<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "http://mateo.uni-mannheim.de/camenatools/DTD/teixlite.dtd"><TEI.2>
<teiHeader type="text">
<fileDesc TEIform="fileDesc">
<titleStmt TEIform="titleStmt">
<title TEIform="title">Historiae Naturalis De Piscibus Et Cetis Libri V.</title>
<title type="sub" TEIform="title">Machine-readable text</title>
<author n="Jonston" TEIform="author">Jonston, Jan</author>
<editor TEIform="editor" role="editor">Jonston, Jan</editor>
</titleStmt>
<editionStmt TEIform="editionStmt">
<edition TEIform="edition">XML version, markup prototype, December 1999</edition>
<respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Ruediger Niehl</name>
<resp TEIform="resp">markup</resp>
</respStmt>
</editionStmt>
<publicationStmt TEIform="publicationStmt">
<address TEIform="address">
<addrLine TEIform="addrLine"><anchor n="http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/jonston/vol1" type="href" id="vol1" TEIform="anchor"/></addrLine>
</address>
<publisher TEIform="publisher">Camena</publisher>
</publicationStmt>
<notesStmt TEIform="notesStmt">
<note type="href" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">http://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/jonston/</note>
<note type="pathname" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">vol1</note>
<note type="filename" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">jonston1.html</note>
<note type="titleimage" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">s001.html</note>
<note type="srcfile" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">jonston1.xml</note>
<note type="imgpath" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">vol1/jpg</note>
<note type="imgtype" anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified">html</note>
</notesStmt>
<sourceDesc default="NO" TEIform="sourceDesc">
<bibl default="NO" TEIform="bibl">Frankfurt am Main: Haeredes Matth. Meriani, [1650].</bibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc TEIform="encodingDesc">
<editorialDecl default="NO" TEIform="editorialDecl">
<p TEIform="p">Regeln fuer die Texterfassung 03/2001</p>
</editorialDecl>
<refsDecl TEIform="refsDecl" doctype="TEI.2">
<p TEIform="p">not necessary</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<revisionDesc TEIform="revisionDesc">
<change TEIform="change">
<date TEIform="date">22 April 2006</date>
<respStmt TEIform="respStmt">
<name TEIform="name">Reinhard Gruhl</name>
<resp TEIform="resp">markup</resp>
</respStmt>
<item TEIform="item">text typed - structural tagging completed - no semantic tagging - no spell check except the headlines</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>











<text><gap id="sampling"/><gap id="GE"/><gap id="GR"/><body><div1 type="book"><pb id="s268" n="224"/>
<pb id="s269" n="225" TEIform="pb"/>
<head>ADDITAMENTUM</head>
<div2 id="JoPF.06.01" n="1" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head><hi rend="italic" TEIform="hi">DE</hi> CANE ARISTOTELIS.</head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nieremb. H. <abbr expan="enim" TEIform="abbr">n.</abbr> l. 11. c. 20.</hi></note> PISCIS qui hodie Tubero dicitur, Canis Carcharias esse <reg orig="vulgò" TEIform="reg">vulgo</reg> creditur. At quia ille quem Franciscus Hernandus describit, <reg orig="exactè" TEIform="reg">exacte</reg> descriptioni, quam attulimus, non respondet; <reg orig="ideò" TEIform="reg">ideo</reg> placet et hanc apponere. Ceraceus inquit piscis est, ex genere oblongorum, Occani incola, quindecim interdum dodrantes longus, voracissimus, cursu velox, nec <reg orig="omninò" TEIform="reg">omnino</reg> stupidus, et bina humana corpora <reg orig="saepenumerò" TEIform="reg">saepenumero</reg> crassus; ore <reg orig="quòd" TEIform="reg">quod</reg> rostro unciarum decem intervallo subiacet, lunato, vallatoque <reg orig="supernè" TEIform="reg">superne</reg> trino dentium praeacutorum, ac sese mutuo serrae <reg orig="modò" TEIform="reg">modo</reg> subintrantium, ac quaterno <reg orig="infernè" TEIform="reg">inferne</reg> binum dodrantum rictu, et brachiis utrimque quinis: rostro ranae obrotundo, pinnis singulis utrimque iuxta branchias, totidem iuxta pudenda, iuxta caudam <reg orig="unicâ" TEIform="reg">unica</reg> <reg orig="alterâ" TEIform="reg">altera</reg> omnium maxima imminente dorso statim <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> branchiis, alteraque iuxta caudam <reg orig="modicâ" TEIform="reg">modica</reg>, <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> contrario alterius parvae, sed in oppositam partem vergente <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg> <reg orig="crassâ" TEIform="reg">crassa</reg>, falcataque, et superna parte triplo aut quadruplo longiore atque latiore, et iuxta exortum quibusdam parvis cavitatibus insigni: oculis modicis longo inter sese distantibus intervallo: <reg orig="pupillâ" TEIform="reg">pupilla</reg> <reg orig="magnâ" TEIform="reg">magna</reg>, et sub lutea iride, corio <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> ceterorum cartilagineorum, cum sese tendit, nullis ictibus penetrabili: dorso ac lateribus caeruleis exsaturatis, ac ventre candenri. Mirum est, bina pendere mari, ossea pudenda, cava, alba, dodrantem longa, et ternis singula, glandis loco, longiusculis noxia acuminibus, quibus novaculae modo <reg orig="facilè" TEIform="reg">facile</reg> quidvis obvium abscindit. Maleficum animal est, atrox, ac hominum devorator: <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> vivax, ut in perquam tenues etiam divisum apalectos, affixumque veru, ac vitam adhuc videatur mordicus retinere. Mediocre praestat, et quale alii congeneres pisces, dum parvum est alimentum; sed provectius, durum, ingratum, insalubre, et fluxum alui ciens. Unicum est illi intest num, satis amplum; unde tam improba contigit voracitas. Cor parvum subalbidum, laxum, et usque <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> vivax, ut eductum, et in varias partes sectum, diutius conspiciatur moveri, ventriculisque distinctum. Stomachus vastus est, hepar candens, in duaspartium taenias, quatuor dodrantes longas, ac decem uncias latas. Splen vero iocinoris longitudine, sed duas tantum uncias longus.</p>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nieremb. H. <abbr expan="enim" TEIform="abbr">n.</abbr> l. 11. c. 19.</hi></note> Ceterum solent circa tuberones pisciculi quidam natare <hi rend="italic" TEIform="hi">Romeri</hi> dicti, de quibus ita Hernandus. Piscis est spinosus, Oceani Septemttionalis alumnus, dodrantem plus minus longus, tres uncias crassus, corio tectus molli et paene teres. <reg orig="Lunatâ" TEIform="reg">Lunata</reg> constat <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg>, et rostro resimo atque compresso, oculis magnis, si magnitudini corporis comparentur, <reg orig="pupillâ" TEIform="reg">pupilla</reg> <reg orig="nigrâ" TEIform="reg">nigra</reg> ac <reg orig="luteâ" TEIform="reg">lutea</reg> iride. Senis natat pinnis, quarum altera medio paene dorso in caudamusque procedit, sensim sese attenuans, et <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> quibusdam praeacutis spinulis sumens exordium: altera <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> pudendo paene ipso in caudam <reg orig="feiè" TEIform="reg">feie</reg> descendit, utrimque <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> brachiis singulae, binaeque paulo ante initium ventris.</p>
<pb id="s270" n="226" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Color universi ex albo in caeruleum tendit, quamquam dorsum caputque cyaneo exsaturato videantur nitere, universumque corpus senis pavonini coloris transversi in discurrentibus orbibus ambiatur. Extrema corporis caudam contingentis quadrata sunt, et quaternis veluti dorsis distincta quarum bina quae in latera excurrunt, desinunt in acumen. Caudae initium pavonino exsaturato splendore. Micant mediae utrimque partes, dilutiores sunt sequentes exsaturatae, ac demum postremae candentes.</p>
</div2>
<div2 id="JoPF.06.02" n="2" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head><hi rend="italic" TEIform="hi">DE GLAUCO AELIANI.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nieremb. H. <abbr expan="enim" TEIform="abbr">n.</abbr> l. 11. c. 21.</hi></note> AD Glaucum Aeliani videtur referri debere, et hic quem Clusius exenteratum et resiccatum ita describit. Erat, inquit, corpore longo, trium <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> pedum longitudinem explente coloris (ressicatum enim et exenteratum dumtaxat conspiciebam) ex cineraceo fusci, in quo tamen quidam candor, praesertim in tergore, adhuc eluceret: vivum enim et recenter captum argentei <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> coloris fuisse intelligebam. Medii corporis ambitus pedis, hoc est, duodecim unciarum longitudinem aequabat.</p>
<p TEIform="p">Cartilagineus <reg orig="verò" TEIform="reg">vero</reg> erat, et laevi cure praedicatus; rostro lato, sed in obtusum deinde acumen desinente. Oculi magni erant, <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> quorum infima parte enata erat membrana, quae sursum sese attollens, velut nubes caliginem illis offunderet.</p>
<p TEIform="p">Oris rictus non valde latus, in supina capitis parte maxillas in obtusum angulum desinentes habebat, <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> ut simiae: quaternis autem dentibus os praeditum erat, binis in superiore maxilla, totidem in inferiore: iisque firmis, quorum singuli quibusdam sulcis erant distincti, ut pluribus dentibus armatum os esse videretur. Corpus <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> cervice sensim gracilescebat: spina sive aculeo in <reg orig="eâ" TEIform="reg">ea</reg> parte, <reg orig="quâ" TEIform="reg">qua</reg> dorsum cervici connectebatur, sito, eoque sex uncias longo, <reg orig="infimâ" TEIform="reg">infima</reg> parte lato et cavo <reg orig="supernâ" TEIform="reg">superna</reg> autem <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> acuto. Plinna surrecta innitebatur quatuor <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> uncias longa. Binas dumtaxat in lateribus branchias <reg orig="valdè" TEIform="reg">valde</reg> apertas observabam, utriumque videlicet unam, cum aliorum galeorum genera denas habeant, in singulis lareribus quinas.</p>
<p TEIform="p">Has sequebantur duae pinnae ad natandum idoneae, longiores quam in ullo glaeorum genere conspexerim, novem videlicet unciarum longitudinem aequantes. Binas alas habebat ex utraque podicis parte, quatuor uncias longas, illasque bifidas, hominumne industria sic fissas, an <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> natura nihil pronuntiare possum.</p>
<p TEIform="p">Alia deinde pinna in dorso <reg orig="paullò" TEIform="reg">paullo</reg> infra eam, quae ad aculeum erat, exoriebatur, ad extremam <reg orig="ferè" TEIform="reg">fere</reg> caudam usque inaequaliter porrecta, hoc est, ad eam usque caudae partem, quae tenuissima, et septem uncias longa, muris caudam <reg orig="quodammodò" TEIform="reg">quodammodo</reg> aemulabatur. Podici, qui in supina parte, ut in reliquis piscibus, situs, vicina apparebant bina foramina, in quem usum, ignoro.</p>
<p TEIform="p">Capitis porro cutis siccitate <reg orig="adeò" TEIform="reg">adeo</reg> erat contracta, ut nulla circa oculos, nulla ante eos, foramina observare potuerim.</p>
</div2>
<div2 id="JoPF.06.03" n="3" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head><hi rend="italic" TEIform="hi">De Pisce Gibbo.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nieremb. H. <abbr expan="enim" TEIform="abbr">n.</abbr> l. 11. c. 25.</hi></note> HUic similis est <hi rend="italic" TEIform="hi">Acacana</hi>, qui est dodrantalis piscis, insignis prolixitate inferioris labri, et <reg orig="eminentiâ" TEIform="reg">eminentia</reg> <reg orig="gibbâ" TEIform="reg">gibba</reg>, quae <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> capitis exordio usque ados, quod perexiguum est, arcuato descendit flexu.</p>
<p TEIform="p">Dorsum lateraque cyanea sunt, venter ac laterum pars alba, ac praeter duas pinnas quae circa branchias sunt utrimque, unicam angustam et longam, et aliam parvam, duae aliae visuntur breves, altera <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> medio ventre, altra vero <reg orig="à" TEIform="reg">a</reg> dorso in caudam usque procedens.</p>
<pb id="s271" n="XLV" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure n="1" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cete admirabilis forme.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="2" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Galei genus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="3" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Orbis spinosa.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="4" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Histrik piscis.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="5" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Orbis Rana rutu.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="6" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Piscis triangularis.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="7" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Orbis oblongus testudinis capite.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="8" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Scarus Cretens.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="9" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Sargus Aldrou.</hi></head></figure></p>
<pb id="s272" n="XLVI" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure n="1" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Albula nobilis.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="2" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Albula.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="3" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aselliis Virescens.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="4" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Aselhis Varius</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="5" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Cataphraobus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="6" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Idem supinus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="7" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Taema Cornuta.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="8" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Mustela marina Vivipara.</hi></head></figure></p>
<pb id="s273" n="XLVII" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p"><figure n="1" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Auileatus maritus Maior.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="2" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Lupus marinus <reg orig="Schönfeldii" TEIform="reg">Schonfeldii</reg></hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="3" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Liicostomus Balthicus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="4" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Scorpuis Marinus alter.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="5" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Idem Supimus</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="6" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Spirinchus.</hi></head></figure></p>
<p TEIform="p"><figure n="7" TEIform="figure"><head><hi rend="italic" TEIform="hi">Siluri vera effigies.</hi></head></figure></p>
<pb id="s274" n="227" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Squamosus non est, et tamen bono constat alimento. Mare illum ad me misit Australe; etsi quidam reserant, in Septentrionali quoque reperiri.</p>
</div2>
<div2 id="JoPF.06.04" n="4" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head><hi rend="italic" TEIform="hi">De Ostracione Gesneri.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">Nieremb. H. <abbr expan="enim" TEIform="abbr">n.</abbr> l. 11. c. 15.</hi></note> OStracioni affinis est <hi rend="italic" TEIform="hi">Catan</hi> qui piscis est quindecim pedes, <reg orig="cùm" TEIform="reg">cum</reg> in perfectam magnitudinem adolevit longus, cortice rectus durissimo, laminis rhomboidis figurae, paucisque contexto, testaceae <reg orig="paenè" TEIform="reg">paene</reg> duritiei, nitidis, ac circa ilia elatis, qui videm loricae praestare posset. Rostrum est praelongum et acutum, serrati dentes, et quaterno ordine dispositi, ac pinnae crassissimae binae iuxta branchias, ac iuxta caudam unica. Vivit in lacubus aut magnis fluminibus provinciae Panucensis. Salubri constat nutrimento: sed cim parandus est, hic piscis, spoliatur corio. Vivit ex aliorum piscium canumve raptu, homines quoque interdum aggreditur.</p>
<p TEIform="p">Editur vero assus, non coctus aut elixus.</p>
</div2>
<div2 id="JoPF.06.05" n="5" type="chapter" org="uniform" sample="complete" TEIform="div2" part="N">
<head>AD LIBRUM V. <hi rend="italic" TEIform="hi">De Phoca.</hi></head>
<p TEIform="p"><note anchored="yes" TEIform="note" place="unspecified"><hi rend="italic" TEIform="hi">De Laet. Ind. Occident. l. 2. c. 6.</hi></note> PHocarum generis est Wallrus seu Mors, animal amphibium, quod Vorstius apud Delaetium ita describit. Belluam hanc marinam vidi, magnitudine vituli, aut canis Britannici maioris. Phocae non dissimilem: capite rotundo, oculis bovillis, naribus depressis ac patulis, quos modo contrahebat, modo diducebat, aurium loco utrimque foramina; rictu oris rotundo necita vasto, superiore parte aut labro mystaca gestabat setis cartilagineis, crassis ac rigidis constantem. Inferior maxilla trigona erat, lingua crassa brevisque, atque os interius dentibus planis utrimque munitum, pedibus anterioribus posterioribusque latis, atque extrema corporis parte Phocam nostratem <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> referebat.</p>
<p TEIform="p">Pedes anteriores antrorsum, posteriores retrorsum spectabant cum ingrederetur.</p>
<p TEIform="p">Digiti quinque membrana intersepiente distincti, eaque crassa. Posterioribus Digitis ungues impositi, non prioribus <reg orig="caudâ" TEIform="reg">cauda</reg> <reg orig="planè" TEIform="reg">plane</reg> carebat. Postica parte repebat magis quam incedebat.</p>
<p TEIform="p">Cute crassa, coreacea, pilisque brevibus ac tenuibus obsita vestiebatur, colore cinereo. Grundnitum apri instar edebat, seu crocitabat voce gravi et valida. Repebat per aream extra aquam, quottidie per semihoram aut amplius dolio auqa pleno immittebant, ut se ibi oblectaret. Catulus erat, ut ferebant qui attulerant ex nova Zembla, decemhebdomadarum, dentes seu cornua exserta, ut adultiores, nondum habens, tubercula tamen in superiori labro praecipiebantur, unde brevi proditura facile apparebat. Ferum et validum animal calebat ad tactum, valideque pr nares spirabat.</p>
<p TEIform="p">Pulmentarium ex avena, miliove comedebat <reg orig="lentè" TEIform="reg">lente</reg> et suctu magis quam deglutiendo, herumque gestantem cibum ac offerentem magno nisu ac grunnitu accedebat, sequebaturque, nidore eius allectus. Lardum eius gustantibus haud insuave visum est.</p>
<p TEIform="p">Conspiciebantur ibidem duo maiorum capita, dentibus duobus exsertis Elephantorum instar, longis ac crassis et albicantibus munita, qui deorsum versus pectus pectabant. Eorum coria CCCC. aut IC. pondo pendisse ferebant Angli qui attulerant.</p>
<p TEIform="p">Hisce dentibus rupes ascendere seque sustinere aiebant. Et prodeunt in continentem seu terram ut somnum ibi capiant gregatim.</p>
<pb id="s275" n="228" TEIform="pb"/>
<p TEIform="p">Pabulum aiebant illis esse folia oblonga ac magna, herbae cuiusdam <reg orig="è" TEIform="reg">e</reg> fundo maris nascentis. Nec piscibus vivere, aut carnivorum esse. Vidiibidem penem eiusdem animalis osseum, rotundum, cubitum et amplius longum, crassum ponderosum ac solidum, in fine prope glandem longe crassiorem ac rotundiorem. Huius pulvere ad calculum pellendum Mascovitae utuntur</p>
<closer TEIform="closer">Finis Historiae de Piscibus.</closer>
</div2>
</div1></body></text>


</TEI.2>