Et

Vide Casp. Barthium, Animadversion. ad Theb. Papinian. 4. v. 798.

et supra, voce Compressio, ut et infra Umbo, ubi de verbis paragkoni/cein et w)lekrani/cein. Voci origo ex tu/gbh Attico, pro su/rbh, a su/rein et boa=|n, ut commotionem streperam ac vocalem proprie notet, Becmannus, Origin. L. L. Apud recentioris aevi Scriptores Turba niger cespes est, qui, e terra palustri ac bituminosa erutus, variis in regionibus, vicem carbonis praebet, Gallis Tourbe, Belgis, Anglisque Torf et Turf dictus. Vide Lamb. Ardensem, Auctorem Chronici Andrensis; Spelmannum, qui turbam e terrae corpore effodi, blestiam (Gall. bleche) e superficie, utramque in ignis escam a rusticis plurimis et a Nobilibus ipsis, in palustribus regionibus adhiberi ait; ipsos inprimis, qui de Turbis ex professo scripsere, Martin. Schoockium, Carolum Patinum, Alios. Hinc Turbariae, loci eiusmodi cespitibus fodiendis idonei, in Monastico Anglic. passim: de quibus Wilh. Armoricus, Philipp. l. 2. ubi de Flandria,

Vide Auctores Carolo du Fresne hanc in rem laudatos, de Turbariis praecipue Anglicis Camdenum, Descript. Britanniae, ubi de Lancastrensi agro, et quaedam supra, ubi de Carbone. At Turbarii, seu Turbiculi, vulgo Kerni, apud Hibernos, milites levis armaturae, qui iaculis amentatis, machaeris et cultris sive sicis, Skeynes vocatis, dimicabant, dicuntur. Henrico Marleburgensi, qui de illis pluribus agit, uti ex eo Iac. Waraeus Antiqq. Hibernic. c. 12. Sect. 1.

per TURBAM probatio Gallice Preuve par Turbe, seu Enqueste par Turbe, it. simpliciter Turbe, terminus in Gallico iure usicatus, Nempe Gallorum moribus decem testium depositione, in probanda Consuetudine, curca quam lis orta est, opus fuisse docet Faber ad §. 9. I. d. I. N. G. et C. quae probatio dicebatur fieri per Turbam; seu quod decem homines turbam faciant, per l. 4. §. 3. d. vi bonor. rapt. seu, quod testes non secreto, ut alias, sed palam in illa turba et multitudine examinarentur, vide Coras, p. 2. d. art. iur. c. 10. Apud. C. du Fresne Glossar. Ordinatio de inquistione Consuetudivum facienda -- Vocabuntur plures sapientes, carentes suspicione. Ipsis vocatis propanetur eis Consuetudo et dabrtur eis in scriptis: qua proposita, iurabum quod ipsi dicent, et fideliter reserent illud, quod sciunt et credunt, per os unius ex ipsis et viderunt usitari super illa consuetudine. Quo iuramento praestito trabent se ad partem, et deliberabunt, et referent deliberationem illam, et dicent inter quos viderunt illam consuetudinem et in quo casu et quo, loco, et si fuit iudicatum et de circumstaniis et omnia redigent in scriptis. Et mittantur ad Curiam clausa, sub sigillis inquisitorum, et reddent omnes causam dicti sui, etiam in TURBA. Adde veter. Consuetudinem Bituric. editum a Thomasserio, artic. Comment. Coustume se doit prouver, et Remarques du droit Francois, verbo coutumes. Hodie vero ratio illa Consuetudinem probandi abrogata est Statuto Lodovici XIV. Galliae Regis, Aprili mense A. C. 1667. promulgato, uti discimus ex Du. de Ferriere, ad tit. ff. de LL. ubi simul modum sic inquirendi accurate describit: Quand il survenoit, inquiens, autrefois quelque difficulte pour l'observation des Coutumes la preuve s'en faisoit par Turbe, que la Cour ordonnoit estre faite par un Commissaire, qui se transportoit sur les lieux et la ayant assemble les plus anciens Officiens et Practiciens non suspects et valablement reproches par les parties, il les interrogenoit en deux ou trois turbes par la bouche du plus ancien de chacune, apres en avoir communique avec tous ceux, qui la composoient: ce qui a esse practique iusqu'a ce qu'il ait esse abroge par la nouvelle Ordonnauce donnee au mois d'Auril 1667. par Louys XIV. encor auivord'buy glorieusement regnant tit. 13.

TURBANS apud Turcas, capilli tegmen, ad Tiaram Persicum popularem proxime accedens; Graecis recentioribus fakew/lion est, quasi fascia complicata. Vocis originem a Corybantio Graecorum veter. arcessit Gretserus, ad Codin. l. 2. c. 5. Nec vero Turcis solum Persisque, sed et Tartaris in usu est, ut qui et ipsi Muha mmedi mancipati: Quorum Turbantem sic describit Mart. Martinius, Hist. de bello Tart. Biretum capiti aequale, rotundum, at humile; hoc pretiosae pellis fascia per circuitum ambit, ad duorum vel trium digitorum latitudinem: (ea plerumque castoris vel Zibellinarum est:) haec pellis aures, frontem ac tempora a frigore defendit: Quantum vero bireti supra pellis fasciam eminet, tantundem rubra byssus undique sparsa tegit, vel nigri aut purpurei equorum crines, quos pulcherrime tingunt, gestamen plane commodum nec inconcinnum. Unde colligere est, rubrum esse Tartarorum pileum, nunc saltem; olim vitidem fuisse produnt: Rubrum autem Turbantem gestant Persae, qui Ali addicti sunt; album Turcis habentibus. Nec mirum colore pileorum dissidere, qui implacabiliter dissident occasione superstitionis, aliter a Turcis, a Persis aliter acceptae. Qua de re vide Ioh. Barros, Dec. 2. Asiae. l. 50. c. 6. Osorium, de rebus Emman. l. 10. Sansovinum, de rebus Turc. Flor. Remondum, de Haereseos natalibus l. 1. c. 4. Alios. Origo triusque dissidiihaec; Alis frater patruelis Muhammedis ac gener, ipsi defuncto succedens, legem soceri suis interpretationibus adeo interpolavit, ut plane alia videretur. Quod videns Homar, Muhammedis affinis, pro legis a Muham mede propositae integtitate et recepta interpretatione, acriter adversus Alim certavit; unde superstitio in duas divisa est Sectas: Arabibus, qui Homarem sectabantur, Persas Ali addictos, non secus ac exleges et desertores, Legisque patriae corruptores, adversantibus; nec Persis mitius agentibus in Arabes Homari addictos. Cum autem non exigno tempore pars Homaris praevaluisset, exortus circa. A. C. 1370. ex Ali se propagatum dicebat Sofi, acerrimusque sectae ab eo constitutae vindex haberi volebat ac revera erat. Qui ut suos ab Homaritis aliquo insigni discriminaret, pro linteo albo Turbante, quo Homaritae utebantur, in memoriam XII. filiorum Hocermi, Alis filii, Turbantem instituit, e cuius medio pileolus acuminatus, e lana constipata colore rubro confectus et senis utriinque gradibus distinctus, accommodate ad contractionem vel diffusionem emicaret: Pileumque hunc, velut notam sectae Persicae, Ismael Sofi, potentissimus. Persarum Rex Usumcaslanis ex filia nepos, magno studio, et partim blanditiis ac precibus, partim vi ac minis multis populis obtrusit, magna Turcarum indignatione; Qui ad versarios ob rubros pile olos, defectionem a Muhammede exprobraturi, Kisulbassi, quasi capita rubra, hodieque noto vocant convitio. Sicut a lana, qua pileoli illi constant, sunt qui velint Persarum Regem per excellentiam dictum Sofi, quod nomen Arabice lanam sonat, cum Turbantes Turcici e lino conficiantur: an ex veteri usu Regum Aegyptiorum, quorum iudicio laneae vestes profanae erant; unde linreis in Templis utebantur, et funebres tunicas, quibus in sepulchra, religione consecrata infertentur, similiter e lino habebant? Vide Turbantis Turcici iconem, ut et plura de his, apud Ans. Solerium, de Pileo, Sect. 8. aliquid etiam supra, voce Fascia, item Fasciola.

TURBO [1], ONIS, gladiator apud Horat. l. 2. Serm. Sat. 3. v. 310.

TURBO [2], INIS, exercitamentum puerile, Graece be/mbic, ut ex antiquo Epigr. patet:

Nempe loro baculo alligato emissum pueri in orbem circumagebantur, plagisque circumactum certatim impellebant: ut appofitissime describit Virg. l. 7. Aen. v. 378.

E buxo namque probatissimi. Cum Trocho Dempsterus aliique confundunt, quod tamen longe diversum fuisse apud Veteres Ludi genus, ex Mercuriali ostendimus supra: stro/mbos2 quoque Graecis, unde recentiorum strou=mpa; item kw=nos2: quibus nux pinea proprie indigitatur, Salmas. ad Solin. p. 1285. Alias Turbo, aquatilis nomen cuiusmodi Turbines w)to/morfoi, quorum testae in multa volumina plurimis undique tuberculis exstantibus diducuntur: Item anonymi, conchylia tuberosa, et anfractuosa, striata partim rugata, maculosa varia tinctura, in Musaeo Kircheriano, memorantur Georgio de Sepibus, p. 28. Item venti etc. Hinc turbinatus pileus, apud Macrum in Hierolex. de cuiusmodi pileis hic passim, inprimis hac ipsa voce: uti de Turbinatis piscibus, plura apud Voss. Idolol. l. 4. c. 36. et de alia vocis notione, supra voce Rhombus.

TURCAE vel TURCI, vulgo Turchi, et Musulmanni, Scythiae populi teste Pomponio, l. 1. c. ult. a quibus orti iudicantur, qui tempestate nostra latissime imperitant, immanissimi et crudelissimi hostes Ecclesiae Dei et Christi. Turca (inquit Faber) vastatorem significat verae scil. religionis, pietatis, honestatis et pacis. Herodotus inter feras gentas Septentrionis i)u/rkas2 ponit, quae appellatio a Turcorum nomine non est aliena, etsi sunt qui a Teucris Turcos deducunt, Chron. Peuceri. At Tharthak Idolum est 2. Reg. c. 17. v. 31 Alii ex Turca Persarum urbe magna et opulenta hoc genus hominum progressum esse tradunt. Nomen Turci (inquit idem Faber) significat hominem, qui agrestiorem victus rationem sequitur. Chalcondylas, l. 2. de rebus Turcicis. Et Persas quidem *tou/rkous2 dictos ex Niceta apparet. Invenitur et a fluv. rapido Turck, qui in mare Hyrcanum influit, nomen suum Turcos accepisse. Turcas, quasi derelictos dici observat Hottingerus, Hist. Eccles. l. 1. c. 8. p. 515. et sunt qui illos iis ex Scythis oriundos volunt, quos Alexander M. intra Hyperboreos ferreis repagulis clauserit, i. e. quos velut gentem indomitam, in angulum illum, tamquam in ergastulum incluserit. E Scythis, Caucasios montes inter Pontum Euxinum et Caspium mare incolentibus, originem illos trahere communis opinio est. Se ipsos Musulmannos, i. e. fideles vocant. Horum potentiae initia iecit Tangrolipices Mucaletus, A. C. 1037. quo Persidis Sultanus Muhammedes, a Turcis, quos adversus Calipham evocans armaverat, reditumque iis postmodum intercluserat, occisus et regno exutus est. Imperium postea condidit Osmannes seu Othmanes, Gasi i. e. fortis miles, Ertogrulis seu Ertucalis filius, A. C. 1290. qui cum aliquandiu agticulturam in partibus Asiae minoris ab Aladino Sultano concessis exercuisset, vicinos in Phrygia maiore Bithynia, Mysia, vicos et castella Christianorum tandem aggressus est felici successu, quem Aladinus iure ac dignitare Principis ipsi collato coronavit. Sic Zulpia, Bilezuga, Nacolia, Chalce, vel ut Curio Histor. Sarac. l. 3. Natolia Ancyra, Sinope, Sebastia subiugatis, Nicaeam dein et Prusam expugnavit, Graecis pugna Dilensi victis. Ei fil. Urchanes successit, A. C. 1327 qui vicinas Nicaeae urbes in Troade sitas Neapolim, Carislum, Pergamum et Adramytium adiecit. Huius filius Solimannus Hellespontum primo transfretavit, et castellum Zeminick, Graecis Chiridocastrum occupavit, dein Callipolim cepit. Porro Amurathes I. Gasi Urchanis successor Adrianopolim, Philippopolim, aliasque Thraciae urbes sub iugum misit. Post eum Baiazetes I. a Turcia Gildrin, i. e. fulmen, a Graecis Laelaps dictus; Serviam ac Bosniam late depopulatus, Sigismundum Hungariae Regem ad Nicopolim vicit, ipsaque Constantinopoli obsessa; ius vici in illa habendi Imperatori extorsit, mox a Temirlane victus et captus. Post interregnum Emir Soliman, i. e. Princeps, a fratre Musa Zelebi, i. e. Nobilissimo imperio ac vita privatus est: qui mox a Muhammede I. eodem modo habitus est. Huic successit Amurathes II. seu Murat-Chan, cuius initiis Pseudo-Mustaphas negotium facessivit. Eum excepti Muhammedes II. qui duo Imperia Constantinopol. A. C. 1452. et Trapezunitinum, A. C. 1460. duodecim regna et ducentas urbes magnas expugnavit: Graeciam subiugavit, Athenas delevit, a Croiana tamen obsidione Scanderbegi armis repulsus: iterum Lesbum Catalusiorum genti Genuensi eripuit A. C. 1461. Bosnia, Rascia et Serviae magna parte adiecta, A. C. 1464. Inde Peloponneso, discordia fratrum Palaeologorum, potitus, ut et Euboea, A. C. 1470. Baiazetes II. successo, eius reliquias Venetorum Peloponnesa exegit, post quem Selimus I. Syriam, Arabiam, Aegyptum etc. occupavit. Hunc excepit Solimannus II. qui A. C. 1521. Rhodum, dein Hungariae partes, A. C. 1566. sicut Selimus II. eius successor Chium adiecit. Post hos praefuere Amurathes III. Muhammedes III. Achmedes I. Othomanes II. a Genizatis strangulatus, A. C. 1622. Mustaphas, Achmedis frater: Amurathes IV. Othomanis frater, Ibrahimus, itidem a Genizatis strangulatus, et Muhammedes IV. qui haud pridem Candiam Venetis extorsit, Neuheuselium in Hungaria expugnavit et Poloniae non exiguam partem, Caminieco capto, sub iugum misit. Praeterea Tartari Precopenses ab imperio Turcico aliquousque dependent:Walachiae quoque, Moldaviae ac Transylvaniae Principes Turcica castra sequi coguntur, simul ingenti tributo onerati, Transylvanus tamen liberius habetur. Ragusina etiam Resp. tributum pendit. Proprius Imperatorum titulus est Chakan, seu Chachan, Chan, Cham, communi fere omnibus Orientalibus more. Sultani nomen etiam usurpar, sed eo modo, quo Reges Hispan. vocem Don. Titulum Imperii videntur meruisse, ab occupata Constantinopoli, quam statim quoque sedis loco elegere, cum ante Othmanes Prusiae, civitate Biihyniae, et post Adrianopoli eam habuissent: accessit conventio, inter Rodolfum II. Imperatorem et Achmedem I. A. C. 1606. Imperium ut plurimum a fratrum strangulatione auspicantur, nec filiorum adultorum ullus, patre vivo, intra Urbis moenia pedem infert. Filias plerumque 4. vel 5. aetatis anno Baslae, seu Beglerbego alicui despondent, uxores non habent iustas a tempore Baiazetis, a Tamerlane victi, nisi quod Solimannus II. Roxolanam hoc titulo dignatus est. Mahometani sunt, et non tam vi politici alicuius principii, quam religionis, subditorum caecum experiuntur obsequium. Milites tamen, maxime Ianizarii, liberius agunt, quorum potentiam proin omnibus modis enervare annituntur. Supremus Imperii Turcici Minister est Magnus Vezirius, Turcis Vezir Azem, ab Imperatoribus Lala, i. e. Aulae Magister dictus. Sub hoc sex alii Vezirorum nomen gerunt, consiliisque adhibentur, sed non magna auctoritate sunt. Inter Iudices, qui post supremum Vezirium eminet, summus Iudex est Cadilescher vocatus. Saepe et Mufti, i. e. summus Sacerdos, ad sententiam dicendam accersitur. Sedes publici consilii Divan: Aula Porta appellatur. Nobilis hic nemo nascitur, cum sola domus Ottomannica suis censeatur natalibus, Plura qui volet, adeat Chalcondylam, Hist. Turc. Camarar. Comm. de Reb. Turc. Postellum Republ. Turc. Bauderium, Invent. Hist. Turc. Francisc. Sansovin. de Orig. et Imper. Turc. Ioh. Bapt. Montallban de moribus Turc. Fungerom in Turcae. Ioh. Leuncl. Hist. Turcic. Augerii Gislerii Busbequii, Legat. Turcicae Epist. 4. P. de Valle, Itinerar. Tam. 1. reliquosque auctores Becmanno laudatos, in Hist. Orbis terr. Geogr. et Civ. c. 10. de Imp. Turcico: et infra in voce Turcarum Imperium. Baudrando dicuntur les Turcs Gallice, los Turcos, Hospanis, li Turchi Italis, populique sunt Asiae, qui Imperium suum longe lateque per Europam, Asiam, et Africam armis propagarunt, et se ipsos Musulmanos seu fideles vocant. A Scythis, qui Caucasios montes inter Pontum Euxinum et Caspium mare incolunt, originem trahere, omnes fere auctores uno ore consentire videntur. Hinc Turcicus, ut Turcicum Imper. quod coepit, A. D. 623 secundum alios A. 1300. de quo supra. Hornio, gens pastoritia, primas sedes habuerunt, in Scythia, ad Iaxartem fluv. supra Persiam. E qua regione, quae hodieque turchestania, circa A. C. 1000. in Persiam emigrarunt, Duce Selgkuko, sub eius nepote Togrulbeko hoc regno potiti, A. C. 1038. Orta postmodum inter patrueles an fratrueles huius discordia Cuthlum uses occupavit Armeniam, Cappadociam, Pontum aliasque Imperii Graeci provincias regio titulo, circa A. C. 1060. sicque in Occidentale et Orientale, Regnum Turcarum divisum est: quorum illud a Christianis tantum non destructum, crebra eorum in Terram Sanctam expeditione: istud a Tartaris penitus est eversum. Mox tamen Aladino Duce Turci ex Persia profugi, occupatis Iconio et Sebastia urbibus, novum per Asiam minorem Regnum orsi sunt, et, superatis Graeciae provinciis aliquot, feliciter per 90. annos tenuere, sede Guniae seu lconii constituta. Aladiniis deficientibus circa A. C. 1298. in quibus posteritas Selgkuki exstincta, Oguzii, alius Turcarum populus, Osmanno Duce, non porentiam Turcarum solum, sed omnem fere minorem Asiam in se transtulere, sede Prusiae fixa. Inde pervenere in Europam circa A. C. 1363. sub tertio Imperatore Amurathe. Et quamvis a Tamerlane univera Asia exuti essent A. C. 1401. et fracto captoque Baiazethe de eorum Imperio actum videretur, viribus tamen iterum recollectis, sub Muhamede I. Amurathe II. et Muhammede II. illud per Asiam Europamque latissime propagarunt, Constantinopoli quoque expugnata etc. Vide Georg. Hornium, Orbe Imper. cum Animadvers. L. Ioach. Felleri, p. 401. et seqq. uti plura, de Regimine, Classibus, Legibus, Moribus, Habitu, Aedificiis, Hostibus, aliisque Turcarum Memorabilibus apud eundem, Orbe Polit. cum Animadvers. L. Ottonis Menkenii passim, inprimis p. 29. 414. et seqq. nec non supra Iezidaei, Istami, Mustimi.

TURCARUM Imperium l'Empire des Turcs, seu la Turquie, late per Europam, Asiam, et Africam extensum est, a duobus praesertim saeculis. Turcica ditio in Europa duplex est, nempe Rumelia, la Rumelie, sub qua censentur Graecia, Macedonia, Albania, et Thracia, cum insulis Creta, Euboea, et aliis in mari Aegaeo; et Sclavonia, l'Esclavonie, sub qua Bosnia, Servia, Croatia ex parte, Dalmatia mediterranea, Sclavonia, Bulgaria, et maxima pars regni Hungariae versus Austrum. Turcicae ditionis in Asia quatuor sunt partes, nempe Asia Minor, la Natolie, Syria late sumpta, la Sourie, seu Soristan, Turcomania, alias Armenia maior, la Turcomanie, et Diarbechia, alias Mesopotamia, et Assyria, atque pars Babyloniae, le Diarbech, cum aliquot locis tantum in Arabia Petraea versus sinum Arabicum. In Africa autem Turcicae ditionis partes sunt regnum Barcae, le royaume de Barca, et Aegyptus, l'Egypte, seu Misir, in duodecim Praefecturas seu Cassilifatus divisa. Totius Imperii sedes regia est Constantinopolis, Turcis Stamboul, ad Bosphorum Thracium. Sed urbes Zibit, Aden, Balsora, et Sumachia non subsunt Turcis, neque Colchis et Iberia, partes Asiae. regna autem Tripolis, Tuneti, et Algerii in Africa sunt sui iuris quodam modo, et Turcarum Imperatori parent tantum, quando ipsis videtur, quamquam sub ipsius clientela vivant. At vice versa ipsi tributum solvunt Principes Transylvaniae, Valachiae, et Moldaviae, uti Res publca Ragusina, et Princeps Tartariae minoris ipsius est clientelaris. Turcicum Imperium dividitur aliter in viginti quinque Praefecturas generales, teste Ricautio Anglo, ex quibus una est in Africa, septem in Europa, et 17. in Asia: E quibus duae reguntur a Praefectis Beglierbey dictis; aliae omnes habent Praefectos Bassa nominatos. Terminatur autem ditio Turcica in Europa ad Boream Tartaria minori, Polonia, Moldavia, Transylvania et Hungaria Austriaca: ab Occasu mari Hadriatico, quo separatur ab Italia et mari Mediterraneo. In Africa terminatur ad Austrum sinu Arabico; Nubiae region. desertis Barcae et Gaogae, ac regno Tripolitano. In Asia autem ad Ortum terminatur Ponto Euxino, Georgia, Imperio Persarum, et Arabia. Satrapiae Turcarum iuxta Ferrarium, in Asia, superiore tempestate 30. nunc pauciores, multis a Persis occupatis: Albaniae, sedes Alexandria seu Portae ferreae, Demircapi. Arabiae felicis, ad sinum Arabicum, sedes Saba, Zibit. Arabiae felicis, extra sinum Arabicum, sedes Arabia, Aden. Armeniae maioris citerioris, sedes Chorsa, Chars. Armeniae maioris ultioris, sedes Artaxata, Teflis. Armeniae maioris, in confinio Mediae, sedes Rivanum, Revan. Armeniae minoris, sedes Melitene, Malatia. Asyriae, sedes Seleucia, Mosul. Babyloniae citerioris, sedes Babylon, Bagdet. Babyloniae ulterioris, sedes Teredon, Balsara. Bithyniae, Prusa sedes, Burse. Cappadociae citerioris, sedes Amasia, Amasia. Cappadociae ulterioris, sedes Sebaste, aliis Sebastopolis, Suvas. Cappadociae, Ponti Polemoniaci, sedes Neocaesarea, Tocato. Carmaniae, sedes laxa, nunc sub Persis, ab eis recuperata. Ciliciae, sedes Caesarea penes Anazarbum, Acsar, et intus Adana, Adena. Coelesyriae, sedes Damascus, Scham. Colchidis, sedes Phasis, Fasso. Cypri, sedes Fama Augusta, Famagosta. Iberiae, sedes Barinum. Iberiae item, sedes Tzildiris. Iberiae etiam, sedes Smyrna. Ioniae, sedes Smyrna, Ismir. Lycaoniae, sedes Iconium, Cogni. Mediae Atropatiae, sedes, Cyropolis, Sumachi, nunc Persarum. Mediae citerioris, sedes Sarvanum sive Servanum, hodie Persarum. Mediae item in confinio Mesopotamiae, sedes Iban, Van. Mesopotamiae, sedes Amida, Caramit. Phoeniciae, sedes Tripolis, Tarapoli. Phrygiae, sedes Cotiaeum, Chiutaye, sub quo Praesecti 16. Syriae, ini Armeniae minoris confinio, sedes Marassia, quae Merita veteribus dicta putatur. Syriae in Comagene, sedes Hierapolis, Haleppo. Ex quibus a Persis multae recuperatae sunt, uti Albaniae, Armeniae maioris, Mediae, Assyriae, et Babyloniae. Satrapiae in Europa stptem: 1. Bosnae, sedes Banialucha: sub quo 9. Praefecti. 2. Daciae ripensis, sedes Temeswaria: sub quo 8. Praefecti. 3. Graeciae, sedes Sophia: sub quo Praefecti 21. totidem namque praefecturas continet haec satrapia, quae sunt ex ordine infra scriptae. Praefecturae Romeliae, sive Graeciae satrapiae; 1. Sophia, in Mysia, Sofia. 2. Nicopolis, ibidem, Nigeboli. 3. Quadraginta Ecclesiae, in Thracia, Kircklisse. 4. Byzia, ibidem, Vyza. 5. Germia, in Thracia, Kirmen. 6. Silistria, in Mysia, Silistra. 7. Iustiniana prima, in Macedonia, Giustandil. 8. Tegina, in Sarmatia Europaea, Bender. 9. Hermonasla, ibidem, Akerman. 10. Scupi, in Macedonia, Uscopia. 11. Prisdena, ibidem, Prisrien. 12. Thessalonica, ibidem, Salonichi. 13. Trica, in Thessalia, Triccala. 14. Lacedaemon, in Peloponneso, Misura. 15. Patrae, ibidem, Patras. 16. Cassiope, in Epiro, Ianna. 17. Delvina, ibidem, Delvino, nomine recenti. 18. Elabassanum, in Macedonia, Elbassaw, nomine recenti. 19. Aulon, ibidem, la Valona. 20. Dyrrachium, ibidem, Dulcagini. 21. Scodra in Illyrico, Iscodar, seu Scutari. 4. Hungariae, sedes Buda: sub quo 15. Praefecti. Praefecturae Hungariae ex ordine: 1. Novigradus, Novigrad. 2. Filecum, Fileck. 3. Zerzenum, Zerzen. 4. Zolnocum, Zolnock. 5. Strigonium, Gran. 6. Segedinum, Segedin. 7. Alba Regalis, Stulweissenburg. 8. Sexardum, Sexard. 9. Simontorna, Smonturn. 10. Copanum, Kopan. 11. Muharzum, Muharz, 12. Zigerum, Zigeth, vel Saswar. 13. Quinque Ecclesiae, Funfkirchen. 14. Sirmium, Sirmisch. 15. Samandria, Semender. Quarum novigradus, Filecum, (a Christianis recuperatum) Zerzenum, Zolnocum, Segedinum, in Hungaria Transdanubiana sunt. Nomina sunt fere recentia, Syrmii, Albae Regalis, Strigonii, Quinque Ecclesiarum Segedini, Solonoci exceptis. 5. Maris, sedes Callipolis, Gallipoli: sub quo 14. Praefecti, qui in locis maritimis et insulis resident, hoc est, Galatiae, Nicomediae, Callipoli, Lemni Mitylenae, Chii, Naxi, Euboeae, Rhodi, Cabylae, Naupliae, Naupacti, Leucade, et Alexandriae. 6. Mysiae superioris seu Serviae, sedes Taurunum, Belgrado, vel Samandria, Zenderin. 7. Sarmatiae, sedes Theodosia Tauricae, Caffa. Satrapiae in Africa quatuor: Aegypti, sedes Babylon nova, Alcayro: sub quo 16. Praefecti. Africae propriae, sedes Tunes, Tunisi. Byzacenae, sedes Tripolis, Tripoli di Barbaria. Manuritaniae Caesariensis, sedes Iulia Caesarea, Algeri. Augentur indies, novis provinciis occupatis, minuuntur deperditis, et sedes permutantur. Vide nostram Europae descriptionem, ubi singulos satrapiarum Praefectos videre poteris, cum illorum sedibus. Turici Imperii divisio secundum Praefecturas generales ex Baudrando. Praefectura Aegypti seu Cairi, quae sola in Africa, le gouvernement de l'Egypte, sub qua duodecim Cassilifatus, seu Praefecturae minores. Praefectura Aleppensis, le gouvernement d' Alep, Asiae in Syria, sub qua 9. Sangiacatus seu Praefecturae minores. Praefectura Amidae, le gouvernement de Diarbekir, seu de Caramit, Asiae in Turcomania, sub qua 12. Sangiacatus. Praefectura Asiae minoris, le gouvernement ou Beglierbegat de Natolie, Asiae, sub qua 15. Sangiacatus. Praefectura Bosniae, le gouvernement de Bosniae, Europae in Sclavonia, sub qua 8. Sangiacatus. Praefectura Budensis, le gouvernement de Buda, ou Budun, Europae in Hungaria, sub qua 20. Sangiacatus. Praefectura Caffensis, le gouvernement de Caffa, Europae in Taurica Chersoneso, sub qua nullus Sangiacatus. Praefectura Caramaniae, le gouvernement de Caramanie seu de Cogni, in Asia minori, sub qua 7. Sangiacatus. Praefectura Chorsae, le gouvernement de Chars, Asiae in Turcommania, in qua 6. Sangiacatus. Praefectura Cretae insulae, le gouvernement de Candie, in Europa, in qua 4. Sangiacatus. Praefectura Cypri insulae, le gouvernement de Cypre ou Kibros, ini Asia, sub qua 7. Sangiacatus. Praefectura Damasci, le gouvernement de Scham ou damas, Asiae in Syria, sub qua 7. Sangiacatus. Praefectura Ibani, le gouvernement de Van, Asiae in Turcomania, sub qua 9. Sangiacatus. Praefectura Metitae seu Aladuliae, le gouvernement de Marasch seu Zulkadrie, in Asia minori, sub qua 4. Sangiacatus. Praefectura Ninivita, le gouvernement de Mosul, Asiae, in Mesopotamia, sub qua sunt 5. Sangiacatus. Praefectura Praefecti maris, le gouvernement du Capitan Baccha, in qua sunt 13. Sangiacatus, partim in Europa et patrim in Asia, versus oram maris Aegaei. Praefectura Ricana, le gouvernement de Rika, Asiae in Mesopotamia, sub qua 7. Sangiacatus. Praefectura Rumeliae seu Graeciae, le gouvernement ou Beglierbegat de Rumelie, in Europa, in qua 24. Sangiacatus. Praefectura Sebastiae, seu Amasiae, le gouvernement de Suvas, in Asia minori, in qua 6. Sangiacatus. Praefectura Seheresuliae, le gouvernement de Scheheresul seu Scaherisul, Asiae in Assyria, in qua 12. Sangiacatus. Praefectura Seleuciae, le gouvernement de Bagdet, Asiae in Chaldaea, sub qua 10. Sangiacatus. Praefectura Symiritana, le gouvernement d'Erzerum, Asiae in Turcomania, sub qua 9. Sangiacatus. Praefectura Temisuariae, le gouvernement de Temisuar, Europae in Huugaria, sub qua 6. Sangiacatus. Praefectura Trapezuntina, le gouvernement de Trebizonde ou Tarabozan, in Asia minori, sub qua nullus Sangiacatus. Praefectura Tripolitana, le gouvernement de Tripoli de Sourie ou Tarabolos Scham, in Asia, sub qua 4. Sangiacatus. Turcici Imperii urbes praecipuae. In Africa. Alexandria, Alexandrie seu Scanderia, in Aegypto. Cairus, alias Babylon, le Caire ibidem. Siene, Assuan, ibidem. In Asia. Alepum, Alep, in Syria. Amasia, Amasie, in Asia minori. Amida, Caramit, in Mescopotamia seu Diarbechia. Ancyra, Angouri, in Asia minori. Antiochia, Antacyah, in Syria. Attalia, Satalia, in Asia minori. Chius, Chio, in Asiae minoris ora. Chorsa, Chars, in Turcomania seu Armenia. Cotiaeum, Chiutaie, in Asia minori. Damascus, Scham, in Syria. Fama Augusta, Famagusta, in Cypro. Hierusalem, Chuts Xerif, in Syria. Ibanum, Van, in Turcomania seu Armenia. Iconium, Cogni, in Asra minori. Melitena, Malatiah, ibidem. Metita, Maraz, ibidem. Neocaesarea, Tocat, ibidem. Nicaea, Isnich, ibidem. Ninive, Mosul, in Diarbechia seu Mesopotamia. Prusa, Bursia, in Asia minori. Rhodus, Rhodes, in ora Asiae minoris. Sebastia, Suvas, in Asia minori. Seleucia, Bagdet, in Babylonia. Simyra, Erzerum, in Turcomania seu Armenia. Sinope, Sinabi, in Asia minori. Smirna, Ismir, ibidem. Trapezus, Tarrhosan, ibidem. Tripolis Tarabolos Scham, in Syria. Tyrus, Sour, ibidem. In Europa. Achridus, l'Ochrida seu Giustandil, in Macedonia. Alba Regalis, Stulweissemburg, in Hungaria. Athenae, Setines, in Graecia. Aulon, la Valona, in Macedonia. Banialucum, Banialuch, in Bosnia. Belgradum, Belgrade, in Hungaria. Buda, Bude, seu Budun, ibidem. Caffa, Caffa, in Tartaria minori. Candia seu Matium, Candia, in Creta insula. Chalcis, Negrepont, in ora Graeciae. Constantinopolis, Stamboul, in Thracia seu Romania, Imperii caput. Corinthus, Coranto et Corto, in Peloponneso. Dyrrachinm, Durazzo, in Albania. Gallipolis, Gallipoli, in Thracia. Hadrianopolis, Andrinople, ibidem. Iaycza, Iaycze, in Bosinia. Methone, Modon, in Peloponneso. Nauplia, Napoli de Romanie, ibidem. Nicopolis, Nigeboli, in Bulgaria. Patrae, Patras, in Peloponneso. Prisrena, Prisren, in Macedonia. Scodra, Scutari, seu Scodar, in Albania. Scupia, Uschup, in Servia Seraium, Seraio, in Bosnia. Sophia seu Sardica, Sophia, in Bulgaria. Sparta, Musitra, in Peloponneso. Strigonium, Gran, in Hungaria. Temesuaria, Temisuar, ibidem. Thebae, Stives, in Graecia. Thessalonica, Salonichi, in Macedonia. Vihitza, Vihitza, in Croatia.

TURCHESIA seu, Gallis Turquoise, Persis Ferza aut Firuza, vocabulo ex Graeco; eadem enim cum hodierna turchesia Iaspidis species est, caelo autumnali similis, adeo que caelini seu aerini coloris, hinc Graecis a)stro/essa dicta, vel h)ero/essa, et contracte h)erou=ssa, unde Persicum Firuza, et Arabicum Feruzegi. Ab iisdem Graecis Boream eam vocatam, Plinius notat, quod scil. eius coloris sit, quo caelum solet esse, cum Boreas flat; Hodieque felicem illam habent et boni ominis, uti olim quoque pro amuleto gestabatur, uti videre est apud Orpheum de huius gemmae, quam a)eroxroon i)/aspin appellat potentia et felicitate multa narrantem. Salmas. ad Solin. p. 202. et 1130. Vide quoque supra Cugnos et Sapphirus.

TURCHESTANIA vulgo Turquestan, pars ampla Asiae, in Tartaria, inter Tartariam veram seu magnam ad Boream et Imperium Magni Mogolis ad Meridiem, ut fere omnes narrant in historiis illius tractus. Sunt tamen multi recentiores, qui credunt nullam esse regnum Thibet seu Tobat, cum urbe primatia cognomine; sicque de illis partibus pauca certa dici poslunt.

TURCHFARUS in Conventionibus Michaelis Palaeologi et Genuensium A. C. 1261. a C. du Fresne editis, post Historiam Gallo-Byzant. monetae aureae Turcicae species est.

TURCHIMANNUS vide supra Dragomannus.

TURCOMANIA vulgo la Turcomanie, regio est Asiae, quae alias Armenia maior dicta fuit. Extenditur inter Georgiam ad Boream Asiam minorem ad Occasum, Persiam ad Ortum, et Diarbechiam ad Meridiem. Subest dominio Turcarum; et eius praecipuae urbes sunt Amida et Ibanum. Zonaras, Turcas quosdam Duce Cutlumo et botoniate, regionibus versus Pontum occupatis regnum Turcomanniae constituisse refert, A. C. 1072. in Hist. vide quoque P. de Valle Itiner. et in voce Armenia maior. Scaligero Turcomannius est nomadiko\s2, qui stabile stabulum, Plauti verbo, Aulul. Actu 2. sc. 2. v. 56. non habet, cuiusmodi est natio haec Circassis finitima, vide cum Canonum Isagogic. l. 3. et Car. du Fresne Notis ad Cinnamum. Extollere illi caput, summamque retum Persicarum ad se transferre, post obitum Tamerlanis, coeperunt, divisi in duas fectiones, Karakionlu, seu Nigrorum Arietum, et Akionlu seu Arierum Alborum; e quorum illis primus Rex Persiae Kara Issuph, seu Niger Iosephus, Tamerlanis successorem evertit. Sed eius familiam annis circiter 50. post isti everterunt, quorum primus Uzum Caslanus Persia potitus est A. C. 1468. et Regnum ad successores transmisit, tandem a Sophianis, qui hodieque rerum potiuntur, pulsos. Georg. Hornius, Orb. Imp. p. 421.

TURCOPULI apud Guil. Tyrium, l. 1. c. 7. alibique, milites sunt seu equites levis armaturae, vel nutriti apud Turcos, vel ex matre Christiana et patre Turco prognati, unde nomen. *tourko/poulos2 enim Graecis recentioribus Turci filium notat. His Alexium Imperatorem aliosque Principes in bellis usos, observant Scriptores Byzantini. Hinc Turcopolarius, qui militibus his conductitiis praeerat, dignitas in Aula Cypri Regum, de cuius officio vide Steph. Lusinianum, Histor. Cypr. Statuta Ordin. Hospitalis S. Ioannis Hierosolym. tit. 10. §. 25. 26. et Dominic. Macrum, Hierolex ubi hodieque in Insul. Melita Turcopolos appellari equitum Praefectos, adnotat.

TURDE Vilumbrorum civitas in Italia. Vide Tuder.

TURDETANI populi Lusitani in regno Portugalliae, ad Meridiem, quorum regio Turdetania. Hos adeo opulentos fuisse refert Strabo, ut praesepibus uterentur argenteis. Turtutani Stephano sunt, qui eos una cum Turdulis confundens circa Baetim describit. Baudran do fuere partim, in Lusitania Australi, ubi hodie Algarbia regnum cum parte Portugalliae, et partim in Baetica, ub territorium Hispalense, et Ducatus Medinae Sidoniae in Vandalitia provinc. ex Brietio. Eorum Urbes fuere Iulia, Ostlonoba, Lacobriga, Hispalis, Italica Asta, et Asindum.

TURDULI Ptol. et Melae, l. 3. c. 1. populi Hispaniae Baeticae inter Mellariam et Bariam incolentes, patrim in Vandalitia, partim in regno Granatensi, Bastulis finitimi. Alii in Lusitan. in ora inter Mundam et Durium fluv. inhabitantes; quorum tractus Betra Vasconcello. Baudrando, ubi hodie territorium Cordubense, in Vandalitia et pars regni Granat. inter Baetim et Singilim fluv. ex Brietio.

TUHDULUS Gallicanus Historicus Rom. cuius Ephemeridem laudat Fl. Vopiscus, ei coaevus in Probo, c. 2.

TURDUS Graece ki/xlh, Hebr. ficedulae iungitur, apud Corn. Celsum, l. 2. c. 18. et in Tiberio Suetonii, c. 42. Plautus quoque in Captivis Actu 1. Sc. 2. v. 60. ad utramque avem alludit,

Quod scil. in deliciis Veter. aut pares, aut suppares essent. Sed contra quam hebraei sentiunt, turdo datur principatus ab iis, qui palati delitiis omnia metiuntur. Horatius, l. 1. Ep. 15. v. 40.

Et notum Martialis Xenion 92. l. 3. qui idem alibi ibid. Epigr. 51.

Persius, Sat. 6. v. 24.

I. e. non liguritor, et li/xnos2, qui probe calleat quo sapore sint turdi. Vide quoque Aristophanis Scholiastem in Pace. Unde olim Athenis, cum disciplina erat adstrictior, o)yofagei=n, ou)de\ kixli/cein e)chn, uti legimus apud eundem comicum, in Nobibus. Et Pompeius aeger a Lucullo turdum peti noluit, quam vis iubente Medico, hoc celebri dicto usus, *ou)kou=n ei) mh\ *lou/koullos2 e)tru/fa, *pomph/i+os2 ou)k a)/n e)/chsen; An igitur absque Luculli luxu Pompeins non viveret. Quodd ita placuit Plut. ut id referat quater minimum, nempe in Lucullo et in Pompeio, et in Apophthegm. et in libro, An seni gereda sit Resp. contra etiam cerebellis turdorum Palatinos pavit monstrum illud Romanae luxuriae Heliogabalus, apud Lamprid. c. 19. At hodie non eadem iis gratia: quod forte inde, quia, simul ac capti fuerint, aslantur, plurimum adhuc macri, praeterquam vindemiae tempore. Olim. vero, vel in ornithonibus ac amplis magnisque vil septis et peristylis; vel apud fartores urbanos in cellis angustis et obscuris alebantur, ut cito pinguescerent: quorum illi terrarii, saporis longe melioris, hi cellarii dicti sunt Charisio Sospatro, ut supra vidimus. In ornithonibus autem tanta copia servabantur, ut agros Romani illorum fimo, cui et principatum Varro tribuit, stercorarent. Vide Plin. l. 17. c. 9. Sed et turdus vermibus pascitur, caroque eius fibrosa et dura est, Galeno teste de Alim Facult. l. 3. c. 19. unde gulam potius, quam iudicium, hanc avem reliquis olim praetulisse, censet Vossius, de Idolol. l. 3. c. 92. Neque vero esui solum et palati deliciis grata ea, sed et loqui discit, qualem Agrippina Claudii Caes. coniux habuit, apud Plinium, l. 10. c. 42. qui et de merula, summam cum turdo habente convenientiam, itidemque a Romanis saginari solita, ubi supra. De turdis vero plura, apud Salmas. Not. ad Pallium Tertull. Sam. Bochart. Hieroz. Parte prior. l. 1. c. 16. Alios. Turdum piscem, ki/xlhn similiter Graecis, iuxta merulam, inter saxatiles nobilissimum, marinum ptisanam proin dictum Tralliano, l. 6. c. de Pleurit. et Plinio Valeriano, l. 5. habes apud eundem Vossium, l. 4. c. 24.

TUREGUM seu TURGEA, tractus Helvetiae, inter Tiguri num pagum ad Occasum. Sub VIII. pagis antiquioribus. Eius oppid. primarium Frawenfeld dicitur. Turegum quoque Tigurum urbs dicitur, vide ibi et de tractu hoc in voce Turgea.

TURELLUS Petrus, vide Petrus.

TURELUPINI Haeretici dicuntur, saecul. 14. precibus spretis, nudi incessisse, aliaque abominanda patrasse. A Gregorio II. condemnati, A. C. 1332. Aliquando tamen tum nomen hoc, tum vitia adeo horrenda, per calumniam, Valdensibus affinguntur, vide Valdenses. Quod loca tantum lupis exposita habitarent, fic dicti, Vignierio A. C. 1159.

TURENA vulgo TURENNE, oppid. cum arce, in provinc. Lemovicensi, in limite Cadurcensis, 2. leuc. a Briva Curretia in Meridiem, 4. a Tutela, Sarlatum versus totidem. Caput Vicecom itatus amplissimi et vetustissimi, cuius ditio in finibus Cadurcorum, Petragoricorum, et Lemovicum posita, de tribus his provinciis participat. Sub Ducibus, e gente de la Tour d'Auvergne, qui et nuper Sedani supremi Domini fuere. Dicitur Torinnd in Annalib. vetustis Francorum, et Torenna in actis mediae aetatis. Vide Thuan. l. 85. et supra in voce Torinna Coeterum, Familiam hanc illustrem iusto opere excoluit Christoph. Iustellus, eamque deducit a Wilfredo Comite de Bourges, circa A. C. 828. Huius nepoti Acfredo, praeter Gulielmum Comitem Arverniae et Ducem Aquitaniae, satorem Comitum Arverniae et Bononiae, ac Delfinorum arverniae et Comit Clatimontis, qui iam dudum estincti: natus est Bernardus, auctor Dominorum de la Tour. In quibus notabilis est Albertus II. Dn. de la Tour du Pin, pater alterius Alberti (cuius filii, Humbertus ultimum ramum Delfinorum Viennae et Albertus reliquos Dominos de la Tour du Pin et de Vinay, ad finem saeculi XIV. superstrtes dederunt) et Bernardi IV. a quo stem ma propagatum. Huius nepos Bertrandus I. ex filiorum altero Bernardo VI. Dn. de la Tour, posteritatem habuit, quae a Maria agnata, Godfredi Montgasconii filia, titulos Comitum Arverniae et Bononiae recepit, et in Magdalena, Catharinae Mediceae Reginae matre, atque, quod nov um Montgasconium ramum attinet, in Anna, ter uxore 1530. defecit. Alter Bertrandi fil. Dominos d'Oliergues sevit. In his Annetus Turrius, seu de la Tour, Comitatum Bellifortium, et Vicecomitatum Turenae, ab uxore Anna (filia Petri Comitis de Beaufort, Vicecomitis de Turenne) nactus est. Accessit postea axioma Ducatus Bullionii Henrico, (filio Francisci Turrii, et Eleonorae Montmorentiae, defuncto A. C. 1623.) qui, ex posteriori matrimonio Elisabethae Nasloviae, genuit Fridericum Mauritium Ducem Bullionii, ex Eleonora Febronia Bergensi egregiae prolis parentem, Henricum Vicecomitem Turennium Generalem Franciae Marescallum haud pridem exstinctum, nulla ex Carola Caumontia Forcaea sobole relicta; Luisam, Mariam (uxorem Henrici Tremollii Ducis de Thovars) Iulianam Catharinam (uxorem Francisci de Roye de la Rochefaucault, Comit. de Roucy Elisabetham (uxorem Guidonis Aldoncii de Durfort, Marchionis de Duras) Henricam Catharinam (uxorem Amalrici Goyon Marchion. de la Moussaye) et Carolam, omnes domus Turriae seu de la Tour d'Auvergne. Quod lineas collaterales attinet, altera de Lineil exstincta est A. C. 1591. altera Dominorum de Murat et de Savennes gentile cum Turceniis obtinet ac servat nomen. Phil. Iac. Spenerus, Theatra Nobil. Europ. Parte I. in Ind. Vide quoque eum, Arte Heraldica Tom. II.

TURESIS unus e Ducibus Thracum montanorum, contra Tiberium rebellium, qui arta obsidione, a Poppaeo Sabino, clausus, aquam pabuloque ereptis eruptione nocturna, in Romanos evadere cum sua iuventute aut cum libertate occidere destinarat, Tacit. l. 4. Annal. c. 50.

TURGANA Arabiae Felicis insul. Ammian. l. 23. in qua Serapidis maximum esse templum scribit. Ortelius putat eandem esse cum Serapide Ptolemaei.

TURGAVIA seu TURGAVIENSIS PAGUS in Literis Basilicae Martyrum Turegiensium, Lidovicus Rex, Cursim nostram Turegum in Ducatu Alernannico, in pago Turgaviensi: idem cum Turgea, de qua mox. Vide B. Rhenanum, Rer. Germ. Nov. antiqq. l. 1. tit. Alemanni trans Rhenum in Germaniam Priman et partem maximae Sequanorum, h. e. Helvetiorum et Rauricorum, ac superiores ad Rhenum agros ac Turgaviam etc. ubi et Notas vide Cl. Ottonis, p. 209.

TURGEA melius DURGEA, Oswaldo Molitori comment. in Panegyricum Glareani, a Dura fluv. et voce Celtica e Graeco ge/a nata geuw, German. turgew vel Durgew, tractus est Helvetiae, cum titulo Comitatus, cuius situm vide supra, in Turegum. Occupata regio estab Helvetiis, bello, quod cuntra Sigismundum Austriae Archiducem geslerunt, partim a Pio II. qui Sigismundum ob Cardinal. Cusanum in vincula coniectum, excommunicaverat, impulsi, partim aliis causis permoti: namque Vitodurum, quod tum Austriis parebat, Tigurinis ad nundinas adventantibus portas clauserat, et duo e Stiria nobilissimi fratres Gradleri, ab Austrio domo pulsi, Tigurinorum, a quibus in ius civitatis recepti, erant, opem im ploradrant. Tum igitur Rappersvilam ac Dissenhovium, Frawenfeldum item et Turgeam Helvetii occuparunt: pace demum inita A. C. 1460. opera Ludovici Boiorum Principis. A quo tempore, Turgrae praefectura, qua in tota Helvetia nulla est amplior et populosiot, quippe supra 50. parochias comprehendens, Ragis VII. vetustioribus subest, ad quos dominium regionis, et civilis iurisdictio pertivent, cum quibus ipsi, si externo petantur hoste, militant. Coeterum iudicia rerum capitalium, provocationes et mulctae hatum causarum, ad decem Pagos, qui bellum adversus Maximilianum foedusque Suevicum geslere, additis nempe prioribus septem Bernensibus, Friburgensibus et Solodurensibus, spectant. Sub his inferiorem iurisdictionem passim in vicis Turgeae nobiles exercent: et quidem Episcopus Constantiensis suos praefectos in Turgea habet, Arbore Felice, Tanneggi, Guttingae, Gotliebae, Capitulum Ecclesiae Constantiensis Alienavii iurisdictionem exercet. Coenobium porro Augiae divitis, maximos in hoc tractu reditus iurisdictionesque possidet Stekburae, Bernangi, Manebarthi, Ermatingae, Tribeltingae, etc. Eremitani Abbas coenobii Eschenzi dominus est. S. Galli quoque Abbati aliquot hic vici sunt, ut taceam coenobia quae in ipsa Turgea iacent, et nobilium arces plurimas, Abbas denique Rinovianus, in oppid. Rinovio merum mixtumque tenet imperium. Praeterea oppida quaedam Turgeae Helvetios quidem patronos agnoscunt, coeterum suas im munitates amplas ac propriam habent iurisdictionem, ut Episcopicella, Arbor felix et Diessenhovium, Sedes iudicii Provincialis hodie Fravenfelda est, unde ne alio transferatur, ab Helvetiis decreto est cautum. Plura vide apud Stumpf. in Chron. Helv. Iol. Simlerum, Helv. descript. etc.

TURHOLTUM cella primum a Ludovico Imperatore tradita Anschario Archiepiscopo Hamburgensi, ubi hic ex Danis, Normannis et sclavinis, atque etiam et captivis pueros emptos ad Dei servitium et sacram militiam educavit: Eam postea Carolus fil. Ludovici Hamburgo ablatam Reginario dedit. In dioecesi Brugiensi positam Miraeus ait, ubi nunc pro veteri monasterio Canonicorum S. Petri colegium sit. In Andoverpensi Dioecesi locat Valesius, vicumque hodie esse refert 800. domorum Turnhout vulgo dictum, magnifico templo D. Petro sacro illustrem: Notit. Gall. Vide quoque Turnehutana arx.

TURIA [1] urbs alias Celtiberorum, nunc Aragoniae, Albarazin dicta: Episcopalis sub Archiepiscopo Caesaraugustano, ab Ausonibus Italiae populis condita an. Urb. Cond. 640. In colle, 4. leuc. a fontibus Turiae in Ortum, Lobetum etiam. Vide ibi.

TURIA [2] vel TURIAS, TURIUM, Plin. l. 3. c. 3. Durius Melae, l. 3. c. 1. Guadalaviae, teste Clusio, fluv. Hispaniae Tarraconensis haud procul a fontibus Tagi, et Sucronis, a Turulio urbe 10. leuc. oriens, Ac in mare ibericum iuxta Valentiam influens. Baudrando oritur 1. leuc. a fontibus Tagi, 4. supra Lobetum in occasum, hinc per Aragoniam fluens, ad Terulum recipit Alhambram fluv. dein per regnum Valentiae labitur, et paulo infra Valentiam urbem in Mare Mediterraneum et Sinum Sucronensem se exonerat. Iuxta hunc Sertorius, a Pompeio, Calaguri recepta, victus est. Claudian. de laud. Serenae, v. 72.

TURIACUM oppid. Normanniae inferioris ad Olinam fluv. 6. leuc. supra Cadomum in Meridiem, Viriam versus totidem; Tary vulgo.

TURIASO Ptol. Turiasso Plin. l. 3. c. 3. vulgo Taracona, urbs Hispaniae Tarraconensis in regno Arragonio, prope montem Caunum ad fluv. Queios. 4. leuc. a Tutela urbe in Africum, Soriam versus 8. a Bilbili 10. in Boream, 14. a Caesaraugusta.

TURICHEMUM seu TURCHIMUM, vulgo Turckeim, urbs parva, sed Imperialis Alsatiae superioris. Sita est ad amnem Fach, vix 1. leuca Gallica a Colmaria in Occasum, uti 4. a Brisaco.

TURRII qui THURII, Strab. Thurium Plin. l. 3. c. 11. popul. et urbs M. Graeciae. Vide Thuriae. Item oppid. Apuliae Peucetiae Strab. Inter Cupersanum, et Aquam vivam, 6. mill. pass. Vulgo Turi.

TURINGI seu TORINGI ac THURINGI, vulgo Duringer, populi Germaniae, quorum regio Turingia vel. Thuringia, cuius urbes Erfordia, Iena, etc. Vide Thuringia.

TURINGUS Nicolaus, vide Nicolaus.

TURLOTUS Nicolaus, vide Nicolaus.

TURMA Varroni, l. 4. de L. L. terma est, quod terdeni Equites ex tribus Tribubus, Tatiensium, Ramnium et Lucerum fiebant; Scaligero ex Graeco to/rmh, Rotunditas, uti Cohors, quia cohortes villaticae rotundae, vide Iust. Lipsium, de Militia Rom. l. 2. c. 6. Hinc Turmae, pro Equestri Ordine, apud Papin. Statium, l. 4. Sylv. 1. v. 25.

Ubi notos tres Ordines Romani Status indigitat. Vide Casp. Barthium, Animadversion. ad loc. Inde Turmarn, in l. 3. Cod. Theodos. de Privil. eorum qui in sacro palat. mil. inter viliora officia, qui turmas a provincialibus exigebant. Sed et Turma, regio est, apud medii aevi Scriptores, unde Turmarcha, turmae seu regionis praefectus, apud Ioannem VIII. Ep. 240 Graece quoque *tourma/rxhs2, apud Leonem, in Tacticis, c. 4. §. 8. Constantinum Porphyrog. Alios. Itaque apud Ughellum, Tom l. p. 995. Stratigotis, Iudicibus, Viceceomitibus, Curmarchis, Plateariis etc. reponit Turmarchis, Car. du Fresne, Glossar. quem vide quoque Notis ad Alexiadem p. 273.

TURMEDA civitas Syriae, quae et Amphipolis. Steph.

TURMODIGI populi sive oppid. Hispaniae Tarraconensis. Plin. l. 3. c. 3.

TURMOLI Antonin. Seu Tumuli, locus Lusitaniae in Vectonibus, seu pagus; vulgo Roccha fria, vel Roccha Fredda, inter Emeritam 66. et Caparam 44. mill. pass. Itin. Fac. Delgadus, Ferrarius etc.

TURNACUM vulgo Tournay, urbs vetus ac nobilis Flandriae, eaput quoque olim alicuius gentis, cum prisca sedes Episcopatus exstiterit, antequam Noviomagensis Ecclesiae episcopis commendaretur, nulli tamen veterum Historicorum et Geographorum, ante Aethicum, memorata. In veter. Notit. Provinc. inter Belgicae secundae urbes 12. septimum, in recentioribus quintum locum obtinet. Hieronymo, Ep. ad Ageruchtam dicitur Tornacum: Audoeno Regalis quondam civitas, forte quia Chlodionis, Merovei et Childerici Francorum Regum fuit sedes, aut seltem Chlodionis, qui Carbonariam silvam ingressus, Turnacum et Camaracum cepit, omniaque ad Suminam fluv. usque occupavit. In Notit. Imperin Romani memoratur Procur ator Gynaecei Tornacensis. Nerviis veterib. urbem attribuit Vale sius, quibus duo aut tria capita adscribit, Camaracum, Turnacum et Bagacum: Potentissimi enim hi fuerunt, et Centrones, Grudios, Levacos, Pleumosios, Gordunos sub imperio suo, finesque latissimos habuerunt, ad Oceanum usque pertingentes, Unde Nervici litoris tractus, apud Paulinum, epist. ad Victricium Episc. rotomag. quem ibi verbum Domini praedicasse asserit. Nummos Tornaci, sub Merovei posteris, percuti consuevisse, probat Botarotius ex nummo, in cuius aversa parte scriptum, TURNACO. Inter Tornacenses Francos rixa oborta, propter duorum affinium caedem, horum propinqui in se muruo saevientes, Fregedundes iussu in convivio securi percussi sunt: quarare ab horum amicis acrius custodita Fregedunde, nuntiique ad Childebertum missi sunt, ut comprehensa interficeretur, Gregor. Hist. l. 10. c. 27. Erant hi Seniores Franci seu Maiores natu Turnaci, quales Seniores Rotomagi Francos idem l. 8. c. 31. commemorat. Ecclesia Turnacensis, quae per ann. 500. Noveiomagensib. Episcopis fuerat commendata, proprium iterum Episcopum A. C. 1146. Anselmum nomine ab Eugenio III. Bernardo Claravallensi Abbate procurante, accepit. Ei olim Gandenses paruisse, scribit Audoenus: indeque decerptas dioeceses Gandensem et Brugensem, Samso, quam vere, vide apud iam laudatum Valesium. Primas hodie tenet inter urbes, quae Camaraco, novae metropoli, suffragantur, secundas Atrebatae, quarum Dioecesi Duagium, Betunia, Bapalma, Lenense castrum, buccinium Bouchain, Bassea ac pars Valentianatum continentur. Nam alteram Valentianarum urbis et Turnaci quoque portionem Camaracum suae vendicat dioecesi. Nunc Turnacum, una cum Insul. et Duagio attribuitur Flandriae Gallicavae, quam vulgo pagum Francum, le Franc appellant: sub Gallis. Vide Tornacum. Est et Turnacum, in Cenomanis, forte Tornes: municipiolum nunc aut potius vicus, inter Lavarzinum et Carcerem castrum, trans Lidericum fluv. in extremis pagi Cenomanici finibus: ibi reliquias Petri et Pauli Apostolorum haberi tradit Gregor. Turonens. de mir. S. Martini l. 4. c. 12. urbem que hanc in Turonicae Basilicae S. Martini ditionibus detineri, refert Hadr. Vales. Notit. Gall.

TURNEBUS [1] Adrianus Normannus, saeculi sui decus, eruditione sua omnium admirationem meruit. Scripsit prosa versuque varia. quae maximi aestimantur. Docuit Tolosae et Parisiis, ubi obiit, A. C. 1565. aetat. 53. Scaevola Sammart. in elog. doct. Gall. l. 2. Lipsius. Barthius, Rosinus etc. Sed et Anton. Teissier, qui eius scripta enarrat, filii cognominis, Poetae Latini Gallicique, meminit Elog. Part. I. Vide quoque Hadricanus.

TURNEBUS [2] Guilielmus, vide Guilielmus.

TURNEHUTANA Arx Belgii opera cerevisiarii intercepta, A. C. 1590. a Mauritio Principe Arausionensi, qui postea A. C. 1597. secutos hic Hispanos aggressus, insigni illos clade affecit. Vide Thuan. et Grotium, Histor. et supra in voce Turholtum.

TURNHUTANUS Martinus, vide Martinus.

TURNI Calabriae oppid. mediterraneum, *tournoi Ptol. sive ut paulo vetustiores eius auctoris interpretes legerunt, *stou=rnoi.

TURNINUM pagus Brabantiae, 1. milliar. ab Antverpia. Doerne Ortelio.

TURNO locus Galliae, ad Rhodanum, e regione Tegnae Tin, nunc celeberrimus et Comitivae titulo ac scholis suis et multitudine incolarum insignis: unde familia nobilis dominorum Turnonensium: Mendose a recentioribus appellatur Turnonium. Vide ibi. Familiae origo ab Odone Dn. de Tournon, qui floruit circa A. C. 1170. In eius posteris Iustus Dn. de Tournon, pater fuit Iusti Comitis de Rossillon; quo et Claudia de la Tour, genitus Iustus Ludovicus Dn. de Tournon Comes de rossilion, ex Magdalena Rupifulcaudia, genuit Iustum Henricum Comitem de Tournon et Rossillon: qui ex Carola de Levis siscepit Iustum Ludovicum, maritum Franciscae (filiae Nicolai de Neufville Marchion. de Villeroy) gentis suae ultimum, defunctum A. C. 1644. Phil. Iac. Spenerus, Theatro Nobil. Europ. Part. 3. P. 82.

TURNOMIUM vel TORNOMIUM castrum Galliae, Praepositura illustre vulgo Tournan et Tournam en Brie, non procul a Castris. Vide Hadr. Vales. Notit. Gall. in voce Parisii.

TURNONIUM melium Turno, quod vide, vulgo Tournon oppid. amplum Occitaniae, cum castro munito, ad Rhodanum, in confinio Delphinatus, e regione Thiniseu Tenarum, 2. leuc. supra Valentiam in Boream 4. ab Annonaeo. Ibi Academia recens instituta. Ultimus ex familia Turnonia, in praelio ad Philippopolim, in German. A. C. 1644. occisus est, rediitque terra haec, in qua 72. paroeciae, ad Charlotiam Montmorantiam, viduam de Vantadour. Davity, descript. Gall.

TURNONIUS Franciscus, vide Franciscus.

TURNUS Dux, qui ab Aenea est occisus. Virg. l. 12. Aen.

TUROBRICA Plin. l. 3. c. 1. Alcantara, Bauthero, oppid. olim Hispaniae Baeticae, apud Alcantaram.

TUROCENSIS Comitatus pars est Hungariae superioris prope Vagum fluv. ad radices Carpathi montis, sub Austriacis; inter Comitatum Arvensem ad Boream, Liptoviensem ad Ortum, Transchiniensem ad Occasum, et Nittiensem ad Meridiem, le Comte d'Owar seu de Turocz Gall.

TUROCIUS Iohannes, vide Iohannes.

TURONENSIS [1] nomen in Moneta Gallica Frequens, vulgo Tournois, ab urbe cognomine celebri, de qua suo loco. Sub Philippo IV. cusi sunt Turonenses duplices (Gall. Tournois doubles) i. e. denarii 2. Turon. Parisiensibus paulo minores; Grossi item Turonenses argentei, gall. Gros Tournois d'argent, pretii 10. denar. etc. Et quidem in illis effi cta crux pedata cum lilio et Inscript. in circulo, PHILIPPUS REX; in adversa, triangulus seu fastigium aedis sacrae cruce supra insignitum, in circulo MON. DURLEX. REGALIS, uti legimusapud Car. du Fresine, voce Moneta, qui et de istis varia habet ibid.

TURONENSIS [2] Gregorius, vide Gregorius.

TURONES populi Galliae Lugdunensis alias Turoni, Caes. Comm. bell. Gall. l. 3. c. 35. et l. 7. c. 75. Tacito Turonii imbelles, item rebelles, l. 3. Annai. c. 41. vulgo les Tourangeaux: hos Apollinaris Sidonius, in Paneg. Maiorani, eum adhuc privatum a Gothis defendisse scribit:

Ab Oriente Carnutibus et Biturigibus, ab Occidente, Andicavis sunt finitimi, a Septentrione Cenomanos, a meridie Pictonas attingunt. Eorum urbs Archiepiscopalis est et Academia insignis, inter Aurelianos ad Ortum 34. et Andegavos ad Occasum 30. mill. pass. provinciae Lugdunensis tertiae caput olim et Metropolis, cui proxima civitas Cenomanorum: huic enim Sartae ignobili fluvio adiacenti pridem coeperat praevalere cum alias Cenomani gens longe clarior et missis in Italiam coloniis celeberrima esset: sed et Iulii Caesaris iam aetate plus Cenomanis Turones poterant, cum his 6000. Aulercis vero Cenomanis tantum 5000. ad Alesiam liberandam sint imperata. Huius cives dites et ingeniosos, prudentes atque etiam fortes facit Ingelgerius Comes Wastinensis et Andegav. in gestis Consulum Andegav. In urbe porta Regis Hugonis la porte du Roy Hugon, vulgo corrupte la porte Fourgon, a qua Hugontaurum nomen ortum Avila, l. 1. et Thuan. Hist. l. 24. putant, celebris est. Huius Turonis, mentio est sicut Parisiis Monachi melancholici vel lycantropi, Aurelianis muli Odonis, apud Blesenses lupi Varoli, iuxta vulgatum: A Tours le Roy Huguet, comme a Paris le Moine bouru, a Orleans le Mulet Odet, a Blois le Loup Garou. Existimat autem Valesius de Hugone, veteri Comite Turonorum, forsitan et portae istius reparatore, factum illum esse Roy Huguet mulierculis dictum: quem etiamnum incolae pro lemure terrifico habent, quoniam forte vivus, ob aspetitatem morum, maioribus eorum terrori fuerit, Memimt Comitis istius Eginhardus, aliique, qui a Carolo M. ad Nicephorum Aug. una cum Haitone Episcopo Basiliensi et Aione Longobardo Foroiulienfi, pacis causa, A. C. 811. missum esse referunt, Moneta hic olim percussa, unde parvi Turonenses, solidi Turonenses, librae Turonenses, hodieque deniers Tournois, et doubles Tournois, sous Tournois, liures Tournois appellationem traxere. Caput est pagi cognominis, vide infra in voce Turonia. Fuit parva olim. sed postea castri S. Martini, adversus Normannorum incursiones, ac demum nuper novarum munitionum accessione aucta, et amplissima facta est, Mann. In Turonibus vetera Canonicorum collegia numerantur 20. clarae Abbatiae totidem, minora Monachorum coenobia amplus 100. Paroeciae 400. intra urbem 16. et praeter Maius Monasterium Marmoustier ac Basilicam S. Martini, Bellus locus Beaulieu et Cormaticum Cormeri ad Andriam: porro Villa Lupae Ville Loin ad Andrisium, Pruliacum ad Clasiam fluv. Nucarium Noyers ad Vigennam, Caino Chinon ad eundem fluv. sex Abbatiae Benedictinae, fetus Basilicae S. Martini. Tres Ecclesiae Archidiaconatus habet, Maiorem seu Turonensem, Transiligeritanum et Transvigennensem. Basilicam S. Litorii, matrem turonorum Ecclesiae fuisse, quae postea S. Catini appellatione suscepta, nunc quoque sedes Archiepiscopi sit, credidere nonnulli, sed hos refutat Vales. in Defens. Discept. de Basilicis regiis, c. 3. qui nec Basilicae S. Martini id tribuendu, docet Notit. Gall. ostenden Ecclesiam Beati Mauritii maiorem semper Urbis Ecclesiam, et a Basilica S. Litotii et S. Martini distinctam fuisse. Hadr. Valesius, Notit. Galle. Regio Turonia vide ibi, vulgo Tourame, et urbs Turones, hodie Tours, et Caesarodunum olim ampla est, ad sinistram Ligeris ripam, ibique ponte lapideo oblongo et pulcherrimo iungitur: ex altera parte alluitur Cari fluv. elegans et culta, emporiumque celebre. Baudrand. Gregor. Turon. Gesta Turon. Pont. Pap Massonius, descript. fluminum Gall. Duchesn. Antiq. Urb. Gall. De Conciliis hic habitis. vide Moret. Diction. Hist. Vide quoque Caesarodunum.

TURONIA vulgo la Touraine, provinc. Praefecturae Aurelianensis, satis parva, sed fertilis admodum et rigua, proin hortus Galliae dicta. Terminatur ab Ortu agro Blesensi, a Septentrione Cenomanensi provinc. ab Occasu Andegavensi et Pictavensi, qua etiam ad Merid. uti et Bituricensi Ducatu. Eius urbes sint Turones, Ambacia, seu Amboise, Caine seu Chinon, Lochia etc. Valesio non modo trans Ligerim, sed etiam traus Vigennam fluv. Furonum fines patebant; Ducatusque Turoniae a fluv. Toedo Tove, qui inter Abbatiam S. Florentii et Salmurium, in Ligerim influit. usque ad Hagas Blimartii, quae et S. Cyrici dicuntur, ab Ortu in Occasum protenditur: a Septentrione terminum habet Ledum fluv. le Loir, quo ab Episcopatu Cenomanico et Carnutino dividitur: a Meridie Vetlum fluv. qui eum a Pago Pictavensi separat, ad quem est Campiniacum. Item Vigennam, Crossiam la Creuse, andriam Indre, Carim le Cher, Amatissam l'Amasse. Sicut ab Septentrione praeter Ledum iam dictum, Bresliam Bresne, Coseliam Choisille, Gandesiam, Gurnesiam, Braennam le Branle, Siceram la Cisse, et Ligerim. Oppida habet et castella, ab Ortu Ambaciam, Montem Tricardi, Rainaldi castrum: a Meridie Luccas, Prulliacum; Hagam, insulam Burcardi, S. Mauram, Montem Basonis ad Angerem, Bliriacum ad Carim, Montem Thesauri ad Andresium; ab Occasu Montem Sorelli, Cainonem, Columbaria et Saponariam, quae duo loca ad Carim sunt: ad Septentrionem Alingaviam, Malliacum, Campum Caprarium, Rulliacum, Semblentiacum, novum Vicum Neufvy en Touraine, vide infra. Planities fertilissima, Carim inter et Angerem vel Andriam in Turovibus iacens, a Monte Tricardi et Bliriaco, ad Montem Thesauri, Campania olim vocabatur, hodieque Champagne. Olim sub Comitibus ditio haec: Odo Tricassium et Meldorum, Carnutum, Turonum ac Blesensium Comitatus possedit, atque a Galliae Regibus tenuit. Huic duo erant fihi Theobaldus ac Stephanus, e quibus illi Carnutes, Turones ac Blesenses, huic reliqui contigere: qui cum Odoni fratri rebelli Henrici Regis faverent, hic post fratrem captum et Stephanum fusum, Turonos Theobaldo abstulit, et Goffredo Tuditi Comiti Andicavorum dedit, quam hic urbem A. C. 1044. victo Theobaldo, deditione cepit. Hic Goffridus Martellus aut Tudes, paulo post Wilelmi Ducis Aquitanorum et Pictavorum Comitis victor, inter sororis silios Goffridum Barbatum et Fulconem Richinum, ditiones suas moriens A. C. 1060. divisit. Sed A. C. 1068. Goffridus a fratre captus. Comitatu Turonico spoliatus et in vincula con iectus est, quem cum Stephanus Blesensium ac Carnutum, et Helias Cenomannicus Consul in libertatem postularent, Philippo I. Rege adiutore Fulconem impugnantes, hic Stephanum quidem exhibito hominio, Philippum vero fraternis spoliis, nimirum Castro Nantonis donato placavit. Sic igitur Turoni, Caino, et Alingavia, Consulatusque Turonicus, quos Carnutum et Blesensium Comites a Regibus Francorum tenuerant, postea Comites Andegavenses a Blesensium et Carnutum Comitibus, tenuerunt. Unde et Henricus II. Anglorum Rex pro Turonico Comitatu fidem ac hominium Theobaldo Blesensi Comiti exhibuit. Sed A. C. 1189. Philippus Aug. civitatem Turonos, eodem anno Henrico ablatam, pace facta Pichardo eius filio restituit: sicque factum est, ut Richardus et Iohannes Reges, ac Arturus amborum fratris filius Turonos, quos ipsorum Maiores, per annos 149. a Comitibus Carnutensibus Blesensibusque tenuerant, a Rege Francorum tenerent. Postea vero A. C. 1202. Turoniam una cum Normanuia, Andegavia, Cenomaniaque Philippus Iohanni, propter Arturi caedem, eripuit, occupavitque, a quo tempore Regibus tantum, aut Regii sanguinis Principibus paruit: a Iohanne Francorum Rege A. C. 1360. in Ducatum evecta: Notit. Gall. Adde Isaacum Franciscum, Topogr. Turon. Papyr. Maslonium, descr. flum. Gall. Theobaldum le Pleigney, decor, de Touraine. Loca Turonum vetera, quorum Gregorius Turonens. Episcopus meminit, cum hodiernis appellationibus. Alingavia Langey. Augiacum Ange. Asiacum quadruplex Asay le Chetif. et Axay le Rideau, et Azay sur Cher, et Azay le Ferron. Balatedo Balan. Berraum Bretenay. Bricca Breche. Brixis Brisay. Briotreidis Bridore. Buculium Bueil. Calatonnus vicus Clion. Cancelli Chanceaux. Cerate vicus Cere. Ciconiacum Cigogne. Cisomagus Chisseau. Columbaria Columbiers. Condate Cande. Dolivicus Dolus. Evena Avonie. Gaudium Iove. Iciodorum Iseure. Lucilliacum Lesille. Mantolomagus Mantelan. Malliacum duplex Maille. Maioralum Marevil. Mediconnus vicus Monnoye: vel. Mosne. Mons Laudiacuws Mont Lois. Novus Vicus Neufvi. Noviliacus vicus triples Nuilli le Noble, Nuilli le Lierre et Nuilll Pont-Pierre. Navicellae Nazelles. Orbaniacus vicus Orbigne. Oximae Huismes. Paternacum Pernay. Prisciniacum Precigny: duplex maius et minus. Rotomagus vicus Ruam vel Ruan. Senaparia Seneviere. Severiacum villa Siurai vel Seure. Siroiabense Oratorium Siran lad Late. Solonacum Sonnay. Tauriacum Ture an Truye. Tornomagus Tournon. Valeriae Valieres. Vedunta Vonte. Vernadum Vernou. Vernolium Vernevil aut Vernueil. Villa Lupae Ville Loin, etc.

TURPIA in recessu quidem omnia erant Gentilium sacra; Interim quae etiam in fronte talia essent, non erubuere Veteres, Romani inprimis, divinitate donare: Infames nempe meretrices, Cloacinam, Pavorem, Febrem, Pallorem, Rubiginem, Fornacem, Lupam, Faunam, Floran, Sterculium, Lapidem Terminum, Vitia cum Graecis, Mutinum obscenum, et id generis alia sexcenta, ut refert Lactantius, de fals. Relig. l. 1. c. 20. Vide quoque in Beel-phegor et alibi passim. In specie, Res turpis Romanis dicebatur, quae in collo infantibus ex annulo appendebatur contra Sagarum Strigumque fascina. Erat vero illa non Satyri species, sed Priapi, seu Mutini, cuius modo mentio facta. Unde Varro, l. 6. Fascinus, inquit, res turpicula est, e collo pueris appensa. Cum enim putarent Romani, res teneras aspectu noxio virosorum hominum cuiuscumque sexus fascivari, proin ur eorum aspectum ab oculis puerorum abducerent, suspendebant ipsis e collo mutinum Deum. Sic namque Cario ad moechum, cui se virilia exsecturum minatur, apud Plautem, Milite Act. 5. v. 6.

Eadem Priapi species, in nuptiis et poculis eodem modo frequentata et Deabus familiaris fuit: ob turpitudinem enim, fascinantium oculos averti credebant, ne teneros aspicerent, unde et in asini magnitudinem quibusdam crevit. Et certe in poculis turpia istiusmodi efficta fuisse veteresque per obscenitates istiusmodi bibisse notum. Plin. Prooem. l. 33. Auxere et artem viliorum irritamenta in poculis libidines caelare iuvit et per obscenitates bibere. Unde illud Iuvenalis, Sat. 2. v. 95.

Quae quid sibi velint, ostendit Laur. Pignorius, Comm. de Servis, ubi istiusmodi poculorum icones exhibet. Idem Iuvenalis turpia poculorum emblemata memorat, Sat. 1. v. 75. 76. s. ubi vide veterem Interpretem, quemadmodum et Martialem, l. 8. Epigr. 51. ubi de phiala Rufi. Imo et edisse Turpia atque obscenitates priscos, idem testatur Martialis, l. 14. Epigr. 69. v. 1.

Et l. 9. Epigr, 3. v. 3.

Nempe utriusque sexus ai)doi=a e siligine conficiebant, ut Salmas. notat: ut de Lucernis veter. taceam, de quibus vide Fortun. Licetum, insigni opere de Lucernis Antiqq. Fascinum ex aere e Musaeo Parentis sui, exhibet Thom. Bartholinus, de Puerp. Veter. At Comnenus Imperatot Constantinopolit. etiam verba obscena e conviviis totoque palatio exulare iussit. Vide infra Verba.

TURPILANUS Trachala, vide Valerius.

TURPILIUS Dexter, vide Lucius.

TURPIO Ambinius, auctor comoediarum, Terentii temporibus.

de TURRE Cremata Iohannes, vide Iohannes.

TURRENA Augustalis Tusciae urbs maritima. Caton. Burnea Leandro.

TURRENA Vallis vide Volturena et Vallis Telina.

TURRES [1] Antonin. vulgo Turi oppid. Apuliae Peucetiae.

TURRES [2] Antonin. vulgo S. Severa oppid. Hetruriae litorale inter urbem Romam. 30. et Centum cellas 28. mill. pass.

TURRES [3] Antonin. S. Biaso, teste Barrio, oppid. seu castrum Brutiorum in Calabria citer. in confinio ulterioris ad sinum Hipponiatem.

TURRES [4] Antonin. Thurn. Lazio oppid. Liburniae mediterraneum.

TURRETINUS Franciscus, Theologus Genevensis celeberrimus. Eius inter alia exstat tractatus insignis de satisfactione Christi: quem excepit Institutio Theologiae Elencticae, Tomis III. in quarto. Obiit haud pridem, pater filii egregie patrislantis.

TURRIA Familia Gall. la Tour, nomen illustris in eo Regno Familiae, de qua diximus quaedam supra, voce Turena. Sed et Turrianorum in Italia illustris Familia, quae Mediolano olim praefuit, et a Regum Galliae secunda stirpe derivari amat. In ea Martinus, cognomine Gigas, primus nomen Turriani sive de la Torre assumpsisse dicitur. Hic sub Conrado II. in Palaestinam profectus A. C. 1146. sed ad Damascum captus a Saracenis, diris modis excruciatus, ac tandem occisus est: Filius eius Iacobus Turrianus Comes de Valsassina, Pagnaum. Ioannem et Philippum genuit. E quibus Paganus, cum plures Mediolanensium exules, a Friderico II. Imperatore pulsos hospitio excepisset, a populo Civis et Praetor dein ab Imperatore Vicarius Imperii Mediolani creatus, sed asperiori paulo in Nobiles imperio usus est. Mortuo A. C. 1241. successere fratres Mayrtinus et Philippus. Ex filiis Pagani praecipui fuere Hermannus, Napoleon. Franciscus et Salvinus. Quorum primi nepos Lombardus Phoebum ge nuit et Raimundum: e quibus ille Castellati, quod a Principibus Goritiae feudo habebat, Dn. posteros in quartum gradum habuit; hic in plures. Napoleon Mediolanensibus, post patruum Philippum, praefuit, sed ad extremum infelix bello, adversus Ottonem Archiepiscopum captus, vitam in carcere finiit. Filius Conradus cognomine Musca, iterum Mediolani dominatum arripuit. sed eius filii urbe a Vicecomitibus pulsi sunt. E quibus Floremontanus cognomine Musca, posteritatem numerosam habuit, qui ipsi quoque Baronum et Comitum Vatsassinae titulos gestarunt. De reliquis vide infra Valsassina.

TURRIANUS Marcus Antonius Valentia Hispanus, Iesuita, Antiquitatis Ecclesiasticae, Graecae et item Hebr. Ling. peritia instructus, sed Chronologiae rudis, iudice Card. Perronio, et iudicio non adeo acri pollens: in Concilio Tridentino, in eos, qui Calicis in S. Cena usum peterent, gravissime invectus, ab Angelo non bono id consilii illis suggestum, dicere non tim visse, traditur, in Historia Concilii Trident. Scripsit contra Sadeelem, et alia plurima, quorum series in Elogiis Anton. Teissier habetur, vide eum Part. 1. et 2. Obiit A. C. 1584. Aetat. 80.

TURRICULA alias Pyrgus, Fimus, Orca, pyxis erat cornea, vel buxea, e qua tali vel tesserae, inter diffidentes collusores, in tabulam effundebantur. Martialis, l. 14. Epigr. 16 cuius lemma, Turricula,

Ita e Palat. eruit Gruterus, cum antra legeretur, Quaerit compositos. Ad fraudem nempe vitandam in ludo excogitata est Turricula, cylindro mathematico similis; cava tamen et intusd gradatim aspera, ut tali excutiendi im pingerent. Unde tesserae incertae dictae, apud eundem Poetam, l. 4. Epigr. 14. v. 8. et Ausonius, in Profesorib. Epigr. 1. v. 28.

Imo praeter Turriculam, quam Graeci pu/ggon dixere, etiam yhfobo/lon habuere, Salmas. apud Anton. Thysium ICtum, Notis in A. Gellium, l. 1. c. 20. Vide quoque suprad, ubi de Fritillo Pyrgo etc.

TURRIS ab Aeolic. tur)ri\s2. pro tu/rsis2, ornandae et muniendae Urbi excogitata. Sacris quinetiam peragendis, quales campanariae Christianorum Turres; quae si contectae sint, eam panas longius personare statuit Magius, quam si apertae: eo quod sonus non in altum atque immensum spargitur, sed versus in feriores partes propellitur. Teguntur vero istiusmodi Turres vacuis quibusdam pyramidibus, et metis lateritiis aut marmoreis, in quas propulsus aer augetur, et tamquam e latissimo tintinnabulo non parum adauctus prosilit deorsum: In cuiusmodi Turribus construendis atque exornandis non parum studii atque industriae ponere Architecti consuevere. Etiam Turcae, iuxta Templa, aotas Turres multilateras construunt; quarum fastigia in pyramides exeunt ligneas, plumbeis laminis, ad imbrium vim arcendam, contectis: ut: si proculspectuws, Turres campanarias Christianorum esse credas, et his urbes exornari affirmes. Non longe a pyram idis initio ita constructae sunt, ut circumire quis facile possit: quo scala cochlide ascenditur. In Rhodo tamen et Co Insul. pytamide nonnullae earum carent. Porro ostiola in scalae summitate in circulare podium, Orientem spectantia, observantur: e quibus Sacerdotes, statis diei ac noctis hois prodeuntes, Omnipotentis Deinomen voce Stentorea inclamant, hominesque hoc pacto ut nos eam panis solemus, ad templa convocant. Vide Hieron. Magium, de tintinnabulis passim. Sed et in bello Turrium usus, praeterquam enim, quod Turris dicebatur ordo militum in quadro, instar turris, A. Gall. l. 10. c. 9. Vocabula sunt militaria, quibus instructa certo modo acies appellari solet, frons, Subsidia, Cuneus, Orbis, Globus, Forfices, Serra, Alae, Turres: inter machinas, ad oppugnationem adhiberi solitas, Turris erat mobilis, sive, ut Vegetius appellat, ambulatoria, quae instar aedificii ex trabibus et tabulis, interdum 10. exstruebatur contignationibus: intus habens arietem, quem suspensum milites in hostium muros im pellebant: e superiore vero parte pons demittebatur, in eundem murum et scalae confestim iniciebantur. Haec tota moles, subiectis rotis a militibus circiter 50. introrsus promovebatur, cum musculus aut vineae praecederent, sub quibus follores rastris ac ligonibus viam muniebant, aggeremque solidabant, ut moenibus Turris propinquare posset, Hotomann. Vide quoque Vegetium, l. 4. c. 17. et 18. et Vitruvium, qui eius aedificandae rationem tradit, l. 10. c. 19. De illius forma locus est insignis apud Caesarem, de bello Gall. l. 2. c. 30. 31. altitudo tanta, ut plerumque, quemadmodum dictum, denum tabulatorum esset. Idem, ibid. l. 8. et de bello Alex. Iosephus, de bellos Iud. l. 6. c. 8. quibus ad de Procopium, Gothic. l. 1. et 2. Cuiusmodi Turrim ligueam, ignibus invictam, memorat Cardanus, apud fortun. Licetum, de Lucernis antiqq. l. 3. c. 23. et. Porro tropaeorum loco turres erectas eisque spolia imposita, Florus habet, l. 3. c. 2. Domitius Ahenobarbus et Fabius Maximus ipsis, quibus dimicaverant, locis, saxeas posuere turres, et desuper exornata armis hostilibus Tropaea fixere. A faces navigantibus praelucendas, vide supra voce pharus: ad ventorum flatus monstrandos, infra ubi de Andronci Cyrrestis Octogona Turre: ad thesauros custodiendos, ubi de Psammeticho Aegypti Rege, ad corriculorum in Circo numerum designandum, ubi de Circi Ovis: ad sepulchrorum, ubi de Pyramidibus; ad carceris usum, in Statutis Ordinis Hospitalar. S. Ioann. Hierosol. tit. 18. §. 39. 53. ubi ad turr im condenmari, mitior poena, qua a ad carcerem, et leviorum delictorum fuisse, indigitatur etc. In Ecclesia Roman. Turris seu Turricula, inter ministeria sacra occurrit apud Gregorium Turon. de Gloria Mart. l. 1. Acceptaque turre Diaconus, in qua mysterium Dominici Corporis habebatur, ferre coepit ad ostium. Ubi turrim, vas in figur a turris formatum, in quo deferebant processionaliter Eucharistia, fuisse, legas apud Dominic. Macrum. Hieroles. Vide quoque Car. du Fresne, Descript. Aedis Sophianae etc. Coeterum Turres Cyclopum esse inventum, docet Plin. l. 7. c. 56. qua de re vide Hadr. Turnebum, Adversar. l. 28. c. 46. Alii vero turres a Tyrrhenis primum conditas, et ab iis nomen accepisse, an hos potius ab illis dictos, volunt, vide Cael. Rhodig. l. 6. c. 18. dionysius certe densius exstructas domos Tyrthenis tryses appelatas refert, Becmannus, Origin. LL. etc. Illas conscendere, atque ex iis hostiles copias conrem plari olim virginibus, alias arcte admodum custoditis, licuisse, dicemus infra voce Virgo: sed qua et hoc cautione, vide supra ubi de Atheniensim Oecuria.

Turrium notabiliorum quaedam.

a. Argentoratensis, totius Germaniae celeberrima, aedificari coepta est A. C. 1377. a Francis Regibus, absoluta post annos 28. In illa Horologium inprimis nob8le, a Conr. Dasypodio Urbis Mathematico, concinnatum, quod prolixe describit Auctor anonymus (Adam. est Pryelius) Sinae et Europaec. de Turr. b. Asinellorum Turris Bononiae, vulgo la Torre Asinella, pisanae ad instar, velut ruinam minitans, constructa est; proceritate porro visenda. g. Babylonia, de hac vide in voce Babel. Hornius, oaranookopismou= ergo primario exstructam fuisse ait; ut inde Astra certius conspicerentur. d. Butyri Turris, Gall. la Tour de beurre, dicta est Turris Rothomagensis cellsissima, ad D. Mariae Templum, in qua campana totius Galliae maxima, dicta George d'Amboise 40. mill. librarum, Fuit autem hic Georgius Urbis Archiepiscopus, citca A. C. 1500. qui cum videret, Dioecesim suam adeo olei laborare penuria, ut vix sussiceret temport Quadragesimali; huius loeo butyri eis usum concessit, ea tamen conditione, ut singuli penderent obolos 6. Turonenses, ex qua collata pecunia Turrim hanc exstrui curavit; cui inde a butyro nomen. e. Capitum Turris, in persia, memoratur P. de Valle Itiner. quae ex variorum animalium capiribus tota conserta est. z. Florentiae, ad D. Reparatae, Turris campanaria visitur, omnibus numeris absoluta, et pulcherrimis sculpturis, quae transeuntium morentur ocnlos, exornata. h. Garisenda Turris, eadem cum Asinellorum. q. Landshutana, in Bavaria, omnium dicitur esse altissima: sicut Argentoratensis pulcherrima, viennensis fortissima. i. Octagona Turris, e marmore, Athenis exstructa ab Andronico Cyrreste (qui octo Ventorum numerum et partitionem instituit) in singulis lateribus singulorum ventorum imagines exsculptas habet, contra suos cuiusque flatus designatas. Supra turrim metam idem ex marmore similiter posuit, cui Triton aeneus im positus, ad amnem auram versatilis virgam manu tenens ac porrigens indicabat, quis ventus flaret. Ad quod exemplum hodie, in summis aedium fastigiis, et Templorum obeliscis gallus gallinaceus ex aere collocatur, qui semper rostrum contra ventum flantem conversum habet, eumque hoc modo indicat. Sunt autem nomina ventorum in Octagono praefato, *e*g*p*o*s, Eurus, in Oceano hodie Sud-Ost, in Mediterraneo Mari Siroc dictus, qui iuvenis imagine ibi repraesentatur: *a*p*h*l*i*w*t*h*s, subsolanus, qui iuvenis itidem, in sinu pallii poma, mala citrea et granata ferens exprimitur, in volatum non nimium praeceps: *k*a*i*k*i*a*s, Caecias, qui hodie in Oceano Norst-Ost, in Mediterraneo Grec, in Hadriatico sinu Burino, senis barbati schemate, olivis patinam plenam offert, unde maximae Atheniensibus opes. *b*o*p*e*a*s, Germ. Nord. Gall. la Tramontane; qui celerrime volans, ocreatus et pallio nares obvolvens, velut a frigore sibi timeret, nihil gestat, sterilitatis velut auctor: *s*k*i*p*w*n, Sciron, aliis Argestes, seu Thrascias, similiter vestitus, vas aquarium inversum tener, quippe pluvius Athenis. *z*e*f*u*r*o*s, Zephyrus seu Favonius, iuvenis instar, pectus et crura nudus, vim florum in pallio gerit; cetera sedenti similis. Reliqui duo hodie non amplius conspiciuntur, parte illa turris aedificio inclusa, Fuere autem sine dubio, *n*o*t*o*s, Auster. et *l*i*y Africus; de quibus omnibus vide Salmas. ad Solin. p. 1245. et seqq. nec non Iac. Sponium, Itinerar Graeciae Parte 2. p. 176. et seqq. ubi turris figuram exhibet. Horologium turrim hanc vocat Varro, de R. R. l. 3. c. 5. ubi similem rationem colligendi, qua ex parte veniret ventus, in Ornithone villa fabricatam exponit. Nempe in quovis eius latere, solarium erat, infra ventorum icones, quorum lineae hodieque visuntur: unde turri Horologii datum nomen, Idem ibid. k. Pisana, non ad perpendiculum, ut fit, sed maime proclinata ac velut ruinam minitans, iamiamque casura, ab Artifice exttucta est; teres columnisque clavicularum in morem circumplexad: Im quam cum ascenderis, mirum in modum timebis, ne illa prolabatur, reque ruina opprimat. Interim eo habit7, quo munc est, primitus fuisse exstructam, neque terraemotuum iniuria, ut quidam rentur, aliquando nutasse, et a perpendiculi statu esse dimotam: probant fenestratum ostiorumque limina et ea foramina, quibus tigilla tabulatorum, dum construerentur, quiescebant, et sustinebantur; plana enim sunt, non devexa, arque ad libellam consistunt. l. Rotomagensis, vide supra Butyri Turris. m. Turcarum, vide supra. n. Viennensis, post Argentoratensem proxima, coepit exstrui A. C. 1346. consummata 60. demum annorum spatio etc.

TURRIS Augusti oppidum Hispaniae Tarraconensis. Vide Arae Sextianae.

TURRIS Babel Tomus II. et III. Atlas polyglossus intitulatus, sive Confusio Linguarum, in ordinem redacta quo omnium linguarum atque idiomatum totius Orbis Terrarum disparatissima genera et species, ad 72. linguas novo ausu atque methodo, multorum annorum studio et labore, collecta, orbi literario exponuntur; Auctore Kirchero, praelum exspectat.

TURRIS Caprina la Tour de Bouc, arx munita Galliae, in Provincia, ad os sinus Astromelae et in ora maris Mediterranei, 6. leucis distat a Massilia in Occasum, et 8. ab Arelate in Eurum; estque in insula parva admodum.

TURRIS Ferrata Aurel. Vict. specula altissima circa Sirmium urbem Pannoniae, ubi Probus Imperator a militibus interfectus est, teste Aurelio Victore, in Epit. c. 37.

TURRIS Iulia [1] Vet. Trad. Trugillo, urbs Hispaniae Lusitanicae, in Extremadura, ab Emerita 12. leuc. inter Castra Caecilia 10. et Castra Caesaris 8. Metallmo propior. Vide Castra Fulia.

TURRIS Iulia [2] Trughillo, urbs Americae Septentrionalis, in nova Hispania et provincia Hondura. Parva est, sed munita, in colle arduo, cum portu capaci in ora littorali sinus Hondurae, a quo vix una leuca distat, et 60. a Vallisoleto in Caeciam. Capta fuerat et vastata ab Hollandis A. C. 1633.

TURRIS Iulia [3] Trughillo, urbs Americae meridionalis, in parte Boreali Peruviae, in Valle Chimo, vix duabus leucis ab ora maris Pacifici, ubi portu gaudet capaci, 80. leuc Hispanicis distans a civitate Regum in Boream. Sedet in agro feraci et riguo; estque am pla et culta, sub Hispanis.

TURRIS Libislonis Plin. l. 3. c. 7. Turris Bissonis Ptolemaeo, Turres libris Conciliorum, Torre, urbs Sardiniae Archiepiscopalis, in ora occidentali, exstincta, (manert sacraaedes, et portus) a Saslari urbe, quae illi successit, 12. mill. pass. In Thesauro Linguae Latinae Sardos hodie dici legitur, non sine manifesto errore. Locus inter portum Liguidonis seu Longones 50. et Algarium 60. mill. pass. ab Ampuriis 20. conspicitur, Ferrar. Baudrando Turris Libislonis, urbs fuit ampla Sardiniae, in eius ora Occidentali, ubi incidit Borealis, hodie Porto torre, seu Torre simpliciter dicitur, in parte Septentrionali, Capo di Lugodori dicta; et media est inter Castrum Aragonense ad Borean, et Sasiarim ad Meridiem, 16. mill. pass. distans.

TURRIS marina Brucana oppid. novi nominis, in Lucania.

TURRIS ad Matronam inter Prioratus est ad Cluniacum pertinentes: haec a potentibus dominis de Plaga Iotri occupata, postea per Rainaldum Cluniaco reddica est, A. C. 1125. Vulgo Tours sur Marne: Aliis Tour en Champagne: in dioecesi Remensi ponit ur ab Honorio II. cum Baroniae titulo. Melius Turnus ad Matronam: inter Sparnacum et Catalaunos.

TURRIS Mobilis machina militaris, de qua vide aliquid supra. ubi de Oppugnatione urbium, it voce Turris.

TURRIS Syllana Vet. Trad. Tordesillas, oppid. Hispaniae Tarraconensis, ad Durium fluvium, in Vaccaeis, inter Methymnam Campestrem 4. et Vilalpandum in Boream 8. leucis, ac inter Vallisolitum ad Ort. Zamoram ad Occ. 15. leuc. Octoduro propius hodie in Regno Legionis.

TURRIS Talemundi ad auctorem et dominio suo nomen accepit: In Gallia, in agro Pictave, vulgo Talmond: Castrum est ad mare Aquitanicum inter Olopam et monaster. Abbatiale S. Michaelis in Eremo S. Michel en l'Er, ad Tremolliae dominos pertinens, cum titulo Principatus. Fuere autem tituli Henrici de Tremolia A. C. 1647. Henricus Tremolliae dominus, Toarcis Dux et Par, Turris Talemunch Princeps, Spineti Marchio; Vallis, Montis Fortis, Gisnarum, Benaonis, Talieburgi et Ionvelle Comes; Redonum Vicecomes; Vitreii, Malleonis, turris Berriae ac Didonnae Baro. Est et locus in Vinemaco, Tours en Vimeu vulgo dictus, Latin. Turris vel ad Turres. Habet et suam Turrim Arvernia, unde nobilissima Familia de Turre, et veterrima Baronia censetur: suam item Delphinatus, a qua veteres Delphini Barones Turris dicebantur. Eadem in provinc. est turris Pini, la Tour du Pin. Sic in Numidia Turria Caesaris, in Tripolitana Turria Tamalleni; ad Rhodanum, Turris Draconeti. Hadr. Vales. Notit. Gall.

Turrium, praeter iam supradictas, notaliliorum adhuc quaedam

In Apulia, ante annos ab hinc retro 600. marmorea exstitit, turris instar, statua, cuius tempora ex aere circulus ambibat, iis incriptus literis: Kalendis Maii, exoriente Sole, aureum mihi caput erit. Quae verba Saracenus quidam, Roberti Guiscardi captivus, de thesauro ibi abscondito interpretatus est: nec falsus fuit vates. Kalendis enim Maii A. C. 1038. Princeps ibi magnam auri copiam, et ipse inde libertatem adeptus est. Cochlis columna, in qua caelatae in circuitu fuerunt res a Caesare Traiano bello Dacico aliisque expeditionibus gestae, Romae. Lapidibus structa est 24. tantae vastitatis, ut opus non ab hominibus videatur, sed a gigantibus perfectum. Singuli lapides gradus octo continebant, per quos ascensum est: lumen praebentibus fenestellis 44. Opus, quo nihil terrarum admirabilius, nihil magnificentius unquam visum est, pedum 128. Sed detentus bello Parthico Imperator columnam sibi erectam non vidit, in reditu Seleuciae mortuus. Colossi, turrium aemuli hic memorandi essent: quorum unus in Bibliotheca templi Augusti, pedum 50. a pollice, dubium an aere an pulchritudine admirabilior? alius a Zenodoro, Mercurio in civitate Galliae Arvernis factus, pedum 400. Vespasianus Romae 107 pedum coloslum erexisse dicitur: et Plinius in Labyrintho Aegyptio Serapidis ex Smaragdo novem cubitorum colossi meminit, l. 37. c. 5. De colosso Rhodio, in voce Rhodi. Cyzici, iuxta portam, quae Thracia vocatur, ad voluptatem eruditam, turres 7. ita exaedificatae sunt, ut voces acceptae nummerosiore repercussu multiplicentur, cui miraculo a Graecis nomen datum Echo, ait Plin. l. 36. c. 15. Hierosolyma suis quoque turribus superba fuit; quarum exstantiores. Absolomi manus seu munimentum. Ananeel turris. Angularis, a Rege Ozia in 150. cubitos erecta. David turris, a Rege Davide, in praeruptae rupis collo exstructa. Excelsa, super portam vallis, ab Ozia Rege reparata. Furnorum turris versus Boream sita, Phari vicem iter facientibus praebebat. Hippicus, 85. cubitos alta, ab Herode seniore in muro secundo, super eminentem collem, in memoriam Hippici amici, condita. Magna, iuxta murum templi. Mariamme, 55. cubitis alta, ab Herode, in memoriam uxoris structa. Meah turris, 100. cubitorum non longe a templo. Petra Columbarum, ad Meridiem montis Oliveti. Phaselus, 90. cubitos alta, in edito muri antiqui loco, ab Herode, ad similitudinem Phari Alexandrinae, in honorem phaseli fratris, aedificata: Stupendae magnitudinis et firmitatis. Psephina, 70. cubitos alta, in civitatis angulo, inter Septentrionalem et Occidenralem urbis murum, sereno caelo Arabiam et mare, atque Hebraeorum finium ultima prospexit, Eiustuinae etiamnum visuntur. Siloe, quae collapsa octodecim viros oppressit. Mentio eius sit in historia Euangelica, Luc. c. 13. v. 4. Maroci turris est, quatuor columnis solidis am plissimis simul et altissimis constans, cuius celsitudini nihil in Italia par. Surgit in 7. amplissima Solaria, ubi vero ad summum ventum est, patet planitie plurima, in qua pyramis longa circa pedes 30. aslurgit, cuius verticem tres ingentes sphaerae argenteae exornant. Phari, turres sunt, ad imitationem Alexandrinae, in usum navigantium exstructae. Talem Caligula, circa Gessoriacum, in littore Gallico ad Oceanum: Claudias ad Ostiae portum: Ludovicus Imperator ad Scaldis ostium: Carolus VI. ad Slusam, et Rupellae et inter Burdigalenses ac Santones, in littore, Laternas hodieque dictas, excitarunt. Similis est apud Sinenses, in monte Paocai, ad Civencheu urbem. Apud Sinenses insignes admodum sunt turres: in vertice montis Hiaikeu turris est antiquissima, quae licet magna ex parte corruerit, adhuc tamen continer gradus 180. In provinc. Huquang, ad urbem Haynang turris est Xelenhoa, sua praestantia coeteras omnes substrucutiones facile supetans. Infra Nanking, turris est Mathematica, in edito quodam colle, in qua tria adservantur artis illius instrumenta, quibus paria aut superiora vix vidit orbis Universus: Horum primum est Sphaera caelestis, alterum Armilla Aequatoria, tertium Sphaera Armillaris, etc. Vide de his plura apud Ad. Preyelium, in Sina et Europa, c. 17.

TURRITA cognomen Mariae Magdalenae, apud Hieronym. Ep. 16. ad Principiam, Qui si recordetur --- tres Marias stantes ante crucem, Mariamque proprie Magdalenam, quae ob sedulitatem et ardorem fidei, Turritae nomen accepit. et prima ante Apostolos Christum videre mwruit resurgentem: quod scil. velut in celsa turre collocata prior coeteris Discipulis Domini resurrectionem detexerit, Car. Macer. Hierolex. Aliter Cybele Turrita, apud Scriptores: nempe Turrita in capite corona, Cybeli seu Deae Hierapolitanae seu Rheae, olim adscripta. Lucianus in Dea Syr. *shmei=a de\ h( qeo\s2 ta\ polla\ ei)s2 *p(e/hn a)pikne/etai le/ontes2 me\n ga\r fe/rousi, kai\ tu/mpanon e)/xei kai\ e)pi\ th=| kefalh=| purgofore/ei, o(koi=oi *p(e/an *ludoi\ poie/ousin, Multua signa adsunt Deae, quae faciant, ut Rhea videatur. Nam et leones ipsam ferunt, et coronam in capite turritam gestat; qualem et Lydt Rheam effingunt. Rationem exponit Lucretius, l. 2. v. 606.

Quam causam Servius quoque adfert ad Aen. l. 3. Quod autem turritam gestat coronam, ostendit superpositas esse Terrae (quae per Cybelen vel Rheam intellecta) civitates, quas turribus insignitias constat. Atque idem tradit in l. 10. Aen. Idem Phurnutus his verbis: *purgwton de\ (h( *p(e/a) peri/keitai ste/fanon, h)/toi dia\ to\ kat' arxa\s2 e)pi\ tw=n o)rw=n teqei=sqai ta\s2 po/leis2 o)xurwta/kou e(/neken, h)\ e)pei\ arxhgo/n e)si th=s2 prw/ths2 kai\ arxetu/pou ou)si/as2 tou= ko/smou, Turritam circumdata est coronam, vel quia antiquitus in montibus aedificarentur Urbes, quo essent munitiores: vel quo niam esset causa et origo principalis mundi substantiae. Sed prior ratio simplicior est, ut Turrita dicatur, quia Tellus turres et oppida habet. Unde et Maro, l. 10. Aen. v. 252.

Ex eo vero, quod Dea gestaret turrim, hinc Matresfamilias Romanae convolutos in capite capillos gestabant, ut Varro, de L. L. l. 6. ait. Exstruebant enim in altitudinem multis gradibus ac spiris cumulatam comam; quod Tertullian. l. de Pallio, dixit comam struere: Idemque indicat Iuvenalis, cum ait: Sat. 6. v. 502.

Et Lucanus, l. 2. v. 358.

Vide supra Lampadion, alibique passim et infra Uxor. Quem morem hodieque servare, atque adeo tegumento gaudere turrim imitante, feminas Turcicas, oculatus testis fuit P. Gillius, qui sic de Bosporo, l. 2. c. 19. Templum Phrygiae Deae, Matri Deorum, Rheae nuncupatae, in clivis debuit potius esse, quam in maritima civitate; ex eo, quod montibus gaudeat, ideoque o)rei/a appelletur, et Turrita Dea, quia olim arces, quibus Rhea patrocinatur, in montibus sitae essent, ob loci robur. Rheam, habentem caput turritum, mulieres Cilices et Turcicae et Mysae imitantur, ferentes capitis tegmen, turris similitudinem gevens. Vide quoque infra, in voce Tutulus.

TURSIUS Ludovicus, vide Ludovicus.

TURRUS [1] Plin. l. 3. c. 18. Torre vel Turre, fluv. Carnorum, apud Forum Iulium decurrens, et in mare Hadriaticum apud Aquileiam influens.

TURSANUS vulgo le Tursan, tractus Galliae, in Aquitania et in Vasconia propria, ubi alias Tursanum castrum, in Aturensi Dioecesi, teste Petro du Val.

TURSELLINUS Horatius Italus, patria Romanus, Societatem Iusu in ipso adolescentiae flore ingressus, et cum aliis, tum Humanioribus potissimum, literis excultus, illas permultos annos in Collegio Romano docuit: etiam Collegii Florentini ac Lauretani Rector fuit. Obiit A. C. 1599. aetat. supra sexagesimum. Scripsit de Vita Franc. Xaverii libb. VI. Tragoedias sacras et varia Poemata, Orationem funebr. in mortem Gregorii XIII. Lauretanam Historiam libb. V. Historiam ab Orbe condito. Commentarium in omnes Ciceronis de Arte Orat. libros et in Orationes eiusdem, ut et alia minoris notae. Idem Xavierii Epistolas in unum corpus collegit et ex Hispanico Latine vertit. Petrus Ribadeneira Catalogo Scriptorum societatis Fesu, et ex illo Paulus Freherus, Theatro Virorum eruditione clarorum.

TURSUS Script. Ital. urbs Lucaniae, in magnae Graeciae confinio, sedes Episcopi Anglonae, inde 12. mill. pass. distantis, et sedes Ducis, Tursi, Ferrar. Baudrando urbs est regni Neapolitani, in Basilicata provincia, inter Sirim et Acirim fluvios, vix decem milliaribus ab ora sinus Tarentini in Occasum, et 28. a Mateola in Meridiem, et colli affixa est.

TURTUR Hebr. thor, Graece *trugw/n utraque voce w)nomatopepoihme/nh|, facta nimir. ad imitationem cantus eius, qui Graece trusmo\s2 dicitur, a tru/zein, quod est, turturis more gemere, apud Pollucem, l. 5. c. 14. item garrire, unde de garrulis mulierculis, habetur in Syracusiis Theocriti,

Avis est, veris nuntia, Cantici c. 2. v. 11. et 12. et migratoria, Ierem. c. 8. v. 7. Vide quaeve Aristotelem, Histor. l. 8. c. 3. et 12. et 16. Varronem, de Re R. l. 3. c. 5. Ciceronem, de Finibus, l. 2. etc. Sunt tamen, qui non tam abire putant, quam occultari hieme ac latere, uti Plinius ait, l. 10. c. 24. ipseque Philosophus e)n eu)hli/ois2 xwri/ois2 nonnullos remanere non diffitetur. Casta insuper, non enim nisi unum coniugem admittere, ex Aristotele, Aeliano et Clemente constat; unde natum, quod magno consensu scripsere posteriores, mortuo coniuge turturem vidnam permanere. Simplex item, utpote columbae species, et in hoc genere omnium minima, Philosophus ubi supra, l. 5. c. 13. etc. Usum quod attinet, in sacrificiis V. T. is freuqens fuit. Vide supra ubide Columbis, et Cl. Suicerum, voce *peristera\, n. 2. Caro illius boni tempetamenti, praeserrim in montanis degentis: imo, quia gignit sucum tenuein ac siceum et spiritibus generandis periodoneum, eo cibum sapientiae vocate solitus est Noc. Masla Medicus Venetus. Clunibus inprimis placuisse delicatis, indiat hoc Martialis, l. 3. Epigr. 60. v. 7.

Nisi per synecdochen magnum si mpliciter dicere voluit. Nam hi praecipue laudati. Iuvenalis, Sat. 6. v. 39.

Coeterum Sponsis apud Romanos a cornice et turture optim um augurium, si videl par integrum occurrisset, uti supra diximus: Idem Boiis bello contra Hungaros victoriae omen praebuit, apud Aventinum, l. 5. etiam Aeaeae Insul. incolis militare olim signum, Alex. ab Alexandro, Genalium Dier. l. 4. c. 2. Aetatem quod spectat, summum annorum fieri 16. plurimum non nisi octo, docet Vossius: hostis ei pyralis, eadem tenere loca, eodemque cibo vesci sueta etc. Vide plura hanc in rem, apud Gerh. Io. Voss. de Idolol. l. 3. c. 79. et 84. Sam. Bochart. Hieroz. Parte poster. l. 1. c. 9. toto, Alios. Idem nomen pisci est, quem pastinacam appellavere Veteres, de quo vide eundem Voss. l. 4. c. 51. et hunc intellie, cum in Aeaea cultum paulo ante diximus.

TURTURELLA oppid. Lucaniae.

TURULIS Ptol. Rio de Mervedro, teste Ortelio, Rio Segura, teste Coquo, fluvius Hispaniae ad urbem cognominem (quae et Turulium, vulgo Tervel, Episcopalis sub Archiepiscopo Caesarragustano, inde 36. leucis, Valentiam versus 24. quot a Dertusa) et Saguntum decurrens. In Thesauro Linguae Latinae Turia vulgo scribitur; cum hoc Latinum nomen sit, sicut et Duria, Ferrar. Baudrando Turulis, vulgo Rio de Morvedro, fluvius. Oritur prope Terulum in Aragonia; deinde per regnum Valentiae fluens, rigatisque ibi segobriga et Sagunto, paulo infra in mare Mediterraneum et Sucronensem sinum se exonerat 13. mill. pass. a Valentia in Boream.

P. TURULLIUS unus ex 60. iis, quos in necem Iulii Caesaris conspirasse refert Sueton. in eo, e. 80. Vide ibi Casaubon.

TURULLIUS Cerialis primipilaris, transfuga ad partes Vitellianas, Tacit. l. 2. Hist. c. 22.

TURULUM Suid. Tzurulum Cedreno, Ciorlo, et Ciorlich, vel Zorlich, teste Leunclavio, urbs Thraciae, in via inter Hadtianopolim et Byzantium occurrens, inde 75. hunc 54. mill. pass. Episcopalis sub Archiepiscopo Heracliensi, (eadem Turulea a Graecis nominatur) metropolis recens.

TURUNDA quasi terunda, subintell. offa, a terendo, Ios. Scaligero in Varron. Salmasio a turo/enta, turou=nta, quae est placenta caseata, libi vel panis caseati genus fuit: inde turundae, quaelibet ma/cai seu offae. Inprimis offae oblongae, quibus farciuntur gallinae altiles. Varro, de Re Rust. l. 3. Farctunt turundis ordeaceis. Plinius fartilia exponit, l. 10. c. 22. offas Columella, l. 9. c. 7. Italis tronda hodieque ea notione in usu etc. Inde pro balanis ponit Cato vel eiusmodi kolouri/ois2 longis et rotundis, quae flstulis immitti poslunt, c. 167. atque ulterius, pro balanis, quae sedi supponuntur, Marcus Empiricus, et Scribonius Largus, qui similes esse aitoffis, quas magdali/as2 Graeci dixere, vide supra, voce Apomagdaliae, et plura hanc in rem, apud Salmas. ad Solin. p. 1332.

TURUNTUS Ptol. Duina, teste Becano, fluvius Sarmatiae Europaeae, ex Lituaniae finibus per Livoniam fluens, ac in sinum Venedicum ad Rigam Livoniae mettopolim se exonerans: licet aliis Duina Rubo apud veteres esse videatur. Ferrar. Baudrando Turuntus, fluvius Agathyrsorum, in Sarmatia Europaea hodie, teste Cluverio is est, qui Welikarzeka, in Moscovia ortus, magnumque lacum, qui Russis Czudzko, et Livonibus Peybas transvectus, nomine hinc Nervae aslumpto, Livoniam a Moscovia dirimit; pauloque infra duo oppida Narvas in sinum Finnicum exit.

TURUPTIANA Hispaniae Tartaconensis urbs. Ptol. Tui vulgo.

TURRUS [2] Fori Iulii fluv. Plin. l. 3. c. 18. Turro Leandro.

TURZO Africae propriae urba. Ptol.

TUS vide supra Thus.

TUSCA Plin. l. 5. c. 3. Guadilbarbar, teste Ioanne Leone, fluvius Africae, in sinum Numidicum influeus.

TUSCANAI vulgo TOSCANELLA, urbs est Hetruriae, in ditione Pontificia et in prouncia Patrimonii, in ipso confinio Ducatus Castrensis. Antiquissimis temporibus Salumbrona dicta fuerat, postea Tyrrhenia, Tuscia, et Tuscana; eratque alias urba ampla et dives, sed sexdecies expugnata et vastata fuit: et multi exsist imant ab ipsa dictam fuisse Tusciam, cum etiam eius Ecclesia Cathedralis alias elegantissima, nunc diruta, dicata sit S. Petro in Tuscia: et in ea etiam visitur haec inscriptio antiqua: Richatdus Praesul Tuscanus Centumcelicus et Bleranus A. c. 1093. De hac urbe, uti de aliis plurimis ditionis Pontificiae, multa praeclara nobis communicavit vir doctissimus Ioannes Campinus Secretarios et Minutista Brevium Summi Pontificis, et de re literaria optime meritus. Tuscania dedit etiam Ecclesiae plures Pontifices Rom. Eutichianum, Paschalem I. Leonem I. Ioannem I. Lucium III. Leonem VI. Bomfacium VI. et Paulum III. Farnesium.

TUSCANIENSES Plin. l. 3. c. 5. populi Hetruriae, quorum urbs Tuscania. Toscanella, Episcopalis, inter Castrum ad Occasum et Viterbium ad Ortum, ac inter Montem Physconem ad Boream et Cornuetum ad Austrum 10. mill. pass. dissita, ad Mattham fluvium. Cuius Episcopatus Viterbiensi copulatus est. Ibi equorum nundinae frequentes. Ab Ascanio Aeneae filio condita putatur, uti marmorea inscripto docet.

TUSCANUS Pagus in Rhaetia, ubi fluvius Albella ab Ortu labitur.

TUSCENIUS homo furiosus et avarus, cuius meminit Cicer. ad Qu. Fratrem, l. 1.

TUSCI et THUSCI Strab. Plin. l. 3. c. 5. Liv. l. 2. c. 51. et aliis, populi Italiae antiquissimi, qui et Hetrusci, Toscani; et regio Tuscia, sive Thuscia, (utroque enim modo scribitur) quae et Etruria, sive Hetruria, VII. Italiae, iuxta divisionem Augusti, hodie la Toscana, provincia Italiae nobilissima, et antiquissima, peramplaque, inter Liguriam ad Occasum Macra fluvio divisa, et Latium Umbriamque ad Ortum Tiberi discreta, ad Arctos monte Apennino a Gallia Togata separata, ad Meridiem pelago Tyrrheno definita, longa 284. mill. pass. lata nullibi 100. In duas regiones dividitur: in eam quae passim Toscana nominatur, magno Duci Hetruriae subiecta, in qua Florentia, Sena, Pisa, et Aretium urbes clarae; et eam quae Patrimonium Ecclesiae dicitur, Summo Pontifici subiecta, ab altera Pelia et Osa fluminibus fere separata (prater Perusiam, et Plebem Ecclesiasticae ditionis, extra Patrimonium:) In ea Viterbium ceteris urbibus praestat. Tusciae Matchionem olim crevit Henricus VI. Imperator fratrem suum Philippum, cui Irenen, Rogerii viduam uxorem dedit, A. C. 1195. Virg. l. 10. Aen. v. 164.

Idem, l. 11. v. 629.

Hic cavendus error in Thesauro Linguae Latinae, ubi in Tuscia Pisaurum et Assisium, urbes Umbriae, locantur. Nic. Lloyd. Vide Thuscia. De Tuscia Annonaria, et Urbicaria, diximus aliquid retro, ubi de Annonariis rEgionibus, Treb. Pollioni memoratis in Tetrico Seniore, c. 24. Familiam hodiernorum Tusciae M. Ducum attigimus supra, voce Medicea.

TUSCIANUS r(h/twr deino/tatos2. Suidas.

TUSCULANARIA Valeria, vide Valeria.

TUSCULANUM villa Ciceronis, apud Tusculum, ubi quaestiones scripsit Tusculanas, Grotta ferrata. Nunc ibi insigue Coenobium. Vide Tusculum.

TUSCULUM Strab. Latii opid. 12. ab Urbe lapide, atduo in collie situm, opus Telegoni, Ulyssis et Circes filii: Eversum. Ptol. et Dio, l. 58. Latina formatione id habent *tou/skoulon, Straboni vexo l. 5. et Plutarch. in Cicer. *tou/oklon dicitur. Dionys. autem Halicarn. et Steph. *tu=oklon. Silius, l. 7. v. 692.

Martialis, l. 9. Epigr. 61. v. 1.

Propert. l. 2. El. 32. v. 4.

Hodie Frascata dicitur, Tusculo vero Leandro. Telegon a conditore dictum scribit Niger. Urbs alias Latii, nunc Campaniae Romanae. Nic. Lloydius. Baudrando, ad radices collis, 12. mill pass. Roma in Ortum, ubi plurimae villae et palatia Principum Romanor. Eius Episcopus dictus est Tusculanus, semper unus ex VI. antiquioribus Cardinalibus, licet Tusculum antiquum dirutum sit, ab Henrico Imperatore. Sed erat plane in eodem loco, ubi nunc est Frascati, non in summo montis iugo, quo rudera et vestigia maximorum aedificiorum conspiciuntur, ubi vulgo verus Tusculum fuisse creditur: Nam revera villa privata ibi fuit, non oppidum et situs ipse repugnat. Habuit olim proprios Comites seu Principes, de quibus Sigonius, l. 5. ad An. Crh. 883. ubi Romam tum in duas factiones distractam docet, quarum alterius Principes Tusculani erant. Hos-Romanis reconciliavit Henricus VI. Imperator A. C. 1191. Ad Tusculum, vicit Eridericus Barbarossa Imperator ingenti proelio Alexandtum III. Pontificem Roma pulsum, quem Venetias postmodum fugientem classe insecutus est, A. C. 1175. Vide eundem, l. 14. Hinc Tusculanum, villa Ciceronis celebratissima, in quam ille post forensia negotia animi recreandi gratia se recipiebat; ubi aut cum doctis aliquibus, quos eo abduxerat, se declamando exercete, auc philosophica studia intermissa revocare solebat. Grotta Fertata hodie dicitur.

TUSCUM Mare seu Tyrrhenum, Vide ibi.

TUSCUS [1] Consul cum Basso, sub Gallieno Imperatore apud Treb. Pollionem in Ingenuo, c. 8. Triginta Tyrannor. Item equus in Circo olim nobilis, cuius meminit vetus Inscr. Cum Fortunatus factionis Venetae in victore Tusco victor, apud Salmal. ad Solin. p. 897.

TUSCUS [2] Vicus cognominatus, a reliquiis exercitus Porsenae, qui e fuga receperant se Romam; victi ad Ariciam a Cumanis. Vide Livium, l. 2. c. 14. Sed teste Varrone et Tacit. l. 4. Annal. c. 65. ab Etruscis sive Tuscis, Caelis Vibennae copiis, ita dictus putatur, quae ex locis munitis, non sine suspicione habitatis, deductae plana ac foro propinqua tenere iuslae sunt. Et ideo ibi Vortumnum stare addit Varro, quod is Deus Etruriae. Vide Marcilium in illud Florat. l. 2. Serm. Sat. 3. v. 228.

TUSDRUM vide Thysdrus aut um.

TUSIACUM villa dioecesis Tullensis, ubi Synodus, A. C. 860. Vulgo Tousi, vel Tusi, Labbeus.

TUSOPUM oppid. agri Tarvisini.

TUSSANUS Iacobus, vide Iacobus.

TUSSIS [1] inter servorum crimina, apud Macrob. l. 1. Saturn. c. 11. imo et inter Numina dominorum, vide supra Dil: ab ea Hebraeis nomen vulpi, vide infra.

TUSSIS [2] Prohibita in carcere Inquisitionis, in Ecclesia Romana. In eo enim cum nulli captivo mutire liceat, sed altum in eo servandum sit silentium, hoc tam severe observatur, ut etiam tussi miseris interdicatur: quam in rem narratiunculam ex quotundam ore (si modo vera sit) audivisse, de captivo tussiente, quod is eam omittere arbitrii sui. non esse dicetet, verberum vehementia mortuo, refert Phil. a Limborch, Histor. Inquisit. l. 2. c. 18. Vide quoque supra, ubi de Silentio.

TUTANUS Deus, qui homines tueri putabatur. Vatto, Tutanum Deum Romae omnes qui laborant, invocant, non aliter, atque Herculem, malorum depulsorem.

TUTATIO oppid. fuit Norici Ripensis, Ischel Lazio. Aliis arx Leonpach, iuxta fluv. Kremps, in Austria Meridionali. Quibusdam Eschwend, castrum ad fluv. Ens, in Austria superiore

TUTELA [1] aliis Tutella, Tulle, urbs provinciae Lemovicensis, nobile habuit monasterium, ad Curretiam fluvium Coureze, qui infra Brivam in Isaram cadit: ex quo dein facta est a Iohanne XXIII. qui A. C. 1316. Avenione coepit sedere, Episcopalis sub Archiepiscopo Bituricensi. Vide Petrarcham, l. 2. Rerum memor. Sedet ad Curretiam fluv. et Solanam torrentem, olim nobilis, ut dictum, monasterio S. Benedicti 3. leuc. a Briva Curretia in Ortum, 10. a Lemovico in Meridiem. Caput inferioris provinc. Lemovicensis.

TUTELA [2] seu TUDELA, urbs e praecipuis Navarrae, ad Iberum fluvium, ubi amnem Queiles recipit: nomen dans uni de quinque Navarrae praefecturis seu Merindatibus: Iberum ponte lapideo iungit, 4. leuc. Hispanic. a Turiazone in Caeciam, 14. a Bilbili in Boream, 15. a Caesaraugusta in Circium, Calagurim versus. Nobilis est et situ opportuna, Oihenartus. Item castrum in Dioecesi Albiensi, nunc Teullet, Petrus Monachus, de bello Albigensi, c. 60.

TUTELA [3] Dei vel deae signum, prorae navis impositum, unde navi nomen. Solebant namque Veteres Tutelae nomine naves appellare, ut observa vir in ad Petronium Animadv. Iohannes a Wouweren, ex Servio ad l. 10. Aen. Solent naves nomina accipere, a Tutelarum pictura; et Lutatio ad Statium, l. 8. Theb. Tutelam navis nuelligimus cum gubernatore navigare; habent enim pictos Praesules, quorum nominibus nuncupantur et naves. Inde navi, qua Paulus Apostolus vehebatur, para/shmon erant Dioscuri, Actorum c. 28. v. 11. qua Paris Helenam rapuerat, pictus Cupido, Lycophr.

illi apud Lucianum ploi/w|, Isis. Sic Virg. l. 5. Aen. Pristin, Chimaeram, Scyllam et Centaurum nuncupat naves, ab eadem pictura, in cuius loci interpretatione tam Veteres quam Recentiores, ineptitunt: Et l. 10. Aen. v. 171. Massici

Ubi quod puppim habet, annotat Ioh. Seldenus de Diis Syris, ut parasemon prorae tantum impositum pro insigni navis; sic Tutelam sive Deum Averruncum, puppi impositum duntaxat, sub Pataicwu, id est, caelaturarum nomine, comprehendi. Interdum enim diversa Tutela et para/shmon, interdum eadem. Vide supra ubi de Parasemis, et plura hanc in rem, apud Salmas. ad Solin. p. 571. et 572. Hoc unum addo, de more navium Tutelas coronandi, ex Val. Flacco Argonaut. l. 1. v. 300.

Sed et Tutelae simulacrum in Insulis domibusque, apud Romanns, memoratur Hieronymo in Esaiam, c. 57. Tomo IV. Roma Orbis domina in singulis insulis, domibusque Tutelae simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem aedium isto appellat nomine. Vide infra Tutelares.

TUTELA [4] apud Romanos; ius erat ac potestas in capite libero, adtuendum eum, qui per aetatem seipse defendere non posset, iure civili data ac permissa, de qualate Iustinianus et Sigonius. Dabantur autem mulieribus et puillis Tutores non habentibus, a Praetore et maiore parte Tribunorum Pleb. ex Lege Arilia, lata paulo ante Sp. Posthumi Albini et Q. Mareii Philippi Consulatum, qui incidit in annum Urb. Cond. 565. unde Tutores Atiliani dicti: quam postea abrogatam a Claudio Imperatore innuit Sueronius, c. 23. dicens sanxisse eum, ut Consules pupillis utriusque sexus Tutores darent; quod vicissim ab Antonino Philosopho sublarum refert Capitolinus, c. 10. ab eoque Praetorem Tutelarem constitutum. Coererum, cum Atilia Lex tantum Romae locum haberet, lata est postea Iulia Titia, ut etiam Provinciarum Praesides mulieribus pupillisve, Tutores non habentibus, datent, Ulpian. Cap. Inst. 11. Laetoria exin futiosis et prodigis Curatores dati sunt, quique eos cirumscripsissent, iudicio publico tenebantur. Cicer. Offic. l. 3. c. 15. Tandem a Claudio Imperatore sancitum est, ut ne agnati mulierum Tutelum legitimam recipere cogerentur, Ulpian. tit. 2. Instit. Vide Ioh. Risin. Antiqq. Rom. l. 8. c. 17. Apud Athenlenses maximam quoque habuit So lon orphanorum pupillorumque curam: adeo que, cum nota sint illa apud Satyricum vota,

Pupillorum vitae consulere voluit hac Lege: *mh\ e)pitropeu/ein, ei)s2 o(\n h( ou)si/a e)/rxetai, tw=n o)rfanw=n teleuthsa/ntwn; qua nolebat aut consanguineos aut agriatos Tutores agere, quia mortuis pupillis ame 20. aetat. annum hereditatem adibant et sibi vindicabant kata ge/nos2. Non tamen exclusit omnes omnino Genciles: tis enim, qui remota cum pupillis cognatione coniungebantur, ut nulla spes esset, heredes kata ge/nos2 fore, e)pitropeu/ein non erat interdictum. Erant autem Tutores hi vel Testamento, vel ab Archonte dati; cuius curae orphani committebantur, ex Lege Solonis: *(o *)/arxwn e)pimelei/sqw tw=n o)rfanw=n kai\ tw=n e)piklh/rwn kai\ tw=n oi/kwn tw=n e)chrhmouuni/wn kai\ tw=n gunaikw=n, o(/sai uno/ousin e)n toi=s2 oi)/kois2 tw=n a)ndrw=n tw=n teqnhko/twn fa/okousai kuei=n, tou/twn e)pimelei/sqw, kai\ mh\ e)a/tw u(bri/zein h)\ poiei=n ti para/nomon ku/rios2 d' e)pibalei=n kata to\ te/los. *)ea\n de\ mei/zonos2 zhmi/as2 dokei= a)/cios2 ei)=nai proskalesa/menos2 pro/pempta kai\ ti/mhma e)pigraya/menos2 o(/, ti a)\n dokh=| au)tw=| ei)sagage/tw ei)s2 th\n h(liai/an. *)ea\n d' a(lw=| tima/tw h( h(liai/a peri\ tou= a(lo/ntos2 o(/, ti xrh\ au)to\n paqei=n h)\ a)poiti/sai, Archon orphanorum, dotalium feminarum, familiarum, quae intercidunt et praegnantium mulierum, quae post mariitorum obitum in eorum domibus permanent, curam habeto neque contumeliam aut aliquid iniustum iis fieri sinito: Multam, quantam potest Magistratus potestate, irrogare eis ius esto. Si maiore poena dignus videtur, qui adversus hanc Legem fecerit, Archon in ius vocato in quintum diem et poena pro arbitrio irrogator, Heliastis iudicium permittito. Si convictus fuerit, Heliastae de eo, quod luere in corpore vel in aere debet, iudicium reddunto: apud Demar, contra. Macart. Inter coeteras autem Tutoris curas, fuit locatio aedium pupilli, ut lex haec iubet: *to\n *)epi/tropon to\n oi)=kon misqou=n. Itaque Tutores Archonti indicabant, locandas esse pupillorum aedes; eius proin auctoritate, ac e Iudicum, qui adsidebant, consilio, per praeconem locabantur: Ii vero, qui eas conducebant, aliquid pignori opponebant ob obventionem. Atque haec locatio fiebat, novo ineunte Anno, mense Hecatombaeone, tunc enim migtabant ex aedibus in alias. Unde Comicus *)ekklhsiacou/sais2,

Qui haec non fecisset, scribebatur illi di/kh misqw/sews2 oi)/kou, cuius l. 8. meminit Pollux, idque fieri a quolibet Atheniensi poterat: Scribebatur quoque, si tanti non locaretur, quanti locari debebat, Suid. et Auctor Etymol. Exibant vero Tutela Athenieses anno aetatis vicesimo, cum Lexiarchico essent inscripti: tunc enim sui iutris erant, et ad sua mittebantur negotia. Atque abhinc licebat postulare Tutores, qui fuerant, male administratae tutelae: Unde seitum Veterum iuris Attici Consultorum, e)ggrafe/ntes2 ei)s2 a)/ndras2 e)/laxon dikhn e)pitroph=s2. Neque vero pupillis tantum qui fuerant, sed etram cuivis civi Atheniensi, licebar dicam scribere Tutoribus. Pollux, l. 8. idque apud Archontem, et quidem intra quinquennium a Tutela finita; quo exacto postulari amplius non poterant, ex Lege: *)ea\n pe/nte e)/th pare/lqh|, kai\ mh\ dika/swntai, mhke/kt' ei)=nai toi=s2 o)rfanoi=s2 di/khn peri\ tw=n e)n th=s2 e)pitroph=s2 e)gklhma/twn. Vide Platonem de LL. l. 11. et plura hanc in rem, apud Sam. Petitum, Comm. in LL. Atticas l. 6. tit. 7. Non tamen omitrenda hic Lex Solonis, qua non licebat Tutori in uxorem ducere matrem pupillorum suorum: *to\n e)pi/tropon th=| tw=n o)rfanw=n mhtri\ mh\ sunoikei=, cuius Diog. Laertius memivit in Solone. Ita namque pupillorum bonis consulere voluit, ne qua fraus illis ob inatris nuptias fieret. Sed videtur aut antiquata fuisse haec lex, aut conceslum fuisse Tutoribus, qui Testamento dabantur, pupillorum suorum matres ducere, siquidem moriens Pater supremis Testamenti sui tabellis id cavisset: Cuius rei exemplum exhibet Demosthenes, ubi de Parentibus suis agit, Orat. 1. contra Archob. Apud Romanos Tutor factam pupillam suam, ut scribit Modestinus, nec Ipse uxorem ducere, nec filio suo in matrimonium adiungere potuit. Ratio, ne pupillae in re familiari circumscriberentur, ab his, qui rationes eis gestae tutelae reddere compellebantur, l. 64. D. de ritu Nupt. tres tamen erant exceptiones, quas vide apud eundem Petitum, l. 6. Tit. 1. In rEgnis, quae non sunt patrimonialia, dum Rex aetate aut morbo fungi potestate sua impeditur, Tutela eorum est, quibus Lex publica, aut, ea deficiente, consensus Populi eam mandat, vide Marianam in Alfonso V. Legions R. In rEgnis patrimonialibus eorum, quos Pater aut Propinqui elegerint. Sic videmus in Epirotarum Regno, quod consensu Populi ortum fuerat, Aribae Regni pupillo, publice Tutores constitutos, et a Proceribus Macedonum Alexandri M. psothumo, apud Iustin. l. 13. In Asia vero minore bello parta, Rex Eumenes Artalo filio fratrem suum Tutorem dedit. Similiter filio Hieronymo pater Hiero in Sicilia regnaus, quos voluit, Testamento, Tutores assignavit. Vide Hugon. Grorium de Iure Pacis ac Belli, l. 1. c. 3. §. 15. uti de Tutoribus, qui tutelae praetextu pupillorum regna invaserunt, exempla complura, Notis in Curtium l. 9. c. 2. de moribus in Imperio Romano Germanico receptis, Limnaeum de Iure publico, Alios.

TUTELAE Capitolii Redemptor apud Plinium, l. 35. c. 3. M. Ausidius tutelae Capitolii redemptor, docuerit Patres, argenteos esse clypeos, qui pro aereis per aliquot iam lustra adsignabantur: quis dicatur, vide supra ubi de Capitolit Tutelariis.

TUTELARES vel proprie Indigetes, Dii erant Genitales maiorum gentium, ad nativitatis providentiam electi, diversi a Genialibus: quibuscum de rebus Achivis consiltum iniit Iuppiter. *gene/qlioi Graecis, quibus placidis vel iratis, prour quisque natus, ita felix censebatur. De hisee Diis placidis, intelligi potest Ovidius de Pont. l. 1. Ep. 8. v. 63.

Contra de iisdem iratis accipiendus Plautus, Milit. Actu 2. Sc. 3. v. 43.

Vide Thom. Bartholinum, de Puerperio Veterum. Sed et Tutelares dicti, qui seligebantur in urbium cutelam, quorum nomen quam maxime in abdito tenere consuevisse Veteres, vidimus supra, ubi de Idololatriae Incunabulis. Hos vastatis urbibus mori, resurgentibus quoque tenasci, creditum iisdem, vidimus itid. supra, in voce Oppidum. Iidem ex urbibus obsessis peculiari ceremonia evocabantur ab hostibus, ne difficilem sibi expugnationem redderent, uti diximus ubi de Oppugnatione urbium, aliquid etiam voce Roma. *qeou\s2 e)pioko/pous2 kai\ fu/lakas2 dixere Graeci. Dionys. Halicarn. l. 4. bwmou\s2 ene/leusen au)toi=s2 i(dru/sasqai qew=n e)pioko/pwn te kai\ fula/kwn tou= pa/gou. Et l. 6. *kapitw/lie *zeu=s2, kai\ qeoi\ po/lews2 e/pi/skopoi. Mentio eorum in veter. Inscr. DEO TUTELARI. AEMILIUS. SEVERIA. MIMOGRAPHUS. POSVIT. Item, MERCURIO: ET. MINERVAE. DIS. TUTELARIBUS. Vide de cultu illorum Arnob. adv. gentes l. 3. aliquid etiam supra voce Tutela.

TUTELINA Dea, apud Romanos, quam nominare sub recto fuisse nefas, Plinius scribit l. 18. c. 2. a tutelis fructuum dicta, uti habet Tertullianus, de Spectaculis, eadem cum Tutulina fuit, quam vide. Eius simulacrum, uti et Messiae ac Sessiae, delphinorum columnas in Circo sustinursle, diximus supra. Vide quoque Gerh. Io. Voss. de Idolol. l. 2. c. 61.

TUTHMOSIS seu THUMMOSIS, Thebanorum in Aegypto Rex quadragelimus quartus, Misphragmuthosem patrem, Pastorum victorem, excepit, ac opus ab illo inchoatum feliciter, Pastoribus tota Aegypto pulsis, consunmavit. Illi quidem in Abatim, habentem circuitum 10000. iugerum, a Misphragmuthose inclusi, urbem muro mgno ac robulto circumdederunt omniaque sua bona ac praedam intra munimentum habuerunt: sed a Tuthmose, 480000. armatis instructo, circumsessi diu (Aegyptus poliorkhtikw=n mhxanhma/twn tum adhuc ignaris) tandem obsidionis perraesi urbem ex pacto tradiderunt, atque tora Aegypto decesserunt: quo facto finis impositus est longissimis intestini belli miseriis, et Aegyptus placida pace refocillata, aliquandiu requievit. Factum autem id circa tempora Iairi Iudicis Hebraeorum. Tuthmosem post regnum ann. 9. mens. 8. excepit Amenophis II. Vide Ioh. Marshamum, Canone Chron. Sec. XII.

TUTIA [1] virgo Vestalis, cum argueretur incesti, argumentis purgare se dedignata mortalibus, ad Tiberim fluvium cribrum detulit, ibique submersit, hac addita prece: O Vesta, si pia et casta sum, hanc e Tiberi aquam ad iemplum tuum perferam; Et ipsa pertulit, Liv. Epit. l. 20. Dissimile quiddam legimus apud Diouys. Halicarnast. Morbus enim quidam Romae incidit in feminas, et mors quanta nondum prius, maxime in praegnantes, cruda, insolitaque parientes, et cum fetibus morientes. At quia nec preces ad aras Deorum factae, nec pro urbe ex piatoria sacrificia, aut pro domibus privatis facta; cessationem afferebant malorum, sit a servo quodam indicium Pontificibus, quod Sacerdos quaedam Vestae, Urbina nomine, amissa virginitate, sacriflacia pro urbe faceret, non ipsa pura. Pontifices ergo eam removentes a sacrificiis et poenam apponentes, postquam est manifeste redarguta, virgis caeciderunt, perque urbem eam ferentes, vivam defoderunt. Eorum vero qui cum illa illam impiam corruptionem peregerunt, alter se ipsum interfecit, alterum prehendentes sacrorum inspectores, tamquam mancipium necarunt, et sic statim morbus ille desiit.

TUTIA [2] vide supra Tucia. Sed et tutia cadmia dicitur, uti videre est apud Salmas. ad Solin. p. 1012.

TUTICUM urbs fuit Hirpinorum, Equus Tuticus etiam: hodie Ariano, urbs Episcopalis Principatus ulrerioris ad radices Apennini, 13. mill. pass. a Benevento in Ortum, 32. a Foggla, in Africum. Eius Horatius meminit, l. 1. Serm. Satyr. 5. v. 87. diccus:

Hodie primarium est regionis oppidum, Ferrar.

TUTILIUS inter adulteros Faustinae, Marci uxoris, apud Capitolin. in Marco, c. 29.

TUTIS in duobus Regum Aegypti catalogis, a Cl. Pocockio Linguae arabicae Prof. Oxoniensi, ex Abulfeda, Al-Makrizio et Alfhamio transcriptis, dicitur Pharao primus, qui fuit in diebus Abraham, cuius videl. mentio Gen. c. 12. v. 10. Verum, cum seties instae nihil habeant commune cum iis, quae Eratosthenes, Manecho et Syncellus de Aegypti Regibus tradunt, neque nomina satis Aegyptiace sonare videautur, sagacissimus Bochartus Hebraeorum nugivendulos haec de suo confinxisse suspicatur. marshamus non tam Mencherem Regem Memphitarum, quam Amesisem inferioris Aegypti Regem communi illo Pharaonis nomine indigitari d. l. iudicat, cum verisimile sit, ex brevi inprimis Abrahami trium in Aegypto saltem mensium mora, illum Aegyptum inferiorem non ttansiisse; quem proin non male e)n *(hlioupo/lei, Heliopoli, collocat Eupolemus apud Eusebium, Praeparat. Euang. l. 9. c. 17. Vide praefatum Marshamum, Canone Chronico, Sec. V. ubi de Abramo in Aegyptum profecto.

TUTOR [1] alio nomine Iulius, Trevir, ripae Rheni a Vitellio praefectus, miscuit se seditioni Civilis et Classici. Tacit. l. 4. Hist. c. 55.

TUTOR [2] Imperii apud Sueton. Tito, c. 6. Vide supra Pater Imper. ut et ubi de Patriciis Roman.

TUTULINA Dea. Varro: Tuam fidem, Tutulina, invoco, quae adesse mortalibus soles. Div. Augustin. l. 4. de Civ. Dei, c. 8. eam praeesse frumentis collectis atque reconditis scribit, ut tuto servatentur. Vide quoque Tutelina.

TUTULUS a tuendo capite, apex pilei Sacerdotum, apud Romanos, qui in conum desinebat, Varr. Similiter Fulgentius ex Numa Pompilio in Pontifical. illud capitis operimentum, quod Sacerdos sacrificaus adhibebat (Romani enim omnibus Diis, praeter Saturnum, Honorem atque Herculem, sacrificabant capite operto) Tutulum dictum fuisse, norat, l. de vocibus antiq. voce, Tutulus. Vide quoque Lil. Giraldum, Syntagm. 17. Deor. Hisior. et Interpp. ad illud Virgil. l. 3. Aen. v. 405.

Fuit is, cuius imago cernitur in denatiis gentis Iuliae, non admodum dissimilis elencho adeo que metali figura: quod ex subiecto schemate veterum num morum, docet Laur. Pgnorius, Comm. de Servis. Hinc in Glossis antiq. ad Iuvenal. Sat. 6. v. 459. ubi Elenchi dicuntur uniones, margaritae oblongae, magnarum gemmarum Elenchi, quos et titulatos appellant: Pignorius tutulatos mavult. Et certe huius denominationis vestigia non obscura deprehenduntur, in Inscr. antiqua, apud gruterum, p. 579. num. 5. quae Romae extare dicitur in Musaeo Carpensi: Aponiae. Successae. a. Tutul. ornatr. C. Batontus. Epigonus. Atriensis. Lanatum veor hunc Flaminum Sacerdorumque pileum fuisse, dicunt nonnulli; aliis summum tantum pilei huius fastigium Tutulum vocantibus. Sed et Flaminicarum capitis ornamentum, quod fiebat variis capillorum compagibus et praeter eas vitta putpurea crinibus innexa, Tutulum dictum legimus. Imo et Tutuli vocabantur capilli, quos Matresfamilias Romanae convolutos in capite gestabant, teste Varrone, de L. L. l. 6. Exstruebant enim in altitudinem multis gradibus et spiris cumulatam comam, quod non incleganter Lucianus e)pana/stasin trixw=n vocat: Suggestum comae nuncupat Papinius: Spiras alii, unde spirosus capillus, Appuleio, Metam. l. 2. Ordines ac compages, Iuvenalis, Sat. 6. v. 502.

Turritam coronam, Lucanus, l. 2. v. 358. Vide supra in voce Turrita: Galerum Turtullianus, graphice de hoc luxu loquens, Quid crinibus vestris quiescere non licet, modo substrictis, modo relaxatis, modo suscitatis, modo elisis? Aliae gestiunt in cincinnis toercers, aliae ut vagi et volucres elabantur, non bona simplicitate. Affigitis praeterea nescio quas enormitates sutilium atque textilium capillamentorum: nunc in galeri modum quasi vaginam capitis et operculum vertieis; nunc in cervicem retro suggestum etc. Qui locus torsit nonnullos aliquantisper: Quid enim galeor cum vagina? Veneibat porro illis in mentem, galeri loco galeam substituere; praesertim cum Romae legatur, in veter. marmore, Calpurnia. L. et O. L. galeae. ornatrix: Videbantur confirmare veteres nummi, qui exhibent imagines Augg. Plotinae et Sabinae, quae Tertulliani aevo vixerunt. Harum enim capillitum ad galeam propius, quam d galetum, accedit: At pro galero facit Iuvenalis versus, Sat. 6. v. 120.

Ubi antiquus Enarrator: Crini supposititio, rotundo, in modum galeae facto. Nempe ubi antivi crines non sufficiebant, alieni adsciti. Hieron. ad Marcellam, Quae apillis alienis verticem struunt: namque et comam struere, Tertullianus; et capus adificare Iuvenalis dixere. Atque ad has sutilium atque textilium capillamentorum enormitates, peritissimi structores adhibiti sunt, ut Terrullianus docet l. 1. de cultu foem. meninitque Successae, a Tutul. ornatricis, vetus Inscr. de qua supta, Quare autem sacrorum capitum apex Tutulus dictus sit, exponit Vatro, cum ait: Tutulati dicti hi, qui, in sacris, in capttibus habere solent, ut metam; Id Tutulus appellabatur, ab eo, quod Matersfamlias crines convolutos ad verticem capitis, quos habent uti velatos, Tutulos dicunt. nec dissentit Tertullianus, qui de Pallio: Tunc, inquit, certissime supra omnes exuvias augusta vestis, superque omnes apices ac Tutulos sacer suggestus deducit oculos. Unde etiam Tutulatus: Ennius,

Vide praeter Pignorium, Comm. de Servis, Anselm. Solerium, de Pileo Sect. 2. Casp. Bartholinum, de Inauribus Veterum, c. 1. Alios.

TUTUNGRI vide supra Trutungi.

TUTUNUS vide Mutunus.

TUTUPIA in Statutis Synodalibus Nicolai Episcopi Andegavens. A. C. 1265. capitis regumentum est Clericis proprium, cuiusmodi hodie pilei sunt les bonnets quartez Gallis vocitati, apud Car. du Fresne, Glossar.

TUVERA vide Tueria.