoque dissecantur, et adipe exempto, iterum consuuntur, et quidem tam <reg orig="exactè" TEIform="reg">exacte</reg>, ut ne vestigium quidem cicatricis appareat. Quorum icones arietum hic damus, unus erat sine cornibus et cauda, loco eius nescio quid habens extuberans, et sub mento veluti palearia, rotus candicabat, praeter caput et extremas ungulas, quae erant nigra. Alter erat insigniiter mutonatus, reflexis et convolutis cornibus, quae, ut et totum caput, coloris erat cornei: rostrum autem, pedes, et testes caudaeque pars inferior candicabant, cetera ruffus. Istriae seu potius Liburniae ovium lana, pilo propior <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> lanae, ut ait Plinius. In Italia genus quoddam ovium esse, Gesnerus ex amici relatione scribit, quod <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg>, quaterna aut sena cornua aliquando gerat, sed imbecilles easdem, et <reg orig="lanâ" TEIform="reg">lana</reg> inutili. Laodiceae in Asia breves oves, villo summam nobilitatem habent, teste Plinio. Inter Lusitaniae fertilitarem, quam Athenaeus ex Polybio describit, agnis trium vel quatuor obulorum pretium esse consuevisse ait; suem, quae ad centum librarum pondus accedat, quinque drachmis in cenam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. l. 8.</note> emi, ovem duabus. In Lybia <reg orig="citò" TEIform="reg">cito</reg> apparent cornua in capitibus arietum. In Macedonia qui candida sibi nasci pecora volunt, ad Aliacmonem ducere: quinigra aut fusca ad Axium, Theophrastus tradit. In Madagascar reperiuntur oves caudis maximi ponderis. In Magnesia et Mesopotamia bis pariunt. Milesiae tertium bonitatis locum obtinent. Apud Moscos, in desertis campis circa Borysthenem Tanain et Rha, ovis est silvestris, quam ipsi Scigios vocant, narrante Barone Herbersteinio magnitudine capreolae, brevioribus tamen pedibus, cornibus in altum porrectis, et quibusdam circulis notatis (ex quibus Mosci manubria cultellorum transparentia faciunt) velocissimi cursus, et altissimorum saltuum. Nabathaei, referente strabone oves habent albas. In Naxo duplici sunt felle. Apud Panchaeam plurimum ab aliis mollitie differunt. In Peru oves ad asellorum magnitudinem crescunt, longis cruribus, crasso corpore, capite longo, collo et effigie quasi cameli, carne <reg orig="optimâ" TEIform="reg">optima</reg>, agnorum <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg>. Castratos aratum duci, et dorso ferte ligna: non clamare, colore esse, albo, nigro, et cinereo. Quinquaginta onerum pondo sustinent, et tergo sublatum, ad aliquot passuum milia vehunt: vesci tamen si urgeantur, sedentes, ore converso ringentes, foedo odore conspurcant,
<pb id="s094" n="69" TEIform="pb"/>
si onustaesint; tum humi se acclinant, nec inde <reg orig="ullâ" TEIform="reg">ulla</reg> verberum vehementia, nisi penitus clitellis exonerentur, propelli possunt. Lanae tenuitate, longitudine et <reg orig="copiâ" TEIform="reg">copia</reg> nostras superant: Frumento vescuntur, sed <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> pauci sunt et cibi et potus, ut triduo <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> quatriduo abstineant: Mathiolus nobis eius exactam descriptionem dedit, dum ait. Refert hoc animal partim camelum; partim cervum; <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> quidem Graeco idiomate <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)lafoka/mhlon</foreign> appellari posse crediderim. Longitudo totius corporis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervice ad caudam sex pedum est: altitudo <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dorso ad pedis plantam, quatuor tantum, et colli longitudo <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> scapulis ad cervicem, <reg orig="duûm" TEIform="reg">duum</reg>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capite, collo, ore</hi>, superioris praesertim labii <reg orig="scissurâ" TEIform="reg">scissura</reg>, ac genitali Camelum <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> refert: At <hi rend="italic" TEIform="hi">caput</hi> oblongius est: autes habet cervinas, oculos bubulos. Anterioribus <hi rend="italic" TEIform="hi">dentibus</hi> in superiori <reg orig="mandibulâ" TEIform="reg">mandibula</reg> caret; sed molares utrimque habet, ut bisulca <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> omnia, et ut illa etiam rumin~at. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dorso</hi> est sensim prominente, quod per iniviam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pictore neglectum est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Scapulis</hi> <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> collum depressis, <hi rend="italic" TEIform="hi">lateribus</hi> tumidis, <hi rend="italic" TEIform="hi">ventre</hi> lato, <hi rend="italic" TEIform="hi">clunibus</hi> altioribus: et <hi rend="italic" TEIform="hi">cauda</hi> brevi spithamae <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> longitudine: quibus omnibus cervum <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> refert; quemadmodum etiam <hi rend="italic" TEIform="hi">cruribus</hi>, praesertim posterioribus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedes</hi> illi bisulci sunt, diducta anteriori parte divisura. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungues</hi> habet acuminatos, qui circa pedis ambitum in cutem crassam abeunt. Nam pedis <reg orig="plantà" TEIform="reg">planta</reg> non ungue sed cute ut in multifidis et in ipso Camelo contegitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Retromingit</hi> ut Camelus et <hi rend="italic" TEIform="hi">testes</hi> substrictos habet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pectore</hi> est amplo; sub quo ubi thorax ventri connectitur, extuberat globus, ut in Camelo, vomicae similis, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> quo nescio quid excrementi sensim manare videtur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Color</hi> colli, cervicis; pectoris et anteriorum crurum est illi albus, reliqui vero corporis subruber, vel ex nigro rufescens. Rostro tamen est nigro et anterioribus cruribus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> genu albicantibus. Cicur ac mansuetum est animal, sed frigoris impatiens, ut alia quae ad nos <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> calidis regionibus afferuntur. Neminem offendit: sed miro admodum ingenio ab illata se vindicat iniuria. Nam ubi aliquis illud vexet; vel circa clunes opprimat, non calcibus aut morsibus se defendit, sed vomitu vel cibi vel humoris in vexantem retrorsum cum impetu eiaculato, ad protensam colli longitudinem. Salacissimum hoc esse animal, id mihi coniecturam facit, quod cum sui generis faemellis sit destitutum, <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> cum prurigine capris se commisceat, non tamen erectis, ut <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> caprae hirco ascendente solent, sed humi ventre accubantibus, ita cogente animalia anterioribus cruribus. Itaque superascendens coit, non autem, ut falso de retromingentibus animalibus affirmat Aristoteles; aversis clunibus. <reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> venere vernali autumnalique tempore stimulatur hoc animal, ut illud viderim humile quoddam praesepium <reg orig="avenâ" TEIform="reg">avena</reg> refertum conscendisse, genitaleque illi magno cum murmurc tamdiu confricasse, quousque semen redderet, plurimis una hora replicatis vicibus. Non tamen concepere caprae huiusce animalis semine refertae, <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg>, quod, ut puto, vi coactae illi prostiterint <reg orig="continuò" TEIform="reg">continuo</reg> balantes; <reg orig="tùm" TEIform="reg">tum</reg> quod cum hoc animali earum non conveniat species. Indicam ovem appellabat hoc animal, qui illud ad nos advexit, atqui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nostris ovibus quantum distet, tu ipse iudicare poteris. Hactenus Mathiolus. Ab his plurimum differunt, oves illae Chilenses, quarum iconem istam Belgae attulerunt. Satis omnia quadrant, inquit <hi rend="italic" TEIform="hi">de Laetius</hi>, quoad corporis compositionem; praeterquam <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> postici pedes ungulas bisulcas habeant, priores autem in quatuor divisos ungues, et quod prolixis admodum villis lanae vestiatur, quam inprimis commendant. Ceterum natura bene convenit cum praecedentibus, ita ut haud dubium sit unius generis animal esse, tantum ratione caeli sub quo degit variare: nisi forte inter utrumque sit distinctio illa, quam observavimus in descriptione Ind. Occidentalis; ut omnino existimo. Sputum eiaculatur in vexantes; et
<pb id="s095" n="70" TEIform="pb"/>
scribit. P. Alonso d' Ovaglie in Historica Relatione Regni Chill, vulgo credi in parte corporis humani quam sputum illud contigerit, scabiem generari. Pollentia iuxta Alpes, oves habet <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Martial. l. 14. Epigr. 157.</note> cani velleris, ut apud Martialem exstat. Apud Rhaetos, arietes sex vel septem annorum ad priora cornua alia veluti adnata, parva, bina, vel terna producunt, illaque non ante quintum aut sextum annum adnascuntur, primis robore et crassitie proficientibus. Sauromaticae duro sunt pilo. Syriae cubitales ovium caudae, plurimumque in ea parte lanitii. Crica Tarnasari urbem Indiae, oves conspici, cornua damis haud absimilia habentes, nostris <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> maiores, Aristoteles auctor est. Visi et Monstrosi agni, quorum etiam hic Icones damus. Unus erat capite suillo; alter duobus capitibus et quinque pedibus. Tertius pedibus equinis et capite simiae. Quartus triceps. Quintus, dorso duplici coniuncto, pedibus octo.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.04" n="4" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Capra et Hirco domesticis</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. de Bisulcis c. 9.</note> IN historia hac, de Caprae primo, mox Hirci, tandem Haedi nomine, in principio agendum est. Capras <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> carpendis virgultis dictos esse scribit, Varro, Cicero, et Nonnius. Festus tamquam crepas vult dici, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cruribus crepent. Martinius <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/ptw</foreign> voro, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sit animal <foreign lang="GR" TEIform="foreign">poikilo/fagon</foreign> deducit. Pro aetate et sexu variant nomina. Graecis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)/c</foreign>, ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)i+/ssein</foreign> ruere, et cum impetu ferri. Dicuntur <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)/ges2</foreign> tam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)ri/foi</foreign> recens natae caprae, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xema/roi</foreign>, quae sunt anniculae, vel mediae aetatis, et adultae quae <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tra/goi</foreign>, licet hoc nomen maribus duntaxat competere videatur. Synonima occurrunt plurima. Modernis Graecis vocatur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ge/da</foreign>, Tyrrheniis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/pra</foreign>, Cretensibus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">karanw\</foreign>, Hesychius <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mh/klas2</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)sti/gnas2</foreign> vertit capras <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kera/des2</foreign> sunt caprae foemellae quae cornua ut plurimum habent. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">khlw/des2</foreign>, caprae in fronte signum habentes instar calli. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mnaa/d???s2</foreign> quae mulgentur: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mu)na\s2</foreign> agrestis: <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xema/ra</foreign> hieme nata. Grammatici tamen <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xe/maron</foreign>, pro omni caprario genere, omni aetate et utroque sexu interpretantur. Sed et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mui/ra</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mhka/des2</foreign> caprae sunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hircus</hi>, qui Sabinis fircus, vel ab hirsuto, quod ab Ebraeo <gap desc="Greek word" TEIform="gap"/> adurere, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> animal sit libidinosum, dicitur. Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tra/gos</foreign>, vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">trw/gein</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tragei=n</foreign> edere, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> vorax sit: vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ traxu\ de/rma e)/xein</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pellis asperitate: vel <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(po\ to=u tre/xein</foreign>, currendo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capri</hi> nomen obtinuit, qui castratus est: Aegyptiis Mendes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Haedus</hi> est id quod ex capra et hirco nascitur. ab Ebraico potius <gap desc="Greek word" TEIform="gap"/> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> quasi foedus dicitur. Martialis fetum quaerulae rudem capellae appellat. Hesychio et Ethymologo dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/rifos</foreign>, Varmo ad tres vel quatuor menses, postea <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xi/maron</foreign> dici, donec pariat et mulgeatur. Rhodiis audit <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/rannos</foreign>, <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> etiam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kekru/falos</foreign>, aut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">krh/demnos. dia kalama/s1arkes2</foreign> in quadam lege dicuntur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> frugum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptis</hi>.</note> calamos depascerent. Bisulcas esse capras, et cornigeras, haud uno loco Aristoteli proditum. Colorem mutant, et interdum <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> generantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilus</hi> differt sexu. Crastus est hircis, mollis et tenuior capris. Et quia hoc genus <reg orig="apprimè" TEIform="reg">apprime</reg> hirsutum est, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> Festus, densorum pilorum homines hircipilos vocavit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> omnibus esse negat Plinius; verum in his quibus sunt, indicia annorum per incrementa esse affirmat. Sunt autem ea longa et acuta. In Delo insula, prodente Varino, visum est hirci bicubitale cum dodrante, ponderis librarum viginti sex. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi>, quos in auglorum angustias contrudit, habet aliquando dissimiles; In tenebris splendere lucemque <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 11.</note> iaculari Plinius prodidit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Naso</hi> sunt simae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> caprae superiores non sunt praetet primores geminos, ut idem ait, et pauciores alii <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> hircis, quod prodidit Aristoreles. Dependet mento omnium <hi rend="italic" TEIform="hi">villus</hi>, qui aruncus, <reg orig="spirillùs" TEIform="reg">spirillus</reg>, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">h)/reggos</foreign>, secundum quosdam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kru/gkos</foreign> dicitur. Noneolas vocari tradit Festus papillas quae ex faucibus caprarum dependent, Varro mammillas nuncupat,
<pb id="s096" n="71" TEIform="pb"/>
lacinias Plinius, verruculas alii. Binas in feminibus mammas habent: pedes macilentos. Per aures et nares spirare, praeter Alcmaeonem vel potius Archelaum, Aegypti sapientes quoque credidere. Philes signum addit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> naso obstructo nihil offendantur. Oppianus id de silvestribus credidisse videtur, dum eis meatum quendam <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> medio inter cornua loco ad pulmones pervenite, cui <reg orig="cerâ" TEIform="reg">cera</reg> <reg orig="infusâ" TEIform="reg">infusa</reg> suffocentur, scribit, Bartholomaeus quoque Eustathius, huic sententiae accedere videtur, dum se aliquid simile in homine invenisse <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 1. c. 11.</note> prodit. Aristoteles tamen in contrarium nititur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> extractum diu moveri aiunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventres</hi> sunt plures, <hi rend="italic" TEIform="hi">Lien</hi> rotundus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Aspera arteria</hi> talis qualis in homine. Quantum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Locum</hi>, in aquilonaribus terris abundant. In Creta magna ipsarum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Isidos. l. 14. c. 6.</note> copia, <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> Iupis careat. Ithacem Telemachus apud Homerum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)gi/boton</foreign> vocat. In Rhetia Helvetica praestantes caseoli caprini fiunt, <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> iis in locis, qui circa thermas Fabarianas montani sunt. Reperiuntur quoque in Achaia, Africa, Nubia, Sardinia, Cephalonia, Mileto, Damasco, India, novo orbe, Hispania, Corsica et ceteris locis, de quibus in Differentiis agemus. Terram pascendis aptam, Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)gi/boton, ai)gi/nomon</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus et totus</hi>.</note> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)gi/bos1kon</foreign> vocant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibum</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">potum</hi> si attendas, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">poikil. fa/goi</foreign> sunt. Inprimis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> frutetis, arbuto, alaterno, cytiso agresti, iligneis et quernis frondibus, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> gaudent. Ex glande, si circa satietatem data est, abortum facere, Columella auctor est. In deliciis quoque habent oleam, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> Minervae inimicae; vitis tenellos palmites, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> Libero patri immolabantur; ficus et farinam, teste Aeliano, fraxinum, tamariscum, barbam hircinam, et rosam caninam. Fabae largius datae, copiam lactis efficiunt: ut et pentaphyllon, si priusquam bibant, quinque dierum spatio ipsis vorandum detur. Eiusdem rei gratia, et dictamnum ventribus alligatur. Vorant alicubi scammoneam, veratrum, clematidem, et teste Lucretio, cicutam. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 12. c. 17.</note> De Ladano libet Plinii verbis uti. Arabia, inquit, Ladano gloriatur, <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> casuque hoc, et iniuria fieri odoris, plures tradidere. Capras maleficum alias frondibus animal, odoratorum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> fruticum appetentius, tamquam intelligant pretia, carpere germinum caules praedulci liquore turgentes, destillatemque ab his (casus mistura) sucum, improbo barbarum villo abstergere. Hunc glomerari pulvere, incoqui sole. Et <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> in Iadano caprarum pilos esse. Recentiores tradunt silvas Arabum pastu caprarum refringi, atque ita sucum villis inhaerescere. Verum autem ladanum Cypri insulae esse, similiterque et ibi fieri tradunt, et oesypum hircorum barbis genibusque inhaerens, sed ederae flore deroso, pastibus matutinis cum est rorulenta Cyprus. Deinde nebula sole discussa, pulverem madentibus villis adhaerescere, atque ita ladanum depecti, etc. Vulgatissimum porro pabulum gramen est, aculeatis inprimis foliis, capriola Ruellio, quod prae ceteris grata sit. Salsedine delectari, nec torroribus ignotum. Dracula Transalpinae Hungariae praefectus, saepe numero captivis Turcis pedes excoriatos contuso ssale perfricuit, mox capras adhibuit, quae linctu cruciatum augerent. In <hi rend="italic" TEIform="hi">potu</hi>, aquae stagnantes et mortuae, quaeque diu in vasis stetere, improbantur. Albertus, cum moventur, post meridiem, plus aquae potaturas dicit. Prodigiosum, quod in Zacintho Antigonus notat, nempe, quo tempore spirant Etesiae, capras hiantes stare versus boream, eoque contentos, aquam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>. Plin. H. N. l. 8. c. 5.</note> non requirere, neque bibere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caprae</hi> sunt admodum venereae, teste Plinio. Ideo mense septimo et adhuc lactantes incipiunt coire: idemque tradit, animam ipsis quam Ovibus ardentiorem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R. l. 2. c. 3.</note> calidioresque concubitus. Anniculae etiam <reg orig="coëunt" TEIform="reg">coeunt</reg>, et terno aut quaterno concubitu implentur: quod si <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> coitu imber accesserit, abortum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 5. c. 14. et l. 6. c. 19.</note> infert. Quinque mensibus uterum ferunt. Pariunt maxima ex parte singulos, sed aliquando et
<pb id="s097" n="72" TEIform="pb"/>
binos, et ternos, et quaternos. Si clementia <reg orig="aëris" TEIform="reg">aeris</reg> et pabuli accesserit bis pariunt. Fertilitas ad octo annos durat. Aristoteles tamen tota vita coire asserit, et gemellos parere, si pater aut mater vim eam geminandi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> natura obtineat. In trimatu sunt inutiles. Pinguedine sterilescunt. Commodissimum tempus <reg orig="coêundi" TEIform="reg">coeundi</reg> hibernum solstitium. Unde Plinius. Concipiunt Novembri mense, ut Martio pariant turgescentibus virgultis. Quidam ad denas capras singulos adhibent hireos, alii ad quindecem: nonnulli ad viginti. Quomodo edueari debeant, ad Oeconomicam pertinet. Vehementiorem coitum si excitare volueris, genitalia, delibutis multo sale et nitro manibus perfrica: vel eadem pipere, aut urticae fructu perunge. Seminalem humorem capris ante coitum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 18. Aristot. H. A. l. 3. c. 20.</note> et partum destillare, Aristoteles auctor est. Idem, ubera illarum quae coitum non patiuntur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pastoribus montis Oetae urtica vehementer perfricari, ut dolorem infligant, prodidit. Inde <reg orig="primò" TEIform="reg">primo</reg> cruentus humor elicitur, mox purulentus, <reg orig="postremò" TEIform="reg">postremo</reg> lac non minus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ex iis quae Venerom passae sunt. Idem de mulieribus tam viduis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> virginibus Albertus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>.</note> scripsit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Amicitiam</hi> colunt, cum ovibus, tigri, sargo, pulegio, et eryngio. De ovibus non est <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> quicquam dicatur. Tigri, si haedus porrigatur, absinet cibo per biduum: tertio die esuriens aliud poscit, nisi porrigatur, caveam convellit, haedo <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, tamquam contubernali suo parcit, quod Plutarchus prodidit. Sargus piscis umbra quoque ipsarum delectatur, et stantes in littore, attingere gestit, ad saliendum per naturam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 20. c. 14.</note> inhabilis. Pulegium <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capris gustatum, si Plinio fides, balatum concitat, indeque Graeci quidam literas mutantes blechon vocavere. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 9. c. 3. Theophr. de animalib. quae invident.</note> Si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> eryngii caulem capella morsu desectum ore sustulerit, totus statim subsistit grex, relictoque pascendi studio, novo veluti spectaculo attonitus, non prius mirari rem desinit, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> pastor caulem illum abstulerit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Inimicitia</hi> ipsis cum lupo, pardali, elephanto, caprimulgo ave, saliva humana, melle, evonymo, vite, et conyza. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l 10. c. 40. Aelian H. A. l. 7. c. 26.</note> Lupus capras devorat. Pardalis easdem invadit. Elephas exhotret. Caprimulgus avis ubera sugit. Unde uber emoritur, caprisque caecitas, quas ita <reg orig="mulsêre" TEIform="reg">mulsere</reg>, oboritur. Humanam salivam vitare, Aelianus reliquit. Hausto melle debilitantur, si Alberto fides. Evonymi folium et fructus capras interimit gustatus, nisi purgentur: purgantur autem anocho, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. de Bisulcis p. 270.</note> quod quid sit, vide Aldrovandum. Aquam si biberint in qua folia rhododendri maduere, pereunt. lisdem et Sabina venenum. Oleam si lambendo <reg orig="linguâ" TEIform="reg">lingua</reg> contigerit, primo germinata sterilescit. Pulmo assus ebrietatem prohibet. Conyzam edentes moriuntur siti enectae. Aegolethrum herba in Lycia, eisdem exitium. Inde nomen sortita. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> ipsis est apud Graecos <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mhka=sqai</foreign>, id est mutire, ut Hospinianus vertit. Unde Homero <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mhka/des2</foreign> vocantur. Apud Latinos, et balare, quod commune cumovibus, et fremere. Inde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">frima/ssein</foreign> de hirco. Varinus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)na\</foreign> hircinae vocis imitationem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi"><reg orig="Natüra" TEIform="reg">Natura</reg>, mores, ingenium</hi>.</note> esse asserit. Mobiles sunt et celeres. Unde Varro in Soracti Fiscelio capras feras, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> saxo, pedes plusquam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R. l. 2. c. 3.</note> sexagenas salire scribit. Frigoris potius quam aestus sunt impatientes: fetae inprimis, quae gelicidio <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 7. c. 6</note> hiemis conceptum fecere. Amant potius dumeta <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> prata, et campestrem situm: asperisque etiam montosis ac silvestribus <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> pascuntur. Ita autem inhaerent rupibus, ut infra cas intuentibus videantur pendere. Unde caprarum et hircorum grex, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)po/lion</foreign> quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)popo/lion</foreign>, sublimium conversatio dicitur: ipsae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <hi rend="italic" TEIform="hi">petrae</hi> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)ge/lipes2</foreign>. <reg orig="Proximè" TEIform="reg">Proxime</reg> etiam ripas vago passu lasciviunt, comam fluvii tondentes. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibis</hi>.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnium</hi> caprinarum qualitate non convenit inter auctores. Hippocrati sunt cruditatis, flatulentiae et ructuum generatrices. Minus tamen aestivo tempore, quo <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de alim. facult. l. 3. c. 1.</note> melius pabulum habent noxiae. Autumno deterrimas Galenus fecit; hieme, meliorem sanguinis consequi
<pb id="s098" n="73" TEIform="pb"/>
habitum, et naturalem intemperiem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> temperatura temporis contractam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. Dipnos. l. 9.</note> corrigre. At Athenaeus si conficiatur, etsi olida sit, plurimum alere, plurimumque corpori robur addere, reliquit: Clitomachumque Carthaginensem novae Academiae sectatorem solitum ferri dicere, quendam athletam Thebanum, omnes suae aetatis viros superasse, quod caprinis carnibus vesceretur, tenacibus illis, et concoctu difficillimis, quarum esu olidus <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> corpore sudor, manaret. Militarem cibum esse, Homerus in Achille legatos Agamemnonis excipiente, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de boni et mali succi cibis. c. 6.</note> ostendit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi>, inter cetera lactis genera <reg orig="moderatè" TEIform="reg">moderate</reg> se habet; etsi minus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> humanum temperatum. Est tamen et in eo, si aetatem, pastiones, anni tempus, et spatium quo <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu edito distant, discrimen. Sine melle <reg orig="periculosè" TEIform="reg">periculose</reg> sumi, auctor Galenus, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in ventriculo coaguletur. Minus idem alvum tentat, nisi scammonio <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ludovic. Roman. l. 5. c. 20.</note> et aliis vescantur. In quibusdam Orientis locis, tertio mense ablactati infensos, eodem ali solent. Lactis naturam <hi rend="italic" TEIform="hi">Caseus</hi> sequitur. At <hi rend="italic" TEIform="hi">hircorum</hi> caro, tum ad coquendum, tum ad bonum sucum generandum, deterrima est: libidinisque inprimis tempore vitiatur et fetet. Apud Antiphanem tamen <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tra/gos u(liba/tas2</foreign> in convivio apponitur. Testes quoque et iecota damnantur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Haedina</hi> non est una auctorum sententia. Sanctis in V. T. olim in deliciis: Ascraeus <reg orig="Poêta" TEIform="reg">Poeta</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/uxumon kai\ e)/upepton</foreign> vocat. Platina post Galenum, domesticorum animalium laudabilissimam esse, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> parum recrementi haberet, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> concoqueretur, <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> aleret, sanguinem calido et frigido temperatum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bruier. de re cibatia l. 13. c. 17.</note> generaret, scripsit. At Bruierinus eas vituperat, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> caprae febre numquam careant: nec possit sanum temperamentum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> matre motbida <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iul. Alex. Salubr. l. 11. c. 7.</note> fetus sortiti. Iulius Alexandrinus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> calidas quidem esse asserit; sed naturalem quae in adultis est siccitatem, teneritudinem aetatis emendare, et ad temperamentum quoddam ducere: simul lactentes, <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> quidem aetatis ratione, verum alimenti beneficio, de nativa caliditate aliquid remittere, et humectiores tenerioresque fieri. Olim etiam apud Ethnicos, in conviviis circumferebantur, lasere et aliis conditae. Sanguis incibum formatus, sanguiculus, teste Plinio, dicitur. Formabatur et in cibum: Unde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">me/las2 cwmo\s2</foreign> apud Lacones: et Pollux <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai(mati/an</foreign>, obsonii genus exponit. Iecinora et pulmones quomodo coqui debeant, vide apud Apicium. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medicina</hi>. Plin. H. N. l. 28. c. 10.</note> Magni et in Medicina usus. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> Plinius, milia remediorum ex capra demonstrari dixit. Democritus etiam effectus eius auget, qui singularis natus sit. Carnes caprinae comitialibus in rogo hominis tostae exhibentur, ut volunt apud Plinium Magi. Hircorum in aqua decoctis panos et apostemata discutiunt. Iure caprino cantharides expugnantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 9.</note> Drusus Tribunus plebis <hi rend="italic" TEIform="hi">caprinum sanguinem</hi> bibisse dicitur, cum pallore et <reg orig="vindiâ" TEIform="reg">vindia</reg> veneni sibi dati insimulare Q. Cepionen inimicum vellet. Eodem maculas contractas ablui Marcellus scribit. Tormina intestionorum et alvi fluores sistere in sartagine frixum, apud Galenum et Dioscoridem habemus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hircinus</hi> abscessus calidos <reg orig="citò" TEIform="reg">cito</reg> maturat: in cerato quodam podagrico apud Aetium admiscetur: lusciosos sanat: herbis diureticis nutriti, aridus et tritus inque vino cum petrosellino sumptus, calculosis veheme~rer prodest. Quomodo et quando colligi debeat, apud Aldrovandum vide. Medicamentum hoc manus Dei vocatur. Paria ibidem ex Marcello, Fuchsio, et aliis in venies. Adamantem eo solvi et emolliti magni auctores, inter quos Scaliger et Ioubertus prodidete. Si in sanguine eodem et succo senecionis vitrum efferbuerit, aut maceratum fuerit, reddetur tam molle, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> est cera vel argilla, ut quidvis ex eo fingi possit: pristinae naturae restitues, si aquae immerseris. Hoc est Geberi, Alberti, et ingeniosi cuiusdam Bituricensis vitrarii secretum, quod ille <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Mizald. Memorabcent. 8. aphoris. 18.</note> moriturus Antonio Mizaldo, ut ipse memorat, <reg orig="ultrò" TEIform="reg">ultro</reg> donavit. Idem cum aceto mistus sanguinis vomitui et
<pb id="s099" n="74" TEIform="pb"/>
exscreationi prodest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Serum</hi> <reg orig="commodè" TEIform="reg">commode</reg> illis, qui mordicatione patiuntur, aut in recto intestino, aut in colo, inicitur, quod ob crassitiem citius concrescat, ut Galenus docuit. Secundum Avicennam magis resolvit <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> cetera, cum melanthio, sulfure, et iride, lentiginesque et maculas tollit. Cum adipe anserino, Plinio teste, ac medulla cervina, resinaque et calce, labiorum fissuris efficax <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 6. c. 14.</note> est. Cervix boum si intumuit, comperimus, inquit Columella, aureum esse medicamentum, ex pice liquida, et bubula medulla, et hircino sevo, et vetere oleo, aequis ponderibus compositum atque incoctum. Cum calce strumas discutit, teste Plinio et Marcello; cum cera, ulcera serpentia sistit; <reg orig="additâ" TEIform="reg">addita</reg> pice et sulfure percurat; manantia item verendorum cum melle rubique succo. Per se datus adeps, teste Dioscoride, cantharidum venenum obtundit. Magi ut citat Plinius, commendant comitialibus cum felle taurino pari pondere decoctum, et in folliculos fellis reconditum, ita ne terram attingat bibendum sub limine ex aqua. Marcellus ptifanam cum eodem coctam torminosis in declinatione convenire vult; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dioscorid. M. M. l. 2. c. 94.</note> et apud Dioscoridem habemus, caprinum adipem decoctum cum polenta, <reg orig="rhoë" TEIform="reg">rhoe</reg>, et caseo, dysentericis dari, et cum succo ptisanae infundi. Plinius denique in sorbitione <reg orig="aliquâ" TEIform="reg">aliqua</reg> intestinorum vitiis <reg orig="magnoperè" TEIform="reg">magnopere</reg> prodesse asserit, ita uti protinus frigida <reg orig="aquâhauriatur" TEIform="reg">aquahauriatur</reg>. Idem remedium hydropicis Sextus Empiricus commendat. Canarii, ut <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Cadamustus Navig. c. 8.</note> refert Cadamustus, saevo hircino coniuncto quorundam herbarum succo carnem inungunt, ut cutis facta inde densior algorem ferat facilius. Nudi enim incedunt. Adhibetur et podagricis cum fimo caprae et croco, sinapive, cum caulibus hederae tritis, vel flore cucumeris silvestris. Idem, pomatum ingreditur, ad fissuras labiorum commodissimum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Medulla</hi> post cervinam et vitulinam laudatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> assum caeliacis convenit, magisque <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> hirci, cum vino austero decoctum potumque, vel ex oleo myrrheo umbilico impositum. Idem ad nyctalopias facit, et illos qui comitiali morbo sunt obnoxii deprehendit, convulsionemque iisdem infert. Quin et ad canis rabidi morsum laudatur, quo imposito, ne tentari <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hippoerar. de natura muliebri.</note> quidem aquae metu affirmant. Hippocrates, si pariens inflata fuerit, he par ovillum aut caprinum calido cinere obrutum, edendum praecipit meracius ad dies quatuor, et vinum bibi vetus. Ex <hi rend="italic" TEIform="hi">felle</hi> multa quoque apud Plinium imprimis sunt remedia. Veneficiis ex mustela <reg orig="rusticâ" TEIform="reg">rustica</reg> factis, contrarium est: cum cinere aluminis, scabiem abolet: ad porriginem cum <reg orig="cretâ" TEIform="reg">creta</reg> <reg orig="cimoliâ" TEIform="reg">cimolia</reg> et aceto facit, ita uti capilli paululum inarescant. Idem lentigines tollit admixto caseo et vivo sulfure, spongiaeque cinere, ut mellis sit crassitudo: Strumas etiam discutit, si saepius incipientes ea rangantur. Superciliis impositum pilos abolet, nihil de angina et aurium vitiis dicam. Invenitur denique apud Dydimum, non fore in lecto cimices, si fel hirci aut tauri, aceto acri diluatur, indeque lectus aut parietes illinantur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Liene</hi> hoc habemus. Calidum, id est, ut <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> pecude exemptus est, et super lienem hominis impositum, <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> intra paucos dies dolorem auferre, si postea ad fumum suspendatur, ut illic arescat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> cum pilis suis decoctum, et contritum incisa intestina solidat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> Magi per annulum traiectum aureum, priusquam lac detur infantibus instillant contra comitiales, ceterosque infantium morbos. Aesculapius cum melle carbunculos sanare vult. Sextui <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> aquam, quae <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> caprae palato effunditur, et quicquid comedit, si misceatur cum melle et sale: ex eo caput et corpus si <reg orig="serò" TEIform="reg">sero</reg> fricetur, pediculos exstinguere promittit, aitque idem remedium esse ad ventris dolorem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corii</hi> cinis ex oleo
<pb id="s100" n="75" TEIform="pb"/>
illitus perniones <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> abolet: ramenta cum pumice trita, acetoque permista, exanthematis prosunt. Sistitur nima in femina ex inaribus haemorrhagia, si mammillae eius corrigio caprino vinciantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pili</hi> usti fluxus omnes sanant: combusti adiecta pice et aceto, naribusque inserti, sanguinem <reg orig="subitò" TEIform="reg">subito</reg> reprimunt. Acccensi serpentes fugant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornu</hi> combustum et mixta <reg orig="farinâ" TEIform="reg">farina</reg> impositum, furfures scabiemque in capite emendat. In flamma ustulati, crustae cum aceto scillitico tritae, <reg orig="commodè" TEIform="reg">commode</reg> igni sacro adhibentur. Capiti infirmi suppositum, vigilias in somnum convertit. Alarum fetorem, rasum vel exustum, et cum felle hirci, myrrthaque mistum, tollit, si eo perfricentur. Comitialem morbum deprehendit. Nidore suo lethargicos exccitat, et ustum ad albedinem dentes detergit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungulas</hi> ad serpentes prohibendos Palladius uri iubet: si cinis earundem ex aceto illinatur, alopecias sanat. Est et <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac Caprinum</hi> in multis contra morbos remediis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 24. c. 7.</note> Scio, inquit Plinius, Damocratem in valetudine Considiae M. Servilii consularis filiae, omnem curationem austeram recufantis, diu efficaciter usum lacte caprarum, quae lentisco pascebat. Vis ei inprimis alexiteria. Haustus cum uva taminia, contra ictus serpentum iuvat. Quod primum mulgetur, leviores facere in quartanis accessiones, sive esum sive potum, Sextus Empiricus auctor est. Magorum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quidam fimi hirundinum drachmam unam <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> lactis caprini vel ovilli vel passi, cyathis tribus adversus quartanas ante accessiones dare solent. Eodem perunctae gingivae faciles dentitiones faciunt. Potum cum sale et melle alvum solvit. Schistum, datur comitialibus, paralyticis, melancholicis, leporosis, elephantiacis, etc. Fervens adiecto polentae quantum satis, ut pulticulae instar fiat, dysenterico bibendum datur. Sanantur eodem et <hi rend="italic" TEIform="hi">Lienes</hi>, post bidui inediam, <reg orig="tertiâ" TEIform="reg">tertia</reg> die <reg orig="hederâ" TEIform="reg">hedera</reg> pastis capris, per triduum poto sine alio cibo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caseus</hi> recens morsibus animalium imponitur: siccus ex aceto et melle purgat ulcera: mollis cum melle subactus et impositus, pannoque aut lin???eo desuper tectus, sugillationes livoresque celeriter abstergit. Recens coagualtus super oculos positus, dolores <reg orig="citò" TEIform="reg">cito</reg> lenit, si mulier cibos aversans utero doleat, et febris ipsam ac <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hippocrat. de morbis muliebr.</note> rigor corripiat, Hippocrates pe pli albi quintam, dimidiae choenicis partem, et seminis urticae tantundem, et casei caprini rasi dimidiam choenicem, simul cum vino vetere miscet, et sorbenda propinat. Et alibi, si quid in utero computruerit, vel si sanguis aut pus exeant, caseum caprinum assatum vel rasum, vel simpliciter, cum aequali parte polentae miscet, et in vino ieiuno propinat. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Coagulum</hi>, Haedi contra pastinacam et marinorum morsus, drachmae pondere ex vino sumebatur. In profluvio sanguinis bibebatur, et contra concretum lac assumebatur. Idem tertia parte ex aceto potum, sanguinis excretiones reficit: magnitudine fabae, in vino myrteo remissum, et ieiuno caeliaco datum, efficaciter prodest. Hippocrates quoque haedi coagulum adversus alvi profluvium laudat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urinam</hi> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> concernit, ea cum aceto scyllitico hausta, contra ictus serpentum ulaet: apostemata, in quacumque parte discutit: opisthoronon, auribus infusa levat. Paeni pastorales in filiis quadrimis, ut <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Herodor. l. 4.</note> refert Herodotus, venas verticis <reg orig="lanâ" TEIform="reg">lana</reg> <reg orig="succidâ" TEIform="reg">succida</reg> inurunt; nonnullii venas temproum, ne, scilicet, unquam pituita defluens ex capite officiat. <reg orig="Quòd" TEIform="reg">Quod</reg> si pueris inurendis spasmus contingat, <reg orig="urinâ" TEIform="reg">urina</reg> hirci <reg orig="aspersâ" TEIform="reg">aspersa</reg> eos liberant. Dioscorides, eandem ad aquam quae cutim subiit, cum nardi spica, quottidie, binis cyathis, cum aqua bibi scribit, urinamque per alvum extrahi. Sextus, mulieri
<pb id="s101" n="76" TEIform="pb"/>
menstrua provocare, si bibatur, credit. Omnium creberrimus usus <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimi</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. simpl. l. 10. c. 22.</note> Graeci <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pura/sqous2</foreign> <reg orig="propriè" TEIform="reg">proprie</reg> nominant, digetentis et acris facultatis <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg>, ut induratis scirrhorum in modum tumoribus, congruat, non tantum lienis; sed et aliarum partium. Ustusque tenuioris quidem substantiae, verum haud <reg orig="manifestè" TEIform="reg">manifeste</reg> redditur acrior. Datus aliquando ex aceto ad viperarum morsus, ex vino ad auruginem, cum ture ad profluvium muliebre. Inquietos infantes, fimo isto alligato panno, cohiberi tradit Plinius, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> puellas. Luxatis cum melle illinitur. Ex aceto decoctus, strumas discutit. Ex eodem subfervefactus, et illitus, ulcera, quae serpunt, sanat. Cum melle paratus et appositus cancrosos, et carbunculo vencris laborantes, sanat, et eosdem discutit. Ambusta sine cicatrice sanat. Tritus et cum aceto scyllitico mistus, frontique applicitus, hemicraniam tollit. Cum eodem subactus ad crassitudinem mellis articulorum contractiones relaxat, et tremulis prodest. Cum farina hordei et aceto impsotus, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> in duris et rusticorum corporibus, remedium est ischiadicis. Pillulae inter remedia mensium et se cundinarum pellendarum apud Hippocratem. Hisce adicere libet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ipsemet hircus pestilentiae tempore domi alatur, quasi aedium vastitas, viroso vapore, quem hircus exspirat repleta, aditu autam veneatam repellat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus varii</hi>.</note> Praeter haec, fiunt ex caprillis villis cilicia: ex pellibus indumenta, calcei, stragulae, utres, lagenae, rates, folles, vela, charta denique et scuticae: cornua hircina Pyrrhus cristae loco capiti imposuit. Locrenses, quos Ozolos vocant, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">trage/as2 kai\ kw/dia</foreign>, id est, voium et hircorum pelles gestabant, et plaerumque inter caprarum greges versabantur. Sardos quoque et Getulos caprarum pellibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R. l. 2. c. 3.</note> amiciri consuevisse, auctor est Varro. In Cypro etiam Zambellotum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> pilis caprarum conficitur, et Iosephus Barbarus testatur, in Armenia minore <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> Betolin et Issan fluvios, vel <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> magnam caprarum copiam ali, et quotannis tonderi. Asserit <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. l. 3. c. 13.</note> et Bellonius, selectiores Turacarum pannos, undulatos, ex pilis caprarum Ancyrae Cappadociae metropoli confici: sed et rapetes, ex iisdem constare. De chartis quod dixi, illae, pergami Troadis <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> inventae fuere, et exinde nomen sortitae sunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia</hi>.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiis</hi> pauca occurrunt. Aegyptiae fetus quinos pariunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> fecundissimas Nili aquas bibant. In Phrygia hirci sunt quadricornes, referente Scaligero, pilo admodum prolixo, aequante candorem nivis, quem vellunt ad textrinam, non autem tondent. Aegyptii apud Plutarchum, affirmant, capras suas, quoties cum sole, eodem <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> loco Syrius oritur, in ortum omnes conversas, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> respicere, atque hoc sideris huius revolutionum argumentum certissimum esse. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Aquilonaribus</hi> terris, si Olao Magno credimus, hirci sunt magno corpore, crassis cruribus, <reg orig="plenâ" TEIform="reg">plena</reg> et brevi cervice, auribus flexis, et depressis, capite parvo, spisso, longo, ac nitido collo; cornibus altis et latis. <reg orig="Ferè" TEIform="reg">Fere</reg> omnes colore sunt albo. Hieme pascuntur pinorum corticibus, musco, et populeis virgis. Pelles maximis navigiis, quaestus et lucri causa, in Germaniam exportantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 17. c. 3.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Caspiae</hi> caprae, ut Aelianus exponit, et albissimae sunt et cornibus mutilae, et ad maximorum equorum magnitudinem accedunt. Eorum villi <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> molles, ut cum Milesiis lanis comparentur, ex iisque Caspiorum sacerdores, et ditissimi, vestes confectas gerant. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. in Mirabilib.</note> In <hi rend="italic" TEIform="hi">Cephalenia</hi> caprae non bibunt <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg>, sed adversum sibi ventum ore hiantes excipiunt. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 3. c. 32.</note> Theophrastus sex mensibus non bibere dixit. In Cilicia, referente Plinio, circaque Syrtes, villo tonsili reperiuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Damasceno</hi>, supra palmum longas habent anriculas, ubera multiplicia, suntque admodum fecunda: Circumducuntur quadraginta vel
<pb id="s102" n="77" TEIform="pb"/>
quinquaginta ab eis quibus lac est venale, et ubi lac emere volueris, in superius devehuntur caenaculum, etiamisi triplex foret contignatio, ubi coram in vasa stannea, lac emulgent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Narbonenses</hi> auriculas latiores suis habere, Gesnerus audivit, ut quae ad dodrantem longitudinis accedant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Illyricae</hi>, si Alexandro Myndio credimus, ungulas quidem habent, sed non bifidas. Aliquando ternos, quaternos aut quinos fetus edunt, et lactis sesquicongium. Idem <hi rend="italic" TEIform="hi">Indicis</hi> <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> urbem Tarnassuri, et Africanis ad promontorium capitis viridis contingit. Hircum ad Amboinam lacte suo parvos alentem haedos, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Xaverius Epist. 23.</note> se vidisse, Franciscus Xaverius Iesuita, corruptae illius de Christo et Petro historiae, quam <reg orig="Persicè" TEIform="reg">Persice</reg> conscripsit auctor, testatur. Ubere enim quod <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> genitalia unicum habebat, tantum lactis reddebat <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg>, quantum scutella capere potest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Mambrina</hi> capra in regione Damiata, fert equitantem, sellam, frenum, et cetera quibus equi instrui solent: auriculas usque ad terram demissas habet, cornua deorsum revoluta sub ore. Pharos insula Aegaei maris, gignit capras cervis colore similes, magnitudine maiores. Est autem eis cornu longum ad duodecem palmos, rectum, et quod unum so um habet potrectum stipitem, si Surio credimus. In Sardinia scribit Nymphodorus, pelles caprarum tam <reg orig="mirificâ" TEIform="reg">mirifica</reg> vi esse, ut hiberno tempore calesaciant, aestivo refrigetent. Eaedem <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> sunt, quae Musmones. In eadem hirci quidam celeritare omnes bestias superant. Ex Monstris, tricornis caprae imaginem hic exhibemus.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.05" n="5" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS V. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Capris silvestribus in genere</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. bisulc. c. 10.</note> DE Capris silvestribus in genere et in specie agendum est. Illarum plurima apud Graecos occurrunt nomina. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*a)/ic a)/grios</foreign>, nempe, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)go/kerws2, do\rc, dorka\s2, dorkale)s2, dorka/dion, pro\c, tetw\c, bou/balos, i)/calos, nebro\s2, kema\s2, ko/los, trage/lafos. *a)/ic a)/grios</foreign>, capra fera Latinis est. Solinus tamen sagittas dictamno <reg orig="herbâ" TEIform="reg">herba</reg> extrahendi morem, qui ab Aristotele, Theophrasto, Cicerone, Virgilio, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)ce a)gri/ois2</foreign> simplicitur ita dictis tribuitur, ad illas adstringere videtur, quae Cretam et Ideam montem potissimum incolunt. Et, si Virgilio esset, fera capra quae Aristoteli <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)c a)/grios</foreign>, manifestissima inter utrumque contradictio esset. Cum hic feras capras in Africa esse neget, ille haberi ostendat. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> per capras feras Virgilii, capreas exponit Servius, et Aldrovando videtur, ubi pro specie sumenda est, illam intelligi debere, quae domesticae est similior. <reg orig="Sanè" TEIform="reg">Sane</reg> Varro, capras quas alimus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capris feris ortas dicit, ipsoque caprae ferae nomine, privatim uti videtur. Varino <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)/c a)/grios, ai)/gagros</foreign>, et Hessychio dicitur: quam <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. Cyneg. l. 2. v. 343.</note> tamen vocem Oppianus peculiari speciei, illi scilicet, quae Tridentinis et circumvicinis populis Camozza vocatur, tribuit. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*li)go/kerws2</foreign>, capricornus est Latinis, quam vocem barbari, teste Scaligero, caprae silvestri imposuere, et soli Suidae, genus est animalis. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*do\rc</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">dorka\s2</foreign> solo nomine differunt, etsi quidam apud Hermolaum animal diversum esse opinentur. Alibi pro eo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">co\rc</foreign> legitur, interpres Strabonis Damam, Nicandri, Capream vertit. Damas etiam traducunt apud Oppianum Gillius et Bodinus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lo/rkous2</foreign>, qui <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i)/orkes2</foreign> Hesychio. Dioscorides tamen <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Dorcade <reg orig="manifestè" TEIform="reg">manifeste</reg> distinguit. Cornarius rupicapram intelligit, quae cornua in dorsum adunca habet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dortadis</hi> nomine Plinius ita utitur, tamquam ei nullum apud Latinos vocabulum respondeat, sentitque capream capreolum et dorcadem, tria animalia, unum duntaxat animal denotare. Adldrovando ea vox nomine generis usurpari posse videtur. Aliis, ut Ethymologo et Varino, cervinus pullus esse creditur, sed <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg>. Cordus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dorco sexu differe existimat. Scaliger
<pb id="s103" n="78" TEIform="pb"/>
per dorcadem capreolum, per dorcum capream intelligit. Ut ut sit, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ to\ o)ce/ws2 de/rkein</foreign>, venit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="acutiùs" TEIform="reg">acutius</reg> videat. Asserunt namque hi, (Origenis apud Aldrovandum verba sunt) quibus medicinae peritia est, inesse huic animali intra viscera humorem quendam, qui caliginem oculorum depellat, et obtusiores quoque visus exacuat. Ideo Ethymologo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">zw=on o)cuderke\s2 kai\ eu)o/mmaton</foreign> dicitur. Invenitur et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">do/rkwn</foreign> in Canticis Canticorum; quae tamen vox, auctore Myrtilo apud Athenaeum, prum usitata est. Videtur omnem captam silvestrem significare. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*dorkali/des2</foreign> apud Oppianum brevem habent caudam. Gillius cervos transtulit, sed perperam. Ab istis namque apud eundem distinguitur. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*pro/kes2</foreign> Varino sunt <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/kgona, e)la/fwn, h) dorka/dwn ei)=dos</foreign>. At Aristoteles, dum dicit, fel nec cervum, nec <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pro/kas2</foreign> habere; et sanguinem ubi effluxerit concrescere omnium, praeterquam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)la/fou kai\ proko\s2</foreign>; ab invicem distinguit. Gaza Damam vertit. Nomen <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> celeritate, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)po\ to=u proi+/cesqai</foreign>, Gram~atici sumunt. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*ptw\c</foreign> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam et lepus et dorcas exponitur, cervus item et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nebro\s2</foreign>, quae omnia animalia sunt timidissima. Sed et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ptw\c</foreign> idem est quod <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pta\c</foreign> timidus, seu pavidus, quo sensu Homerus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ptw=ka lagwo\n</foreign>, dixit. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*kema\s2</foreign> apud Hesychium exponitur, vel hinnulus, vel cervus, vel dorcas. Ex caprearum genere esse, negat Scaliger. Sunt, inquit, in cervis, ut in bobus iunix et iuvencus. Aeliano <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 1. 4. c. 14.</note> spcie <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervo differunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Turbinis</hi>, inquit, <hi rend="italic" TEIform="hi">instar <reg orig="celerrimè" TEIform="reg">celerrime</reg> fertur, flavis pilis spectatur. <reg orig="Caudâ" TEIform="reg">Cauda</reg> est <reg orig="albissimâ" TEIform="reg">albissima</reg>, tum ex albenti eius oculi cyaneo colore tincti videntur, aures peraltis pilis refertae, neque <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> in terra pedum celeritatem ostendit, sed etiam cum in fluvii canfluentem inciderit, Ungulis pedum remigans, fluctus perrumpit, et <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in lacubus natare gaudet, unde sibi pastum comparat. Virides iuncos et Cyperum depascitur</hi>. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*nebro\n</foreign> hinnulum interpretantur, Cordus, Marcellus, et alii. Aldrovandus peculiarem quandam caprae speciem hoc nomine indigitari, apud Dioscoridem, scribit. Nam Varinus et Ethymologus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pro/ka nebro\n</foreign> quoque dici produnt. Marius Grapaldus <reg orig="damâ" TEIform="reg">dama</reg> reddidit: Solinus etiam Damam esse ostendit, dum scribit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nebrodi damarum copia nomen dedit, quem damae et hinnuli gregatim pervagantur, inde Nebrodes dictis</hi>. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">*kolos</foreign> ex Scythicae et Sarmaticae gentis capris silvestribus censectur. Magnitudine est inter cervum et arietem, albicante corpore, eximiae super hos levitatis ad cursum: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 7.</note> naribus potans trahit ad caput. Hinc postmodum complures dies servans <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg>, ut per carentes aquis agros <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> pabulum carpat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capreae</hi> vox apud Latinos, <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> pro omni capra sumi videtur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rupicapra</hi>, etsi in silvestribus species est Plinio, ratio tamen nominis postulat, ut generis etiam vicem subeat, quandoquidem per summas versari rupes, non illi tantum cui cornua in dorsum adunca, convenit. Delectantur in universum excelsis motibus, et tam in sublimi habitant, ut vix humanis obtutibus pateant. Quod si aliquando ferarum vel hominum adversitatem persensere, de altissimis saxorum cacuminibus sese praecipitantes, in suis se cornibus illaesas suscipiunt. Plurima inter mares discordia propter feminas, tempore libidinis. Domesticis, omnium consensu, saporis alimentique bonitate, constitutionis tenuitate, concoctionis facilitate, excrementorumque paucitate praeferuntur. Sicciores tamen <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> carnes habent. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> inventum Arabum oleo eas incoquere, ut inde liumescant. Diocles tamen, Archidamus et galenus, quod in oleo coquitur sic cum evadere, et glutinis vinculo amisso, solutile fieri censent, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ya/squron</foreign> nempe et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kau=ron</foreign>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Usum in Medicina</hi> quod spectat, Caprreae in cibo sumptae dysentericis prosunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> seu inassatum, seu tritum caeliacis opitulatur: Vapor in aqua <reg orig="calidâ" TEIform="reg">calida</reg> salsa cocti, oculis exceptus, nyctalopas iuvat. Combustum et aspersum sanguinem sistit, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> si contritum naribus indatur. Sanguis cum palma marina teste Plinio pilos detrahit: secundum Marcellum, abscessus maturat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> theriaca</p>
<pb id="s104" n="XXXII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cerva. Hinde</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Colopus</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Rupicapra. Gemps</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s105" n="79" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">est morsibus venenosis. Idem contra suffusiones incipientes, oculorum caligines, genarum et palpebrarum scabricias, facit. Cum rosaceo aut succo porri tritum, et tepidum navibus instillatum, tinnitum tollit. Cum melle Attico faucium dolores levat, et veretri exulcerationem sanat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimus</hi> aridus, tritus et cribratus, ex vino odorifero cyathi <reg orig="mensurâ" TEIform="reg">mensura</reg> sumptus, auruginem tollit, si Galeno credimus.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.06" n="6" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS VI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Capris silvestribus in specie</hi>.</head>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.01" n="1" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Rupicapra et Dama</hi>.</head>
<p TEIform="p">CAprarum silvestrium species sunt, <hi rend="italic" TEIform="hi">Rupicapra, Dama, Ibex, Bubalis, Pygargus, capra strepsiceros, Dama vulgaris, Capra Moschi, Capra Bezoardica, Suhak Scitharum, Oryx, et Capra auribus</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Bisule. c. 11.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">demissis. Rupicapra</hi> Dioscoridi Drocos, Oppiano <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)/gastros</foreign> seu <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)/gagros</foreign>, Varroni Caprea, nisi fallor, dicitur. Magnitudo ei quae caprae villaticae, <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> tantum altior, et corporis forma feris altis similior. Bellonius minorem <reg orig="damâ" TEIform="reg">dama</reg> facit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Colore</hi> est inter fuscum et ruffum, qui aestate magis ad ruffum, hieme magis ad fuscum vergit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exercit. 207.</note> At Scaliger aestare pilo fulvo, hieme cinereo esse dixit. Gesnerus partim albam partim nigram, distinctis coloribus vidit: sed et albae totae interdum, quamvis <reg orig="rarissimè" TEIform="reg">rarissime</reg>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 1. c. 54.</note> conspiciuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> habet rubros, <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> arietinis longiores, colore gilvo, atramque lineam utrinque recta <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cornuum radice supra oculos ad extremum os dcutam, et in labra superiora desinentem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Frontem</hi> veluti stella insignit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudae</hi> superior pars pilosa, nigra, et rotunda; ut dorcadis longa. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> ei nigricant, novem aut decem digitos longa, multis nodosis circulis exasperata, minoribus paulatim, in unco nullis, quin levis et acutus est hami instar. Paralella <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg>, id est, aequis undique intervallis surgunt; solida, ab initio tantum pollicis circiter <reg orig="mensurâ" TEIform="reg">mensura</reg> cava, et teretia magis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> domesticis. Aiunt, inquit loco citato Scaliger, mucronibus cornuum, id quod capras quoque facere videmus, rergum scabere. Ex ea scalpturitione, quae pernicies evenerit, operae pretium est cognoscere. Creditum est tanta illas illo in pruritu perfundi voluptate, ut extremum cornus fastigium, in corium eo usque adigatur, unde retrahi nequeat. Quo circa ex altissimis ruere locis, atque afflictari, aut <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatoribus <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> deprehensas, proculve observatas capi, aut fame interire. Rupesmontium colunt, non summas tamen, ut ibex; neque tam <reg orig="altè" TEIform="reg">alte</reg> et <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> saliunt: descendunt aliquando ad inferiora Alpium iuga. Conveniunt saepe circa petras quasdam arenosas, et inde arenam, ut caprae sal, lingunt, quo linguae inertem pituitam defricent, et appetitum excitent. Cum in venatione urgentur, altius semper ascendunt, donec nullus ad eas canibus pateat accessus: deinde cum venatores per saxa manibus pedibusque sequi vident, de saxo in saxum transiliunt, ac montium cacumina petunt, donec nulla scandendi reliqua sit facultas. Illic se cornibus retinent, et quali suspendunt. Sic vel bombardis feriuntur, vel in praeceps pelluntur, vel fame pereunt. Mox <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Divi Iacobi die frigidiores montium clivos petunt, ut paulatim frigori assuescant. Captae, aliquando cicurantur. Ex pellibus fiunt chirotecae equitantibus. Ubi errabundae quaerunt novas sedes, aut pascua <reg orig="perspectâ" TEIform="reg">perspecta</reg> <reg orig="proximârupe" TEIform="reg">proximarupe</reg>, proiecto pede, saepe periclitantur eius fidem, nempe, mobilis ne sit, an lubrica. Illud festivum, addit Scaliger, In aula patrui Bonifacii, vidimus cicures assilire ad aulaea pendentia, in quibus similes essent
<pb id="s106" n="80" TEIform="pb"/>
intextae ferae. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Usum</hi>, caro est siccior, et melancholici humoris parens, odoris silvatici. Venatores ex recenti sanguine scaturientem, tamquam insigne vertiginis remedium sorbent. Apud Plinium legimus, sevi cyatho, et lactis pari <reg orig="mensurâ" TEIform="reg">mensura</reg>, deploratum phthisicum convaluisse. Iconem duplicem hic exhibemus, Rupicaprae nempe, et Capri montani. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dama</hi> duplex est, Una veterum, de qua hic; altera vulgaris <reg orig="sivè" TEIform="reg">sive</reg> recentiorum, Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">platu/kerws2</foreign> dicta, quam Gaza <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> intelligit, cum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pro/ka</foreign> apud Aristotelem damam vertit. Plinius caprarum silvestrium generibus, quae transmarini situs mittunt, annumerat. <reg orig="Fortè" TEIform="reg">Forte</reg> Dioscoridi et Nicandro, de coagulo agentibus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nebro\s2</foreign> appellatur: Grapaldus etiam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nebro\n</foreign> damam reddidit. Animal est caprae magnitudine et colore dorcadis. Ovidius fulvo tergore damas vertit. Famosa est inprimis earum timiditas. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> mansuescere Plinius tradit. Cornibus tamquam unco prominentes rupes apprehendunt, neque aliter inaccefsas montium verrucas superant.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.02" n="2" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ibice.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. bisulc. c. 13.</note> DIoscorides in capite de coagulo, huius caprae non meminit, et vix <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> aliquis est ex veteribus, qui meminerit, Homero excepto, qui <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i)/calon ai(=ga</foreign> vocat. Esse <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> eam quam Germani <hi rend="italic" TEIform="hi">Steinbock</hi> vocant, omnes docti <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 53.</note> uno ore testantur. Plinius totam histotiam <reg orig="brevissimè" TEIform="reg">brevissime</reg> complexus est, dum inquit. Ex caprarum silvestrium genere sunt etiam ibices in Alpibus, pernicitatis mirandae, quamquam onerato capite vastis cornibus, gladiorumque vaginis, in haec se librant, ut tormento aliquo rotati in petras, potissimumque e monte aliquo in alium transilire quaerentes, atque recessu pernicius <reg orig="quô" TEIform="reg">quo</reg> libuerint, exsultant. Egregium est animal et corpulentum, specie <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> <reg orig="cervinâ" TEIform="reg">cervina</reg>, minus tamen: cruribus quidem gracilibus, et capite parvo cervum exprimit. Color <hi rend="italic" TEIform="hi">pellis</hi> fuscus est. Senectute caneicunt, et secundum dorsi longitudinem nigram lineam excurrentem habent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculi</hi> splendidi et pulchri. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungulae</hi> bisulcae et acutae. Femina in hoc genere mare minor est minusque fusca, maior <reg orig="caprâ" TEIform="reg">capra</reg> <reg orig="villaticâ" TEIform="reg">villatica</reg>, rupicaprae non <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> dissimilis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 1. c. 13.</note> Mares prolixam nigricantem barbam gestant, quod nulli, ut Bellonius tradit, alteri animali cervinis pilis praedito accidit, praeterquam <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> hippelapho. Magni ponderis cornua ei reclinantur ad dorsum, aspera et nodosa, eoque magis quo grandior aetas processerit. Augentur enim quotannis, donec iam vetulis tandem, nodi circiter viginti increverint. Bina cornua ultimi incrementi ad pondus sexdecem aut octodecem librarum accedunt. Bellonius quaternos cubitos longa vidit. Tot autem transversos nodos seu radios habent, quot annis animal natum est. De pernicitate aliquid ex Plinio diximus. Nulla certe montium rupes <reg orig="tàm" TEIform="reg">tam</reg> alta edita aut praeceps est, quam non saltibus aliquot superet, si <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> aspera sit, et spatia tanta promineant, quanta salientis ungulas excipere possit. Bellonius ex scopulo uno in alium sex etiam passuum intervallo distantem, desilire solere scripsit. Dum cadit ex alto, totum corpus inter cornua <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> collisione protegit, et ictus lapidum magnorum, cornibus excipit. De Venatione Aldrovandum consule. Duo earum genera Bellonius dari prodit, in Creta: id se ex earum cornibus inde et Cypro delatis didicisse, addens. Deprensae libero aperto capacique cursus loco, in venatorem irruunt, eosque de rupe deiciunt. Cum impetendi locus non est, despondent animum et <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> cedunt. Eiusdem generis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 14. c. 16.</note> est illa fera Lybica, quam Aelianus ita describit. Caprae ferae ad summos Lybicorum montium vertices commorantur: ad boum magnitudinem accedunt: ipsarum armi et crura luxutiosis pilis fluunt: tibiis parvis,</p>
<pb id="s107" n="XXXIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capreolus. Rehe</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capreolus Mariruis.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capra.</hi></head></figure></p>
<pb id="s108" n="XXV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ibex. Steinbock.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capra Liibica.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Flirus.</hi></head></figure></p>
<pb id="s109" n="XXVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capra. Geiss.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capra Canis.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Caper Hispanicus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Caper Mambrinus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capra Mambrina</hi></head></figure></p>
<pb id="s110" n="XXVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hircus. Bock.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Rupicapra.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Dama Veterum.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Caper Mumon dictus Bubalus Cerus Aldr.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Culor.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hircus Cotilardicus.</hi></head></figure></p>
<pb id="s111" n="XXVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ibex Siiluester Sardus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Musimona.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Trais Uel Ibex.</hi></head></figure></p>
<pb id="s112" n="81" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">frontibus rotundis, oculis raris et concavis, non <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> proiectis sunt: Cornibus post primum exortum utriusque ab alteris <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> diversis, et aberrantibus et incurvis. Non enim simpliciter ac aliarum caprarum recta exsistunt, sed eatenus retorquentur, ut ad armos pertingant. Ex capris <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> ad saliendum habilitate sunt. Nam ex cacumine, in aliud <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> distans cacumen transiliunt: et tametsi saepe earum quaepiam, dum ex uno vertice in alterum saltare contendit, ob nimiam intervallorum distantiam, per praerupta saxa praeceps agitur, nihil tamen laeditur. Sic est adversus saxorum duritiem, membrorum resistente firmitate, ut nec cornua frangat, nec caput diminuat. In summis montibus plurimas sollertia quadam captandi caprarii generis, nimirum, vel iaculis, vel retibus, vel laqueis, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> doctrina artis venaticae instructi comprehendunt. Iam in patentium camporum aequoribus, quilibet vel tardus pedibus eas <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ibidem non valeant capere possit. Earum pellis et cornua aliquot commoditates habent. Nam in frigidis tempestatibus ad frigorum vim, atque hiemem excipiendam, pastoribus et fabris materiariis pelles <reg orig="mirificè" TEIform="reg">mirifice</reg> prosunt. Cornua ad hauriendum de praeterfluentium rivorum confluentibus, aut <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> fontib. potionem, ad depellendam sitim, non minori usui habentur, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> vel calices ipsi. Tanta enim capacitate sunt, ut in bibendo respirare sit necesse. Ab homine expoliendi <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> perito cornu politum, tres mensuras capere potest. Habet <hi rend="italic" TEIform="hi">in Medicina usum</hi>. Coagulum easdem cum leporino vires habet, ut tradit Serapio. Sa~guis, ad calculum in vino apiato apud Gesnerum commendatur. Ischiadicis et arthriticis unicum remedium, sic Marcellus Empiricus componit. Fimum ibi cum <reg orig="lunâ" TEIform="reg">luna</reg> <reg orig="decimâ" TEIform="reg">decima</reg> <reg orig="septimâ" TEIform="reg">septima</reg> colliges; quamquam et alia vetere <reg orig="lunâ" TEIform="reg">luna</reg> collectum, si res urgebit, simili <reg orig="efficaciâ" TEIform="reg">efficacia</reg> prosit, dummodo medicamentum <reg orig="decimâ" TEIform="reg">decima</reg> <reg orig="septimâ" TEIform="reg">septima</reg> <reg orig="lunâ" TEIform="reg">luna</reg> componatur. Ex eo er ò fimo quantum unius manus pugno pleno potueris comprehendere, <reg orig="dummodò" TEIform="reg">dummodo</reg> impar sit numerus pillularum, in mortarium mittes, atque adicies piperis grana viginti quinque <reg orig="diligentissimè" TEIform="reg">diligentissime</reg> trita: tunc addes mellis optimi heminam, et vini veterrimi optimi fextarios duos, et contritis prius pillulis universa miscebis, et repones in vasculo vitreo. Sed ut maior sit medicaminis efficacia, luna decima septima id facere debebis, et cum daturus fueris remedium, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> die Iovis incipe, et per dies septem continuos dato, ita ut qui remediandus est, stans, in scabello contra Orientem bibat. Haec Marcellus, quae <reg orig="merè" TEIform="reg">mere</reg> sunt nugacia.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.03" n="3" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bubalo sive Bubalide, et Pygargo.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Hist. Bisulc, c. 14.</note> DE Bubalide haec Aldrovandus habet. Arbitrabar, inquit, <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg>, bubalum specie differre <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Bubalide, deceptus nimirum etc. Vide Aldrov. pag. 303. usque ad finem, quam bobus esse ibi etiam iudicabam. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi>, domesticam sedem <reg orig="mirificè" TEIform="reg">mirifice</reg> amplectitur. In alienum deductus locum, et ad pascua demissus, veterem repetit, In metu, occulto capite, latere se putat, ut struthiocamelus. Belluas feroces pugnacesque fugit. Sanguis aliquantulo magis spissatur <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> leporis et cervi: quippe, qui <reg orig="proximè" TEIform="reg">proxime</reg> ovillo, aut <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minus consistat. Placet et de <hi rend="italic" TEIform="hi">Pygargo</hi> Aldrovandi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovan, Hist. Bisulc. c. 15.</note> verbis agere. Pygargon, (verba eius sunt) Plinius, in praecitatis verbis etc. p. 304. a. usque ad finem frequenter sylvosa et deserta.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.04" n="4" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Caprea Plinii, Capra Strepsicerote, et Dama vulgari.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. H. Bisulc. c. 16.</note> C<hi rend="italic" TEIform="hi">Aprea</hi> Plinii, Capreolus noster est, quem Germani <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Reh</foreign> vocant. Cervis est colore non dissimilis, sed mole corporis <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> inferior, qui vix
<pb id="s113" n="82" TEIform="pb"/>
capram aequat. Mas cornua in capite gerit senis plaerumque ramis distincta. Fuit qui decem et septem haberet cornua, cuius icon Aldrovando <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Duce Bavariae missus erat. Plinius de iis ita. Dedit ramosa capreis, sed parva, et fecit decidua. Visu est acuto, voce <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Virgil. Eclog. 2.</note> exili, dentes non mutat. Virgilius maculis distinctum ostendit. Servius sparsos albo exponit, qui habent adhuc maculas <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> prima aetate venientes. Accessu enim temporis, inquit, mutant colorem, et eorum maculae gratiae minoris esse incipiunt. Multae in regionibus Helvetiorum Alpinis capiuntur. Humiliora tamen loca amant <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Ibex vel rupicapra. Femina si maritus capiatut, alium quaerit, eumque secum ad pristinae habitationis locum adducit. Femina <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> <reg orig="captâ" TEIform="reg">capta</reg>, matitus <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> discedit, et aliam sequitur coniugem. Cornibus vel uti nesciunt, vel non audent. Cum perdicibus amicitiam colunt, et in iisdem locis pascuntur. Flantem ventum petere currendo Bellisatius ait, ut refrigerari spiritus cursu laborantes possint. Parem illis et apris alimenti bonitatem Iulius Alexandrinus posuit, nisi quod illius caro sit concoqui facilior, et citius fugiens. Huc pertinent <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgr. Hist. Bras. l. 6. c. 10.</note> Capreae Brasilienses, quae duplices <hi rend="italic" TEIform="hi">Cagua cuete</hi> nempe, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Cagua cuapara</hi>. Illae sunt nostris capreis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> similes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> septem digitos circiter longum, <hi rend="italic" TEIform="hi">oculis</hi> magnis, et nigris: <hi rend="italic" TEIform="hi">naribus</hi> longis et patentibus; <hi rend="italic" TEIform="hi">ore</hi> nigro, <hi rend="italic" TEIform="hi">cute</hi> splendente, <hi rend="italic" TEIform="hi">auribus</hi> quatuor digitos longis, duos et semis latis, <hi rend="italic" TEIform="hi">venis</hi> conspicuis; <hi rend="italic" TEIform="hi">collo</hi> rotundo et magis glabro pilis, quam in reliquo corpore: estque longitudo colli circiter quinque digitorum et semis. Corporis longitudo <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colli exortu ad initium caudae duorum pedum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> brevis ut capreis esse solet. <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> quatuor, priora pedem, posteriora sesquipedem longa: <hi rend="italic" TEIform="hi">pes</hi> quilibet duas habet ungulas nigras; et supra has duas minores supra se invicem positas. Pilis vestitur glabris, qui in toto corpore, cturibus et pedibus rufescunt, in collo et capite fusci, sub gutture et inferiori collo albi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> quoque inferius est alba. <hi rend="italic" TEIform="hi">Aures</hi> interius albescunt, exterius sunt fusci et <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> carent pilis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Os</hi> inferius longius <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> quam superius? Ruminat cibum. Mansuescit <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg>. Quando unius aut duorum mensium aetatem habet totum corpus maculis albis eleganter est variegatum, quae successu temporis evanescunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cugvacu-apara</hi> Brasiliensibus, caprea est cum cornibus, <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> maior superiore, at eiusdem coloris. Cornua tria brachia seu digitos habent, nimirum infernum brachium quod longum, et apicem bifidum. Thyrsus seu scapus pollicem humanum est crassus et octo vel novem digitos Rhynlandicos longus. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Capra Strepsicerote</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldro. H. Bis. c. 17.</note> ita Aldrovandus. Plinius inter silvestres capreas, quas transmarim situs mittunt, Strepsicerotes et c. pag. 305. usque ad finem. Cretensis imaginem ex Bellonio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dama vulgaris</hi>, describente Bellonio, corpore quidem cervum refert, et capreolo maior est, sed colore distert. Dama minus caput habet cervo. Cornua etiam illi omni anno decidua ut cervo, quae antrorsum protensa habet praeter aliorum consuetudinem. Gilvam habet dorsi spinam, atramque lineam, secundum dorsi longitudinem excurrentem. Cauda longa est ad poplites usque dependens, uti vitulo. <reg orig="Saepè" TEIform="reg">Saepe</reg> accidit ut eius latera candidis maculis aspersa sint, quae vetustate pereunt. Accidit etiam saepe numero, ut feminae <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> albae sint, sic ut caprae existimari possint, nisi pilum admodum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. obs. l. 1. c. 54.</note> brevem haberent. Ostenduntur eius cornua ingentis ma nitudinis variis in locis, qualia sunt, ea quae in gradibus et ascensu Ambosianae arcis conspiciuntur. Caro cum capreolis <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> in qualitatibus convenit, sanguinem tamen ad atram bilem tendentem aliquo modo efficit. Aliquando vervecis in morem pinguis est. Fimus cum oleo myrtino praeparatus, capillos augere dicitur.</p>
<pb id="s114" n="XXIV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capra Strephiceros</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Eale.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alicorn.</hi></head></figure></p>
<pb id="s115" n="83" TEIform="pb"/>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.05" n="5" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM V. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Capra moschi</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Hist. Bisule. c. 19.</note> DE Capra Moschi ex veteribus soli Arabes scripsere. Recentiores Graeci, ut <reg orig="Aëtius" TEIform="reg">Aetius</reg> et Paulus Aegineta, si quid habent, ex iisdem sumpsere. Sive autem hanc feram, dorcadem capreamve, aut gazellam Indicam, peregrinam aut orientalem appelles, aut dorcadem moschi, vel simpliciter, animam moschi, parum, inquit Gesnerus, interest. Aldrovandus Capram moschi vocat. Isidorus et Albertus, forte <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> moscho, qui vulgo muscus, musquelibet. Volatertano est mus muscus, quem ex Arabia et Aethiopia venire tradit. A Divo Hieronymo ad Demetriadem, peregrini muris pellicula inter odoramenta quibus delicatiores diffluunt, numeratur. Alii moschum significari arbitrantur: Hermolaus animal ex quo Zibethum: Gesnerus folliculum animalis moschi, in quo hoc odoramentum colligitur. In descriptione vatiant auctores, etsi non desint, qui ex authopsia delineent. Conveniunt tamen <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex caprarum sive gazellarum genere esse statuant etc. Vide p. 307. a. usque, alioqui recta sunt. Ferunt odoratis pasci, ac potissimum nardo; unde etiam moscho, id est, sanguini circa umbilicum collecto, odor concilietur. Propter insignium velocitatem <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> vivae capiuntur. Morsu inpersequentes saevire, Alexander Benedictus prodidit; qui etiam mansuescere exemptis dentibus lo~gioribus, addit. In provincia Thebet eas canibus venantur. In China, etiam Persia, Africa, et Aegyptoreperiri, quidam prodidere. Ceterum odoramentum illud quod haec gazella fert, barbaris <hi rend="italic" TEIform="hi">muscus</hi> Latinis <hi rend="italic" TEIform="hi">moschus</hi> dicitur. Appellationis inde <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> sumpta ratio, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> plantarum musci, quarundam <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> arborum, ut cedri et populi albae, ad varia odoramenta et conspissanda unguenta, apud antiquos usus esset. Alciatus muscum Arabem vocavit. Graecis dicitur <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/xos</foreign>, vel quod illi, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/xous2(, moxi/dea</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">moxe/umata</foreign>, novos tenerioresque in plantis stolones vocent; quorum similitudine in animalibus, quae moschum ferunt, novi, odoramento illo pleninascuntur folliculi: vel <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> animalia illa, <reg orig="mediâ" TEIform="reg">media</reg> inter capream et vitulam <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> et magnitudine, fulvoque vitularum colore videntur, quas Graeci etiam <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/xous2</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">moxa/ria</foreign> appellent: vel <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> moschi solliculus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vasculis caeparum semen in summo caule servantibus; quae Giaecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/xia</foreign>; figura non <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> absit. vel denique; ut Ethymologo placet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> medio, umbilico scilicet animalis, fundatur, quod Graecis est, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">en me/s1ouxei=sqai</foreign>. Taceo posse derivari, vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> verbo <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mw=</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ab omnibus requiratur: vel ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)/zw</foreign> oleo, praeposita <foreign lang="GR" TEIform="foreign">m</foreign> litera; vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> privatione foetoris, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kata ste/rhs1in th=s2 dus1s1odi/as2. o)/zein</foreign> enim et <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> et <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> olere significat. De <hi rend="italic" TEIform="hi">ortu</hi> ipsius non omnes eodem modo referunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovan. Hist. Bisulc. c. 20.</note> Simeon Sethi, (utor Aldrovandi verbis) moschum omnem fundi asserit, etc. Vide pag. 307. b. usque, sic Fuchsius. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Electione</hi> haud etiam consona seribunt auctores. Plateario <reg orig="omnmò" TEIform="reg">omnmo</reg> niger non probatur; laudatur, quiad spicae nardi colorem accedit. Brasavolo odoratissimus est subniger, ex Cathaia allatus. Sunt qui Tumbascinum propter pabuli copiam anteponunt, qui in folliculo maturescit, praestantior eo, qui in <reg orig="aëre" TEIform="reg">aere</reg> suspenditur. Testis enim Brasavolus, immaturum, etsi animali adhaerentem, grave olere. Abensinnae, moschus melior Antebius vel Asciltios, deinde Iurgius, postea Indus marinus. Elluchasim in Tacuinis folliculos continentes moschum Cubit esse scribit, subtili ex vesicula et moscho: Gergeri esse folliculos his contrarios, qui mofchus minus est subtilis, et minus aromaticus: Moschus Carum medio inter hos loco: Salmindi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> deterior. De probatione ita Aldrovandus. An moschus legitimus etc. Vide p. 308. b. usque, adulterati notam esse. Adulteratur multis modis; <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> niger, et ad subruffum colorem tendens, admixto pauco sanguine hircino <reg orig="modicè" TEIform="reg">modice</reg> asso, ita ut tres vel quatuor
<pb id="s116" n="84" TEIform="pb"/>
partes, ex istis contritis, ad unam moschi admisceantur. Sed panis assus friabilem reddit; sanguis hircinus cum frangitur, lucidus est et clarus <reg orig="interiùs" TEIform="reg">interius</reg>. Saraceni saepe cum folliculis vendunt, quos adulterato infersere. Alexander Benedictus iecore haedinoarefacto, et avis cuiusdam fimo vitiari scribit. Radice Angelicae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam, prodente Gesnero augetur; qui etiam factitium describit. Odorem, si aliquid aromaticum addideris, amittet. At si in vase vitreo denso et <reg orig="cerâ" TEIform="reg">cera</reg> oblito asserves, retinebit. Recuperabit amissum, si in olla <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> aperta in cloaca suspenderis. Quantum <hi rend="italic" TEIform="hi">ad Usum</hi>, in assignatione temperamenti, auctores variant. <reg orig="Averroës" TEIform="reg">Averroes</reg> calefacere et siccare in fine secundi scribit, Sethi in tertio. Tenuissimarum esse partium apud omnes in confeslo. Mercurialis naribus appositum sanguinem prolicere tradit; et ne idem assumptus faciat, metuit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> vasa aperire videatur. De cetero, in restauratione virium, tremore, syncope, flatibus, caputpurgiis, pilis odoriferis, suffumigiis, smegmate, tragematis oris, et unguentis moscatis, vehementer adhibetur. Quibusdam tamen mulieribus uteri suffocationem adfert; quod Venetis et Septentrionalioribus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olaus Maguus l. 16. c. 13. 14.</note> si Olao Magno credimus, contingere solet.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.06" n="6" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM VI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Caprasive Hirco Bezoartico, vel potius Pazahartico, et aliis</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovan Hist. Bisulc. c. 21.</note> DIversi diversa circa descriptionem Caprae Bezoarticae proferunt. Bellunensis negare illam videtur, dum lapidem Bezoar nuncupatum, in suis erui venis, ex Thiphasi Arabeprodit. Arabes in cervis eum nasci credidere. Monardes testimonio eorum, qui ex illa regione, ubi Bezoarticum animal reperitur, rediere, constare ait, cervi esse magnitudine, eiusdemque quodammodo forma etc. Vide Aldrovand. pag. 311. b. usque. in Arabia ex capris quibusdam hunc lapidem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bontius Med. Indor. p. 46.</note> extraxisse. At <hi rend="italic" TEIform="hi">Bontio</hi>, caprae istae non <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> absimiles sunt capris Europaeis, nisi <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> habeant erecta aclongiora cornua, ac quaedam ex iis versicolore sint pelle, ut tygrides, pulchro aspectu, quales duas, inquit, hic in arce Batavia quottidie videmus. Prout magnum aut parvum lapidem gerunt, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> molestius vel citius incedunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> astutissimis Armeniis et Persis <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> notum est. Idem addit, heiba quadam croco ac hermodactylis persimilivesci, ex eiusque esu lapides in ventriculis concrescere. Inde factum, Teixera prodente, ut cum insula quaedam, inter continentem Chormandel et Ceylon insulam, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Lusitanis Isle de vaccas vocata, horribili inundationae submersa esset, ut caprae servatae <reg orig="necessariò" TEIform="reg">necessario</reg> <reg orig="aliò" TEIform="reg">alio</reg> transferri debuerint; <reg orig="herbâ" TEIform="reg">herba</reg> illa destitutae, nullos protulerint lapides; insula <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> salsugine liberata, reductae, eosdem produxerint iterum. Tam <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> capris his molesti sunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> hominibus calculi vesicae et renum. Unde colligere licet, vana illa esse, quae seu Monardes, qui in intestinis, seu Fragosus, qui in renibus, seu Moses Aegyptius, qui in vesicula fellea nasci produnt, scripsere, de quibus Aldrovandum si placet, consule. Namistius lapidis quidam Pasan esse volunt; alii Balsaar: at Bontius Pazahar, id est, contra venena, quasi Antidotum, vocari tradit. Nascitur <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> in Persia, in loco quodam Stabanon dicto, trium dierum itinere supra Laram, ubi Reges Persarum vigiles locare solent, ut omnes lapides qui certum pondus excedunt, sibi vindicent. De <hi rend="italic" TEIform="hi">formarum diversitate</hi>, ita Aldrovandus. Observandum itidem magnam esse horum nativorum lapidum diversitatem, etc. Vide Aldrovand. pag. 312. b. usque. alii tamen pretiosiores atque efficaciores habentur. Confici ex massa quadam adulterinos, Monardes ex relatione Guidonis de Lavaretis prodit: genuinos, qui ex laminis seu corticibus se invicem amplectentibus constant, illisque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> splendentibus, ut politae videantur; intus pulverem</p>
<pb id="s117" n="XXIX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Gazella.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cervo-Camelus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Capreolus Moschi. Bisem thier.</hi></head></figure></p>
<pb id="s118" n="85" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">habere. Garcias paleam vocat. At Bontius genuinum esse credit, qui, si pauca calce fricetur, colorem puniceum ostendit; si in pelvim <reg orig="aquârepletam" TEIform="reg">aquarepletam</reg> coniectus, et ibidem per duas aut tres horas relictus, idem prout antehac pondus retinet; adulterinum, qui calce fricatus rimam ducit, aut <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> exemptus, pondus vel remittit, velauget. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Viribus</hi>, plurima <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Serapione, Monarde, et Garzia ab Horto scribuntur; nempe, nudae parti corporis applicatum, facere, ne <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> veneno offendaris: pulverem morsibus animantium inspersum, eosdem sanare: ipsis feris iniectum, torpidas reddere: viperas, iniectum cum aliquo liquore, enecare. Omnem denique in venenis sopiendis et febribus malignis expugnandis inanem curam, nisi et hunc adhibueris: recitatque Monardes aliquot eorum exempla, qui ipsius beneficio ex faucibus Orci erepti sunt. Iuvat et melancholicos, quartanarios, syncopticos, epilepticos, vertiginosos, calculosos, lumbricis laborantes, et alios. Sed magis mulieribus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> viris prodesse observatum. Sunt <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Monard. de lapide Bezoar.</note> in India, qui se eius usu reiuvenescere posse, somniant. De quibus Monardem in peculiari tractatu consule. At Bontius, non tantas in eo vires, se mille experimentis invenisse scribit. Corollarii loco ex eodem addo, lapides Pa. zahar in ventriculis simior. natos, qui teretes sunt, et longitudmem digiti aliquando excedunt, inter praestantissimos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 59.</note> haberi. Ad Hircum Pazaarticum referri potest <hi rend="italic" TEIform="hi">Vicuna, et Taruga</hi>, de quibus ita Nierembergius. Sunt apud Pervanos quaedam pernicissima animalia quae <hi rend="italic" TEIform="hi">Vicunas</hi> vocant. Quidam <reg orig="putavêre" TEIform="reg">putavere</reg>, ab Aristotele et Plinio capras dici, sed ignotas priscis Vicunas censeo cum <reg orig="Acostâ" TEIform="reg">Acosta</reg>. Cornutum illi animal sic vocarunt, vicuna cornu exsermis, cetera licet similis silvestri caprae, cuius et fortasse genus est. Nec obest inopia cornuum; namque et canes cornuti alicubi feruntur, cum communes excornes sint. Gaudet montanis et rupibus, frigus et deserta amat, gelu et nive videtur recreari, societate et grege delectatur. Adobvios quoque fugax. In fuga praemitttit sobolem, cuius parca est. Capitur celebrivenatione. <reg orig="Coëunt" TEIform="reg">Coeunt</reg> usque ad tria milia barbarorum, circumdant montem, sic paulatim cogunt in unam sedem feras, aliquando plusquam trecentas: dimittunt ad prolem feminas. Aliter capiuntur cum ad conveniens intervallum accedunt, coniectis ad pedem funibus plumbo innexo extremitati quibus impeditur cursus. Tondent illas ad stragula. Lana earum subtilis et delicata instar sericorum. Pertinacis coloris est, quippe nativi, nulla <reg orig="tincturâ" TEIform="reg">tinctura</reg> opus habet; In aestu recreat, iuvat renum inflammationes: quamobrem culcitras ex <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> inferciunt. Dicitur mit igare etiam podagtam. Caro haud iucunda, nihilominus Indis edulis. De salubritate Iosephus Acosta narrat, acerrimum dolorem oculorum <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> subito placasse sibi imposito frustulo carms recenter occisae Vicunae. Generant in viscere bezoar, secundum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 19. c. 64.</note> post Orientalem. Proximum Vicunae genus <hi rend="italic" TEIform="hi">Taruga</hi>, pernicior, grandior, torridior colore, mollib. et decidentibus auribus: non gaudet societate et grege, rupes sola peragrat. Repertus in his Bezaar maior virtute et mole.</p>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.07" n="7" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM VII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Suhak Scitharum, et Capra auribus demissis</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Hist. Bisulc. c. 23.</note> DE <hi rend="italic" TEIform="hi">Suhak Scitharum</hi> ita Aldrovandus. In Scythia Iatissimis etc. Vide pag. 313. usque ad finem. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capras auribus demissis</hi>, Aristoteli debemus. <reg orig="Mensurâ" TEIform="reg">Mensura</reg> hae palmari, et dodrantali, et nonnullae ita demissae, ut spectent <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. H. l. 8. c. 18</note> ad terram. <reg orig="Fortè" TEIform="reg">Forte</reg> ex his ista, cuius Icon hic ponitur, et quam <hi rend="italic" TEIform="hi">Capram Indicam</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Mambrinam Syriacam</hi> vocant. <reg orig="Lanâ" TEIform="reg">Lana</reg> seu pilis facieque et cornibus ovem potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> capram referre videtur. Coloralbus est.</p>
<pb id="s119" n="86" TEIform="pb"/>
</div5>
<div5 id="JoQF.02.01.02.06.08" n="8" type="subparagraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div5" part="N">
<head>PUNCTUM VIII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Oryge</hi>.</head>
<p TEIform="p">TRia animantium genera Orygis nomine apud Graecos celebrantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Serabo, Geogr. l. 3.</note> Unum aquaticum, duo terrestria. Illius apud Strabonem mentio, ubi de Turdetania agit, quod, teste <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Bisulc. c. 24.</note> Hermolao, quidam, Orcas marinas esse opinantur. Horum, duo esse genera, ex Plinio et Oppiano colligere licet. De Oppiani Oryge in sequentibus agemus. Hic Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">para\ tou= o)ru/ ttein</foreign>, seu <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)ru/s1s1ein</foreign>, fodere dicitur; <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ad ortum, ut posthac dicemus, accedente <reg orig="lunâ" TEIform="reg">luna</reg>, prioribus pedibus terram <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Forma</hi>. Plin. H. N. l. 11. c. 46. Arist. H. A. l. 2. c. 1.</note> effodere dicatur. Plinius, si <hi rend="italic" TEIform="hi">Formam</hi> spectes, unicornem et bisulcum facit, et quidem ex Aristorele. Ex caprarum silvestrium eosdem genere. Contrario pilo vestiri, et ad caput verso; quod et tauro Aethiopico, competit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 73.</note> Eundem <reg orig="perpetuò" TEIform="reg">perpetuo</reg> sitientia Africçgenerare, et natura loci potu carentem, et mirabili modo ad remedia sitientium, apud eundem legimus. Namque Getuli latrones, eo durant auxilio, repertis in corpore ipsorum saluberrimi liquoris haustu vesicis. Albertus, magnitudine hirci esse, barbatum sub mento, in eretho versari, et <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> laqueo decipi scribit. Herodotus magnitudine bovi comparat. Nec nos quicquam certi de ipsius forma habemus. Cornua in omnium <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> musaeis ostenduntur atra, in extremo mucronata, pro aetate animantium, longitudine, crassitie, et numero nodorum variantia. Icones duorum hic damus. An eius sint, an Asini Indici, ne Aldrovandus quidem definite audet. At quia Aethiopes qui Sili vocantur, iis tamquam armis contra Struthiophagos utuntur; et haec durissima sint, mucronata, longa, et cava, videntur eius dem esse. Aegyptii multa de eo commenti sunt. Syrii nempe ortum sentire, atque etiam clamore edito significare: contueri stellam, ac veluti numen adesse sentiat, procumbere adorabundum: seu singulari quadam <reg orig="sympathiâ" TEIform="reg">sympathia</reg>, seu, quod apud Albertum legitur, imbrem et et friguspraeteriisse, frigoris nimium impatiens, percipiat. Quomodo se erga Lunam et Solem gerat, Aldrovandi verbis exponam. lidem, inquit, Aegyptii impurum, ut inquit Orus etc. Aldrov. p. 315. b. D. <hi rend="italic" TEIform="hi">usque</hi>. ingratus et impius in eam Oryx videri debeat. Addunt, ad ortum solis conversum alvum deicere; et perpetuam sitim perferre. Meminit Orygis Columella et Martialis: sed vix eiusdem credo. Hic eum saevum vocat: Ille inter ea quae ad cultrum in leporariis reponuntur, enumerat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oppiani Orygem</hi> ita <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldt. Hist. Bisul. c. 25.</note> Aldrovandus, interprete Gyllio, describit. Oryx, inquit, in silvis versatur feris infestissimus: colore est lacteo etc. Aldr. p. 316. a. D. usque. Hactenus Oppianus. Diversum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> superiori esse, vel exinde non <reg orig="malè" TEIform="reg">male</reg> colligas, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ille inter capras, quae timidae referatur; hic <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, ferox sit. De <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 14. c. 14</note> cornu quidem nihil adiecit; at adiecisset, si unum habuisse scivisset. Aelianus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Paraeus Tomo 1. l. 5. c. 5.</note> quadricornes in India reperiri scribit. Ambrosius Paraeus, cuiusdam ferae, in quadam maris rubri <reg orig="insulâ" TEIform="reg">insula</reg> Cademotha Arabibus dicta, incolis Pyrrasoupi dictae, ex Cosmographia Theveti meminit. Magnitudine est mulopar, capite non absimili, ursinis veluti pilis vestita, sed haud adeo obscuris, verum ad flavum inclinantibus, bisulcis, ut cervus, pedibus. Duo procera sed <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> arborea capite gestat cornua, unicornium cornibus affinia. Indigenae, bestiae aut piscis venenati morsu laesi, <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg>, in qua aliquot dies eiusmodi cornua infusa fuere, <reg orig="haustâ" TEIform="reg">hausta</reg>, statim convalescunt.</p>
</div5>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.07" n="7" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS VII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Cervo</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Bisul. c. 27.</note> CErvinomen, â cornibus quae gerit, (ea Graecis <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ke/rata</foreign>) apud Latinossumptum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> est. Apud Graecos plurima obtinuit hoc animal nomina. Dicitur namque <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/lafos</foreign>, vel quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)lafro\s2</foreign>, id est, levis; vel quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)/lofos, dia\ to\ e)/lkein kai\ a)na/irein dia\ tw=n mukth/rwn tou\s2 o)/feis2; h)\</foreign></p>
<pb id="s120" n="XXXV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cervus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hippelaphus mas. Ross Hirsch.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cervus Burgundicus.</hi></head></figure></p>
<pb id="s121" n="XXXVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alce. Elend.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cervusmirabilis.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Oriix Cervi species aliis Alco.</hi></head></figure></p>
<pb id="s122" n="87" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><foreign lang="GR" TEIform="foreign">u(po\ tou= e(lku/nein tou\s2 o)/feis2, h)\ u)po\ to=u e)/los</foreign>, nimirum <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> circa lacus et aquas libenter versetur; aut <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cornu eius suffitum serpentes fuget; aut <reg orig="quòdipse" TEIform="reg">quodipse</reg> cervus cornu ad saxum attrito nidorem excitet, quo serpentes <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> cavernis pellit. Dicitur et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">la/fos; a)ei/rakos2, bei/ric, be/rkios, bre/dos</foreign>, Laconibus inprimis, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">knh=kis2</foreign>, Nicandro, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">nebroto/kos2, pe/xaris2, s1ergo\s2, taxi/nhs2</foreign>. Varinus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ta\s2 e)la/fous2 ta\s2 prw=ton ti/ktous1as2</foreign>, cervas primum patientes, <hi rend="italic" TEIform="hi">Procas</hi> vocat, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">fura/kas2, ptw/kas2</foreign>. Hinnulus cervi, dicitur, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)llo\s2, la/das2, nassqro\s2, nebro\s2, kemas2</foreign>, quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">koi=mas2</foreign>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in spelunca adhuciacent, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kemma\s2</foreign>, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kelmas2</foreign>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Disctiptio</hi>.</note> Animal est bisulcum, forcipem pro ungue habens; pile molli, et si Iunio credendum, intus cavo, <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> <reg orig="commodè" TEIform="reg">commode</reg> natat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Colorem</hi> ipsi Pollux tribuit, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)pi/cansqon</foreign>, qui sit <foreign lang="GR" TEIform="foreign">e)pi/stiktos leukoi=s2 gra/mmas1i</foreign>, femina <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg>, et hinnulus. Euripides <foreign lang="GR" TEIform="foreign">bali/an</foreign> vocat, seu spadieei coloris, Euripidi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1pasqi/nai</foreign>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> colore <foreign lang="GR" TEIform="foreign">th=s2 s1pasqh=s2</foreign>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 32.</note> seu phaeniceo dicuntur. Dantur tamen et albi, qualis erat Sertorii cerva, quam esse fatidicam Hispaniae gentibus persuasit. Cornua ipsi inter reliqua animalia maxima: Cervae nulla; repertae tamen cornigerae, quos Maximilianus Caesar observavit, et Scaliger vidit. Anniculis nondum cornua nascuntur, nisi quoad indicium, sit initium quoddam protubetans, quod breve hirtumque est. Bimis primum cornua oriuntur simplicia, et recta ad subulonum similitudinem, quamobrem <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pattali/as2</foreign>, subulones, eos per id temporis vocant. Trimis bifida exeunt, quadrimis trifida, atque deinceps ad hunc modum procedit numerus, usque ad annum sextum. Constat tamen in multo plates ramos illud distribui. Habuit Guilhelmus Bavariae Dux bina, quorum utrumque, unum et viginti ramos fundebat. Albertus testatur eadem in Germania ad undecimum dividi. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aemilian. de Ruminamibus.</note> Vidit Aemilianus in penu Ferrariae Ducis, cervum interfectum, magnitudine equo pauloinferiorem; cuius cornua <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> erant ramis referta, ut ne illis Germanicis cederent. Sed et Antuerpiae in pharmacopolio visa, quorum singula ramos circiter quindecem ostentabant, Gesnerus prodidit. Differunt <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> haec cervorum cornua abaliis, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cum omnibus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 2. c. 1. et l. 3. c. 9. Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> sint cava et in mucrone demum concreta, cervis tantum solida sint; et <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> ceterorum ossibus adha reant; cervorum tantum cutibus enascuntur. Nec ullum animal praeter cervum eadem mutat. Fiunt <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> solida et dura, ut soliditate ad lapidum naturam accedant. Inveteratum perquam leve redolitur, praesertim si sub dio fuerit, ita ut nunc humeat, nunc siccescat. Gesnerus observavit in consummati cornibus mucrones, sive ramulos supremos, qui bini alioqui at. terni subinde spectantur, septenos, et in eodem loco stipitis latitudinem sex digitorum; inferius autem fuisse alios binos ramos et adminicula. Observavit item inter cranium cervi et cornua, ossicula sive tubera gemina ossea protuberantia, laevia, duos circiter digitos longa, <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> breviora <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> cervus natu maior est. Horum singulis singula, ait, adnasci cornua, per symphysin quandam et quasi coarticulationem. Addit denique, subulonis cervi cornua se vidisse, dodrantis circiter longitudine: <hi rend="italic" TEIform="hi">furcarii</hi> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> vulgo dicti, qui trimus est, duorum et amplius dodrantum. Quae hic expressimus, laevia erant, albicantia, et <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> rugosa. Singulis annis stato veris tempore <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 4. c. 5.</note> ea amittere, Aristoteles prodidit: qui etiam tradit, captum fuisse, cuius cornibus viridis hedera innata fuisset; quod et apud Plinium habetur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. Cyneg.</note> Castratis defluere Oppianus auctor est. Et haec de Cormbus. Quantum ad alias partes, <hi rend="italic" TEIform="hi">Faeies</hi> ipsis est carnosa, <hi rend="italic" TEIform="hi">nasus</hi> simus, <hi rend="italic" TEIform="hi">collum</hi> oblongum, <hi rend="italic" TEIform="hi">nares</hi> apud Oppianum quaternae, totidemque meatus. Musculi temporales et exiles et debiles; <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> scissae ac velut divisae, sed praecipitanter, quales <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Atist. H. A. l. 6. c. 10.</note> peculiariter iis Aristoteles adscripsit, qui circa Arginusam in Elapso monte versantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> habent quatuor utrinque, tum infra, ut annotat Albertus, quibus molit cibum, et insuper duos alios magnos, qui mari quam feminae maiores sunt;
<pb id="s123" n="88" TEIform="pb"/>
vergunt autem omnes deorsum, ut repandi videantur. Vermes continent omnes suo in capite vivos, qui <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 2. c. 15. Plin. H. N. l. 13. c. 37.</note> nasci solent, prodente Aristotele sub lingua, in concavo, circiter vertebram <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> cervici caput innectitur, vermibus qui in carnibus enasci solent, haud minores, continuos, numero viginti. At fuere qui plures videre, et quidem discretos: fuere et alii, qui nullos. Dicunt itidem intra oculi os vespas enasci et provolare. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 3. c. 6.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi>, aquae similis est, et nullas continet fibras, si Aristoteli et Plutarcho credimus: Baldus Angelus Abbatius, coagulatum se observasse scribit, idemque aliorum observatione <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. l. c.</note> constare. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> haber magnos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> item proportione magnum, quantum omnibus timidis esse solet. De <hi rend="italic" TEIform="hi">lapide</hi> in oculi cantho varii varia. Agticola lapidem Belzahart: Bellunensis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Scalig. Exercit. 112.</note> Bezaar. Scaliger lapidem esse negat. Ante centesimum, inquit, annum in cervo nulla est. Post eam aetatem accrescit ad oculi canthum; ipsis ossibus atque in os protuberans concrescit, <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> duritie <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> cornu superet. <reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> parte prominet, rotunda est, insigni nitore, coloris fulvi, non sine vestigiis atriorum venularum. Tanta levitate ut <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> tactum effugiat. Ita enim sese subtrahit, ut se ipsam propemodum movere videatur, etc. Scribonius, oculi sordes vocat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossa</hi> in corde omnibus <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> cervis reperiuntur: annosioribus tamen maiora, minora iunioribus, crucis interdum <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg>, decussatim <reg orig="mutuò" TEIform="reg">mutuo</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iordan. de phaenomenis pestis tr. 3.</note> intersecta, inquit Iordanus. Vidi, inquit idem, exsectos <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> columbini ovi magnitudine, laminis conflatos, et quod iucundum fuit aspectu, postquam comminutus fuit, repertum est os in meditullio, simile ceteris ossibus corde prognatis, circa quod putamina haec sese aggregando amplificaverant, et in hanc molem atque duritiem calore cordis extorrente lapillum produxerant. Gesnerus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> medio Augusti duntaxat ad Idus usque Septembris inveniri scribit. Renodaeus in iunioribus, non os, sed cartilaginem esse. Nervum seu cartilaginem nerveam Brasavolus vocat. Andernacus, sinistro detecto sinu, maximeque arteriae <reg orig="totâ" TEIform="reg">tota</reg> basi <reg orig="apertâ" TEIform="reg">aperta</reg>, si radices illius et membranarum sequaris, inveniri tradit. Nam arteriae aortae, venaeque arteriosae et membranarum earundem radix, ex ossea illa cartilagine cordis procedit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> ipsi exigua est, vituli marini modo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Crura</hi> perquam gracilia. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventres</hi> plures. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> nervosum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 2. c. 1.</note> more Cameli. <hi rend="italic" TEIform="hi">Intestinum</hi> tam tenue imbecilleque, ut etiam leviter percusseris, possitrumpi cute adhuc <reg orig="integrâ" TEIform="reg">integra</reg>. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Felle</hi> vacare aiunt, sed intestinum <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> amarum, ut ne <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> canibus quidam attingatur, nisi cervus praepinguissit. Achain: in cauda id gerere creduntur; esseque quod ibi contineri aiunt, colore quidem simile felli, sed non ita ut fel humidum, sed lieni parte anteriore simile. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerva</hi> cervo minor est: animal <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> aspectu egregium, mutilum cornibus, visu acuto, mirae velocitatis. Quaterna habetubera, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 6. c. 29.</note> ut vacca. Galenus de fetus tunicis agens, ac de venis et arteriis, quae ex utero in ipsum inseruntur, asserit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in omnibus animalibus, quae suapte natura ad saliendum sunt proclivia, ut cervis et capris, vasorum productiones matricibus sunt connexae, non per tenues <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> membranas, sed cum eis etiam per carnes viscosas, velut pinguedinem quandam, specimen esse mirabilis providentiae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dorsum</hi> dum pingue esse Oppianus dicit, de utroque sine dubio <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>. Plin. H. N. l. 8. c. 33.</note> sexu intelligit. In Africa non reperiri Aristoteles et Plinius prodidit, contradicente Virgilio et recentioribus. In Apulia <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> exercitus speciem praebent, et Ferdinandum Regem Neapolitanum eo deceptum, nec non Iacobum Caldoram sollertissimum suae aetatis Imperatorem, prodidere <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pontan. l. 2. de bello Neapolitano. Iunius Batav. l. 1. c. 61</note> scriptores. In Cathaiae provincia Bargu et copiosi sunt, et <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> tam cicures, ut cis insideant. In Batavia, referente Hadriano Iunio, toto illo collium arenariorum tractu, cum interiectis convallibus, qui Egimondam usque ab Hagiensi nemore in longum porrigitur, magna eorundem
<pb id="s124" n="89" TEIform="pb"/>
copia. In Britannia palmatorum Capitolinus meminit: albos et nigros dari quidam affirmant. In regione Chicorariorum in orbe novo, teste Petro Hispalensi, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> cicures sunt, ut perinde ac apud nos caprae, alantur. Cretensem agrum cervo egere Solinus scribit, Cydoniatarum regionem si exceperis. At Varinus Achaeinarum cervarum meminit, quae et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1paqhnai/ai</foreign> dicuntur, ab Achaea insulae illius civitate. Bellonius quoque non paucos ibi reperiri reliquit, quod insula noxiis animalibus careat. In Cyprum <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> Syria <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> transnare, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> pastionum quae illic amplissimae dicuntur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 5. c. 56. Arist. H. A. l. 6. c. 29.</note> desiderio teneantur, apud Aelianum habemus. In monte Asiae Elapho apud Arginussum scissis sunt auribus, quod et Hellesponti cervis, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> citatus auctor adscribit. M. Aurelius Imperator, cicures ibi nasci, addidit. Apud Scotos grandes sunt, et tam frequentes, ut sollemni plaerumque venatione, nunc quingenti, nunc octingenti, nunc mille prosternantur. Sunt exhis nonnumquam qui adipem decem pollices latam habent. Dantur et numerosi, in Hebridum insularum monte, cui <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Cervo nomen est. Xapitanovi orbis regio, teferente <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Martyr. Decad. Oecan. 7. c. 2</note> Petro Martyre, cervorum armenta habet, ut nos boum. Domi pariunt, domi nutriuntur, soluti per nemora pastum quaerendo, luce durante vagantur, ad vesperam pullos domirelictos revisunt, et intra cortes claudi se, ac natis suis depastis mulgeri sinunt. In Gallia quoque circa Fontem bellaqueum sunt numerosi: In Florida sunt partim domestici, quales <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> in Xapato; partim silvestres, quorum quidam bovem adaequant, quidam minores sunt. In multis Germaniae locis cicures in fossis circa moenia aluntur. In Helvetia minus hodie abundant, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> silvae propter frequentiam incolarum, indies minuantur. In Hercynia, colore nigricantes reperiri, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam accepit Gesnerus. In Dikilapporum denique regione, sunt eorundem greges, et Norvegis <reg orig="Rhén" TEIform="reg">Rhen</reg> dicuntur, nostratibus cervis <reg orig="aliquantò" TEIform="reg">aliquanto</reg> maiores. Lappi vice iumentorum utuntur. Vehiculo, inquit Sigismundus Herbersteinius, in scaphae piscatoriae formam facto, cervos iungunt, in quo homo, ne cervorum citato cursu excidat, pedibus alligatur; lorum, quo cervorum cursum moderatur sinistra, <reg orig="dexterâ" TEIform="reg">dextera</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> manu baculum tenet, quo vehiculi, si <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> in aliquam partem plus aequo vergeret, casum sustineat. Atque eo vehendi genere viginti milliaria se <reg orig="unâ" TEIform="reg">una</reg> die confecisse; cervumque tandem dimisisse, eumque ad Dominum suum stabulaque consueta rediisse, dicebat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio:</hi></note> Tanta amoris libidine flagrant, ut <reg orig="totâ" TEIform="reg">tota</reg> die ad venerem ferantur. Ad mensem ita agitari, mox desaevientes alterum <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minus mensem absumere, Budaeus prodidit. Certanttum pro feminis, et victori, ut domino, obedit victus, sequiturque ut herum, si Alberto fides. Impletis feminis, separari per se ipsos mares, et propter libidinis graveolentiam, quemque solitatium scrobes fodere, more hircorum fetere, facies quoque nigrescere aspergine, et ita degere, quo usque imber accedat, tum pascua repetere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 29.</note> Aristoteles auctor est. Coire incipit mense Augusto et Septembri ab Arcturo, implenturque paucis diebus et multae. Cerva plaerumque subsidens coit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> marem ob contentissimum impetum sustinere nequeat: aliquando tamen more ovium sustinet, et socias declinat, cum turgente iam venere, coitum appetit. Oppianus <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> celeritate currentes feminas ini i reliquit: mares <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> duobus pedibus quantum possunt, cursimque sequentes coitum absolvere. Transeunt in coitu ad alias iidem, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 63.</note> redeuntque ad priores. Plinius, cicures non concipete, nisi ab infantia fuerint educatae ait. Ferunt uterum octo menses: pariunt <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> ex parte unum. Incrementum hinnulorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. l. c.</note> velox. Cerva cum parit, pituitoso humore purgatur, <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> numquam. Dum lactat, sese dimittere Pollux prodidit, Gesnerus refellit. De longaevitate <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Aetas</hi>.</note> cervorum quaedam apud auctores occurrunt. Hesiodus in versibus qui tamen in operibus non exstant,
<pb id="s125" n="90" TEIform="pb"/>
cornici novem nostras aetates tribuit, quadruplum eius cervis. Sic <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> 3600. annos viveret. Plinius, post centum annos aliquos captos cum torquibus aureis, quos Alexander Magnus addiderat, adopertisiam cute, in <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> obesitate. Tempore Caroli Gallorum Regis, qui tempore schismatis inter Clementem et Urbanum VI. vixit, captus est ad Silvanectum cervus, in cuius torque latinis literis scriptum erat, Hoc me Caesar donavit. De Caio Iulio Caesare etsi id capi vix possit: potest tamen ad Carolovingorum aliquem referri. Theophrastus etsi octogenario maior obiverit, conquestus nihilominus est de natura, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> cervis longiorem <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> homini vitam dederit. Taceo sacram Dominae cervam apud Pausaniam, quae tempore Agapenoris hinnulus erat: necnon Diomedis cervum, qui tempore Agathoclis, post aliquot nempe saecula, captus est. Caesaris Augusti cerva, cum inscriptione torquis, <hi rend="italic" TEIform="hi">Noli me tangere, quia Gaesaris sum</hi>, innumeris propemodum lustris ab ipsius imperio, deprehensa fuisse dicitur. Quidam aetatem ex ramorum multitudine colligunt, quod Aristoteli non <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi>.</note> placet. Auctor Philomelae eos glocitarescripsit, Virgilius graviter rudere. Mutant vocem prosexu. Brevis feminis, maribus productior. <hi rend="italic" TEIform="hi">Amicitia</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Sympathia et Antipathia</hi>.</note> ipsis cum attagene: at cum <reg orig="aquilâ" TEIform="reg">aquila</reg>, vulture, serpente, canibus, tigride, belluis, ariete, vulpium gannitu, cacto, aspalatho, rubris pennis, hostilitatem gerunt. Attagenes <reg orig="saepissimè" TEIform="reg">saepissime</reg> dorso ipsorum insident, et pilos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 10. c. 3.</note> vellicant. Aquila insidens cornibus multum pulverem volutatu collectum excutit in cervi oculos, pennis ora verberans, donec praecipitet in rupes. Cum serpente ipsis pugna. Investigant <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 32.</note> cavernas, natiumque spiritu extrahunt renitentes. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> singulare abigendis serpentibus; odor adusto cornu cervino. In Libycis sinibus ab iisdem iacentes impeti, apud Oppianum legimus. Cactum si cervus calcet et saucietur, ossa eius nullum sonum edere poslunt. Aspalatho tactus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi>.</note> emoritur. Ingenium sequentia ostendunt. Gaudent <foreign lang="GR" TEIform="foreign">tai=s2 o)rga/s1i</foreign>, scu locis incultis, sylvosis, et nemorosis, ubi solum bonum et pingue est. Silvas quoque, vineas et loca aprica amant. Mas relictis pascuis ad silvam se celeriter recipit, sed eandem non ingreditur: femina, densiora eius loca sequitur. Meliora quandoque pascua nacti, semper tamen ad pristina ubi educati sunt, redire solent. Eminens, uno minore cervo comitatus incedit, quem <hi rend="italic" TEIform="hi">armigerum</hi> venatores vocant. Pascuntur tota <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> die: et sub meridiem ubi sol <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> fervet, in umbra delitescunt. <reg orig="Adeò" TEIform="reg">Adeo</reg> sunt timidi, ut in proverbium abiverint: et Cantharion Arcas ab oraculo cervus sit dictus. Saltu valere, vel locus non procul Francofurto, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervino saltu nomen mutuatus ostendit. Duo ibi lapides erecti, prodente Gesnero, cernuntur, interstitio pedum hominis mediocris quasi sexaginta. Tanto enim spatio saliisse illic cervum, idque etiam supra plaustrum oneratum, cum venatores instarent. Requiescunt in fuga, dum qui insequitur, appropinquet, et tum iterum fugiunt. Ubi animum despondere, relictis silvarum opacis, in campestria se coniciunt, et interdum ad vicos et villas propius accedunt. Secundo vento plaerumque feruntur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">sollertia</hi> in eludendis canibus, ita Budaeus. Solere cervos aiunt, simul ut senserint rem sibi esse cum asseclis infestis, simul et sagacibus, primum alios aliosque fugae lapsos, et gyros conglomerate; deinde si <reg orig="porrò" TEIform="reg">porro</reg> urgeantur, stabula cervarum popularium, cervorumque diversoria petere, ibique inter turbam promiscuam, quasi intra nebulas erroris canini sese condere, interdum gregarios aliquot inde abigere, atque ad aliquantum spati permixtim vestigia facere, ad negotium canibus exhibendum. Cum autem aliquantisper hac ratione contechnati sunt, ab illorum comitatu <reg orig="subitò" TEIform="reg">subito</reg> se subducentes, per tramitem devium <reg orig="longiusculè" TEIform="reg">longiuscule</reg> abscedunt, deinde intersistunt, ut interim canes vestigia cervulorum aut cervarum excipientes, diversi abeis auferantur. Cumque haec stropharum commenta canum
<pb id="s126" n="91" TEIform="pb"/>
experientissimorum odorandi vis vicerit, ad alia denuo se vertunt subsidia; cuiusmodisunt, per sua quadantenus vestigia recurrere: deinde spiras fugae intorquere multipliciter et <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg>, et <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> fieri potest <reg orig="perplexissimè" TEIform="reg">perplexissime</reg>, tum raptim longius procurrere - etc. Visus quidam in armentum bubulum irrumpere, in bovemque primoribus cruribus insiliens armisque complexus ad longiusculum spatium velut equo vectus, postremis pedib. terram stringere, ut odorem sui, quoad fieri posset incertum, canibus relinqueret. Visus, referente eodem Budaeo, qui in arborem in denso et opaco sitam insiliverit, in eademque sublimis, ramis fruticis ipso saltu divaricatis steterit, sic interceptus, ut inde desilire non posset. Contra noxia gramina cinaram edunt: contra phalangiorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ael. H. A. l. i. c. 8.</note> morsum, cancros. <reg orig="Sollicitè" TEIform="reg">Sollicite</reg> etiam cavent, ne quando in vulnera recentia solis radius incumbens, carnem priusquam cicatrice obducatur, putrefaciat. Dictamnum herbam extrahendis sagittis monstravere percussi eo telo, pastuque eius herbae eiecto; quod Dioscorides et Tullius capris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 32.</note> adscribunt. Maria tranant, gregatim nantes, porrecto ordine, et capita imponentes praecedentium clunibus, vicibusque ad terga redeuntes. Hoc <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> notatur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Cilicia Cyprum traicientibus, nec vident terras, sed in odore earum natant. Infirmos ponunt in ultimo; nec citius solvunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 5. c. 56.</note> secundos ventos senserint. Pinguescunt aestate, et <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> latent, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> se suae corpulentiae pondere facilius capi posse sentiant. Sed et cum cornua deposuere occultantur interdiu, idque in opacis locis, ut muscarum taedio vacent; pascunturque per id tempus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 9. c. 5.</note> noctu, donec recipiant cornua; quae ubi concreverint, soli exponunt, ut excoquantur et siccescant. Ubi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> attritu arborum, cum ea scalpunt, nihil indolere sentiunt, in patentia prorumpunt. Defodere, postquam deposuere eadem, fama est. Verum alii, alterutrum duntaxat defodere, scribunt. Dextrum cornu negant inveniri, inquit Plinius, ceu medicamento aliquo praeditum, idque mirabilius fatendum est, cum et in vivariis mutent omnibus annis: defodique ab <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. l. c. et l. 10.</note> iis putant. Aristoteles id de sinistro prodidit, quamvis in Epiro dextrum obrui scribat. Abiecta in vivariis negligi, nec humo obrui, observatum est: quin et in silvis in aperto iacentia <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> reperiuntur. Serpentibus <reg orig="abundè" TEIform="reg">abunde</reg> saturati, ne veneni virus noceat, ad flumen contendunt, et ore <reg orig="summè" TEIform="reg">summe</reg> tenus corpora demergunt, nec citius bibunt, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> vi frigoris cogente haustum venenum per oculos desudando elachrymaverint. Vincentius Belluacensis esu serpentum caligini oculorum mederi scribit. Capti, non solum cicurantur, sed etiam vocati ad hominem accedunt. Frena et iuga ferre, apud Calpurnium legimus. <reg orig="Certè" TEIform="reg">Certe</reg> septem cervorum bigas in pompa Ptolomaei fuisse, auctor est Athenaeus: Heliogabalus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iunctis quaternis, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 7. c. 46</note> in publicum processit. Taceo Mithridati Regi Ponti pro corporis custode fuisse; et Sertorio Romano Hispanor. Duci cervam albam in comitatu, quam ille Dianae numen fingebat. Assuefactum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Ptolomaeo quendam ut sermonem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Ael. H. A. l. 11. c. 25.</note> Graecum intelligeret, Aelianus refert. In pariendo semitas minus cavent, humanis vestigiis tritas, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> quae sccretae et feris opportunae. Seseli ante partum purgantur, ut faciliori utantur utero: postquam peperere, involucrum <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> exedunt, mox herbam quandam degustant, sic ad prolem redeunt. Non qualibet autem partus suos educare, Solinus auctor est; teneros <reg orig="studiosè" TEIform="reg">studiose</reg> occultate, et absconditos inter profunda fruticum, vel herbarum, pedum verbere castigare ad latendum; <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 12. c. 46</note> cum maturueritad fugam robur, exercitio docere cursus, et assuefacere salire per abrupta. Mulcentur <reg orig="fistulâ" TEIform="reg">fistula</reg> pastorali et cantu, interdumita, ut interim pascuanegligant. Quantum ad sensum, si erectas auriculas teneant, <reg orig="acerrimè" TEIform="reg">acerrime</reg> sentiunt; sin demissas, <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> opprimuntur. Visu valere vel id argumento est, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">megalwptou\s2</foreign> Oppianus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibis</hi>.</note> vocat. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Usu in Cibis</hi> in diversa abeunt auctores. Isidorus tradit, carnes habere teneras, et faciles concoctu
<pb id="s127" n="92" TEIform="pb"/>
propter motus frequentiam: si <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> castrentur, antequam cornua crescant, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de Alim. facult. l. 3 c. 6. et 8.</note> magis temperatas fieri. Galenus duras facit, difficiles concoctu et melancholicas; alibi, asinorum carni similes. Simeon Sethi, bilem atram gignere profitetur, cavendasque aestate, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> tum propter serpentum esum venenatae sint: si frequentius sumantur, corpus tremulum facere: per hiemem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Iul. Alerand. l. 11. c. 11.</note> tutius sumi. Iulio Alexandrino praestat caro hinnuli, quamquam et vetustioribus laus, neque tamen vetulis; aetatis longitudo in causa, ut vel in trimatu commendari possint. Consistendiaetas, ut longissima, sic deterior eadem, crescente semper siccitate <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Arist. H. A. l. 6. c. 29.</note> et carnis duritia. Tempore libidinis eam vitiari, et hircorum instar fetere, apud Aristotelem legimus. Avicenna quartanas eius esu induci putat. At Plinius, quas dam se feminas principes scire testatut, omnib. matutinis carnem eam degustare solitas, et longo aevo caruisse febribus, quod ita demum existimant ratum, si vulnere uno interierint. Alii, diuturnitatem cervinae esu sibi pollicebantur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> viva cissimum animal esset. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi> pravum esse Vincentius Bellunensis scribit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> recenter enata, indelicatorum etiam cibum venere. Bruyerinus, eliaxri et postea in frustula <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medcina</hi>.</note> frigi scribit. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medicina, pili, pellis, medulla sevum, cerebrum, pulmo, genitale, cor, ossa, coagulum, urina, lacrima, cornuinprimis</hi>, locum habent. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilis</hi> vulvae suffiuntur; suffitus contra abortum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. in Euporistis</note> facit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> ramenta desecta pumice, et ex aceto trita, igni sacro illinuntur. Si eadem cum pedibus dextris portae infigatur, ingressum animalis venenosi prohibet. Eadem ad involuntarium urinae exitum, in stratis remedium. <hi rend="italic" TEIform="hi">Medulla</hi>, leniendo dolori est praestantissima: serpentes inuncta fugat: perfusis <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> aliove liquore fervido, peculiare est remedium: in aqua, potui data, intestinorum tormina sedat: dysentericos dolores per clysterem iniecta, sopit: uterorum duritiem in pessis intrusa emollit. De <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. simpl. 11. c. 5.</note> eiusdem in menstruis aperiendis usu, ita post Agricolam Mizaldus. Si medullae cervinae drachmas duas vel tres pro corporis et aetatis modulo, includantur in linteolo mundo et raro, postea pudendo muliebri inserantur, filo extra pendente ut retrahi possint, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Mizald. cent. 6. aphor. 96.</note> <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> tunc se offerat opportunum ac statum purgationis tempus, et praeparatum fuerit corpus, praescriptaque vitae ratio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sevum</hi>, podagricos dolores lenit: ad lentigines faciei adhibetur: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hippocrates de morb. mulicr.</note> combustum et <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> ostrea tosta commixtum, perniones sanat: uteris exulceratis, recens ac viridis subditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi>, in coxarum et laterum dolore, restituendisque fracturis laudat Rhasis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmo</hi>, clavos, rimas, et calli vitia tollit, si Plinio credimus: impositus et <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> renovatus, ex calceamento laesos pedes, affirmante Marcello, persanat. Sunt qui phthisico profuisse scripserunt, siccatum in fumo, tritumque in vino. Cinis in olla fictili exusti, multis ad suspirium et dyspnaeam profuit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> siccatum et tritum cum vino contra viperarum morsus exhibetur: tauro cum vino illitum, ad coitum eundem excitat; aridum, contra difficultatem mingendi aut colicam valet, si aqua in qua ablutum fuerit bibatur. Magi, ut auctor est Plinius, partum contineri promittunt, si mulieri candida <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pectore hyaenae caro, et pili septem, et genitale cervi, illigentur dorcadis pelli, et collo suspendantur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. Eupor. l. 2. c. 42.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossa</hi> ad ventris profluvium Galenus inungi iubet. Sextus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, patellam cervinam, si tecum habeas, negat surgere inguina, et quae ante surrexerunt, eadem tacta redite. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cor</hi> cum pelle et cornu combustum, vulnera, iisdem cum oleo inunctum, sanat. Os de corde, inter antidota habetur. Lapis qui in corde aut vulva reperitur, contra abortum facit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Coagulum</hi> hinnuli in utero occisi, praecipuum est contra serpentium morsus temedium. Utiliter quoque bibendum, morso <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cane rabido datur. Quin contra cicutae et fungorum esum facit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urina</hi>, splenis dolorem sanat, ventriculoque <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Heurn. Method. ad praxin. l. 2. p. 245.</note> et intestinis inflatis prodest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lacrima</hi>, inter sudorifera censetur, tantosque ciet, ut <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> totum corpus solvi credas, in vini momento exhibitum.
<pb id="s128" n="93" TEIform="pb"/>
<reg orig="Quâ" TEIform="reg">Qua</reg> parte prominet, rotunda est, insigni nitore coloris fulvi, non sine vestigiis atriorum venarum, <reg orig="tantâ" TEIform="reg">tanta</reg> levitate, ut <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> tactum effugiat: ita enim sese subtrahit, ut propemodum se ipsam movere videatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornu</hi> maximus usus est. Ex typhis sanguine adhuc madentibus, aqua rhizotica, contra malignas febres destillatur. Uritur aperto igne et <reg orig="philosophicè" TEIform="reg">philosophice</reg>, et non tantum ad sudores et adversus venena commendatur; sed et contra varios morbos. Floridae insulae incolae infantium labiis perforatis ea imponunt, sic <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> veneno illaesos fore sibi persuadent. Andernacus collyrium ex eodem, cum ture, plumbo usto, opio etc. et aqua pluviali, conficit. Idem, aceto in coctum vel tritum, porrigini et impetiginibus mungitur: cum lenticula et sevo cervino, lentigines de facie tollit: accensum, nidore suo morbum comitialem prodit: adversus scrophulas tritum cum spo~giis, in quibus lapides reperiuntur, aequali mensura ex vino aut aqua <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg> bibitur: ad polypum cum sandaracha naribus inflatur: ad dentium albedinem in cinerem in olla nova redactum, cum mastiche, et sale ammoniaco miscetur: crudum inque aceto fervefactum, maxillarum, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dentitione dolorem adimit: adustum et cum vino tritum, deinde circumlitum, vacillantes dentes confirmat. Haemoptoicis cum tragacantho medetur: dysenteriam seu ustum, seu in galredam redactum, sanat: ad vomitum, cum sulpuris vivi pusillo, in ovo sorbili exhibetur. Sextus combustum ex oxymelle splenem siccare affirmat. Ad colicam ex iisdem teneris remedium Marcellus habet, cuius descriptionem apud Aldrovandum vide. Contra lumbricos Galenus cum ebore propinat. Sunt qui cretam, semen sanctum, vitellum assum, admiscent, et cum melle placentam parant. Ad profluvium denique muliebre, et praefocationes uterinas adhibetur. In <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Nieremb. H. E. l. 9. c. 59.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiis</hi> nihil <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> occurrit, praeter ea quae apud Nierembergium leguntur. Cervinum, inquitiste, non simplex, Novae Hispaniae genus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Macame</hi> vocant. Quidam rubei, quidam albi toti. Hos cervorum Reges dicunt Indi, et <hi rend="italic" TEIform="hi">yztac macame</hi> appellant. Alii nostratibus aut iidem, aut valde similes forma, magnitudine, ingenio: <hi rend="italic" TEIform="hi">Aculhuame</hi> nuncupant. His minores <hi rend="italic" TEIform="hi">Quauhtlamacame</hi> in magnam generositatem dogenerant <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <reg orig="cervinâ" TEIform="reg">cervina</reg> timiditate: efferociunt vulnerati, adoriuntur venatores, <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> occidunt. Eiusdem molis et moris sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Thalhuicamacame</hi>, sed impares animo. Minimi sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">tamamacame</hi>, fortasse potius caprarum genus. In Duarhe, <reg orig="Xapidâ" TEIform="reg">Xapida</reg>, et aliis novi orbis plagis, cervorum erant armenta, que~admc dum nobis boum, (prout superius diximus.) domi pariunt, nutriunt. Solvit, per nemora pastum quaerendo luce durante vagantur, ad vesperam pullos domi retentos revisunt, intra cortes claudi se ac natis depastis mulgeri patiuntur, nullum aliud Iac, aut ex alio lacte caseus. In aliquib. Occidentis regionibus vexati caesique <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatoribus, quaetunt herbam Atochielt, (sic vocant Barbari, et species pulegil est) hac recreantur restauratione virium, novam pernicitatem acquirunt: maioris illis usus est, quam dictamni virtus. In <reg orig="Virginiâ" TEIform="reg">Virginia</reg> cervi longiore <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> sunt praediti quam nostrates, et cornuum extrema in dorsum recurva habent. Cervorum Americanorum quodda~genus Lerius vocat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Seovasseu</hi>, qui differunt <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nostris, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> sint humiliores, minora gestent cornua, et <reg orig="aequè" TEIform="reg">aeque</reg> pilos demittant atque nostrates caprae. In plagis novi Mexici caudam habent valde pilosam, alii prolixam, non aliter ac mulae, cuius aequant aut superant molem. Maximi roboris sunt. Dux quidam Hispanus duos iniunxit mansuetos rhedae suae vehendae. De <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Hist. Bisulc. c. 28.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Cervopalmato</hi>, ita <hi rend="italic" TEIform="hi">Aldrovandus</hi>. Diximus ex Iulio Capitolino, Gordiani silvam memorabilem pictam in domo rostrata Cn. Pompeii, inter alias picturas, cervos continuisse cc. palmatos: hosque Gesnero primum visos, eosdem cum dorcadib. platycerotis. Ceterum cum postmodum Ioan. Caius medicus Britannus haec illi cornua ex Brita~nia misisset, <reg orig="mutatâ" TEIform="reg">mutata</reg> <reg orig="sententiâ" TEIform="reg">sententia</reg>, doctissimo illi medico, qui cervum palmatum revera
<pb id="s129" n="94" TEIform="pb"/>
esse iudicabat, quod et mihi videtur, assensit. Nam cum cornua haec aut aequent, aut etiam superent, et longitudine et crassitudine cervinum, consonum est, corpus amimalis, cervi <reg orig="potiùs" TEIform="reg">potius</reg> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> platycerotis simile esse. In Persia circa Schamachiam, Karabach, et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Olear. Itiner. Orient. p. 312.</note> <reg orig="Motagè" TEIform="reg">Motage</reg>, specie Damae, subfulvos, cornua retrorsum incurva, absque nodis habentes, quos Turcae Tzeiran, Persae Ahu inveniri, Olearius auctor est.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.08" n="8" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS VIII. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Tragelapho, et Tarando</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldr. Hist. Bisul. c. 29.</note> TRagelaphus inde nomen sortitus esse videtur, quod hirco et cervo sit similis. Volaterranus et Gesnerus Hippe.laphum Aristoteli dici volunt, seu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> similitudine ita dicatur; iubam enim habet, seu <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> magnitudine ut hipposelinum; maior enim et crassior cervo est. Germani <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Brandthirsch</foreign> vocant, seu, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sit nigrioris coloris <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> cervus, ut Agricolae placet; seu <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> loca in quibus carbones fiant frequentet, et herbis ibidem nascentibus pascatur, ut Fabricio visum. Maior est et robustior cervo. Villos nigros in gutture, longos in armis gerit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 32.</note> <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervo, <reg orig="barbâ" TEIform="reg">barba</reg> tantum et armor. villo distare scripsit Plinius. Suprema pars dorsi cinerea est, ventris subnigra; villi circa gemptalia nigerrimi. Ceteris <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervo non differt. Non alibi <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> iuxta Phasin amnem nasci prodidit Plinius, sed <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>. Nam et apud Arachosios inveniuntur Tragelaphi: et in Torantinis Ko~nigsteinianisque Misniae saltibus Bohemiae vicinis capiuntur. In Anglia quoque cervi nigricantes reperiuntur, ab his <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> non diversi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Tarandus</hi> Barbaris Pyrandrus et Pyradus, Hesychio <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ca/ndaros2</foreign>, Septentrionalib. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rehenschier</hi>, dicitur. Magnitudo ei quae bovi, caput maius cervino nec absimile, villus albus magnitudine Ursorum. Tergori tanta duritia, ut thoraces ex eo faciant. Pectus habet torosum, ungulas bifidas, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovan. Hist. Bisul. c. 30.</note> concavas, et mobiles. In cursu enim eas explicat. Ipse ad celeritatem expeditissimus, ita ut et summas nives calcet non impressis <reg orig="altè" TEIform="reg">alte</reg> vestigiis, et pernicitate insidiantia in vallib. animalia effugiat. Cornua gestat praealta, quae statim <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fronte ramis duob. latis mucronantur quasi in digitos. In medio ramulus veluti internodium interiectus, inde rursus in ramos latos, digitorum expansorum specie mucronatos exeunt. Cornua sunt alba, venulisque longis distincta. Differunt ab alces cornib. altitudine, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervi latitudine, ab utrisque colore, et ramorum multitudine. Currendolea in tergum demittit: nam stanti, frontem <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> rami inferiores tegunt. His inferioribus, concreta frigoribus flumina ad potum capiendum rumpere fertur. Silvarum fructibus et arborum musco vescitur. Latibula struit in montib. Septentrionalibus, et in Mosibergum, aliosque Norvegiae montes intensioribus frigoribus procedit. Capitur ab hom inib. ad usus dom esticos. Nam ad conficienda itinera domatur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cursoribus, ad opera rustica ab Agricolis. Caro eius <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> ferinis illorum locor. optima et delicatissima. Natura animal esse gregale; et mille tarandorum armenta, in vastis septentrionis silvis aliquando conspici ferunt. Foemellae ramis carent. Reperiuntur in Norvegia, Suecia, Laponia, et Polonia. Augustam Vindelicorum bini cum sellis, phaleris, et phrenis, erant aliquando adducti. De coloris <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 33.</note> in ipso mutatione, ita <hi rend="italic" TEIform="hi">Solinus</hi>. Hunc tarandum, affirmant, habitum metu vertete, et cum delitescat, fieri similem cuicumque rei proximaverit, sive illa saxo alba sit, seu frutero virens, sive quam aliam praeferat qualitatem. Faciunt hoc idem in mari polypi, in terra Chamaeleontes. Sed et Polypus, et Chamaeleonglabra sunt, et pronius est curis laevitate speculi modo proximantia aemulari. In hoc novum est, ac singulare, hirsutiam pili, colorum vices facere. Ceterum quis ille Plinii et Solini Tarandus sit, nec Gesnerus quidem <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg> nosse visus est. Nam <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> cum Turone, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> cum Rangifero, de quo in sequentibus eundem facit. Icon quam hic damus, verissima esse creditur.</p>
<pb id="s130" n="XXXIV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Piigargus. Weiss Zars</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tragelaphus-Piigargi species</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hippelaphus Femina</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s131" n="XXXVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Rangifer. Reinthier</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cervus Palmatus Palm ???</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Tarandus. Tarandthier. Reinthiers: geschlecht</hi></head></figure></p>
<pb id="s132" n="95" TEIform="pb"/>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.09" n="9" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS IX. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Rangifero</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Hist. Bisul. c. 31.</note> IN Descriptione Rangiferi, quem <hi rend="italic" TEIform="hi">Reen</hi> vocant, non conveniunt auctores. Albertus speciem cervi repraesentare dicit, sed maiorem esse corpore, colore insignem, et ad fugam celeberrimum. Tres, secundum cundem, cornuum ordines in capite gerit, ita ut in singulis bina sint cornua, et caput eius virgulis compositum videatur. Ex his duo ceteris maiora, in loco cornuum cervi, quae ad perfectam magnitudinem augentur, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut quinque cubitorum mensuram aliquando attingant, et ramis viginti quinque conspiciantur. Duo etiam in medio capitis, ut damarum habentur, mutilis et brevibus ramis mucronata. Denique alia in fronte antiorsum versa, ossibus similiora, quibus in pugna potissimum utitur. Olaus Magnus tricornem esse scribit, de genere cervorum, sed <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> proceriorem, velociorem, lo~giorem. Rangiferum duplici ratione dici, tum <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> in capite alra cornua, velut quercinarum arborum ramos ferat: tum <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> instrumenta cornibus pectorique, quibus hiemalia plaustra trahit, im osita, ranga et loga patrio scrmone vocentur. Cornuum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> duo ceteris maiora, eo loco habere quo cervus: aliud in medio capitis, ramusculis circumstantibus ceteris brevioribus situm, quo contra infestas bestias pugnat. Iubatum gerere collum, et ungulas rotundas. Iohannes Agricola tridentem duntaxat in fastigio cornuum habere, et in saltibus Poloniae reperiri, prodidit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Caesar. l. 6. de bello Gallico.</note> Iulius Caesar bovem cervi figuram facit, cuius <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> media fronte inter aures, unum cornu exsistat excelsius, magisque directum his, quae nobis nota sunt cornibus. Ab eius summo, addit, sicut palmae ramique late diffunduntur. Descriptio Damiani <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <reg orig="Goës" TEIform="reg">Goes</reg>, alci potius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Rangifero competit. Apollonium Menabenum Medicum si scquimur, sunt ex genere cervorum, altitudine et crassitudine asello pares, tibiarum gracilitate superant. Caput habent instar vituli, collum iubatum velut equus: Cornua frondosa, laevia, gracilia, oblonga, ad tergum potrecta. Cetera, habita ratione et servata magnitudinis proportione, cervos communes imitantur. Taceo Iulium Caesarem Scaligerum, quae rangifero ab Olao Magno tributa alci adscribit. Utut <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> sit, distinctum ab Alce, vel inde colligere licet, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> Olaus Magnus rerum septentrionalium peritissimus, diversis locis de iisdem agat. Inveniuntur in Lapponia, Suecia, Norvegia, et vicinis Arctico locis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi> ei muscus montanus, candidus, praesertim hieme nivibus in superficie soli coopertus: quas licet densas naturae instinctu perforat, cibum quaesiturus. Aestate <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> foliis ac frondibus arborum, stando eundoque melius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> se inclinando floribus ac herbis, propter cornua nimis antrorsum incurvata vescitur; idque laterali et obliqua capitis inclinatione. Educti in transmarinas terras non diu supersunt, ut in Holsatia et Prussia compertum. Huc <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Gustavo Rege Ann. 1533. missi, et silvestri libertate donati, an sobolem reliquerint, numquam comperiri potuit. Quia <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et silvestres sunt et domestici; horum lac, pelles, nervi, ossa, caro, ungulae, pili, usibus humanis inserviunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> nutrimentum est domesticum; serum, potus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pellis</hi> tegendis et corporib. et lectis, et equorum sellis inservit. Quia valida et tenax, ad culeos et diversorum opificum folles adhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nervi</hi> loco lini consuendis vestibus deputantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossa</hi> et cornua ad arcus parandos sumuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnes</hi> vento et sumo siccatae ad plures annos durant. Ungulae spasmaticis prosunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pilis</hi> pro farciendis sellis et pulvinaribus utuntur.</p>
<pb id="s133" n="96" TEIform="pb"/>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.10" n="10" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS X. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Alce</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldr. Hist. Bisul. c. 32.</note> SEd et de fera <hi rend="italic" TEIform="hi">Alce</hi> <reg orig="mirè" TEIform="reg">mire</reg> auctores discrepant. Pausanias specie inter cervum et camelum facit; nasci apud Celtas, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pausan. in Eliacis, et Boeoticis.</note> explorari, investigarique ab hominibus non posse, hominum odore <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> lo~ge perepto, in foveas et profundissimos specus sese abdere. Secundum Caesarem, sunt in Hercynia silva, earumque consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Caesar l. 6. de bello Gallico.</note> antecedunt, mutilaeque sunt cornibus, et crura sine nodis articulisque habent, neque quietis <reg orig="causâ" TEIform="reg">causa</reg> procumbunt: neque si quo afflicta casu conciderunt, erigere sese aut sublevare posunt, etc. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 15.</note> Plinius iumento similem facit, ni proceritas aurium et cervicis distinguat. Haud illi dissimilem, notam in Scandinavia insula, nec unquam visam in hoc orbe, multis tamen narratam Machlin, sed nullo suftraginum flexu: ideoque non cubantem, sed acclivem arbori in somno, eaque <reg orig="incisâ" TEIform="reg">incisa</reg> ad insidias capi, <reg orig="aliàs" TEIform="reg">alias</reg> velocitatis memoratae. Labrum ei superius praegrande, ob id retrogredi in pascendo, ne <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. 32 et 33.</note> in priora tendens involveretur. Idem apud Solinum legimus. Dodoneus huc Strabonis verba trahit, qui dicit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 4</note> Alpes, peculiaris formae belluam, ut memoriae prodidit Polybius gignere, habitu quidem ad cervi staturam, collo duntaxat excepto et villis, in quibus capro per quam similis est; gerereque sub mento carnis globum ad palmae magnitudinem, capillosum, crassitudinem pro equini pulli cauda habentem. Cardanus alcem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Iulio Caesare descriptam putat; aliis creditam, magnum animal appellat. Scaliger licet duas alces esse dicat; hoc tamen animal bisontem nuncupat. Olaus hanc feram alcem ubique vocat, et onagrum. Erasmus Stella medium quasi genus inter equos et cervos alcem ponit, easdemque cornua quotannis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lemnius in Miracul. Nat.</note> amittere. Levinus Lemnius captarum esse generis credit. Miechovius crura absque articulis praelonga habere, ut bisontes, ait. Germanis dicitur <foreign lang="GE" TEIform="foreign">Elend,</foreign> seu miseria; tum <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sin ulis diebus morbo comitiali laboret, nec citius ab eo levetur, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> dextri posterioris pedis ungulam auriculae sinistrae immiserit; tum <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> levissimo etiam vulnere accepto, exspiret. Ceterum magnum animal <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Cardan. l. 10. de subtilitate.</note> ita describit Cardanus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sub boreali polo animal nascitur cervo simile, cruribus arterioribus longioribus, carneam habens promuscidem, brevem tamen. Habet cornua peculiari quadam forma praedita, et nulli <reg orig="fermè" TEIform="reg">ferme</reg> animali similia. Nam crassa ab imo, ubi ascendunt, latiora palmo sunt</hi>. Menabenus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> hanc partium exteriorum descriptionem dedit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Habet hoc animal crassitiem, aliitudinem</hi> et proceritatem mediocris et pinguis equi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Humeri</hi> de pressiores et humiliores sunt partibus posterioribus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capite</hi> aliquantulum pronum incedit. A summo capite usque ad humeros, et <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> in cervice est huic magna <hi rend="italic" TEIform="hi">pilorum</hi> prolixitas et silva, ita ut collum et barbam hirci repraesentet. In aliis corporis partibus pilorum longitudine non differt ab equo, sed densitate superatur, crassitie <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> superat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Color</hi> plaerumque vergit ad cinericiam albedinem; provicissitudine tamen anni temporum, pili varias habent in colore mutationes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> est oblongum et gracile, si conferatur cum toto corpore. <hi rend="italic" TEIform="hi">Labra</hi> magna, prominentia et crassa, et <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> superius, quod <hi rend="italic" TEIform="hi">promuscidem</hi> Cardanus vocavit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Os</hi> longum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> non admodum magni, nec longi. <hi rend="italic" TEIform="hi">Aures</hi> longae lataeque. Femineus sexus cornibus caret, at masculinum genus multifida, et ramosa cornua producit, sed non tam longa et frondosa ut cervi vulgaris. Latiuscula sunt crassitie <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> duorum digitorum transversorum. Si unius cornu figuram spectas, triangularem <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> formam deprehendes, et magnae avis alam extensam dices: si pondus, duodecim <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> librarum maiorum erit. Cornua, addit idem, mutat hoc animal statutis quibusdam temporibus, ut cervi solent. Unum</p>
<pb id="s134" n="XXX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Taurus Peonius</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alces</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alce. Elend geschlecht</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s135" n="XXXI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Dama-Cervus Damhirsch</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Caprea. Rehekalb</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alce Mas</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s136" n="97" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">aliquamdiu fuit apud me, quod ut matura poma solent, <reg orig="spontè" TEIform="reg">sponte</reg> deciderat. Id stirpe <reg orig="manifestè" TEIform="reg">manifeste</reg> dignoscitur; duo alia parva habeo, duorum aut trium <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> ab ortu mensium, <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> ante animalis mortem abscissa, quae molli quadam lanugine, sanguine etiam imbuta erant. Est praeterea obeso et grandi ventre ut vaccae sunt. Cauda mirum in modum brevis, ungulae bifidae, ut bobus. Et haec omnia <hi rend="italic" TEIform="hi">Dodoneus</hi> ad alcem refert, quae alibi, DEO volente, examinabimus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesnerus in Alce.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Pelle</hi> scribit Gesnerus, densam et solidam esse, ut validos etiam ictus punctim caesimque factos avertat, et ferrei thoracis instar <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> expetatur. Ad thoraces ab alutariis, piscium adipe praeparatur, ut imbrem arceat. A cervina cui similis est, inspirata discernitur. Transmittit enim spiritum ut ab opposita manu percipiatur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sit meatibus plena, et concavos pilos habeat. Gesnerus tamen in ungula integra, quam cum ima parte tibiae pilosa se vidisse affirmat, nullam in pilis cavitatem reperit. Possunt tamen meatus qui in vivis erant, in mortuis collabi, praesertim longo post tempore. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi>, idem, libras circiter duodecem appendere tradit, esseque longitudine <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> duorum pedum, non ramosa, ut cervorum, mucronibus tamen aliquot divisa, dodrantem lata, armi potius quam cornu <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg>, et advehi ex Lithuania. Cornu <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Magnae ferae nomine ad Aldrovandum missum, septem tantum libras duodecim unciarum appendit, ea iuxta caput crassitudine ut vix manu comprehendi possit, quinque ornatum mucronibus hinc inde binis, mox ab uno latere, alio, et ab altero, etiam alterius ostendens rudimentum, latitudo inter primos ramos trium <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> dodrantum. Tota <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> tibia simul cum unguibus libras pendebat tres cum dimidia. Icon quae hic exhibetur Aldrovandi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Natura</hi>.</note> est. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> ipsius spectat, quod animal noc <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> venatoribus agitatum ad aquas confugiat, et aquam ore haustam, fervidam in canes evomat: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> solum conspiciatur, sed <reg orig="terrâ" TEIform="reg">terra</reg> nivibus obtecta multa progrediantur simul: Unum procedit properando, ut occasio postulat; alia singula sequuntur eundem tenorem et modum servando, et primi vestigia calcando, ita ut si quis rei inscius ipsa insequatur unius tantum vestigia se cernere existimet: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sitis laborisque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sit patientissimum, ut diem noctemque immensa spatia privatum cibo, conficere ossit: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> pulli captu <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> <reg orig="successivè" TEIform="reg">successive</reg> mansuescant, ut naturali urgente siti maxima cerevisiae vasa <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> discumbentibus propinata ebibant: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> tantam vim in ungula gerant, ut tactum ictulupum <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> interimat, et elabente cane, opposita arbor elidatur, quasi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> fungus adesset. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Usu</hi> in cibis, hoc dixisse sufficiat, carnibus ubique vesci regionis incolas, et recentibus, et sale conditis: crassi tamen et melancholici succi apparere. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Medico usu, cornus, nervi</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">ungulae</hi>, laudantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornua</hi> olim inter adstringentia duntaxat habebantur: post inter antepileptica relata sunt, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> inter festum assumptionis B. Mariae virginis et nativitatis eiusdem abscinderentur. Alii, die Aegidii festo demi debere opinantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nervi</hi> ad spasmum in Suecia adhibentur. Modus adhibendi, zonam ex eo facere, et membro laeso circumligare. <hi rend="italic" TEIform="hi">Unguis</hi> seu ungula, Epilepsiae et hystericae affectioni convenit. Conditiones ad efficaciam requisitae, ab Olao Magno ponuntur. Ungula exterior, inquit ille, dextri lateris posterioris pedis onagri, (sic alcem vocat) masculi, qui non genuit, <reg orig="abscissâ" TEIform="reg">abscissa</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> vivo pede securi, vel alio instrumento avulsa, post medium mensis Augusti, spasmum aut morbum caducum patienti adhibita, <reg orig="continuò" TEIform="reg">continuo</reg> sanat. Applicatur <reg orig="rectè" TEIform="reg">recte</reg>, si vel sinistrae manus annulari, adponatur: vel annulus ex eodem factus, eidem indatur: vel pars unguis sinistrae palmae imponatur, manusque in pugnum complicetur: vel eiusdem portiuncula in aurem sinistram missa, et aliquandiu veluti scalpendo moveatur. Suffocatae mulieri, rasura cum zedoaria, anaticis partibus <reg orig="felicissimè" TEIform="reg">felicissime</reg> exhibetur. Formulas ex ea antepilepticas in auctoribus vide.</p>
<pb id="s137" n="98" TEIform="pb"/>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.02.11" n="11" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS XI. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Rhinocerote</hi>.</head>
<p TEIform="p">RHinoceroti nomen <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cornu, quod in nare pullulat, nomen datum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Diacon. l. 16. Pausan. in Boeoticis.</note> est. Quidam apud Diaconum, <hi rend="italic" TEIform="hi">bovem AEgyptium</hi> appellant: alii ex Pausania, <hi rend="italic" TEIform="hi">AEthiopicum quadrupedem</hi> seu taurum, sed <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>. In Aegyptum non potuit nisi fortuito casu inferri. Pausanias <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in Aethiopia taurum esse dicit, qui ob similitudinem cornu ab ignaris Rhinoceros appelletur. Nullum animal est, cuius <hi rend="italic" TEIform="hi">descriptio</hi>, inquit Aldrovandi continuator, magis sit in lubrico. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 7. c. 20.</note> Et <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> Plinius breviter se expedit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Unum ei in nare cornu, longitudinem cum elephante parem, crura <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> breviora, colorem buxeum</hi>. Tantundem et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Photius Biblioth. Cod. 250.</note> Agatharchides apud Photium protulit. Nicolaus de Comitibus Venetus, Rhinocerotem suillo capite, <reg orig="bovinâ" TEIform="reg">bovina</reg> <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg>, elephantino colore, cornu bipedalis longitudinis gerentem, nobis fingit, in provincia Mangi. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 17. c. 44</note> Aelianus, qui Graecorum permultis et Romanorum visum et <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> notum describere frigidum esse putat, in summa nare cornu gerere ait, mucronis acuti, robore nec ferro quidem concedens: pellem tantae firmitatis, ut <reg orig="aegrè" TEIform="reg">aegre</reg> iaculo penetrari queat. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Cornu</hi> maxima est discrepantia. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tertull. l. 3. contra Praxeam. Rer. Indicar. relat. l. 3. c. 7.</note> Tertullianus unum tantum adsignat: Martialis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> duobus depraeliari scribit. Utrumque hoc, secundum eundem in capite; secundum alios in humero dextro alterum et brevius esse. Nummus Domitiani utrumque in naribus ponit. Alii maius cornu in naso, minus in fronte, aliquo supra spatio, collocant. Sed nec de <hi rend="italic" TEIform="hi">forma</hi> eiusdem conveniunt. Alii rectum instar tubae, <reg orig="lineâ" TEIform="reg">linea</reg> <reg orig="nigrâ" TEIform="reg">nigra</reg> transcurrente ponunt: alii sine linea. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 16.</note> Artemidorus apud Strabonem, qui Rhinocerotes longitudine parum ab elephantis excedere, magnitudine tauri, <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> apro <reg orig="proximâ" TEIform="reg">proxima</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Diodor. Sicul. Bibliothec. l. 4.</note> esse ait, recurvum et omni osse durius facit. Diodorus simum, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 63.</note> Agatharchidas et Solinus repandum vocant. Addit Artemidorus, belluam duo cingula tamquam Draconum volumina dorso usque ad uterum circumeuntia habere, alterum iubam versum, alterum ad lumbum, haecque de ea <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> se dici, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sibi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bontius Medic. Indor. p. 16.</note> visa esset. At Bontius, quem in Capra Pazaartica citavimus, quique Rhinocerotem vel centies non tantum caveae inclusum, sed et in silvis vagantem vidit, ita nobis eum describit. Cute <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> nigra est cinericia, instar Elephantinae, rugosa admodum, cum profundis plicaturis circa latera ac in dorso: crassam admodum habet pellem, ut quae ictui Iaponicae machaerae <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> resistat. Neque enim haec bestia, (ut apud nos pingitur) scutis munita est; sed hae plicaturae hos clypeos mentiuntur, neque una pars durior est <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg>. Rostro est porcino; sed ante acutiore, neque tam obtuso, in cuius extremitate cornu istud exstat, unde nomen sortita est bellua, aliud altero maius pro aetate Rhinocerotis. Colore etiam cornu variat, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> nigrum, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> cinericeum, <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> album est. Magnitudine autem corporis mediocris staturae, Elephantem <reg orig="proximè" TEIform="reg">proxime</reg> accedit mediocrem, nisi <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> pedibus sit <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> humilioribus, et propterea etiam tam conspicuum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> non est animal. <hi rend="italic" TEIform="hi">Locum</hi> si quaeras, invenitur in Africae descrtis, Abasia, multis Asiae locis, regno Bengalae, et Iacatru. Nec aevo Aristotelis Graecis notus erat, nec Romanis ante an~um urbis conditae DCLXVI. Quis primus monstraverit, inter antiquarios <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dio Hist. l. 51.</note> non convenit. Dio ab Augusto primum in triumphali pompa <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 20.</note> traductum, ait: At Plinius, Cn. Pompeium ludis primum exhibuisse, tradidit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin Polyhist. c. 30.</note> <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> Solinus: Ante ludos Cn. Pompeii Romana spectacula, Rhinocerotem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bontius l. c.</note> nescivisse, reliquit. Herbis et virgultis perquam spinosis vescitur, nam linguam habet asperrimam. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Natura</hi> hoc duntaxat constat, cum Elephante inimicitias gerere, nec saevire in hominem nisi lacessitum. Dimicaturus, cornu ad saxa limato</p>
<pb id="s138" n="XXXVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head>RHINOCEROS. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hornnase Rhinocer</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s138r" n="XXXVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head>RHINOCEROS. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hornnase Rhinocer</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s139" n="XLI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Dromedarii</hi></head></figure></p>
<pb id="s140" n="XLII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Dromedarii</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus. Kamel</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s141" n="XLIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus Bactrianus seu Dromedarius</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s142" n="XLIV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Dromedarius</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s143" n="99" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">praeparat se pugnae: in dimicatione alvum <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> petens, quam scit esse molliorem, perruptoque carnium ambitu exsanguem facit: <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> si alvum contingendi copia non datur, contra ipse <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> proboscide et dentibus ictus, deficit, et opprimitur. Irritatus, inquit Bontius, hominem simul et equum, tamquam pulicem prosternit, quem deinde lambendo necat, dum asperitate linguae, cute ac carne usque ad ossa hominem denudat. Sclopeto laesus, dum per silvas fugit, quicquid obvium est, cum summo fragore ac horrore audientium prosternit, etiam satis crassas arbores. Historiam insignis eius ferocitatis, vide apud eundem. Huc pertinet ex eodem et illud, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> coeno <reg orig="mirificè" TEIform="reg">mirifice</reg> gaudeat, nec prius etiam irritatus vindictam exerceat, quam catulo suo providerit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Voce</hi> sues imitatur. Grunnit enim. <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnibus</hi> vescuntur Mauri: quae tam nervosa, ut dentes ferratos exigat. Gutis in vino macerata, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Zacuto, in malignis propinatur. Cornu veneno exstinguendo quidam propinant: lautioribus apud Romanos pro gutto in balneis erat. In eo oleum asservabatur loturis idoneum. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Genera</hi> quaedam distingui, affirmare non ausim. Dicitur tamen in Africa deprehensus, magnitudine asini silvestris, cornu bicubitali, pedibus cervinis, auribus equinis, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="bovinâ" TEIform="reg">bovina</reg>.</p>
</div4>
</div3>
<div3 id="JoQF.02.01.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT III. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Ruminantibus non Cornigeris</hi>.</head>
<div4 id="JoQF.02.01.03.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Camelo</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Bisulc. c. 34.</note> HActenus de ruminantibus Cornigeris actum est, sequuntur, non ruminantia, <hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus</hi> nempe, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Camelopardalis. Camelus</hi> vel ab Ebraico Gamal, quod Camolum significat; vel <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/mnw</foreign> laboro, quod sit animal ad labores dossuarios aptissimum: vel ab <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xamai\</foreign> humile et breve, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> quando onerantur; ut humiliores fiant, accumbant: vel quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/mmhros</foreign> curvus, quod media femora curvet, utpote iuxta crurum altitudinem concisum ac decurtatum, ut Artemidorus ex Eveni sententia derivat, dicitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>. Aristot. H. A. l. 1. c. 1. Scalig. c. 6.</note> Bisulcum est animal, sed ita, ut <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> posteriore parte ad secundam usque digitorum flexionem <hi rend="italic" TEIform="hi">pes</hi> bipertiatur: at anterior leviter bipartitus sit, ad primos usque eorundem nodos: fissurarum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> intervalla expleat quid, quale et anseribus. Peculiaris ipsis in dorso <hi rend="italic" TEIform="hi">gibber</hi>, quo cetera animalia carent. Habent et <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg> alterum superiori simile: quo reliquum fulcitur corpus, ubi genna summittit. Papillae ei quaternae, quot et vaccis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi>, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 5. c. 2.</note> asininae similis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Genitale</hi> <reg orig="ponè" TEIform="reg">pone</reg> idque tam nervosum, ut ex eo confici possit, quo arcus <reg orig="fidissimè" TEIform="reg">fidissime</reg> intenduntur. In unoquoque crure genu unum: <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Herodot. in Thalia.</note> neque plures plicaturae, ut Herodotus innuit: verum tot videntur, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> alvo subducta sunt. Similis bubulo <hi rend="italic" TEIform="hi">talus. Clunes</hi> pro corporis ratione <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. de partib. animal. l. 3. c. 14 Plin. H. N. l. 11 c. 37.</note> exiguae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> non discretum, sed venulis quibusdam confusum. Nulli in superiore maxilla priores <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi>. Soli ex non cornigeris duo ventriculi, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> spinosum ligneumque alimentum depascatur. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> et membrana oris interior, ex toto aspera est, et ea quae ventribus obducitur, similiter. Medullae et sevi apud auctores quoque <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> mentio. Reperiuntur in Africa et Asia, Bactrianos inprimis et Arabas. Anaxagoras etiam in Ionia ad urbem Clazomeniam, agros suos gregibus et Camelis depascendos reliquit, ut ex Suida vertit Hieronymus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. in Lucullo.</note> Wolfius. Romae superato ad Rhyndacum amnem Mithridate, <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> visos putavit Sallustius: at poterant bello Achaico et Asiatico videri. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lucian. in Prometheo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>. Galen. Antid. l. 1. c. 14.</note> Ptolomaeus Lagi Bactrianam totam nigram inter alia spectacula exhibuit. Delectantur spinoso ligneoque alimento; iunco praesertim, cuius summitatem saepenumero abrodunt. Sed nec hordeum purum vel cum
<pb id="s144" n="100" TEIform="pb"/>
faeno, vel gramen tenue et humile negligunt; <reg orig="saepè" TEIform="reg">saepe</reg> et carduis contenti. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Vartom. l. 1. c. 7.</note> Hodie Arabiae deserta transmittentibus, hordeacea liba quinque quae malum Cydonium magnitudine non superent, <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg> dantur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Potu</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 62.</note> ita Solinus. Sitim etiam in quatriduum toletant: <reg orig="verùm" TEIform="reg">verum</reg> cum occasio bibendi data est, tantum implentur, quantum et satiet praeterita desideria, et in futurum diem prosit. Lutulentas aquas <reg orig="captànt" TEIform="reg">captant</reg>, puras refugiunt, denique nisi caenosior liquor fuerit, ipsi assidua proculcatione limum excitant, ut turbetur. At recentiores, etiam in duodecem <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> in quindecem dies totos, si fors ferat, abstinere potu solere scribunt: <reg orig="imò" TEIform="reg">imo</reg> oculatorum fide constat, in hara et Biled Elgerid; numquam bibere, quam diu viride gramen, quod depascant, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>. Plin. H. N. l. 10. c. 63.</note> invenire possint. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatione</hi> hoc habemus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> C. Plinio prodi, aversum coire; ab Aristotele non item. Huius enim verba. Cameli sedente <reg orig="feminâ" TEIform="reg">femina</reg> <reg orig="coëunt" TEIform="reg">coeunt</reg>, nec aversi, sed complectente mare ut ceterae <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 5. c. 2.</note> quadrupedes agunt, et coitum toto die exercent. Petunt recessuum solitudines, cum libet coire, nec aliquis <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> tuto accedere potest, praeterquam pastor armenti. Degestatione et partu, non conveniunt auctores. Suidas, decem menses gestare, undecimo parere, et anno intermisso rursus prurire scribit. Secundum Plinium, duodecem mensibus ferunt, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> trimatu pariunt vere, iterumque <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 5. c. 15.</note> implentur <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> partu. Aristoteles <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, gestationi duodecem duntaxat menses assignat, et semper unum tantum modo parere, et quidem (<foreign lang="GR" TEIform="foreign">kata to\n maimakthri/w=na mh/na</foreign>) scribit. Alibi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 26. <hi rend="italic" TEIform="hi">Inimicitiae</hi>.</note> tamen decem duntaxat mensium meminit, et vernalis temporis. Tres inprimis hostes habent, <hi rend="italic" TEIform="hi">Equum, Leonem</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Tabanum</hi>. De equo Cyri historia testatur, qui immissis contra Croesi equitatum camelis, eundem dissipavit, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> equi ne olfactum quidem camelorum paterentur. A <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 17. c. 36</note> leonibus infestari, Aelianus auctor est. A Tabanis ne infestentur, omnium piscium adipe Arabes eosdem <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Morbi</hi>.</note> inungunt. Inter <hi rend="italic" TEIform="hi">Morbos</hi> quibus vexantur, podagra est et calvities. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 8. c. 22.</note> <reg orig="Illâ" TEIform="reg">Illa</reg> <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> moriuntur: hanc cum hominibus communem habere, proditum auctoribus. Rabie corripiuntur geniturae cupidi, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut iniuriae aliquando illatae memores, in obvios et ductores ad internecionem usque desaeviant. Quadraginta diebus totis id fieri, quidam prodidere. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hieronym. in vita Hisarionis.</note> Affectionem describit Hieronymus. In quibus, inquit, Camelum Bactrum enormis magnitudinis, qui multos iam obtriverat, triginta et eo amplius viri, distentum solidissimis funibus, cum clamore adduxerunt. Sanguinei erant oculi, spumabatos, volubilis lingua turgebat, et super omnem terrorem, rugitus personabat immanis. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Aetas</hi>. Aristot H. A. l. 6. c. 26. Solin Polyhist. c. 62.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Aetate</hi> non convenit inter scriptores. Aristoteles plusquam quinquaginta annis vivere scripsit. Solinus in centum durare, nisi <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> translati in peregrina, insolentia mutati <reg orig="aëris" TEIform="reg">aeris</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 18. Aelian. H. A. l. 4. c. 55. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi>.</note> morbos trahant. Plinius quinquagenis annis, quosdam et centenis vivere prodidit; quod de Bactrianis ab Aeliano sumitur. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi> spectant, <hi rend="italic" TEIform="hi">vindicta, Docilitas</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">musices amor, verecundia, pietas</hi> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">filostorgi/a</foreign>. Percussus aliquando, iram reponit longo tempore, et ubi occasionem nactus fuerit, malum retribuit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Basil. Hexam. homil. 8.</note> Ad tympani sonitum choreas ducere edocetur. Includitur, inquit <hi rend="italic" TEIform="hi">Leo Africanus</hi>, iunior camelus, ubi pavimentum praecalidum sit, ut alternatim pedes attollat, dum calor urget, idque <reg orig="frequentissimâ" TEIform="reg">frequentissima</reg> alternatione facit, dum hunc dum illum pedem attollit pungente calore, atque interim semper ad fores tympanum percutitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leo Africanus in Africa.</note> In schola huiusmodi scholasticus hic exercetur ad annum integrum, aut circiter. Usu igitur confirmato <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> diuturnitate, quotiescumque tympani sonitum audierit, <reg orig="eâdem" TEIform="reg">eadem</reg> pedum alternatione, eodemque loco persistens, dum insonet tympanum, choreae ductum spectatoribus prae se fert. <reg orig="Musicâ" TEIform="reg">Musica</reg> delectari vel exinde colligas, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> fessus non verberibus sed cantu ad progrediendum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. in Mirabil.</note> invitetur. In matrem <reg orig="tantâ" TEIform="reg">tanta</reg> est</p>
<pb id="s145" n="XL" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus Indicus Indianisch Camel</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus. Ind: Kamelthier</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Alius Camelus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelus Indicus Versicolor</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s146" n="101" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><reg orig="reverentiâ" TEIform="reg">reverentia</reg>, ut eam numquam ineat; nec se, ut faciat, cogi patiatur. Opertam cum aliquando violasset, admissorem <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> post necavit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Verecundiam</hi> de generatione exposuimus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pietatem</hi> compassio exprimit. <reg orig="Totâ" TEIform="reg">Tota</reg> nocte manducant, quod si aliquis in stabulo aegrotet, cibo absinent. <foreign lang="GR" TEIform="foreign">filostorgi/an</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tzetzes Chiliad. 12. c. 404.</note> Indi detexere. Cum celeritate <reg orig="maximâ" TEIform="reg">maxima</reg> uti cupiunt, fetus Cameli per aliquot milliaria cum matre abducunt; <reg orig="illâ" TEIform="reg">illa</reg> <reg orig="abactâ" TEIform="reg">abacta</reg>, pullos relinqunt. Dum redeunt, mater passus duplicat, quo citius pullis restituatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Usum</hi> in pluribus praestat. In <hi rend="italic" TEIform="hi"><reg orig="Medïcina" TEIform="reg">Medicina</reg>, caro</hi> provocat urinam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Adeps</hi> gibbi, suffumigatus confert haemorrhoidibus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> exsiccatum cum aceto epilepsiae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> cum melle potum anginae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguis</hi> conceptioni et praefocationi matricis, si post purgationem menstruorum adhibeatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> ventrem lenit, <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> subtile et aquosum, asthmati confert, et desiderium cibi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 8.</note> excitat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urina</hi> quae fullonibus utilissima, quod apud Plinium legimus, ad dentes quoque dealbandos et purgandos, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Apul. l. 1. Apol.</note> vim habere credebatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cauda</hi> arefacta, solvit anum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimi</hi> cinere cum oleo misto crispatur capillus. Idem albus cum melle tritus tumores reprimit, et vulnera mundat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Setae</hi> <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> cauda contortae et alligatae sinistro brachio quartanis medentur, si credere fas est. Invenit et <hi rend="italic" TEIform="hi">in cibis</hi> locum. Arabas novimus camelorum lacte <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. l. 1. de Alim. facult. c. 2. Lamprid. in Heliogab.</note> vesci. Carnes, teste Galeno, Alexandrinis in usu. Heliogabalus aliquoties in cenis exhibuit: et calcanea, quia <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> tenera, Apicii exemplo, comedit. Apud Iudaeos inter vetitos cibos habebatur. Carnem et lac quidam inter suavissima censent. Hoc, partui vicinarum caseosae et buturosae substantiae minus habet. In <hi rend="italic" TEIform="hi">bellis</hi> adhibitos passim apud Historicos habetur. Hinc armaturae, qua in expeditionibus muniuntur, nomina, de quibus si DEus voluerit in Philologicis. Itinera in Arabia, Aegypto, etc. vel <reg orig="hodiè" TEIform="reg">hodie</reg> absque <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 62.</note> camelis confici non possunt. Sunt et oneri ferendo accommodati, sed nec ultra iustum pondera recipiunt. Sexcenta pondo communiter gestant, licet, si necessitas urgeat, mille ferre possint. Dum onerantur, aut onere levantur, in ventrem procumbunt, et ut sentiunt se aequale viribus suis onus impositum, exsurgunt, nec plus recipiunt. Africani molestias itineris non intermissi quinquaginta diebus totis haud <reg orig="aegrè" TEIform="reg">aegre</reg> sustinent. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia</hi>.</note> Species Camelorum apud veteres sunt variae. Sunt pingues, macri, fusci, albi. Dedit et cursus differentiam. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dromedarii</hi> enim et <hi rend="italic" TEIform="hi">Dromades</hi> dicuntur, qui minoris quidem sunt staturae, sed cursus pernicissimi. Centum et amplius milliaria uno die peragere solere, Isidorus Hispalensis habet. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 9. c. 50.</note> Aristoreles equis Nisavis vel potius Nisaeis praeponit. Feminas esse velociores ab Achmete Seirimio et aliis observatum est. Praecipua differentia <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> regionibus sumitur. Sunt <hi rend="italic" TEIform="hi">Arabici, Bactriani</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Caspii</hi>. Illi, bina tubera in dorso habent. Unde <foreign lang="GR" TEIform="foreign">di/tuloi</foreign> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 62.</note> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">di/kurtoi</foreign> dicuntur. Isti fortissimi habentur, et singula in tergo tubera, alterum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in pectore, cui incumbant, gerunt. Hos, ad equorum maximorum magnitudinem accedere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 17. c. 34 Purchas. Peregrin. l. 6. c. 1. s. 2.</note> Aelianus ait. Moderni de Differentiis Africanorum ita agunt, et in his <hi rend="italic" TEIform="hi">Samuel Purchasius</hi>. Camelorum tres species habent. Prima vocatur <hi rend="italic" TEIform="hi">Hugium</hi>, ingentis staturae et roboris, pondo mille librarum ferens. Secunda minor, duplici in tergo tubere, oneribus ferendis et equitationi apta, <hi rend="italic" TEIform="hi">Becheti</hi>, dicta, quam solam Asiatici agnoscunt. Tertiam vocant <hi rend="italic" TEIform="hi">Ragvahil</hi>, macilentam et gracilem, ad sola itinera non accommodatam. Eam quippe inequitant, conficitque uno die amplius <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> centum passuum milia. Atque iis Rex Tombuti solet mittere Nuntios Segelmessem aut Darham, nongentis milibus passuum distantem, septem aut ad summum octo diebus, sine ulla in itinere <reg orig="morâ" TEIform="reg">mora</reg> aut requie.</p>
<pb id="s147" n="102" TEIform="pb"/>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.03.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Camelopardale</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Bisulc. c. 35.</note> CAmelopardalis, seu ut aliis placet <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> <reg orig="barbarè" TEIform="reg">barbare</reg>, Camelopardalus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Camelo et Pardale nomen sortitus est. Corporis vastitie Camelum, macularum varietate Pardum imitatur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varrol. 4. L. L.</note> De cetero si Varroni attendimus, nomen hoc Alexandria, unde istud animal Romam erat adductum, venit. Multas autem sortitum est <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 43.</note> appellationes. Dicitur enim <hi rend="italic" TEIform="hi">Ovis fera</hi>, quod in aviis regionibus degat, et ovi mansuetudine respondeat; <hi rend="italic" TEIform="hi">Nabis</hi> apud Solinum; <hi rend="italic" TEIform="hi">Nabuna</hi> Aethiopibus ut apud Plinium legitur; <hi rend="italic" TEIform="hi">Anabula</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Saffarat</hi>, Alberto M. quae nominat ex aliis detorta esse iudico; <hi rend="italic" TEIform="hi">Orasius</hi> Maiolo, sed <reg orig="falsò" TEIform="reg">falso</reg>, cum Vincentius Bellovacensis pulclierrimum animal esse scribat, Camelopardus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> sit deformis; modernis denique <hi rend="italic" TEIform="hi">Giraffa</hi>, ex quo Saffarat corruptum est. Nec Aristoteles eius meminit, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 16. Agatharch. apud Phot. in Bibliotheca. <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> nec Aelianus; Strabo <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> et Agatharchides ex veteribus in diversa, in eo describendo abeunt. Hunc si sequimur, varietatem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Pardale habet, magnitudinem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Camelo, monstrosam crassitiem, collum <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> longum ut summis arboribus pabulum carpat. Apud illum legimus, <reg orig="nullâ" TEIform="reg">nulla</reg> re pardali similem, cutis varietate hinnulo simillimum. Addit, virgatis pilis distingui, posteriora humiliora esse anterioribus, ut <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cauda sedere videatur ad bovis altitudinem: verticem sublimiorem Camelo habere: ne feram quidem esse, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c 18.</note> sed pecus. Plinius collo similem facit equo, collo et cruribus bovi, capite camelo, albis maculis rutilum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dio Hist. l. 43.</note> colorem distinguentibus. Dio partes postoriores humiliores habere scribit. Heliodorus tenuem cervicem, de reliqua corporis mole in olorinum collum se tendere, ait. Inter <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon. observ. c. 9.</note> recentiores <reg orig="exquisitissimè" TEIform="reg">exquisitissime</reg> Bellonius et quidem oculatus testis descripsit. Giraffam, inquit, Graeci et Latini vocant Camelopardalem. Vidi in urbe Cairo tres, duo cornicula ex fronte eminebant circiter sex digitos, in fronte media tuberculum exsistebat, velut tertium cofnu, altum circiter duos digitos, collum longum septem pedes; cum caput extollit, sedecem pedes <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> terra effert. Illius longitudo <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cauda ad capitis verticem est duodeviginti pedum; tibiae tam altae posteriores quam priores, at femora anteriora <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> altiora posterioribus. Nimirum, dorsum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cauda ad summum verticem capitis, velut scala, velutque tectum carinatum attollitur. Totum corpus grandibus maculis distinguitur coloris cervini, obquadratis, sed in collo, magisque in corpore quoque versus latis circiter dodrantem, at clausula macularum alba digito latior. Itaque totum corpus reticulatum est: neque tamen ut Pardalis maculas habet rotundas, sed aut obquadratas, aut rotundas. Pes est bifidus ut bubulus, labrum suporum <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> eminet infra inferum, Cauda tenuis et exigua, in acumine pilosa. Iubam habet ut equus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dorso ad capitis verticem. In gradiendo claudicare videtur, nunc dextris nunc sinistris, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> cruribus sed etiam lateribus, cum ex terra aut potum aut cibum necesse haberet, crura <reg orig="latissimè" TEIform="reg">latissime</reg> distendebat priora. Nonnisi enim <reg orig="latè" TEIform="reg">late</reg> diductis, longeque diu arcuatis tibiis, cibum ex terra capere potest. Addendum ex Iosaphati Barbari Veneti itinerario, Linguam duos pedes longam, suboscuri quasi violacei coloris, teretem sicut anguillis, habere: <reg orig="hâc" TEIform="reg">hac</reg> ramos, frondes, herbasque carpere, <reg orig="mirâ" TEIform="reg">mira</reg> celeritate in os trahendo, ut vix ab attento spectatore videatur. Purchasius ex Fernando Iesuita, tam vastum animal esse scribit, ut eques rectus sub eius dorso transire possit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Reperitur</hi> in Africa, apud Troglodytas, ut ex Strabone habemus, et Aethiopia. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. Polyhist. c. 43.</note> Romanis omnium primus ludis suis exhibuit Caesar Dictator: postea Gordianus decem exhibuit, Aurelianus aliquot in triumpho duxit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Suidas.</note> Leoni Imperatori oblatus est ab Aethiopibus; Frederico <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Sultano</p>
<pb id="s148" n="XXXIX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelo-pardus seu Girafra</hi>.</head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camolo-pardalus</hi>.</head></figure></p>
<pb id="s149" n="103" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Babylonio; Laurentio Mediceo ab alio Sultano. Tractu motuque tam facilem hanc feram Heliodorus prodit, ut eam quo velit, tenui capistro vertici devincto, veluti fortissimo vinculo, magister perducat. Iudaeis prohibita est in cibis. Unde <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> frequentiorem olim in Iudaea fuisse colligas.</p>
</div4>
</div3>
<div3 id="JoQF.02.01.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT IV. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Quadrupedibus non ruminantibus</hi>.</head>
<div4 id="JoQF.02.01.04.01" n="1" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS I. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Sue</hi>.</head>
<p TEIform="p">QUinque in descriptione Suis occurrunt <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> nomina, videlicet, <hi rend="italic" TEIform="hi">Sus, Porcus, Scropha, Verres</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">Maialis. Sus</hi> Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">u)/s2</foreign>, nomen et Apro, commune, unde Latinum fluxisse videtur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R. l. 2. c. 4.</note> Olim, ut verbis Varronis utar, dicebatur <hi rend="italic" TEIform="hi">Thysus</hi> dicta, ab illo verbo quod dicunt <foreign lang="GR" TEIform="foreign">squ)ein</foreign>, quod est immolare. Ab suillo enim genere pecoris immolandi initium primum sumptum videtur; cuius vestigia, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> initiis Cereris porci immolantur, et <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> initiis pacis foedus cum feritur, porcus occiditur; et <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> nuptiarum initio, antiqui Reges ac sublimes viri in Hetruria in coniunctione nuptiali, novus maritus et nova nupta primum porcum immolant. Prisci quoque Latini et etiam Graeci in Italia idem fecisse videntur. Nam et nostrae mulieres, addit idem, <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> nutrices, naturam <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> feminae sunt, appellant porcum, et <reg orig="Graecè" TEIform="reg">Graece</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xoi=ron</foreign>, significantes esse dignum insigni nuptiarum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Isidor. l. 12. c. 1.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Porcus</hi> Isidoro quasi spurcus dicitur, quod se coeno et limo illinat, immergat et ingurgitet. Varronis locus, in quo dicitur, Porcus quod Sabini dicunt de Aprino Porco Poridus; inde Porcus nisi <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Graecis, quod Athenis in libris sacrorum scriptum est, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ka/prw| kai\ po/rkw|</foreign>, difficilis nimis est. Videtur tamen esse Graecum antiquum, sed obscuratum, quod nunc cum vocant <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xoi=ron</foreign>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Scropha</hi> originis est incertae. Quidam ex sono fictum nomen aiunt. Graecis est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">gromfa\s2</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1kro/fa</foreign>. Significat suem quae saepius peperit, et aliquando pro ipsa porca peculiariter sumitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Verres</hi>, dicitur porcus non castratus et mansuetus. Marcellus silvaticum pro apro dixit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Maialis</hi> est verres seu porcus castratus, ut inter equos canterius, inter gallos gallinaceos, capus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hybridas</hi> antiqui vocabant sues semiferos, id est, ex domestico et fero progenitos. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptione</hi> notissimi animalis etsi opus non videatur, paucis tamen singularia quaeque attingemus, (et quidem per saturam.) <hi rend="italic" TEIform="hi">Ossibus</hi> itaque parum medullae inest. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pili</hi>, qui <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> rigidiores et erecti, <hi rend="italic" TEIform="hi">setae</hi> dicuntur, crassiores sunt <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> in bubus et elephantis: apud nos <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ruffi, in Gallia et Italia nigri, in Provincia, quod si <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nobis observatum plaerumque versicolores, qui in cervice rigent, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">lofi/an</foreign> vocamus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pinguedo</hi> inter cutem et musculos collecta, <hi rend="italic" TEIform="hi">lardum</hi> dicitur: axungia <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg>, adeps suillus inveteratus, aut cum sale, aut sincerus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> pinguiusculum est, et magis minuitur <reg orig="lunâ" TEIform="reg">luna</reg> decrescente <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ulli animali. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculi</hi> cavi profundique, ut sine vitae periculo eximi non possint; quare vel altero tantum privati exstinguuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Supercilia</hi> nasum versus deorsum nutant, ad tempora <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> retrahuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nasi</hi> pars extrema crassa est, <hi rend="italic" TEIform="hi">frons</hi> angusta, <hi rend="italic" TEIform="hi">labra</hi> lata. <hi rend="italic" TEIform="hi">Os</hi> totum <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> porrigitur, et ut facilius infodiat, latum est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rostrum</hi> dicitur, et cutem in eo, callum Grammatici <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37. Aristot. H. A. l. 2. c. 1. Arist. l. 3. de partib. c. 4.</note> vocant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> feminis pauciores sunt <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> maribus, nec unquam decidunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corium</hi> circa cervicem durius, <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ko/llopa</foreign> vocant. <hi rend="italic" TEIform="hi">Corda</hi> inarticulatiora habent sues. In <hi rend="italic" TEIform="hi">auriculis</hi> invenitur humor quidam felli similis, minus tamen liquidus, sed densitate sua humori splenis similis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ventriculus</hi> amplus est flexuosusque, ut diutius concoquat, cum levibus et paucioribus crustis. In <hi rend="italic" TEIform="hi">iecinore</hi> lapilli candidi inveniuntur. Caro exos infra umbilicum <hi rend="italic" TEIform="hi">Spectile</hi> dicitur. Plures habent feminae <hi rend="italic" TEIform="hi">Mammas</hi> toto ventre duplici ordine, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg>
<pb id="s150" n="104" TEIform="pb"/>
numeroso fecunda sint partu; generosae duodenas, vulgares binis minus. Eaedem <hi rend="italic" TEIform="hi">genitale</hi> <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> continent parte, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> pecoris ubera habentur: et cum per libidinem turgent ac pruriunt ad coitum, sursum tantisper hoc retrahunt, vertuntque foras, ut in de mari coitus sit facilior. Rescissum id <reg orig="longè" TEIform="reg">longe</reg> productius, et dehiscens amplius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 6. c. 18.</note> est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Apria</hi> vulvae inter femina adhaeret, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> maribus testes <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> continentur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caudam</hi> intorquent, et talo probior carent, inter s???lipedes et bisulcos ambigui. Sine <hi rend="italic" TEIform="hi">Liene</hi> putantur inveniri, quivel ex tamariscinis alveis <reg orig="bibêre" TEIform="reg">bibere</reg>, vel radicem splenii <reg orig="comedêre" TEIform="reg">comedere</reg>. <hi rend="italic" TEIform="hi">Costas</hi> iss dem denas apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Zootom. Democrit. p. 299.</note> Plinium legimus. Sed de interioribus suis ita Severinus. In sue asperae arteriae circuli eartilaginei <reg orig="obliquè" TEIform="reg">oblique</reg> descendentes. <reg orig="Verùm" TEIform="reg">Verum</reg> cum primus circulus, qui latissimus est omnium, sit <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> minor, quam transversus, ceteri <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> inferiores sint obliqui; <reg orig="necessariò" TEIform="reg">necessario</reg> inter hos, et primum erat intercapedo, quae ut compleretut, posuit natura quartam circuli partem, <reg orig="quà" TEIform="reg">qua</reg> respicit posteriora latiorem; <reg orig="quà" TEIform="reg">qua</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in anteriora desinit, auctam. Aliud est notandum ab his non dissimile: In circulis <reg orig="paulò" TEIform="reg">paulo</reg> inferioribus, quam sint medii, fecit natura duos semisectos, qui sibi parte acutiore invicem occurrunt, cuius varietatis usus adhuc ignotus. In intestinis tenuibus ilco quippe, parte <reg orig="externâ" TEIform="reg">externa</reg> tubercula quaedam visa-duriuscula seminis lentis magnitudine et <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg>, quae, me trahente, secuti sunt ab interna parte lumbrici duo; alter longitudine palmi; alter longitudine digiti. Uterque cavus et plenus succo albo veluti chylo aut colostro: formam autem referebant ambo veri lumbrici terrestris. Disce igitur sic haerere lumbricos humanis intestinis. Illa autem durities nodosa, in quam insertum erat os lumbrici, facta est, puto, ab ulcere et morsu lumbrici. Cuticula in sue concolor est pilis albis nigris, etc. De <hi rend="italic" TEIform="hi">utero</hi> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> suis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> se secto, ita scribit. Praeterea quae scribit Sylvius, in extremis cornubus appendices quaedam membraneae exungues; in quibus, ut apparet, reservantur fecum et urinae recrementa. Vena umbilicalis bifida, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> appropinquat utero; umbilicalia vasa primo sub alam sinistram tendentia, mox cervicem transversim amplectentia, revoluntur extrinsecus ad brachium dextrum. In fetu <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ipso circiter menstruo omnia <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> viscera interna conspicua. <hi rend="italic" TEIform="hi">Hepar</hi>, ventriculus, intestina, lien, renes, diaphragma, cor, pulmo. Cor albidum, pulmo concolor hepati, hepar rubrum opacum, renes magni, pro ratione venae apparentis per rectos pedes anteriores, posteriores, sed magis per posteriores. Item iugulares etiam illae, quae ad caput ascendunt, labdae quasi figuram facientes. In porcello vero perfecto detecto thorace per transversas duas sectiones, <reg orig="primùm" TEIform="reg">primum</reg> intueris nervulos duos, qui iugulum perforantes et pericardio adhaerescentes recta per cordis latera descendunt ad diaphragma, cuius circulo nerveo inseruntur per duos ramulos aut tres, hinc transit alius ramus ad ventriculi os superius. Vides hic conspicue divaricationem venae axillaris et thymiaeae. <hi rend="italic" TEIform="hi">Auriculae cordis</hi> intus cavae, divulsae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> corde parte anteriore, coniunctae posteriore. Processus <hi rend="italic" TEIform="hi">urachi</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> fundo vesicae post latos digitos duos inseritur in arterias. In sine <hi rend="italic" TEIform="hi">penis</hi> glandula rotunda: In cervice <hi rend="italic" TEIform="hi">vesicae</hi>, glandulae duae, ad hanc committuntur vasa eiaculatoria, quae, ut apparet, ad prostatas, alias glandulas, mediis venis deferuntur, et hinc ad exortum penis. In <hi rend="italic" TEIform="hi">ventriculo</hi> et intestinis sucus viscidus colore in ventriculo, ut ovi album, in intestinis vero, ut mel dilutius. Vena sine pari in medio spinae ad costas singulas <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> utrinque mittens ramusculos. Ubique <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> in nostris regionibus invenitur. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Strabo Geogr. l. 5.</note> Strabo Galliam togatam suibus ita abundare su tempore scripsit, ut et porcorum gregibus qui ibi alebantur, Roma aleretur; ex Lugdunensi <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Gallia, optima salsamenta <reg orig="eò" TEIform="reg">eo</reg> apportarentur. Sed et Syracusae proverbium ob bonitatem meruere. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caseus</hi>
<pb id="s151" n="105" TEIform="pb"/>
<hi rend="italic" TEIform="hi">Siculus, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Syracusis sues</hi>. Solinus nullos in Arabia haberi produdit, nullos in India Aelianus, ita ut ne nasci quidem, illatos exspirare putent. At in terra Australi, nihil esse quadrupedum, quae in nostro orbe inveniuntur, praeter bubalos, vaccas, capros, et porcos, Hesselius Gerardus in descriptione terrae Australis reliquit. Quantum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibum</hi>, viden tur sues esse quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">pa/mfagoi</foreign>. Vescuntur ex plantis et earum fructibus, radicibus, glandibus, castaneis, dactylis, vinaceis, cytiso, bulbis, rapunculi silvatici radice, cicuta, cicere, hordeo, tritico, furfure, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 16. c. 6.</note> et aliis. Glans fageasuem hilarem facit, carnem coctibilem ac levem et utilem stomacho: iligna suem angustam, nitidam, strigosam, ponderosam: querna, diffusam, et gravissimam. Proximam huic cerream Nigidius facit, nec ex alia solidiorem carnem, sed duram. Iligna tentantur, nisi paulatim detur. Fungosa caro fit, esculo, robore, subere. Haliphlaei glandem attingunt quidem, sed nonnisi, cum aliud pabulum non suppetit. De Castaneis, postquam praestantiora genera recensuisset, ita subdit Plinius; Ceterae suum pabulo gignuntur, sctupulosae corticis intra nucleos quoque ruminatione. Dacty lis in Aegypto, Cypro, Syria, et Seleucia Assyriae saginatur. Fraxini quoque fructu pinguescunt. Cytisus aridus ab Aristomacho Atheniensi miris laudibus depredicatur. Bulbi illud genus in Bavaria <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> suillum dicitur. Rapunculus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ille silvaticus, violarum folia haber, acutiora, radicum candidam, dulcem, non sine lacte. Hyosciamo sumpto <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Coltimella R. R. l. 7. c. 9 et 10.</note> insaniunt. Ad viridia pabula haud sine noxa deducuntur. Nec carnibus abstinent. Occisorum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> latronibus corporain silvis devorasse, exemplis probati posset. Propriis fetibus non parcere, nec <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> gallinis aut anseribus hieme inprimis, abstinere, experientia me docuit. Effodiunt et lumbricos; limacibus quoque et testudinibus nemoralibus pascuntur. Pinguescunt <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 51.</note> sexaginta diebus, sed magis tridui <reg orig="inediâ" TEIform="reg">inedia</reg> saginatione orsa. Fico, <reg orig="caricâ" TEIform="reg">carica</reg> saginare, et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> satietate necare, inventum Apiciifuit. Angli per integrum annum saginant, cuius pingue solidius et lautius fieri voluerint. Ceterum usque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> sus pinguescere solet, ut se ipsa stans sustinere non possit, neque progredi us quam. Itaque eas si quis quo traicere velit in plaustrum imponit. In Hispania ulteriore in Lusitania cum sus esset occisus, Attilius Hispanien sis <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> mendax, et multarum rerum pritus, in doctrina dicebat, Lucio Volumnio Senatori missam offulam cum duabus costis, quae penderet III. et XX. pondo, eiusque suis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cute ad os, pedem et III. digitos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro R. R, l.</note> fuisse. In Arcadia spectavir Varro <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 11. c. 37.</note> suem, quae pro pinguitudine carnis, non <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> surgere non posset, sed etiam, ut in eius corpore sorex <reg orig="exesâ" TEIform="reg">exesa</reg> carne nidum fecisset, et peperisset mures. Idem Basileae accidisse, Gesnerus, prout accepit, prodidit. Sitis ipsi per aestatem infesta, sed <reg orig="turbidâ" TEIform="reg">turbida</reg> <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> pinguescit; vinaceis <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> colluviei <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>. Plin. H. N. l. 8. c. 51</note>. immistis; inebriatur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatione</hi> ita breviter Plinius, Suilli <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 2. c. 1. et l. 5. c. 14. l. 6. c. 18.</note> pecoris <reg orig="admissurâ" TEIform="reg">admissura</reg>, â Favonio ad aequinoctium vernum, aetatis octavo mense, quibusdam in locis etiam quarto, usque ad septimum annum, in aliis erat ad octavum annum. Partus bis in anno. Tempus utero quatuor mensium: numerus feacunditati ad vicenos, sed educare tam multos nequeunt. Diebus decem circa brumam, statim dentatos nasci, Nigidius tradit. Implentur uno coitu, qui et geminatur propter facilitatem abortiendi. Remedium, <reg orig="neprimâsubactione" TEIform="reg">neprimasubactione</reg>, neque ante flaccidas aures coitus fiat. Mares non ultra trimatum generant. Feminae senecture fessae, cubantes <reg orig="coëunt" TEIform="reg">coeunt</reg>. His ad de Luna decrescente <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. de Iside et Osiride. Plin. l. c.</note> coire, ut Plutarchus prodidit. Verrem unicum vel decem suibus implendis sufficere: subantis <reg orig="verô" TEIform="reg">vero</reg> voce <reg orig="auditâ" TEIform="reg">audita</reg>, nisi admittatur, cibum non capere: propter copiosum humorem multum ac diu coire: initum matutinum appetere, feminas, post meridiem blandiri: et si pinguet, omnibus anni temporibus, interdiu et noctu, inire posse. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columella R. R. l. 7. c. 9.</note> Idem antequam sit an~iculus prolem vitiosam generat: at femina an~icula quidem
<pb id="s152" n="106" TEIform="pb"/>
parit, sed mense Februario iniri de bet: ubi decimum quintum annum nacta est efferatur, nisi <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg> <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 51.</note> nutriatur. Subans <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> in tantum etiam efferatur, ut hominem laceret, <reg orig="candidâ" TEIform="reg">candida</reg> inprimis veste indutum. Rabies ea mitigatur acero naturae asperso: nec, praegnans venerem arcet. Eandem tantum coitu spumam fundere diligentiores observarunt. Quantum ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Partum</hi>, apud nos sedecem parere audio, inquit Gesnerus, sed <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg>: saepe octonos vel denos. Paucissima, prima prtione edere, vigere <reg orig="secundâ" TEIform="reg">secunda</reg>, nec senescentem <reg orig="copiâ" TEIform="reg">copia</reg> fetus desici, quamquam lentius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 5. c. 14.</note> <reg orig="coëat" TEIform="reg">coeat</reg>, Aristoteles auctor est. Aliis placet, tot parere debcre porcos, quot mammas liabet. Fecundior tamen putatur alba. Fetus qui in utero laesus minutusque fuerit, <hi rend="italic" TEIform="hi">Metachaerum</hi> dicitur, quasi Posthumum voces. Pollux cordos et parvos porcos <foreign lang="GR" TEIform="foreign">meta/xoira</foreign> appellat. Hieme editi, fiunt exiles, et <reg orig="infelicissimè" TEIform="reg">infelicissime</reg> nutriuntur. Helvetii Martio natos preferunt. In calidioribus regionibus melior est hiemalis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> aestivus. Cum scrofa peperit, primas mammas, primo qui editus fuit porco praebet. Eae sunt faucibus proximae, et plurimum lactis habent. Suam quoque quisque novit in fetu quo genitus est ordine, eaque alitur, nec alia. Detracto illa alumno suo, sterilescit <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. c.</note> acresilit. Uno <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ex omniturba relicto, sola munifex, quae genito erat attributa, descendit. Si gravidae glandem copiosius ederint, abortum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathia</hi>.</note> faciunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Antipathiam</hi> gerunt sues cum <hi rend="italic" TEIform="hi">Elephantis, Lupis, Salamandris, Unguento amaracimo, mustela, hyoscyamo, scorpionibus, equis</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">novellis segetibus</hi>. Elephas <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Phile in Carm.</note> grunnitum eorum ferre non potest. Lupus <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1uno/mous2</foreign> seu compascuos aggredi non audet ob vocem. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 9. c. 28. Plin. H. N. l. 10. c. 74. Aristor. H. A. l. 8. c. 29.</note> Salamandras absque periculo devorant. Amaracinum unguentum ipsis venenum est. De Mustelae discordia apud Plinium legimus. Hyoscyamo enecantur. In Scythia <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Scorpionibus unico ictu exanimantur. Equo, teter odor, turpis grunnitus, foedus halitus, infensa. Cum dentes nun quam amittat, debiles tamen et <reg orig="totâ" TEIform="reg">tota</reg> <reg orig="vitâ" TEIform="reg">vita</reg> infirmi redduntur, post gustatas segetes novellas; <reg orig="naturâ" TEIform="reg">natura</reg> <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> indomitam obscaeni pecoris ingluviem sic plectente, quando aliter reprimi <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Aetas</hi>. Plin. H. N. l. 8. c. 51.</note> non potest. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Aetate</hi> hoc habet Plinius, oculo amisso putari cibo exstingui, alioquin vita ad quindecem annos, quibusdam ad vicenos. Inter <hi rend="italic" TEIform="hi">Morbos</hi>, quibus sues laborant, est <reg orig="praecipuè" TEIform="reg">praecipue</reg> <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xa/laca</foreign>, seu grando, quae in viventibus latet, in dissectis apparet: nec ulla <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> est, quae non grandinis tria ad minimum grana habeat. Subiectae inprimis huic, quibus crura, collum et armi carne humidiore constant. Cognoscuntur, quod inferiore linguae parte haereant, et si setam dorlo evellas, cruorem pili inversi radices exhibeant. Cum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> magno fervore in frigidam incumbunt, praesertim si non statim pergere cogantur, membris omnibus convelluntor. Infestantur et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pediculis; et aestate, nisi frequenter excitentur, lethargo captae dormiunt. Corripiuntur et raucedine, <reg orig="anginâ" TEIform="reg">angina</reg>, strumis, et alvi profluvio. Nisi affatim biberint, pulmonariae evadunt. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Ingenium</hi> pertinet, quod de <hi rend="italic" TEIform="hi">brutalitate, spurcitie, immensa libidine</hi>, et <hi rend="italic" TEIform="hi">voracitate</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 51.</note> dicitur. <reg orig="Maximè" TEIform="reg">Maxime</reg> <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> brutum est, animamque ei pro sale datam, haud <reg orig="illepidè" TEIform="reg">illepide</reg> existimabatur. Volutari in luto est eorum requies, ut lavatio hominis. loca in quibus se volvunt, volutabra dicuntur. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Ardore in venerem</hi>, superius diximus. Gryllus tamen, a pud Plutarchum singularcm in eadem modestiam et continentiam probat. Non hic, in quit, ut in ter homines, feminae simulatione ludunt, aut libidini, fraudes, praestigias, denegationesque praetexere solent: neque mares, stimulo et luxuria agitati, mercede, labore, aut obsequiis coitum redimunt, sed doli expertem et rempestivam sectamur venerem, quae stato anni tempore, cupiditatem animalium, velut germen quoddam excitans, <reg orig="illicò" TEIform="reg">illico</reg> restinguit. De <hi rend="italic" TEIform="hi">voracitate</hi> etiam superius aliquid attactum. Ne cadaveribus quidem sui generis abstinet. Inexstinguibilis haec vorandi aviditas,
<pb id="s153" n="107" TEIform="pb"/>
<note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Rhodig. Lect. l. 25. c. 26.</note> Laphygmus dicitur, ur Caelius Rhodiginus observavit. Huc <hi rend="italic" TEIform="hi">vocum humanarum</hi> intellectus pertinet. Compertum agnitam Suarii, furto abactis, mersoque navigio, reclinatione unius lateris, remeaste. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> ipsis est Grunnitus. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Cibo</hi>, verum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. l. c.</note> fateamur necesse, quod Plinius dicit, neque alio ex animali numerosiorem materiam ganeae, quinquaginta <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> sapores cum ceteris singulos. Nota apoud Livium de Chalcidensi hospite historia, qui varietatem exquisitam ciborum, et speciem frinae carnis, ex mansueto sue produxerat. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Livius Dec. 4. l. 5.</note> Heroico aevo in pretio fuisse apud Homerum invenies; vescebanturque <reg orig="macilentâ" TEIform="reg">macilenta</reg> servi, pinguior Dominorum usibus cedebat. Sollennitas quoque Saturnalium, non alio <reg orig="poenè" TEIform="reg">poene</reg> cibo, <reg orig="certè" TEIform="reg">certe</reg> non lautiore, transigebatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lipsius in Saturnalib. Macrob. Saturn. l. 3.</note> ut observavit Lipsius, eoque itum luxuriae, ut et integri, iique farti, unde Porcorum hottulanorum et Troianorum nomina, apponerentur. Taceo, ita <reg orig="artificiosè" TEIform="reg">artificiose</reg> apparasse, ut ab altera parte esset <foreign lang="GR" TEIform="foreign">o)pta/leos kai\ kramba/leos</foreign>, assatus et <reg orig="probè" TEIform="reg">probe</reg> tostus; ex altera <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> iurulentus, utpote ex aqua coctus; ita etiam iugulatus, ut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">a)/s1faktos</foreign> videretur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. Dipnos. l. 9.</note> quod apud Athenaeum videre est. Porcelli tamen <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> in deliciis, quos <foreign lang="GR" TEIform="foreign">delfa/kas2</foreign> et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">delfa/kia</foreign> Graeci vocabant. Reperiuntur <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> etiam, qui suilla in totum abstinent, Iudaei nempe, quibus lege prohibita est, Arabes, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Solin. c. 46.</note> quod apud Solinum legimus; Muhamedani, qui ex porci naribus murem natam fabulantur; Mauri, Tartari, et et olim, prodente Pausania, Pessinuntii. Ceterum sei de temperamento et quomodo se ad sanitatem humanam caro suis habeat quaerea, Delphacum qui et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">laktendo/pouloi</foreign> dicuntur, humida est, et superfluitatem abundans, nec boni succi. Suilla Simeoni Sethi boni succi et facilis concoctionis, propter similitudinem quam cum humano corpore habet, magisque quam alia cibaria alit. Hoc postremum et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Galen. de alim. facult.</note> Galenus quidem concedit, athletarum exemplo fretus: sed addit, bubulas in tantum lentore antecedere, in quantum bubulaesuillas crassitie vincunt. Alibi tamen ex pedestribus probatissimum cibum suppeditare <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Hippocrat. de rat. victus in acut.</note> ait; quod et apud Hippocratem invenies. Idem porcinas pravas esse ait. Suavissima suis mediae aetatis; iuniorum, si diu in ventriculo retineatur, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Athen. l. 12.</note> corrumpi solet. Athenaeus ex Sicilia tamquam praecipuas laudat. Apicius <reg orig="variè" TEIform="reg">varie</reg> porcellos praeparabat. Unde farsilis, liquaminati, assi, Vitelliani, Flacciani, laureati, Frontoniani, Oenogerati, Celsiniani, tragani, et ceterorum nomina. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi> omnibus praefertur, si quis animal <reg orig="aridâ" TEIform="reg">arida</reg> ficu paverit, ut apud <reg orig="Aëtium" TEIform="reg">Aetium</reg> exstat. Habitae tamen et aliae partes in pretio apud veteres, collum nempe, glandium, vulva eiectitia inprimis post porcaria, lardum, perna, petaso, testiculi, sincipita, Omasum, et ceterae. Inter pernas laudabantur, Asiaticae, Lyciae, Cerretanae, Italicae, nunc Britannicae, Westphalicae, Moguntinae, Ruthenicae. Ex carne et aliis fiunt, Isicia, prosecta, lucanicae, falisci, fundali, farcimina, hotelli, apexabones, tomacula, offa, hira seu hila, afratum, tuceta, fartutilli et alia, quae alibi DEO volente explicabimus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus in Medicina</hi>. Galen. de Antidot. l. 2.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Usum medicum</hi> <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> spectat, <reg orig="accuratissimè" TEIform="reg">accuratissime</reg> iste <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Gesneto describitur, <hi rend="italic" TEIform="hi">Carnium</hi> decoctum opitulatur contra Buprestim. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguine</hi> porci ca lido <reg orig="benè" TEIform="reg">bene</reg> verrucae inunguntur: ubera <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> suis sanguine circumlita, minus crescere, Plinius auctor est. <hi rend="italic" TEIform="hi">Axungia</hi> porcelli masculi lactentis castrati, illa maxime quae in venre intra carnem circa peritonaeum, ad unguenta paranda <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pharmacopaeis adhibetur, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Medices ad emolliendum, discutiendum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 28. c. 9.</note> etc. Fracta ossa lardum elixum atque circumligatum mira celeritate solidat. Panis illinitur cum calce. Cum genistatusa genua dolentia sanat. Cum vino salso contra hyosciamum bibitur, pecorbis quoque <reg orig="optimè" TEIform="reg">optime</reg> auxiliatur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Iecur</hi>, cum vino sumptum venenatorum morsibus medetur, assum alvum sistir. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vesica</hi> urinam ciet, si terram non attigerit, pubi impolita. Verrina usta in potu feliciter contra mictionem involuntariam exhibetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Testiculi</hi> inveterati, et in suis lacte triti contra comitialem
<pb id="s154" n="108" TEIform="pb"/>
morbum dantur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pernoe</hi> scrofinae os amplissimum combustum, gingivas siccat et adstringit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Talus</hi> combustus, donec <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> nigro albescat, et potus doloribus colisuccurrit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lac</hi> tem poribus inunctum vigilias compescit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Succerda</hi> in farinam redacta, ruptis, ex aceto salutaris est. Plura vide in Gesnero. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia</hi>.</note> De <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentiis</hi>, hoc duntaxat occurrit, alium esse <hi rend="italic" TEIform="hi">silvestrem</hi>, de quo nunc agemus, alium <hi rend="italic" TEIform="hi">Domesticum</hi>, de quo iam dicta accipi debent. Moderni scriptores <hi rend="italic" TEIform="hi">Guineensium</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">fluviatilium</hi> memptionem faciunt, quibus adiungi potest <hi rend="italic" TEIform="hi">Tapierete</hi> congener <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Marcgrav. Hist. Brasilien. l. 6. c. 7.</note> sui animal. <hi rend="italic" TEIform="hi">Guineensis</hi>, et <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> Guinea in Brasiliam translatus, <reg orig="figurâ" TEIform="reg">figura</reg> ut nostrates et ruffi coloris: in hoc autem differt <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> nostratibus, quod <hi rend="italic" TEIform="hi">caput</hi> habeat non ita elatum: <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> autem longas, et acutas <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> et prolongatis acuminibus, <hi rend="italic" TEIform="hi">caudam</hi> longam usque ad talos propendentem, pilorum expertem. Totum corpus tegitur <hi rend="italic" TEIform="hi">pilis</hi> brevibus ruffis splendentibus, non setis, quibus et in dorso caret, sed tantum versus caudam in dorso et circa collum paulo longiores habet pilos. <reg orig="Planè" TEIform="reg">Plane</reg> cicur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Porcus fluviatialis</hi>, Brasiliensibus Capy-bara, figuram <reg orig="penè" TEIform="reg">pene</reg> porcorum habet, magnitudine exaequat porcum annuum vel binum nostratem. Longitudo corporis <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capite ad anum circiter duorum pedum, craassities ventris sesquipedis. Caret <hi rend="italic" TEIform="hi">cauda. Pedes</hi> quatuor porcini: anteriores quatuor ungulis, posteriores tribus praeditos. Estque in anterioribus <hi rend="italic" TEIform="hi">ungula</hi> media longissima, duae breviores, quarta minima: in posterioribus media longior et duae minores: habet et callum ad suffraginem usque. <hi rend="italic" TEIform="hi">Capitis</hi> longitudo decem digitorum, et crassities totidem <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg>: habetque crassum et improportionatum caput, et os longissimum ac crassum: oculos magnos, nigros, aures parvas, subrotundas. Inferior <hi rend="italic" TEIform="hi">maxilla</hi> brevior superiori; continetque in utraque anterius duos <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> incurvatos, qui ad sesquidigitum prominent extra alveolos suos, et ad duos <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> digitos sunt inserti; sed non eminent extra os, sed ut in leporibus intus continentur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> reliqui mirandi sunt: constat totus ordo in qualibet maxilla octo ossibus, in quolibet nimirum latere quatuor; et quodlibet os tres dentes inseparabiles repraesentat: ut ita sint in qualibet maxilla dentes viginti et quatuor, et in totum quadraginta octo: sunt autem omnes in extremitatibus plani. Comedunt gramen et fructus varios. Caro comeditur, licet non bene sapiat, melior ossa, caput inprimis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Tapierete</hi> Brasiliensibus, Lusitanis <hi rend="italic" TEIform="hi">Anta</hi>, animal quadrupes, magnitudine iuvenci semestris: figura <hi rend="italic" TEIform="hi">corporis</hi> quodammodo ad porcum accedens, <hi rend="italic" TEIform="hi">capite</hi> etiam tali, verum crassiori, oblongo, superius in acumen desinente, promuscide super os praeeminente, quam validissimo nervo contrahere et extendere potest: in promuscide autem sunt fissurae oblongae. Inferior <hi rend="italic" TEIform="hi">oris</hi> pars brevior est superiore, maxillae ambae anterius fastigiatae, et in qualibet decem <hi rend="italic" TEIform="hi">dentes</hi> incisorii superne et inferne; hinc per certum spatium, utraque maxilla caret dentibus, sequuntur dein molares, grandes omnes in quolibet latere quinque, ita ur habeat viginti molares et viginti incisores. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> habet parvos porcino: <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> obrotundas maiusculas, quas versus anteriora surrigit: <hi rend="italic" TEIform="hi">crura</hi> vix longiora porcinis, at crassiuscula: in anterioribus pedibus quatuor <hi rend="italic" TEIform="hi">ungulas</hi>, in posterioribus tres; media inter eas maior est in omnibus pedibus; in prioribus pedibus, tribus quarta parvula exterius est adiuncta: sunt autem ungulae nigricantes non solidae sed cavae, et quae detrahi possunt. Caret <hi rend="italic" TEIform="hi">cauda</hi> et eius loco processum habet nudum pilis, conicum, parvum, more Cutian. Mas <hi rend="italic" TEIform="hi">membrum genitale</hi> longe exserere potest instar Cercopitheci. Incedit dorso incurvato ut Capybara. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cutem</hi> solidam habet instar Alcis; pilos breves. Color <hi rend="italic" TEIform="hi">pilorum</hi> in iunioribus est umbrae lucidae, maculis variegatus albicantibus ut capreolus: in adultis</p>
<pb id="s155" n="XLVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Verres Eber</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aper Wildschwein</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Scofa Mock</hi></head></figure></p>
<pb id="s156" n="XLVIII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Sus Cornut</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Porcus pumilo Taxus porcinus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aper Wildschwein</hi></head></figure></p>
<pb id="s157" n="109" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">fuscus sive nigricans sine macuis. Animal interdiu <hi rend="italic" TEIform="hi">dormit</hi> in opacis silvis latitans; noctu aut mane egreditur pabuli causa. Optime potest natare. Vescitur gramine, arundine Saccharifera, brassica, etc. Caro eius comeditur sed ingrati saporis est.</p>
</div4>
<div4 id="JoQF.02.01.04.02" n="2" type="paragraph" org="uniform" sample="complete" TEIform="div4" part="N">
<head>ARTICULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Apro</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrovand. Hist. Bisulc. c. 27. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nomen</hi>.</note> APri nomen feris suibus duntaxat competit, cum sus tam de feris <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> de domesticis dicatur. Sextus tamen, aptum agrestem nominat, quasi verres etiam, id est, sus cicur mas, eodem nomme nuncupari possit. Graeci vocant <foreign lang="GR" TEIform="foreign">kapro\n</foreign>; <reg orig="Poëtae" TEIform="reg">Poetae</reg> inprimis, quod vocabulum rei rusticae scriptores de verre intelligunt, et <foreign lang="GR" TEIform="foreign">s1u/agron. xlou/nhs2</foreign> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quibusdam est <foreign lang="GR" TEIform="foreign">entomi/as2</foreign>, id est, exsectus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plutarch. de causis natur. quaest. 12.</note> eunuchusque aper; (atterunt arbori aut saxo testiculos) Homero <foreign lang="GR" TEIform="foreign">mo/norxis2</foreign>; aliis sus in agris libere pascens, quasi <foreign lang="GR" TEIform="foreign">xloeu/nh</foreign> ut Varinus habet, id est, in herbis faenove dormiens; quibusdam, magnitudine viscenda aper. Aristophanes <foreign lang="GR" TEIform="foreign">monio\n</foreign> cum chlune eundem facit; alii et verius epitheton feri scribunt, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>.</note> cum aliis <reg orig="minimè" TEIform="reg">minime</reg> aggregetur. Colore sunt <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> nigro, velspadiceo nigricante. Plinius, pilum aereo similem agrestibus dixit. Albos tamen se <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Pausanias in Arcadicis.</note> vidisse, scribit Pausanias. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculos</hi> gerunt iracundis similes, et apertis palpebris patulos. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> habent magnos et recurvos, ad incidendum aptos, albos, hinc <foreign lang="GR" TEIform="foreign">argio/deis2</foreign> Homero, acutos <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg>, hinc Sidonio <hi rend="italic" TEIform="hi">sicoe</hi>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> sicarum more res quaslibet violent. In his hoc est mirabile, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> vivente bestia possunt idem <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ferrum; mortuae <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> detracti, vim incisionis amississe credantur, ut liber de natura rerum prodit. Audio exsertos aliquando ita excrescere, ut circulum <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> absolvant toti in se reflexi. In India cubitales dentium flexus gemini ex rostro. Cum ad terram canibus et hastis debellatus procubuit, dentem inflammato anhelitu ita ignescere aiunt, inquit Gyllius, ut si quis de cervice setam detractam, ad eiusdem etiamnum spirantis dentem admoverit, candens in orbem contrahatur ac aduratur: ac si eo dente canes insectantes attigerit, statim ignita vesti ia pelli ipsorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Oppian. de venat.</note> imprimat. Hinc dentes aprorum <foreign lang="GR" TEIform="foreign">ai)/sqwnas2</foreign> cognominavir Oppianus. <hi rend="italic" TEIform="hi">Os</hi> habent ad modum scuti, quod venabulis et machaerae opponunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> nullum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Sanguinem</hi> qui fibris refertus non <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>.</note> est. Nullisuntin Creta, si Plinio credimus: nulli in Africa, si huic et aliis: idem de India Cresias prodit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Theophr. H P. l. 4. c. 13.</note> At apud Theophrastum legimus, in Aegypto (in Nilo) insulas magnas coagmentari, suesque permultos in eis nasci. In Macedonia mutos esse <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian H. A. l. 17. c. 10. Plin. H. N. l. 11. c. 51.</note> Aelianus prodidat. Hispani in quadam novi orbis parte invenerunt nostris minores, caudis brevissimis, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut abscissas fuisse arbitrarentur; pedibus etiam dissimiles, posteriores quippe aiunt pedes in his apris uno digito non ungulato constare, carnibus <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> nostrorum tum suavioribus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Petrus Martyr. Decade Ocean. l. 2.</note> tum salubrioribus. Scilicet, palmeta ibi <reg orig="propè" TEIform="reg">prope</reg> littus multa erant, inter quae et palustres ulvas, magna aprorum multitudo libera vagabetur. Lycotas rusticus in Bucolicis Calphurnii, refert se vidisse Romae in spectaculis, niveos lepores, et non <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> sine cornibus apros. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi> apri non alisu <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> cicurati porci, glandes, poma, hordeum, herbae, radices, et alia. Lumbricos etiam rostro effossos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 17. c. 31.</note> comedit. Ficus aridas supra modum appetere, ex Aeliano discimus. Minus tamen immoratur foetidis <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> domesticus. Inveniuntur aliquando inter filicum folia, quae ipsi sibi collegerunt aut substraverunt. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Tragus Hist, plant, T. 1. c. 20.</note> Genus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> quoddam farris, quo Germani circa Alsatiam vescuntur, acutis armatum aristis, non attingunt, propter aristarum acutiem, ut Tragus <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>.</note> prodidit. De <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatione</hi> hoc habemus, in venerem dum inflammantur, cervis setis sic inhorrescere, ut cristae galearum esse videantur. Spumas fundunt abore, magno
<pb id="s158" n="110" TEIform="pb"/>
dentium stridore concrepant, et effervescentem spiritum anhelant. Admissi mares, bilem deponunt; reiecti, vel vi subigunt, vel opprimunt. Principio hiemis <reg orig="coëunt" TEIform="reg">coeunt</reg>, vere pariunt, petentes <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> invia, praerupta, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristot. H. A. l. 6. c. 28.</note> angusta et opaca. Mas cum feminis conversari dies triginta solet. Numerus partus, et tempus ferendi idem atque in urbanis suibus. Semel anno gignunt, et apris maribus nonnisi anniculis generatio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vox</hi> etiam similis, sed femina vocalior est, mas <reg orig="rarò" TEIform="reg">raro</reg> vocem emittit. Quantum ad reliqua, quae ad huius quadrupedis naturam spectant, solent in remotis et profundis praecipitum locorum recessibus versari. Auditu nos vincunt: gregatim incedunt, nec alios <reg orig="quòm" TEIform="reg">quom</reg> de sua progenie secum vesci patiuntur, lacrimam dulcem habent, spumant, dum exagitantur <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 6. c. 34.</note> tenacem. Tam gravis iisdem sua urina est, ut nisi egesta, fugae non sufficiat, ac velut de vincti opprimantur. Exuri <reg orig="illâ" TEIform="reg">illa</reg> eos tradunt. Mitigati <reg orig="tardè" TEIform="reg">tarde</reg> concipiunt, nec nisi ab infantia educati. Ab aconito et syanchi radice occiduntur. Cum per imprudentiam hyoscyamum comederunt, statim attrahunt posteriora, ita demisse sese gerentes; hinc, contracti quamvis, ad aquas perveniunt, et <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 27.</note> collectis cancris vescuntur. <reg orig="Ederâ" TEIform="reg">Edera</reg> in morbis sibi medentur. Ad quadrimatum capiunt incrementa. <reg orig="Musicâ" TEIform="reg">Musica</reg> illecti capiuntur: <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> in leporario <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Varro r. R. l. 3. c. 14.</note> quodam Varronis, in Thusculano, ad buccinam inflatam, certo tempore conveniebant ad pabulum. Sapiunt vestigia palude confundere. Feminae, si multae simul sunt, fugiunt, ubi vident venatorem, cum natis: sed ubi quis aliquem ex natis venatur, non amplius fugiunt, ne si una quidem sit, sed ruunt adversus capere molientem. Dentes acuunt ad luctam. Inter se concertantes, cum viderint lupos, quasi confoederati, se iuvant <reg orig="mutuò" TEIform="reg">mutuo</reg>, et ad vocem clamantis quotquot audierint concurrunt. Ceterum, vivaria aprorum ceterorumque silvestrium, primus togati generis invenic Fulvius Hirpinus, qui in Tarquiniensi feras pascere instituit: nec diu imitatores defuere, <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> L. Lucullus, et Q. Hortensius. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibis</hi> adhibitos et adhuc adhiberi, nemini ignotum. Primus romanorum <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Plin. H. N. l. 8. c. 51.</note> P. Servilius Rullus, pater eius Rulli, qui consulatu Ciceronis legem agrariam promulgavit, solidum aprum epulis apposuit. Apri vero <hi rend="italic" TEIform="hi">milliarii</hi> dicebantur mille librarum, quos solebant in cenis apponere Romani. De Condimentis consula Apicium. Caro ipsa, melior domesticae suis carne, cito descendit, multum nutrit, et sucum gignit crassum ac viscosum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Lamprid. in Heliogabalo.</note> Heliogabalus exhibuit sumina aprugna per dies decem, tricena <reg orig="quottidiè" TEIform="reg">quottidie</reg>, cum suis bulbis. Quo die Lentulus flamen Martialis inauguratus est, in cena fuerunt, lumbi aprugni, sumina, et synciput aprugnum. Invenere et <hi rend="italic" TEIform="hi">in Medicina</hi> locum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cerebrum</hi> contra serpentes cum sanguine laudatur, verendorumque carbun culis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Gesnerus p. 10. 47. de quadruped.</note> succurrit. <hi rend="italic" TEIform="hi">Lardum</hi> elixum atque circumligatum <reg orig="mirâ" TEIform="reg">mira</reg> celeritate solidat fracta. Epinyctides adipe cum rosaceo inunguntur. Cinis <hi rend="italic" TEIform="hi">maxillarum</hi> ulcera sanat quae serpunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentis</hi> scobes pleuritida solvunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pulmo</hi> cum melle commixtus, pedibus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> calceamentis laesis, supponitur. <hi rend="italic" TEIform="hi">lecur</hi> lethargicos excitat; et auribus purulentis instillatum proficit: ex vino potum, citra salem, recensque alvum sistir. Calculi in eo inventi, et triti, calculos pellunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fel</hi> tepidum illitum strumas discutit, et coitum stimulat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungularum</hi> exustarum cinis, potioni inspersus, plurimum urinae difficultates iuvat. <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungues</hi> exusti et triti submeiulis in potione prosunt. <hi rend="italic" TEIform="hi">Fimus</hi> aridus, in aqua aut vino potus, reiectiones sanguinis sistit, vetustum lateris dolorem mulcet, ad rupta et convulsa ex aceto bibitur, luxatis cum cerato rosaceo medetur. Recens et calidus praecipuum est contra fluxum narium remedium. Ex vino subactus, et emplastri more impositus, quicquid corpori inhaeserit, celeriter extrahit. Tusus cribratus que, et cum melle deteriore subactus,</p>
<pb id="s159" n="XLV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lea Capra</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ouis Cretensis</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Camelo - Pardalis</hi></head></figure></p>
<pb id="s160" n="XLVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Ovis Pervana</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aries Guineensis</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Zainus s Taiacu. Porcus siiluester</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Porcus Guineensis</hi></head></figure></p>
<pb id="s161" n="XLIX" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Gryps Griiphus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hippopotamus Wasser Ochs</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Hippopotamus</hi></head></figure></p>
<pb id="s162" n="111" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">articulis impositus medetur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Urina</hi> purulentis auribus infunditur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Vesica</hi> exlixa et manducata submeiulis prodest. Plura in Gesnero vide. Ad <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Differentia</hi>. Nierenb. Histor. Natur. Exotic. l. 9. c. 27.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Differentias</hi> refero <hi rend="italic" TEIform="hi">Zainum</hi>, de quo <hi rend="italic" TEIform="hi">Nierembergius</hi> ita: Montanam miri ingenii feram vocant Indi <hi rend="italic" TEIform="hi">coya metl</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">quauhcoya metl</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">quanhtlo coyametl</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">quapicotl</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">faiassou</hi>, alii <hi rend="italic" TEIform="hi">saynum</hi>, sive <hi rend="italic" TEIform="hi">zahinum</hi>. Similis est nostrati apro, nisi quod minor sit et deformior, umbilico eius exsistente supra dorsum et circa renes. Mirum aspectu: ibi humor aqueus receptus digitis expressus effluit; nec tamen inquit Franciscus Hernandus, verus est umbilicus, aut subest quidquam ab eo quod in aliis animalibus reperiri soler diversum, (quod eo dissecto cognovimus) aliudve quam glandulosa quaedam et mollis pingued. Antonius Herrera putat respirare per supinum hunc umbilicum. Fetidus est. Lerius omnino favet. Scribit aprum Americanum habere foramen in dorso, quemadmodum in capite sues marini, quo spiritum emittit admittitque: addit frendere terribiliter, et macilentiorem esse nostratibus. Attentior est censura Francisci Hernandi de cumulo dorsi. Iracundisunt. Venatores conscendunt arbores: accurrit grex zainorum, mordent et lacerant truncum, cum hominem non possint, quos ille <reg orig="supernè" TEIform="reg">superne</reg> tutus venabulo caedit. Gregatim discurrunt; eligunt ducem, et, ut fertur, minorem aut viliorem omnium. Antonius Herrera scribit esse senem et flaccidum, neque nisi duce occiso societatem et cohorrem dissolvere: prius enim occiderentur, quam regem desererent, auctor est Petrus Simon. Aliqui Bachiris hoc imputant. Mirum odium in tigtidem. Dux Zainorum convocat quoscumque potest sui generis, usque ad trecentos aut plures, quemadmodum Imperator, conducit militem. His copiis invadit tigridem: quae licet fero cissima prae omnibus Americanis feris, vincitur multitudine, non sine <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> zainorum strage. Inventi innumeri occisi simul cum tigride, ut paucissimi possint epinicium canere. De ingenio huius ferae sic narrat <hi rend="italic" TEIform="hi">Franciscus Hernandus:</hi> Ferus est ac truculento morsu, cum primum est captus. Sed cum cicuratur, placidus est domesticis, et habetur in deliciis. Caro est similis suillae aprugnaeve, sed durior atque insuavior. Setae sunt asperae, albo ac nigro <reg orig="promiscuè" TEIform="reg">promiscue</reg> variatae colore. Vescitur glandibus, radicibus, et aliis montanis fructibus, nec non vermiculis, lumbricis, atque aliis huiusmodi animalibus quae lacustribus, humidis et uliginosis locis nascuntur. Devastant etiam sacra, cum ab eis non arcentur. Gregatim ambulant; et redditi mites, aluntur, quibuscumque esculentis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Digiti</hi> pedum variant. Siquidem alii productiores sunt, alii breviores. Scribunt aliqui apros Indicos brevissimis esse caudis, ut abscissas esse putes. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pedibus</hi> etiam esse nostratibus dissimiles, et posteriores uno digito non ungulato constare. Carnes <reg orig="multò" TEIform="reg">multo</reg> nostrorum carnibus saporosiores salubrioresque; sed saynis opus est praecidiumbilicum, alioqui uno die corrumpuntur. Idem est cum Taiacu Caaigora Marcgravii: Icon tamen variat, et descriptio plenior est. <reg orig="Ideò" TEIform="reg">Ideo</reg> et hane et illam addidimus. Habuit eum et quidem familiarissimum Amplissimus de Laet, quem cum per semestre et amplius, humidis cibis aluisset, mortuus est ex ileo, ut videbatur. Valckenburgius umbilicum illum mammam esse putabat, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> vasa mammatia haberet. Verum qui animal penitius norunt, catulos suos <reg orig="illâ" TEIform="reg">illa</reg> parte alere negant.</p>
</div4>
</div3>
</div2>
<div2 id="JoQF.02.02" n="2" type="section" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>TITULUS II. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Bisulcis aquaticis</hi>.</head>
<div3 id="JoQF.02.02.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div3" part="N">
<head>CAPUT UNICUM. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Hippopotamo</hi>.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aldrov. Digit. l. 1. c. 12.</note> AD Bisulca Hippopotamum retuli, Aristotelem secutus. Ad digitata tame recentiores referunt, et <reg orig="fortè" TEIform="reg">forte</reg>, ut ex icone et descriptione
<pb id="s163" n="112" TEIform="pb"/>
apparebit, <reg orig="meliùs" TEIform="reg">melius</reg>. Dicitur <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> Hippopotamus, id est, fluviatilis equus, non <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> equum similitudine refeferat, sed <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> magnus sit, ut <foreign lang="GR" TEIform="foreign">i(/ppos</foreign> vim augendi significatum habeat. Fluvius ille Nilus est. Dicitur et <hi rend="italic" TEIform="hi">equus</hi> <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Bellon, de aquatil. l. 1.</note> <hi rend="italic" TEIform="hi">Niloticus, Bos marinus</hi>, teste Bellonio, <hi rend="italic" TEIform="hi">porcus marinus</hi>, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> pare anteriore bubulam figuram, reliquo corpore suillam repraesentet; <hi rend="italic" TEIform="hi">Elephas marinus</hi>, tam ob magnitudinem, <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> ob dentium candorem et duritiem. Sed et <hi rend="italic" TEIform="hi">Elephantus Aegypti, Rosmar us, Rohart, Gomarus</hi>, in regionibus inprimis Prete Gani, si Alvaresio credendum. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptio</hi>. Aelian. H. A. l. 11. c. 44.</note> Circa <hi rend="italic" TEIform="hi">Descriptionem</hi> dissentiunt <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> veteribus recentiores. Aelianus ad quinque cubitorum altitudinem excrescere, ungulas bubulas habere, tres utrinque dentes <reg orig="maximè" TEIform="reg">maxime</reg> omnium animalium circa os eminentes; auribus, cauda, voce, equum prae se ferre, reliquoo corpore elephanto similem esse, scribit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aristor. H. A. l. 2. c. 7.</note> Aristoteles,iubam equinam habere, ungulambubulam, rostrum resimum, talum bisulcorum, dentes exsertos, caudam apri, vocem equi, magnitudinem asini, internaspartes interaneis equorum et asinorum non dissimiles, reliquit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Leo descript. Africae l. 9.</note> Leoni Africano, <reg orig="formâ" TEIform="reg">forma</reg> equum, magnitudine asinum refert, depilis est, et cymbis insidiatur. Bellonius, qui parvum Byzantii vidit, capite eum vaccino, auribus ursinis, brevibus et subrotundis, oris rictu <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> vasto ut leoninum superaret, patulis naribus, labiis repandis, dentibus equinis obtusis, oculis et lingua praegrandibus, collo nullo aut admodum brevi, <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> porci, corpore obeso ad instar fuis, pedibus tam brevibus, ut vix quatuor digitos <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> terra attolleretur, ungulis, ut in sue divisis, descripsit. <reg orig="Accuratissimè" TEIform="reg">Accuratissime</reg> <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> eum nobis exhibuit Fabius <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Columna in l. observ. aquat. et terrestr. c. 15.</note> Columna, ex cadavere sale asservato, et in Italiam <reg orig="Damiatâ" TEIform="reg">Damiata</reg>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Nicolao Zerenghi, Chirurgo Narnensi, allatam. Nullam habebat cum equo similitudinem, ad bovem potius, si magnitudinem attendas, et ursum, si crurum figuram, accedebat. A capite ad caudam pedes erat tredecem; corporis latitudo pedes quatuor cum dimidio; altitudo pedes tres cum dimidio; <hi rend="italic" TEIform="hi">venter</hi> potius planus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> carinosus; <hi rend="italic" TEIform="hi">crura</hi> <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> terra ad ventrem pedes tres cum dimidio; ambitus crurum pedes tres. <hi rend="italic" TEIform="hi">Pes</hi> latus pedem, <hi rend="italic" TEIform="hi">Ungulae</hi> singulae uncias tres. <hi rend="italic" TEIform="hi">Caput</hi> vastum in comparatione ad totum animal, duos pedes cum dimidio latum, pedes tres longum, am bitu pedes septem crassum. <hi rend="italic" TEIform="hi">Oris</hi> tictus pedem unum, rostrum carnosum, et repandum; <hi rend="italic" TEIform="hi">Oculi</hi> exigui, lati unciam, longi uncias duas; <hi rend="italic" TEIform="hi">aures</hi> parvae, breves, neque uncias tres excedentes; totum corpus obesum; <hi rend="italic" TEIform="hi">pes</hi> latus in quatuor ungulas divisus; Ungulae quales in bobus, et quidem quadrisidae; <hi rend="italic" TEIform="hi">talus</hi> callosus; <hi rend="italic" TEIform="hi">cauda</hi> aprina, vel potius testudineae autursinae non dissimilis. <hi rend="italic" TEIform="hi">Cutis</hi> admodum crassa, dura, colore pullo. <hi rend="italic" TEIform="hi">Nares</hi> imaginem S. repraesentant, fissura longa unciarum duarum cum dimidio. <hi rend="italic" TEIform="hi">Rostrum</hi> habet instar leonis vel felis, pilis ex poris quibusdam prodeuntibus asperum, nec in toto corpore alii conspiciuntur. <hi rend="italic" TEIform="hi">Dentes</hi> singulariter idem Columna descripsit. Habebat, inquit, in inferiore maxilla sex, quorum bini exteriores, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> regione, longisemipedem, lati, et trigoni uncias duas cum dimidio, per ambitum semipedem, aprorum modo, parum retrorsum declives, non adunci, nec exserti, sed admodum conspicui, aperte orte. Intermedii <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> parum <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> gingiva exserti, <reg orig="trigonâ" TEIform="reg">trigona</reg> acie, digitali longitudine, medium locum occupantes, veluti iacentes, crassi, orbi culati, elephantini, semipedem superant longitudine atque aciem in externis partibus planam. Maxillares <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> habebat uttinque septem crassos, latos, breves admodum. In superna <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> mandibula, quam Crocodili more mobilem habet, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> mandit et terit, anteriores sex sunt, sex imis respondentes, acie contrario modo adaptata <reg orig="levissimâ" TEIform="reg">levissima</reg> et <reg orig="splendidâ" TEIform="reg">splendida</reg>, clausoque ore coniunguntur, et aptantur imis, veluti ex illis recisi, ut planum plano insideat. Verum omnium acies pyramidalis, veluti <reg orig="obliquè" TEIform="reg">oblique</reg> recisi calami modo. Sed medii superiores non aciem inferiorum, et medium illorum, in quo retractio rotunditatis conspicitur, petunt.
<pb id="s164" n="113" TEIform="pb"/>
Molares ???totidem quot inferni, sed bini priores parvi, exigui, atque rotundi, et ab aliis distant ut medium palatum, inter dentes anteriores, occupare videantur. later maxillares dentes locus linguae semipeda lis remanebat, durities dentium silicea, <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> ut percussione cultelli costae, cum circumstantium admiratione, ignis favillae excitarentur. Quapropter verisimile foret, nocturno tempore, hoc animal, dentes atterendo, ignem ex ore evomuisse, quam proprietatem prisci huic ferae attribuerunt. Propriaipsis patria Saitica Aegypti praefectura, si Plinio credimus. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Locus</hi>. Herodot. H. N. l. 2. Leo Africae. l. 9. Plin. H. N. l. 32. c. 11.</note> Unde <reg orig="forteè" TEIform="reg">fortee</reg> Herodotus in ea parte sacros scripsit. At Leo Africanus, et qui navigationes descripsere in Nigro quoque fluvio reperiri ait. Sed et in mari versari dictum Plinio et illis, qui in Oceano reg ones Petzorae alluen. te, reperiri scripsere. Barbosa multos <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Cibus</hi>.</note> in Gofala observavit, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> mari ad prata <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. 11. c. 43 <hi rend="italic" TEIform="hi">Generatio</hi>. Plin. H. A. l. ti. c. 44.</note> exire, denuoque reverti. Maturis segetibus et flaventibus spicis vesci, Aelialianus prodidit. Cum ad confirmatam pervenit aetatem, periclitari in cipit in patresuo vires. Si pater cedit, cum matre congreditur, ipsum <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> dimittit, si pater resistit, interimitur, ut apud <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Aelian. H. A. l. c.</note> Aelianum legimus, In sicco parere et educare solet, si Odono credimus, eaque est fecunditate. singulis annis <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi>. Aelian. H. A. l. 11. c. 43</note> enitatur. Ad <hi rend="italic" TEIform="hi">Naturam</hi> et <hi rend="italic" TEIform="hi">Mores</hi> spectat, <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> ex Nilo in campos egressus, et segetibus satiatus, averso vestigio, ad flumen rursus properet, seu ut agricolas corpore adverso excipiat; seu ne venatores exitum deprehendere possint: <reg orig="quò" TEIform="reg">quo</reg> hominibus non minus <reg orig="quàm" TEIform="reg">quam</reg> Crocodilus infensus sit: et <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> nimia corporis obesitate pressus, caudici arundinis tam diu se affricat, donec venam aperuerit, sanguine ad sufficientiam emisso, eandem coeno obturat. Columna tamen primum illud negat, et recto incedere tramite tradit. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Usus</hi>.</note> An hinniat, in dubio est. Veteres affirmant, recentiores negant. In <hi rend="italic" TEIform="hi">Cibis</hi> ab Aethiopibus usurpatur. Narrat <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Clusius im Curis posteriorib.</note> enim Clusius, in Guinea circa promontorium Cabo Lopez Gonsalvez, Navarchum <foreign lang="GE" TEIform="foreign">van der Hagen,</foreign> cum sociis id observaste; visaque in oppido Ulibetto plurima hippopotamor. capita, ex quib. dentes mirandae magnitudinis, comites eius retulerint. Non est ergo mirum, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> Firmio Seleucio, quod Capitolinus prodit, hippopotamum devoratum fuisse. Habere et <hi rend="italic" TEIform="hi">in Medicina</hi> locum, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> veterib. et recentiorib. proditum est. Aegyptii, prodente Columna, ad haemorrhoidas caecas et apertas, dentem alligant, vel annulum ex eo fabrefactum gestant. Nigritae eodem <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quodam morbo praeservantur. Plinius eosdem dentes, in odonta gia sedanda insignem habere praerogativam scribit. Idem adipem febrientib. contra rigores commendat: corii cinis cum <reg orig="aquâ" TEIform="reg">aqua</reg> illitus ad panos dissolvendos. Pellis frontis inguinibus alligata, eodem auctore, venereminhibet. <note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">Dioscor. M. M. l. 2. c. 22.</note> Testiculos exccatos contra morsum serpentum exhibet Dioscorides. Sed et ad alia partes ipsius adhibentur. Nam Pausanias refert, Dindymenae matris faciem ex dentibus ipsius factam: sanguine cum aqua gummosa dissoluto pictores loco cinnabaris uti possunt, apud Plinium. Pinguedine delibuti <reg orig="impunè" TEIform="reg">impune</reg> inter Crocodilos versari, apud Iulium Capitolinum legimus. Pelle tecta, fulmine non tangi, prodidere quidam. Corii tantam crassitudinem Plinius facit, praesertim circa tergus, ut inde validae hastae tornentur.</p>
</div3>
</div2>
</div1></body></text>






</TEI.2>