Ludi theatrales sacri

Ludi theatrales sacri Machine-readable text Bidermann, Jakob Wagner, J. XML version, markup prototype, April 2003 Knebuschmarkup Camena

http://mateo.uni-mannheim.de/camena/ bider3 biderlud.html bider001.jpg biderlud.xml bider3/jpg html Ed. J. Wagner. Munich 1666

Regeln fuer die Texterfassung 03/2001

not necessary

17 April 2003 Martin Tavakolian markup TEI header added CENODOXUS COMICO-TRAGOEDIA. Lectori, Spectatori.

PArisiaci Doctoris passim meminere multi: Nomen haud ullis temere traditum. Iureconsultum alicubi legis; et magna Eruditionis, nec nulla virtutis fama clarum: ut naturae concesserit, in feretro resedisse; indidem se Reum; altero post die, ludicatum; denique perennibus flammis addictum, proclamasse: Ea de re Brunoni Carthusiensium Auctori primum Auctorem fuisse, ut cum paucis aliis, et locum et vitam in melius mutaret. Haec historia. Caeterum, quod illi Cenodoxo nomen facimus, eiusque Superbiam vitiaque Superbiae cognata notamus, fabula est. Quo enim crimine sit accusatus, nobis in incerto habetur: quod inter flagitia propius fieri et honestius repraesentari potuit, posuimus; Hominem nulla insuper traductum calumnia cupimus. Nam si talis: lli vita fuit, convitium haud fecimus: si non fuit, alius vitam, huius mortem memoramus.

ACTUS I. SCENA I. DAMA. MARISCUS. DAM. UT inferi inferaeque perdant noxium Caput; usque nebulo ludit evertitque herum Inaniis, affaniis, offuciis, Mendaciis. Palpat, prehensat, aestimat, Adulat, ambit, tollit illum ad Sidera, Et si quid ultra sidera est. Piget, pudet Audire toties. Cui rei autem haec factitat? Ut coenulam ab hero eblandiatur: hinc dies Nulla mihi abit, quin centies negotium Facessat. Ostio accubat prope perdius Pernoxque. Numquam progredior ego, quin statim Ad me ille; Dama, quid herus hodie? an est satis Salve? occupatur etiam? an etiamnum vacat? Iamne ille coenat? iamne alicubi inambulat? Aiam ego, negemve, juxta habet: viam invenit Qua sese in aedes penetret: et si me audiat Paullum dicacem, in proximo est ut verberet. Ulciscar hodie tenebrionem, et annuas Injurias luet diali inedia. Edixit enim heri, ad nos venire in prandium. Nec differet, cum noverit adesse hospites. Sed ludio ludetur. Equidem iam mihi Hanc fabulam dictavi. At eccum, hic ipsus est Ipsissimus, qui prodit. Ego nunc me apparo. MAR. Caelum errat indubie, meroque plusculum Sol potus hodie se fefellit. Nam mihi Liquidum est, meridiem adesse: quicquid clamitent Sonora turrium aera; certior meas Mihi vigil aures vellicat: is, ubi surgere Cubitu iubet, certum est mihi, esse septimam: Idemque rursus quando prandere imperat. Meridiem; ubi coenare suadet, vesperam; Saturum ubi me esse dicit, est crepusculum. Iam, quicquid umbra mentiatur, prandium Ait imminere: quod has ego apud aedes modo Inhiabo; nam hic cenodoxus incolit meus; Qui quantum abhorret ab aliis, tantum mihi Inhaeret. At neque joculares illi ego Nugas, neque hoc genus alios verniliter Divendo risus, ut aliqui nunc assolent; Sed grandibus demulceo illum laudibus, Caeloque adaequo. Dignus an sit, haud scio; Sed mihi, ita dicere, utile esse, istuc scio. At cesso adire! Aperite aliquis hoc ostium. Aperite. Nemone hodie ad has curat fores? Aperite. DAM. Quid clamoris hic? quid est rei? MAR. Aperite confestim: aut viam vi ego facio. DAM. Facesse, moneo: aut? MAR. Quid tuum hoc, aut? DAM. Aut caput Lapide hoc repente elido. MAR. Scelus, etiam has minas? Aperite, moneo. DAM. Abscede, moneo; aut denuo. MAR. Nae tu es mihi imperiosus his in aedibus! DAM. Nam sunt meae: haud patiar, molestus ut sies. MAR. Tun' ergo, flagrio, dicis has aedes tuas? DAM. Quippini enim? an has fortasse non custodio? MAR. Ut ne quis illas nempe secum hinc auferat? DAM. Imo ut ego te hinc in maximam malam crucem Recta auferam. Sed cedo, quid est negotii Tibi has ad aedes, hoc diei, hoc temporis? MAR. Rogas, tenebrio? ubi Cenodoxus est modo? DAMCenodoxus? MAR. Ipse hic, inquio. DAM. Ille qui hanc domum Heri incolebat? MAR. Hic ipse. DAM. Ille, qui fores Commisit has mihi? MAR. Nempe hic ipse: quid rogas? DAM. Ille qui herus est meus? MAR. Ipse: quaeso te an sapis? DAM. Ille, his qui abesse te aedibus suis iubet? MAR. Ille, ille, scelus, ille, ille; qui te in furcam agat, Trifurcifer. Potin' ut mihi respondeas, Cenodoxus ubi sit? DAM. Est ibi, ubi sese esse vult; Et ubi esse te nevult. MAR. Puer, ego ni tibi Magnum malum dedero, Marisco dent alii. DAM. Quid video? tun' eras, Marisce? ita me meus Herus amet, ut ego alium esse rebar. Quin mane, Aperio. MAR. Nolo. Puerum ego hunc, ubi primulum Cenodoxon adiero, ulmeum totum dabo: Ita vindicabo. DAM. Mane, mane; non noveram. MAR. Quem me ergo, stulte existimabas? DAM. Futilem Homuncionem aliquem, stolonem, stipitem. Bardum, stuporem, vappam. MAR. Itane caecutias Meridie? DAM. Ita est. Sed an ego iamhic te quaererem Marisce? quem iam in prandio esse oportuit. MAR. Essem, nisi hic esses. An igitur iam licet Tandem ingredi? DAM. Quonam? MAR. Hu? DAM. Licet tibi; dummodo Ne terreare. MAR. Quidum enim? DAM. Circumspice, Ne quis sit arbiter. MAR. Quid est? DAM. Circumspice. Inquam, an quis audiat? MAR. Loquere, soli sumus. DAM. Nostine Bromium nostrum? MAR. Herliem scilicet Coquum? DAM. Hunc aio: gibbosum illum, et hominem luridum. MAR. Teneo. DAM. Ille, cum hodie ad prandium iam pleraque Parasset; at, quaeso te, adhuc circumspice. MAR. Quin pergis? DAM. Ante focum repente concidit. MAR. Concidit? DAM. Ita, inquam; et miseriter, prae quam putes, Exclamat. Accurrimus: ait, se biduum In peste iam cubare. MAR. Quid? peste? DAM. Obsecro Marisce, porge manum; ita adhuc nimio metu Percellor, ubi recordor. MAR. Abstine hinc manum. DAM. Quid refugis? MAA. bstine. DAM. Quid est modo? MAR. Abstine. DAM. Non audies reliquum? MAR. Audiam, si tu eminus. Loquaris. DAM. At mallem aliqua in aurem dicere. MAR. Abscede: in auram loquere, Dama; minus erit Periculi. DAM. Igitur herus profugit cum suis, Meque hic reliquit, cum atriensi servulo, Ut esset aedium interim custodia. MAR. Et quo recessit, inquis, herus? inde loquere, Ne accede. DAM. Nosti, ubi in suburbano suos Hortos habeat herus? ibi te ille in prandium expectat. MAR. Ubi? monstra obsecro. DAMVin' me ducem! MAR. Absiste, nolo. Caeterum eminus mihi Ostende, qua nam commeandum illuc siet! DAM. Primum ergo turrim proximam transi; dein Sinistra porticus patebit, hanc cave Ne dexter ineas: laevus inde in angulum Deflecte; post paullum regredere ad dexteram, Tum rursus ad sinistram, et iterum ad dexteram; Ibi videbis. MAR. Quid? suburbanum? DAM. Nihil; expecta; ibi civem videbis quempiam Hoplitodromum Megaloperiphronesterum, Qui venit illuc ex Pyrgopolitoxia. MAR. Hoplitodromum, Megaloperiphronesterum. Hui quale nomen? Ego quidem antelucio Si prima ab eius littera ire incepero, Nox sit, prius quam ad ultimam pervenero. DAM. Proin, facem sumas tibi et viaticum; Pronuntiare cum cupis. Sed ita est: abi. MAR. Ibi Cenodoxum habebo? DAM. Nihil: ibi poteris Requirere. Tenes? MAR. Haud satis; at est tandem opus Tenere, nisi malim esurire. Modo abeo Cenodoxon indagare. Male fecit mala Haec pestis; illum eiecit aedibus; mihi Injecit esuritionem. DAM. Abiit lues Herilis. Ego scio herum intus esse; atque cupide Hanc belluam expectare; eaque gratia Mihi imperasse, uti vocarem. Ego Cretice Iam mentiar, vidisse nusquam; haud anxius Quo abeat Mariscus. nec dubito quin vapulem, Si haec dixerit: Sed huius ego non fecero, Obduruit iam ad flagra tergus. Volupia est, Si impransus hodie sit Mariscus. Ego velim Vel coenula carere etiam, ut ipse careat. SCENA II. HYPOCRISIS. PANURGUS. ASTEROTH. ASEMPHOLOTH. HYP. RElinquo tetros orbis inferi specus, Noctisque caecos per recessus, aetherem Reviso superum: ne sit uspiam meis Intacta damnis plaga. Venite, currite, Huc huc Averno socia properate agmina, Audite, adeste. PAN. Hui, quis ruentes evocat Acherunte turmas? AST. Ecquis ausus inferis Dare jura regnis? ASEMPH. Cuius imperio meas Relinquo sedes? HYP. Ego citavi, Hypocrisis: Adeste; vel consulere vos, vel prodere Vobis placet consulta. PAN. Prode; seu dolo Nostro indiges, sive manu; in utrumque adsumus Dudum apparati: prode. HYP. Molior novas Foecunda scelerum mater orbi insanias, Vulneraque meditor, quae nec hasta Pelias Quidem levassit. OMN. Adiuvamus. HYP. Perditis Imo mea coepta, improvidi, nisi facitis Nunc imperanda. OMN. Facimus; impera, impera. HYP. Philautiam mihi comitem date; caeteras Orci sorores inquio, Tyrannida, Furiasque Saevitiemque abire cogite. PAN. Quae culpa? HYP. Turbant atque terrent. Blandior Plures ego ambio. Nimis enim iam artibus Pugnant Furiae apertis; vetusta saecula Decipere doctae; cum parentum adhuc gulas Iugulosque fratrum, Conjugumque sanguinem Haurire licuit; cum impianda noxias Fecere Thebas scelera: tunc Furiis honos Erat aliquis. Sed alia nunc tempora, alii Mores, alii homines volunt scelerum alios Duces. OMN. Bene, callide. ASEMPH. Quis ille vero criminum Auctor? HYP. Magistra ego talis, ac dux prodeo Generata tetrae noctis in in sinu Hypocrisis, Quae, quotquot Acheruns parturit strophas, lues, Cladesque perniciesque pestesque, unica Triumpho cunctas. Nulla quo pervadere Vis Stygia potuit, Hypocrisis ego potui. Compendio, quae et quanta sim, dicam. Mihi Vel ipsa virtus addit incrementa; me Nutrit suo alimento; evehit, fovet sinu. Recteque facta ego suadeo, doceo, approbo, Invito, perpello, urgeo, traho, rapio Probitatis ad fastigium; at quo ego propius Adduco, tanto abducere soleo longius. Peccare doceo, dum doceo bene vivere. Virtutem amando, odi; fovendo, interneco. Nec praeda me quaevis iuvat: animos lego Non infima de plebe: praecipui abeunt Plerumque praecipites. Neque illos vivere Bene, veto; dum ita vivant bene, ut mori male Possint. OMN. Tibi omnes cedimus, quotquot sumus. HYP. Id est, quod hoc loci quoque studeo. Meis Cenodoxus irretitus est pestibus: Habet. OMN. Quae praeda? HYP. Lauta, clara, opima, splendida. Ille Cenodoxus, inquio, nova gloria Sidusque Doctorum fori Parisiaci. PAN. Quid enim actitat? HYP. Quicquid iubere ego soleo. Tumet, sibique perplacet: quaerit bonus Videri. PAN. At esse? HYP. Nihil habet pensi: Probum Turba facit; ubi abit arbiter, virtus abit, Simulare, dissimulare, fingere, tegere, Iactare sua, temnere aliena; Neminem Suspicere, suspici ab omnibus: livescere Gloria aliena, insurgere sua, non parem, Non ferre proxime sequentem, ita callide Tenere Cenodoxus didicit, uti queat Vel me docere: quodque caput est. Nemini, Neque adeo sibi suspectus est. PAN. Sat dixti. Habet. HYP. Abite, si probatis. OMN. Imus, qua voles. Iube, impera, praecipe. HYP. Modo ite, dum vocem. Ruina nunc, et finis apparandus est Mihi. Caeterum, nisi ego animi fallor, dabo, Dabo peractam hanc fabulam. Ite; ego hac eo. SCENA III. CENODOXUS. PHILAUTIA. CEN. OD. ALios quiescere cura non sinit; alios Adversa fors. Mihi secunda parturit Aura inquietem. Gratiae ac Faventiae Videntur omnes insidere pectori Meo. Favore, honoreque premor undique. PHIL. Meretis. Haec virtutibus merces venit. CEN. OD. Quacunque pergo, in me sua omnis lumina Obvertit aetas. PHIL. Imo virtutem in tuam. CEN. OD. Monstrare me digito solent: Hic ne, inquiunt, Est ille Cenodoxus, quem adorat civitas? PHIL. Non sola civitas, sed orbis. CENOD. Ille, quem Hodie eruditorum facile primum putant? PHIL. Id non putant; sciunt. CEN. OD. Quem adiri ab omnibus Constat, quibus consilia, spem, remque petere est Necesse? PHIL. Nempe omnia tu es unus omnibus. CEN. OD. Quem tanta probitas, tanta sanctimonia Cohonestat? PHIL. Imo qui ipse Sanctimoniam Honestat. CEN. OD. Illud Gallici lumen soli? PHIL. Sol ipse. CEN. OD. Regis animus? PHIL. Et Regni salus. CEN. OD. Haec dictitant, aliaque, quibus ego ut habear Dignus, nihil laboris est, quod denegem. PHIL. Bellum est, videri, et comparandum quolibet Pretio. CEN. OD. Mihi etenim a vigiliis, insomniis, Studiisque noctes ac dies paene pereunt. PHIL. Perire non potest, quod hominum laudibus Perennat. CEN. OD. Atqui, quantulis laboribus Quantos honores est apisci? Vivere Id esse demum censeo, contendere, Ut me emori facinora clara non sinant. Haec alea mihi est jacta. PHIL. Non, etsi velis, Dehinc latere poteris: insita est tibi Virtus; coli debet; velis, nolis coli. CEN. OD. Aeterne Rector orbis! Unde ego gratias Tibi habebo dignas, quando me his virtutibus Ornas, ut invideant mihi omnes, nulli ego? PHIL. Fortuna digna hoc animo; et ista dignus est Fortuna animus. CEN. OD. Et vero me tenues opum Adeunt vicem parentis, obsecrant, colunt, Me praedicant, amantque. Sublevo meis Illorum inopiam opibus: Rogari adeo stipem Non sustineo; sed occupare sere solet Munifica dextra, precemque stips praevertere. PHIL. Ipsa Pietas palmam tibi concesserit. CEN. OD. Frugalis est et coena mihi; Numquam meis Opipara mensis inferuntur: Nec novis Abundo lautitiis. Meri sum parcior, Quam sit necesse; paene nostrum abstemium Ut prandium sit fas vocare: Socratem Aliquem referre videor. PHIL. Apage Socratem, Qui comparari, si tibi velit, bibo. Mando, gulo, helluo, nepos videbitur. CEN. OD. Iam quanta res est, in secunda gloria Inque omnium acclamationibus, nihil Turgere fastu; ferre eo moderatius Superos faventes, quo favent mage: nimias Felicitates sic amare, ut metuere Videaris; itaque prosperis rebus frui, Ut et carere noveris? quibus equidem Rebus operam simul ita navavi omnibus, Ut singulis dedisse totam crederer. PHIL. Laus rara, multis vendicata perperam; Hic vera; veriorque, si maior foret. CENOD. His, tamque honestis coepi ego studiis meam Ad gloriam grassari. Et haud mirum est, iis Homines moveri, meque amari ob talia: DEO haec probari etiam liquet. PHIL: Nihil ut supra. CEN. OD. Nunc ego labore fessus, in pomoerium Secedo, scena ut recreem me umbratili. SCENA IV. DAMA. CENODOXUS. MARISCUS. LABEO. NASO, Famuli. DROPAX. SMILAX, Lictores. DAM. EStne alicubi in propinquo herus? Nusquam hac iit? CEN. OD. Dama. DAM. Ecquis appellat? Herus ipse est; salva res. CEN. Quidnam est necesse? DAM. Magna vis mortalium Primis in aedibus moratur, omnium Votum est, te adire. CEN. OD. Cui rei? DAM. Alii ut consulant; Alii ut rogent; nonnemo qui donariis Colat; pari omnes pertinacia in statu Manent: abire se negant posse antea, Quam te potiti, rebus consulant suis. CEN. OD. Etiamne Principes viri aliqui? DAM. Principes Sane. CEN. OD. Est, quod aio: Auxilia, consilia rogor Noctes diesque. Prope togatam operam mihi Alii, aliis ego praesto. Abi, dic me affore. DAM. Eo: sed corum memorat unus, quid tuo Marisco evenerit hodie; quem in prandium Tota urbe quaeritando, nusquam inveneram. CEN. Laetum aliquid? DAM. Adeo triste. Nam forte in canem Rabie ferocem illatus, ab eo admorsus est. CEN. Facilis medela est. DAM. Sed malum ille primitus Contempsit, ut ne timidus esiet. Altera Hora deinde, et ipse rabie percitus Furere palam occoepit; per urbem currere, Clamare, despumare, caedere obvios. Caveto proinde ab homine, iam minime homine, Fera est, feraque immanior. CEN. Mihi dolitum est Hominis vicem. DAM. Eccum, incoram adest; ut diffluit Sudore? ut intorquet oculos! MAR. Ego, ego; ego, ego. DAM. Audin'? MAR. Ego puerum hunc. DAM. Viden', ut ambas manus Projectat? CEN. OD. Ego sormido; famulos evoca. MAR. In frusta puerum hunc flagrionem, simul eum Invenero, concerpam? ita ille me? DAM. Foras Naso, Labeo; foras nas. LAB. Quid est? quid facto opus? CEN. OD. Modo respicit. DAM.Etiam advenit. CEN. OD. Resistite. DAM. Arcete rabidum hunc, ne propius adeat herum. MAR. Hoplitodromus Megaloperiphronesterus Puer, in Pyrgopolitoxia te perduit. DAM. Audin', ut etiam insanit? ut modo tragicas Voces hiulcat? MAR. Hunc, sinite iam me, ut neci Dem puerum. LaB. Omitte. MAR. Qui adeo me? DAM. Vehemens dolor, Credo, haud sinit loqui. MAR. Loquar mox cum tuo Malo. Nas. Recede. MAR. Tamdiu me infra, supra; Retro, ante; et extra, et intus; et procul et prope. DAM. Nihil cohaeret: ut potens rabies malum est? MAR. Per septa, compita, fora, vicos, porticus Me circumagebas. DAM. Nempe morbus imaginem Illi meam objecit: putabat me insequi, Seseque verberare: facile ignoscere est; Nam talia evenire ferme usuvenit Amentibus. CEN. OD. Id est simile vero. Astringite Utrinque fortius. MAR. Sinite; quae noxia est Mea? quod piaculum? tuam appello fidem Cenodoxe, quid commerui? CEN. OD. In ipsa insania Meminit tamen nomen meum. Quid non facit Amor? DAM. Ego vix a lacrimis mihi tempero, Cum cogito hunc sapientem heri, repente iam Ita furere. MAR. Quis enim furit, nequissime? Ego caut effringam tibi, simul ac ero Liber. DAM.Tenete, quaeso, ne liber siet. CEN. OD. Includite illum ergastulo, ne cui manus Forte afferat. MARCenodoxe, an etiam tu furis? DAM. Ignosce, ita solet morbus. En ut dentibus Infrendat? MAR. Obsecro, date loquendi moram. Numquid ego sum furiosus? ut qui ita singula Amussitate noverim, quae dixeras Mihi Dama? DAM. Quaenam illa? cedo. MAR. Bromius ut hodie Conciderit exanimis? LAB. Stetit, si umquam antea. DAM. Viden', ut memoriam etiam malum expugnaverit? Quid porro? MAR. Domus ut esse subito pestilens Inceperit? CEN. OD. Nihil. MAR. Ut domo emigraveris? CEN. Nihil. MAR. Ut suburbanum petiveris? CEN. Nihil. MAR. Nihil, nihil, nihil, nihil; ego utique scio! CEN. Lepida boni hominis somnia: Neque enim accidit Quicquam omnium horum. Nas. Luculenta insania est. MAR. Vestra, autumo: nam mea quidem nulla, liquido, est. DAM. Arctate brachia. Quam laborat? CEN. Ducite Ut imperavi. Ego abeo visum, quid rogent, Qui me intus opperiuntur. Hac Dama sequere. MAR. Cives, fidem vestram. Nas. Labeo, nisi, viribus Totis vir es, nihil agimus. LAB. Connitere Naso; mihi numquam ille excidet, licet altero Tanto impotentius furat. MAR. Cives, fidem Vestram; opitulamini innocenti. NAS. Rectius, Insanienti. DROP. Quid sibi haec contentio? MAR. Insanus habeor, qui neque modo sum, neque Olim fui umquam. Quaeso, vos, anne videor Insanus esse? SMIL. Propemodum. LAB. A rabido cane Miser modo est invasus. MAR. Ego? LAB. Tu tu. MAR. Canem Ego triduo nusquam attigi ullum. DROP. Dummodo Te, stulte, canis attigerit. SMIL. Apparet satis, Hunc furere. MAR. Non furo: sinite. NAS. Dropax, cave Ne admordeat; sunt virulentae talium Commorsiones. DROP. Illi ego, ubi tentaverit, Dolabo dentes ferreo hoc manubrio. SMIL. Agite ergo; caveam in publicam deducitor, Ubi caeteri attinentur hoc genus homines. MAR. Non eo. DROP. Feremus; habe bonum animum. MAR. Non eo. SCENA V. CENODOXOPHILAX. CONSCIENTIA. CEN. IN tempore adsum, alumno ut afferam meo Adversus acies inferas praesentem opem. Illum ambiunt occulta monstra, et impetunt Mille artibus, praeceps ut eat. O improbos Orci labores! vigilat hostis pervigil In perniciem hominis; et homo tamen sui Securus altum stertit! Ah quoties male Periret ille, nostra nisi defenderet Tutela? lapsu, fraude, ferro, toxico Periclitatur in dies; nescit tamen Cuius ope vincat: sed sciet quondam, sciet. Ego Cenodoxum vindicatum eo iam; ades Huc Conscientia; subi in has aedes; subi. CONS. Quid ibi imperas praestare? CEN. Cenodoxon meum Urgeto stimulis; inquietum reddito, Timere discat, quando amare non cupit. CONS. Id sponte soleo mea: proin' ego naviter Curabo. CEN. Torque, adhaere, inhaere: nec prius Desiste, quam ille absistat. Habeat vulturem Hunc Tityus. Hos consuevimus nos Caelites Hominum animis subinde punctus indere. Sed, pro dolor! contemnere illos iam sciunt; Nos fungimur nostrum tamen munus. Quid hoc, Quod contuor? Ubique laquei, circum has vias; Quos, nisi oculos mille habeat, ah nemo fugiet. Scio, scio; Cenodoxum perunt, ut se induat. O si videret! sed nihil ago; homo non videt, Nos Caelites videmus. Ego tamen ut iuvem In parte, laqueos inter istos semina Interseram aliqua, quae videat et reperiat; Casuque factum existimet, quod feci ego. Ah crescite in messem, atque maturescite. SCENA VI. PANURGUS. HYPOCRISIS. PHILAUTIA. PAN. Hui quanta pandit ora, quantis increpat Rictibus Avernus? Glutit, haurit, devorat; Nec ulla satias implet illam belluae Voraginem. Sitit bibendo, et esurit Vorando. Quicquid ingero, diram famem Accendit. Omnes undique socii mei Quaerunt, ferunt, trahuntque rapiuntque omnia; Tantusque continenter ingruit hominum Ruentium imber, ut obstupescam quempiam Terris superstitem inveniri. Sicubi Emergo rursus has in auras, illico Superesse tantum segetis admiror Srygi, Ac si fuisset nulla messis hactenus. Poene nihil opus est viribus meis: sua Plerique sponte pessum eunt. Hinc pauculi Caeco resistunt Marte; quos Philautia Hypocrisisque facile transversos agunt. Sed fallor, an recentia superi alitis Adverto vestigia? profecto iam adfuit Hostis meus; domum hanc nove communiit: Neque enim aditus ita huc liber est, ut anteidhac Fuit. Repellor viribus tacitis ego, Heu me! male olim hoc metui, ut ille ne meam Praedam mihi ereptum iret. Ecce, et chartulas Hic conspicor! bono illius forte positas; Ita est, ita est: phui, phui. Neque licet tollere. Iam sentio quid agatur intus! Hypocrisis. Philautia, huc adeste; confestim; mora Quae demoratur? Hypocrisis, Philautia Adeste, adeste, surda utraque. Quis detinet? Quae vis manusve injecta? Praesto huc utraque. Neque dum etiam? Parere iam demum negant. Parere semper suetae; et alias obviae Ubique, nunc sunt nuspiam? Juro piceos Lacus, et antra nocte jugi horrentia! Philautia, Hypocrisis venite. HYP. Quae, malum Venire nos iubet, vetatque necessitas? PHIL. Cenodoxus hinc trahit; retrahit alia huc manus. PAN. Ego evocavi utramque. Nam summi ducis Imperia meque vosque pariter attinent. Quid distulistis? HYP. Occupabamur adeo. PAN. Id est, quod aveo scire. HYP. Cenodoxo fuit Danda opera. PAN. Recte istuc quidem: sed quid spei est? PHIL. Nutare coepit, neque ita nobis libere Obtemperare. PAN. Nempe quia vos languidae Cessastis? HYP. Imo quia tu ad has fores iners Excubitor adstitisti, et hostem huc ingredi Sivisti. PAN. An alitem inquis illum caelitem. HYP. Hunc, inquio; at non solum. PAN. Etiam alium? cedo Quem? HYP. Conscientiam. PAN. Male, male, male, male. Indene movetur? PHIL. Nutat ille, et territus Subinde sistit, et subinde reiicit Consilia nostra. PAN. Redite propere: nam in mora Periculum est. Urgete denuo; omnibus Technis studete, ut Conscientiam domo Eliminetis: actum agitis, hanc donicum Vicistis: Ite. Ego interim nihil meo Referam Imperatori, quoad redeat mihi Cenodoxus, et ductu meo superbiat. Perii ego, nisi perisse ego illum videro. ACTUS II. SCENA I. GUARINUS. PHILARETUS. GUAR. MIror, Philarete, numinis patientiam; Matura scelera vindicat tarda manu, Parcitque, cum parcendo proficiat nihil. Iam fulminatos orbis omnes angulos Oportuit; moveret ira, quos solet Clementia efferare. PHIL. Quid enim displicet Guarine? GUAR. Philarete, quid enim non displicet? Non ego placere, non alia mihi queunt. PHIL. Quae causa? GUAR. Tempora, nosque pejores malis Temporibus. Exclamare cogor: Viximus. Unaque vixit probior aetas. Moribus Vitiatus orbis atque labefactatus est. Ad summa scelerum venimus. Cui iam fides, Cui candor est animo? Quis ad modestiam Proclivior? fastum odimus; sed in aliis Nostrum, fovemus! O scelesta saecula! Quae vos cicuta purget! PHIL. Hic convitium Ne facito. Nobilis etiamnum heroicam Orchestra virtutem videt: Neque penitus Iugulata verso pollice est. GUAR. Utinam quidem Philarete, vivat: fallere libenter velim. Sed vereor, et veretur orbis: viribus Restitui in integrum potest nullis Pedes Extendit alto collocata lectulo Probitas: quid esse iam super sperabimus? PHIL. Pios viros, et sanctitate principes. GUAR. Verum nec ita multos. PHIL. Nec ita paucos tamen. Cenodoxon, inquam: cuius uno nomine Iam te refelli. GUAR. Fateor; ille quidem parem Et sanctitatem, et eruditionem habet; Sed unus. Utinam potius anum diceres Esse improbum e multis bonis; quam unum bonum Ex improbis multis. PHIL. Ubi Cenodoxus est Vel unus, ibi multos bonos esse autuma. Exemplo enim trahit suo, imo facit bonos. Placet experiri? GUAR. Quomodo? PHIL. Ad Philedemonem Hac sequere: quicum Bruno et Hugo et caeteri Pro more, et eruditionis gratia Post paululum intervisere illum cogitant. Si litteras amas, adire et tu potes. GUAR. Sequar ergo, ubi esse bonus apud bonos sciam. SCENA II. GUARINUS. PHILARETUS. MARISCUS. GUAR. SEd ecquis inde ad nos? PHIL. Mariscus aedibus Illis beatis exit. O te prosperum Marisce! MAR. Quid ita? PHIL. Qui huic viro unus omnium Es intimus. MAR. Cui? quaeso. PHIL. Cenodoxo. An vacat Iam conveniri? MAR. Mox vacabit: sunt enim Modo in abitu, qui gravibus in negotiis Illum hactenus tenuere. GUAR. At ego te gratulor Marisce sospitem esse. MAR. Me? numquam male Mihi fuit. GUAR. Atqui non furit quisquam sine Dolore. MAR. Quis me enim furere dixit? GUAR. Parum Duntaxat. Etquod remedium morbi fuit? MAR. Cuius? GUAR. Furoris. MAR. Nullo opus erat. GUAR. Scilicet Sponte rediisti ad mentem? MAR. At ego numquam excidi. GUAR. Scio erubescis. Quamquam id humanum est, pati Perinde nos, et erubescere talia. Sed frustra es. Omnes obvii factum sciunt. MAR. Falsum sciunt. GUAR. Narrant tamen vulgo et putant. MAR. Quo auctore? GUAR. Dama. MAR. Nequius puero est nihil. PHIL. Damane? MAR. Dama. Nam ille me urbi fabu, lam hanc Fecit, libidine ductus et licentia Vernili. At ultus sum, simul cum compedes Hodie exui. Graviter enim admodum tulit Cenodoxus, ita sibi et mihi mastigiam Os sublinere voluisse. Quare invasimus Uterque puerum, palma, fuste, taurea, Quod cuique telum. Vix putem pro Troja Plura esse tela aut capta quondam, aut perdita, Quam perdiderimus uno in illo. Caeterum Vos sapere me putate. PHIL. Si tu id publicis Tabulis doces, credemus. Interea loci Petendinamus causam. MAR. Ita placet. Nunc voco Philedemonem ad Cenodoxon. PHIL. Eodem intendimus. SCENA III. CENODOXUS. PHILAUTIA. DAMA. ABiere? Superi! omnia mihi negotia Peragenda soli. PHIL. Solus illud scilicet Debes, quod et solus potes. CEN. Nemo satius Fecisset, equidem opinor. Ego Rem publicam, Ego Regna, privatasque caussas tantulo Spatio expedivi. usque adeo, nil decidere, Suadere, persuadere, conficere, mihi est Difficile. PHIL. Solum difficile tibi est, aliis Deesse. CEN. Ades dum Dama. DAM. Quid facto est opus? CEN. Abiere? DAM. Iam nunc. CEN. Colloquentes videram Inter abeundum: quid ferebant? DAM. Laudibus Te, here, extulere. PHIL. Merita nullis laudibus Tua pariabunt. CEN. OD. Perge porro; quid dein? DAM. Prudentiam tibi singularem a Numine Esse inditam, dixere, qua plerisque aliis Excelleres. PHIL. Plerisque tantum? imo omnibus. DAM. Tum comitatem, et inclyti modestiam Ingenii praedicabant: esseque dubium Prudentiorne, doctiorne an comior Fores? PHIL. Dubia cum palma multis redditur Virtutibus, meruere palmam singulae. CEN. Nihil aliud dixere. DAM. Multas insuper Laudes recensuere, tibique proprias. CEN. OD. Narra. DAM. Exciderunt. CEN. Itane; verbero? oportuit Haec excidere? DAM. Quis omnium tandem queat Meminisse? CEN. OD. Faxo, numquam ut hodie verberum Oblitteres memoriam. Adeone multae erant? DAM. Opinor. CEN. En scelus scelestum; Nisi hodie Mihi singula edis adamussim, tum nihil edes. PHIL. Jure facis: et graviorem isthuic piaculo Multam irrogasses, nisi nimis facilis fores. DAM. Lex dura. Ceanitare, Dama, si cupis Loquaris opus est. Quid loquar? quando nihil est Quod quis loquatur. Nil subit: nihil scio. Eho stupor, nihilne quod dicas, scias? Si nil adest quod dicam, erit quod mentiar: Vetus haec mihi est annona. iam scio; suas Audire laudes gestit herus, et promptius Credere Placet. Mentibor, et coenabo. Emam Mendaeiis, quod alii emunt pecuniis. CEN. OD. Quid muginaris interim, scelus! DAM. Dolet Ita excidisse, quod decebat mordicus Tenere. CEN. OD. Non tibi impune erit. DAM. At iam iam, here. Subit. CEN. OD. Quid ergo? DAM. Me beatum serio Dixere, qui te abuterer hero. CEN. OD. Nec tuam Noscis, sceleste, beatitudinem. PHIL. Tuam Tu nosce; fruere. DAM. Postibus dein oscula Fixere crebra; et inquilinum hunc sospitem Et perpetem optabant. Quia gravius tibi Si forsitan quid eveniret, nuspiam Fore alterum, ad quam se reciperet Civitas. PHIL. Sapiunt. CEN. OD. Profecto, non facile geminum mihi Repererit illa: sed malum tunc sentiet Suum, mederi nemo cum poterit malo. PHIL. Quanti aestimere, cogita. CEN. OD. Haec summa? DAM. Est, here. CEN. OD. Nihil addidere? DAM. Nihil. CEN. Nihil? PHIL. Dubio procul Oblitteravit multa. DAM. Plura dixeram, Quam dixerant. CEN. Loquere, scelus. DAM. Juro Jovem Lapidem, nihil superadditum esse quidpiam. CEN. Quam pulchra, honesta, sanctares, virtutibus Ad gloriam eniti? Secus qui abdomini, Gulaeque, aqualiculoque sacrificant suo. Fato quibuscum nomen interit pari. Quas vero chartas calco? PHIL. Nullius operae. Omitte. CEN. Puer attolle. PHIL. Nil, nil dignum habent. CEN Sap. 5. Quid profuit nobis superbia? PHIL. Abjice. CEN. Isa. 37. Superbia tua in aures ascendit meas. PHIL. Excute. Nihil iuvat has morari inanias. CEN. Prov. 16. Abominatio Domini omnis arrogans. PHIL. Nihil haec tua intersunt. CEN. Tamen aliquid sibi Volunt: nec est nihilum, quod ita consentiunt. Collige iterum, puer; atque sequere. DAM. Colligo. I nunc, negato obsonium: numquam meas Negabo strophas ego, sutelasque tibi. Tu laude sis, cibariis ego mavelim Satur esse. Herum hunc identidem ducto dolis, Quia velle video: et vera laus ubi deficit, Est assuenda ficta: utraque vanum capit. SCENA IV. CENODOXOPHYLAX. CONSCIENTIA. CEN. OD. REdeo, mei vicem anxius alumni; an velit Parere tandem. At lectitavit iam meum Schediasma. Placet. O repetat utinam, et sedulus Perpendat usque, ut arrogantes spiritus Demittat olim. Conscientia stimulos Fortassis addet, ac reducet in viam. O gaudium! Sed ecce, Conscientiam: Profecimusne aliquid in Cenodoxo? an manus Necdum ille dedit? CON. Obduruit, et obsurduit, Et obstinavit. CEN. OD. Et recedis? CONS. Ipsemet Recessit; aures mihi negavit; aedibus Eiecit. Aliud quid agerem? CEN. OD. Intro rursum abi; Nolens volensque re audiat: clama, obstrepe, Obtunde; ut efficias nihil, mihi oboedies. CONS. Ingrata et invisa redeo. CEN. OD. At redi ramen. Ego alteram rationem inibo, qua iuvem. Ah quid hominis causa laboramus I velut Si nostra res agatur, omnia facimus, Ille nihil, et minus nihilo. Erit, heu, erit Cum nos rogabit ipse; sed sero nimis. SCENA V. NAVEGUS. DROPAX SMILAX. NAV. SOlum salumque obduruit: clementiam Expertus utriusque, judico parem Esse inclementiam. Mare huc me ejecerat, Hinc terra me ejicere laborat. Plurimum Illic bibendo; hic nihil edendo internecor. DROP. Cuitatis es, homo? quis te in urbem hanc ingredi Permisit. NAV. Imo etiam coegit. SMIL. Quis? NAV. Fames. SMIL. Nihil fames juris habet hoc loci, ut imperet. NAV. Utinam hic nihil habeat; recedere mox velim. SMIL. Nihil habet, inquam, imperia proin tuto potes Negligere. NAV. Quin summum magistratum hic mihi Sese esse dixit. DROP. Male profecto dixit; haud Oportuit fidem habere. NAV. Nimis illa eloquens Est visa; persuasit mihi. DROP. Regem hoc loci Summum magistratum esse seimus. NAV. Recte enim; Sed et est fames Regina. SMIL. Tollam hinc in malam Furcam, tuam hanc Reginam. NAV. Amabo. Pessime Etenim illa me cruciat. Nam ego illam pro mala Furca, in malum ventrem egi; abigere inde nequeo. SMIL. Tu vero mimus mihi magis, quam naufragus Videre: tolle te hinc; aut ego mox omnia Quae reliqua habes, mecum auferam. NAV. Nil mavelim: Nam mecum egestatem et famem circumfero. Quam quisquis auferat, volente me auferet. DROP. Caeterum homo, tolle res tuas, et abi; jocis Venale nihil hic est. NAV. Modo lacrimis siet? DROP. Si seriae sint. NAV. Atqui ego sum serius. Noctem unam in undis innatavi naufragus, Mortemque passus etiam antea, quam occumberem, Cum hoc remo ego evasi: reliqua venti, mare Rapuere cuncta. Juvate vos miserrimum Homuncionem. DROP. Nostrae opis tibi per parum est. Sed in hac, vir unus omnium ditissimus Vicinia est, qui pauperes, ut liberos Suos fovet iuvatque. NAV. Quod nomen viro? DROP. Cenodoxus. NAV. Itidem apud alios iam inaudii; Adibo, opemque flagitabo. SMIL. Sed cave Ut ne ostiatim ab urbe censum hunc exigas; Nam conditum est iam lustrum. Et est quinquennium Dum census imperetur alter. NAV. Dabo operam. SCENA VI. CENODOXUS. DAMA. NAVE. GUS. HYPOCRISIS. BRUNO. HUGO. EXORISTUS. PTOCHUS. CEN. OD. UBi venerint, huc tempori ad me adducito. Tenes? DAM. Probe. NAV. Hic an ipsus est, quem quaerito? Adibo. Te per ego salutem ipsissimam Tuamque per virtutem, ut hanc miseram, precor, Miserere vitam. HYP. Circumi prius oculis; Nemo uspiam est. CEN. Apage. NAV. Perii gemino malo, Terra marique: quorum et unum satis erat Nimisque perniciem in meam. CEN. Silicernium, Apage. Perire te tua improbitas iubet: Undae tui ultrices sceleris in naufragum Saevire cogunt. NAV. Ita tibi Numen pium Habeto; me quondam merentem credito Poenas dedisse; si meo merito impares, Nihil est, quod irascare, mitius solet Punire Numen, non ideo, ut immitius Homo in hominem desaeviat. HYP. Sat impudens Rogator iste. CEN. Hinc te sceleste extempulo Facesse: nulla dignus ope, si quem aequora Reum fatentur. NAV. Ah tuae sortis memor, Miserare nostram. Olim pari clementia Faciet tui tibi gratiam piaculi Illud perenne Numen. CEN. Improbum caput! Tu me tibi aequiparare? tun' piaculum Adscribere mihi? quem innocentem, et nullius Maleficii convincit orbis? quem sciunt Omnes benefaciendo, vitaeque inclytis Facinoribus vicisse cunctos? saeculis Probitatis exemplum futuris? hunc tu; Similem, piaculis putes obnoxium? Ocyus abi, sceleste, maximam in malam Necem: periisti, denuo ubi te videro. HYP. Hoc recte et ordine factum. Ubi nemo arbiter Virtutis est, ibi benefacere nil iuvat. NAV. Haeccine Viri illa tanta liberalitas? Haec illa beneficentia est? Superi, inferi Istos beneficos et benevolos perduint, A queis magis alapam petas, quam sportulam. Hic reculam nil est, quod augeat meam. Valete. CEN. Bruno et Hugo veniunt denique. Salvete Bruno et Hugo. BRUN. Commodum adsumus Cenodoxe? CEN. Numquam incommodum: hic ego interim Solus vagabar, otia inter musica, Dum vos viderem. HUG. Te videre et colloqui Properavimus. CEN. Ubi Lauduinus? ubi alii? Venire an abnuunt? BRUN. Sequuntur, brevi aderunt. CEN. Placet intus opperirier. Subsellia Puer interim dispone, nostris ut siet Aptus locus sermocinationibus. EXOR. Te per tuam fortunam, et hocce caput tuum, Vir integerrime; miserere pauperum. PTO. CH. Barbarica passi vincula. longo carceris Paedore torti, capite censi, quaerimus Peculium, quo vindicemur. EXOR. Aspice Squalentia situ membra; et in lucem assere Quos diutina fames, atque nox exercuit. HUG. Absiste, ne molestus esto iam Viro. EXOR. Si absisteret ventris etiam molestia. HYP. Vident; nihil morare, stips largissima Largissimam tibi paritura est gloriam. CEN. Absit molestus ut mihi sit quispiam E plebe tenuium. Quibus vos vinculis Dixistis artineri? PTO. CH. Ab hoste barbaro Abhinc decennium ambo capti, patria Simul occupata, liberis, uxoribus Deperditis, in hosticam ducti sumus. CEN. Hic singuli ternos habete Philippicos. Memores mei, pro me subinde Numini Supplicia fundite. EXO. RPTOCH. Te salus, amplissime Vir, ipsa servet. NAV. Non sacrificavi bonae Fortunae, ut hodie mane surrexi: favet Huic, mihi resistit. Aggredi denuo luber, Imo iubet esuritio. Solum tuis Me arcebis a beneficiis? parce misero, Parique liberalitate me iuva, Ut distulisse me prius, non undique Pepulisse videaris. HYP. Age quod agis: plurimi Tuentur; est dandum aliquid. CEN. Ego te distusi, Pepulive, mi homo? NAV. Paulo ante. CEN. OD. Parcite Juvenes, Haud scio rogasse. NAV. Naufragus petii stipem Paulo ante, et etiamnum peto. BRUN. Forte studiis Intentus haud adverteras? CEN. Bono es animo, Pete; liberalem senties. NAV. Quicquid dabit Tua liberalitas. CEN. Philippaeos cape Duos. NAV. DE. US te sospitet, vir maxime. CEN. OD. Amare pauperes, eosque primitus Gurare didici. HUG. Liberalitas mihi Non visa maior. HYP. Hoc theatrum debuit Habere virtus. CEN. Imus? BRUN. Ut tibi collubet. NAV. quanti interest, qua quis quid hora postuler? Ita homo repente mutat, ut qui heri Euclio Fuit, sub unam evadat horam prodigus. Chaldaeus essem, et astra talia noscerem, Paucis diebus a stipe ego ditescerem. SCENA VII. PHILAUTIA. QUid hoc? quid est quod sentio? rursus novis Acherunta concuti tumultibus? quid hoc? Iterumne custos carceris diri suis Trifaucia ora subrigit latratibus? An sede ab infausta! properat exercitus Plutonis omnis? imminet malum malis. Se tota vis infundit orbi. Sentio, Sentio: quatit Megaera crines noxios, Facesque Tisyphone cruenta ventilat; Cenodoxon omnes impetunt: omnes in hunc Sese inferunt. Video meas partes fore, Curare primas ut feram. Nunc cuditur Superba concertatio; qua caeteros Cenodoxus herbam sibi iubebit porgere. Ipse mihi solus porriget. Vincat alios Licet; nec evadet tamen victor mei Suique. Qui sic vincit alios, vincitur. SCENA VIII. DORUS. DROMUS. CLEPTES. AESCULAPIUS. MACHAON. DROM. TEnete furem: hac hac profugit. Ocyus. DOR. Male sit malo capiti: tapetum nobile Me conspicante pene subripuit, scelus. Domo profugisse illum oportet primulum, Nec procul abisse. DROM. Ego insequar prius, quam herus Revertat Hac eo: Dore, tu illac quaerita. AESC. Nihil afficit animum pari sensu meum Atque inter eruditioris seculi Iuvenes virosque degere; atque illos modo Audire, modo rogare. Quo fit, ut nihil Hodieque praestabilius acciderit mihi, Quam more nostro disserentem attendere Cenodoxon. MACH. Etsi juris ille peritiam Solum profiteatur, tamen alia omnia Tenet perinde docetque. AESC. Nisi complurium Me cura febrientium discedere Iussisset, ibi adhuc essem; ita rapere me solet. Sed quis homo de meis pedem effert aedibus? CLE. PT. Abisse me rebantur; Ego post januam Me absconderam. Nunc fugio demum tutius. AESC. Heus tu, quid est operae tibi domi meae? CLE. PT. Teneor miser furti. Quid habeo dicere? AESC. Potin' ut mihi respondeas? CLE. PT. Perii nimis. An tu vocaras? AESC. Quid modo his tibi in aedibus? CLE. PT. Mihi? ingredere tu, et sciscitare, quando ita Es curiosus. AESC. Atqui ego hanc domum incolo. Ius est rogandi, quidnam apud meos agas? CLE. PT. Dicam ergo. Nobile huc tapetum ex Belgio Venale porto: dictitant his aedibus Huic geminum haberi; tamque simile hoc alteri, Ovo est ut ovum. Proinde me operae credidi Facturum, ut huc afferrem, heroque ostenderem. Sed herum negant adesse; tu si es, praestina. MACH. Profecto, geminum est alteri, quod supra habes. AESC. Quanti ergo vendis? CLE. PT. Aureis numis eme Duobus et viginti. AESC. Omittito duos; Viginti habebis. CLE. PT. Egeo numis; caeterum haud Remitterem. At numera; morari non placet. Remitterem. At numera; morari non placet. AESC. Numera Machaon. Saepe saepius fuit Mens, praestinare consimile, siquod foret. Nusquam antidhac reperire fuit: hic repperi. CLE. PT. Dicedo, gestis rebus ex sentenua. Imo perii iterum. Est obviam, qui me puer In seclere manifesto tenuerat. DOR. Harpago, Suspendiarie; incidisti furcifer Meas manus. Ubi est tapes quem clepseras? CLE. PT. St', mitte me: iam reddidi. DOR. Cui? CLE. PT. Hero tuo. Omitte; iam placavi hominem: ibi; eccere; vides? DOR. Factum bene, alias numquam omitterem: i, cave Redeas; peristi, simul ut iterum hic videro. CLE. PT. Numquam Lavernae sacrificavi equidem magis In tempore, ac hodie: in pedes nunc me dabo. AESC. Dore ades, et hoc defer tapetum. DOR. Ut gaudeo Te hoc recuperasse, here; obsecro ubinam inveneras Hominem? AESC. Ad sores meas. DOR. Et ego stupor merus, Tota urbe quaesii: ecquid etubuit trifur? AESC. Cur erubesceret? DOR. Ita deprehensus. AESC. Nihil. DOR. Eho, nihil? Ego me abdidissem in ultimos Mundi angulos. AESC. Cur? DOR. Vapulavitne improbus?AESC. Quid vapularet? DOR. Saepe, here, nimis es bonus. Flagra meruit certe. AESC. Imo meruit gratiam. Nam vile pretium est, quod dedi. Tanto altero Pluris stat alterum. DOR. Quod illud alterum? AESC. Quod supra habemus. DOR. Illud ipsum hoc est. here. AESC. Hoc imo demum praestinavi. DOR. Falleris; Tuum erat inemptum. AESC. Ain' meum tu? quomodo? DOR. Vae mihi! Nequii cavere: fur cubiculum Ingressus, illud abstulit. AESC. Qui et vendidit Iam mihi? DOR. Ita. AESC. Quicum collocutus es modo? DOR. Ita. AESC. Quin tenebrionem ergo tenuisti hic, stupor? DOR. Tenebam: at ille reddidisse iam tibi Se dixit. AESC. Ignavum caput: ego ego tibi. Trifurcifer, reddam loco illius malum. DOR. Quid enim ego feci? MACH. Tempera iram; innoxius Puer est. AESC. Cavere furis debuisti tu dolos. AESC. Uterque noxii sumus; sed magis ego. SCENA IX. CENODOXUS. PHILAUTIA. DAMA. RUSTICUS. CEN. VOlupe est mihi, audire Juvenum haec encomia, Quibus solent identidem applaudere mihi. Subit tamen lubido seire, ecquid foris Plebeia de me turba sentiant? PHIL. Potin' Dubitare? multa, mira, magna scilicet. CEN. Placet experiri. Dama, tu istunc mihi Senem Adduce sis. DAM. Heus, siste paulisper Senex. RUST. Victoriatis et teruntiis tribus. DAM. Sistere ego iussi. RUST. Constitit pluris mihi. DAM. Non hoc rogavi. Sed iubet meus te herus Ad se venire paullulum. RUST. Ex suburbio. DAM. Longe aliud. RUST. Haud ita longe abest. DAM. Ad rem, Senex. RUST. Cum egrederer, hora tertia haud dum sonuerat. DAM. Non hoc volo. RUST. Lento gradus nam sum senex. DAM. Men' ludis? RUST. Ego studere lucris non volo. Parce admodum vivo. DAM. Quid hominis est hic senex? Aliud rogatur, et aliud refert mihi. RUST. Toties modo attuli, minoris non dedi. DAM. An audit aegre? RUST. Vbi in forum devenero, Non deerit emtor: Mitte si emptum nil cupis. DAM. Ad herum, ad herum venire te iussi meum. RUST. Me? haud ceperam te prius. Ubi est herus? DAM. Hic adest. CEN. Recede, Dama; solus hunc ego colloquar. Unde huc in urbem, mi senex? RUST. Ex viculo. CEN. Nostine cives urbis huius Principes? RUST. Aliquos. CEN. Quid in suburbio de illis, bene Secusve dictitatur? RUST. Ut quisque est bonus Secusve. CEN. Cenodoxum probantne an improbant? RUST. Quem quaeso Cenodoxum? CEN. OD. Urbis inter principes Ferme omnium unum principem. RUST. Numquam audii, Quid hominis esset? CEN. Eho, an ergo tu nihil De litterato illo audiisti? RUST. Adeo nihil. CEN. De principe, inquio, Cenodoxo? RUST. Adeo nihil. CEN. OD. De singulari illo erudito? RUST. Adeo nihil. CEN. Quem totus orbis norit? RUST. Ego pars utique sum Totius orbis; nec tamen novi. CEN. Cedo, Saepe hanc in urbem commeasti? RUST. Quotidie. CEN. Nec de hoc tamen viro audiisti? RUST. Adeo nihil. CEN. OD. Qui fit? RUST. Ego nescio: caeterum hoc scio; nihil Audisse de Cenodoxo. CEN. In illum omnes solent Intendere digitos? RUST. Licet et intenderent Pugnos; ego tamen audiisse nil scio. CEN. Quid si videres illum, an illum nosceres? RUST. Si diceret sese esse, forte crederem. PHIL. Omitte stultum, sat tibi est, si caeteri Te noverint. CEN. Sed est cupido noscere Illum virum? RUST. Profecto nulla. CEN. Plurimi Pretio emerent, ut cum viderent. RUST. Mortui Fortasse, vel caeci. At ego si Teruntio Centum emere Cenodoxos queam, emere non velim. Sed ne morare me: forum abeo. PHIL. Quam parum Novere Rustici. CEN. Ruborem prope mihi Excussit istae hominis ignoratio. Notum esse me autumabam ubique gentium; Nunc ne in suburbano quidem novere me. PHIL. Nempe ista rusticana turba desipit. Nil est morandum, quid probet, quidve improbet! ACTUS III. SCENA I. CENODOXOPHYLAX. HEu me; labores irritos; evanidam Beneficiorum memoriam! Adsum denuo, Ut ubi meam operam saepe lusi, ludere Aggrediar ultimum. Benus sum ego Genius Cenodoxo; at ille me quasi malum exterminat. Fugit, odit, exsecratur; heu male nescius Properantis irae; nescius fati sui Iam iam futuri; nescius periculi Praesentis; et suae ruinae nescius. Cenodoxe, satis est: ah satis superbiae Datum, est; satis Cenodoxe. Numquam tu tui Memor eris? arrogantiae nullum modum Finemve pones? nulla tandem gloriae Cupidinem dies tibi auferet? auferet; Sed sero nimis: auferet. Ubi aliis proderis, Oberis tibi: docebis alios vivere, Peribis ipse. Scilicet magno voles Huius redemptam gloriae pruriginem; Sapiesque cum resipiscere tibi negabitur. Iam iam periisses, nisi meis tibi precibus Moram impetrassem. At vereor ut frustra siem; Et hinc recedam lusus, ut saepe anteidhac. Tentabo tamen, et ultimo superbiam Ariete verberabo. SCENA II. CENODOXUS. MARISCUS. CENODOXOPHYLAX. PANURGUS. CENOD. Dudum nescio QUid ordiar; non edere, non bibere iuvat: Nec lectio mihi nauseam, nec scriptio Eximit. MAR. Id esse mirum in his negotiis, Cenodoxe? diripiunt prope omnes te, tua Orbis ope sustentatur: incumbit humeris Tuis onus, quod ferre nequeat Atlas suis. CEN. OD. Gravantut alto fessa somno lumina. Non pugno: membra do quieti. Hinc tu interim Abi; Nec interpellet alius quispiam Meam quietem. MAR. Aegre mihi est, quoties dolet CEnodoxus. Illum, ut coenitem, praeconiis Extollo: quem laudare cum nequea, simul Coenare nequeo. CEN lax A me revincta lumina Sunt hoc sopore: insomniis terrebitur, Quem saepe vigilem aggressus haud quicquam fui. Cenodoxe, commigrabis: ultimum hoc tuae Spatium diei est. Caeterum ratio tibi est Ducenda. Contuere. quid libri feram? Hic lege. Quid horres facinora tua! Serus es; Horrere dudum oportuit. Viden' tuas Offucias? viden' apinas? Mortalibus Os sublinere licebat; immortalibus Fumum facere fucumque, non est. Num vides Superbiam? superbiam? superbiam? Si centies legas, superbiam leges; Si millies legas, superbiam leges; Deciesque centiesque millies leges. Agnoscis.? CEN.us ah ah ah! CEN.lax Migrabimus. CEN.us Moram. CEN.lax Nihil agis; evocaberis. Panurge, ades Cohorte cum socia inferis e sedibus. PAN. Quis evocat? CEN.lax Suprema virtus Numinis. PAN. Quid imperat? CEN.lax Terrere Cenodoxum iubet. PAN. Resipicet inde. CEN.lax Utinam quidem. PAN. Nolo. CEN.lax Volo. Jubeo, impero. PAN. Terrebone meos? CEN. Impero Sceleste; parendum est. PAN. Necabo igitur. CEN.lax Veto Necare; caeterum volo terre fieri. Accede; nec desiste, donec reveniam. SCENA III. PANURGUS. CENODOXUS. ASTEROTH. ASEMPHOLOTH. CENODOXOPHYLAX. PAN. QUae praeda mihi devota? iam nunc faucibus Erebi inferenda? ubi est? ubi est? video. Asteroth, Asempholoth, venite praedam tollite. CEN.us Miserere; parce. AST. Quo vocamur? PAN. Huc mei Pars fida gregis. ASEMPH. An ducimus, rapimus scelus? ASTER. Age, evome animum sceleribus magnis, novis, Multis, gravibus obnoxium. CEN.us Ah, ah, ah! moram, Moram. PAN. Negamus. ASTER. Tu moram improbe flagites? Dudum trahendus et dicandus Tartaro. ASEMPH. Fauces nocentes, et nocentem spiritum Elido sceleri. CEN.us Heu, heu, iuvate. PAN. Quis iuvet? Noster es, erisque: ducite, trahite, rapite. CEN.us Superi! ASTER. Inferi sumus: vocari nos decet. CEN.us Date spatium, heu! PAN. Apud nos spatium erit. ASEMPH. Nimis moramur, noster est. ASTER. Praelusimus Diu satis; rapiendus est. Hos mihi pedes. ASEMPH. Has ego manus mihi destino. PAN. Animum Tartaro. CEN.us DEU. S eripe. PAN. Deum cogitas? Non ille te. ASTER. Tumet tibi fueras DEUS, te appellita. CEN.us Succurre Numen. ASEMPH. Frustra es; odit, negligit, Contemnit, ut tu Numen hactenus. CEN.us Atego Numquam Tonantem spreveram. PAN. Superbiam Non spreveras, et arrogantiam tuam. ASEMPH. Oggannit etiam? ad latera lamnas admove Facesque. PAN. Nostra supplicia iam sentiat, Aequare qui nostram ausus est superbiam. ASTER. Imo superare. CEN.us Christe, postremam manum Porge misero. ASEMPH. iam audire tandem vis miser? Esse potes; hoc datur. PAN. Prope absumus: praei Aliquis, et Orcum pande. CEN.us Caelites mihi Omnes adeste; vimque prohibete inferae Cohortis. PAN. Aderunt, et iuvabunt te Stygi Immergere. ASTER. Hic tandem adsumus propter specus Horrentis Erebi: hac mergite feram. ASEMPH. Trudite, Pellite. Patet aditus inferorum. Sentio Luctantis horridum camini incendium. Immittite feram. ASTER. Assetur; et Laconicum. Nostrum pati assuc fiat. CEN.us Heu, heu, quem mihi Quaero advocatum? Tu ales. o rebus meis Spes una; propera. CEN.lax. Quo vocas? CEN.us Me perditum Ut eruas. CEN.lax Ten' eruam? non audio; Audire quem numquam volebas. CEN.us Audiam De caetero. PAN. Nihil agit; hoc timor exprimit. Ubi rursus in tutum redierit, ad suum. Redibit ingenium. AST. Fidem superbia Servare nescit. CEN.us Recipio sancte. ASEMPH. Nihil In homine sanctum est improbo: Nihil. CEN.lax Vale, Cenodoxe. CEN.us Serva miserum. CEN.lax Ubi te esse miserum Credideris. CEN.us esse credo. PAN. Non credit, scelus: Imponit. CEN.lax Hinc facesse iam stygia manus, Mox avola, praedamque mitte. AST. Superbior Nobis scelestiorque lucem hanc occupet, Qua nos iubemur cedera? CEN.lax Ocyus fuge. In gratiam recipio alumnum. ASEMPH. Gratia Mex excidet. CEN.lax Tunc nil vetabo. ASTER. Noster est. CEN.lax Nondum est. PAN. Erit. CEN lax Deus hoc cavebit: caeterum Nondum est. Fugam capessite. CEN.us Heu, quid debeo Tibi liberator. CEN: lax Hanc superbiam mihi Debes: relinque fastum; habere non potes Mentis superbae sensa, si vel me voles Habere, vel DEUM; imo si te etiam voles. Absiste coeptis: et periculi memor Praesentis. a futuro abesse cogita. SCENA IV. CENODOXUS. PHILAUTIA. CEN. LUdorne, mihi superstes ipse? mortuus An vivo? vivusne morior? Neutrum; an simul Utcumque vere senseram? Quis me metus Versabat? etiamnum trepido. Quiescere Occoeperam; imo non quiescere, Superi! Sed aestuare, sed periclitarier Vita atque capite. Quis etenim Proserpinae Furvae adierat regna, et tribunal Aeaci Propius? hiabat orcus in meum caput: Trahebat, impellebat undique carnifex Non unus: adeo uti meam precario Redemerim vitam ac salutem. Eheu, nefas! Adeone sum improbus? adeone sceleribus Oppressus omnibus, merear ut Tartara? PHIL. Caelum mereris. CEN. Ambigere somnus iubet. PHIL. Ambigere veritas vetat. CEN. Periculum Me terruit. PHIL. Quod esse virtuti queat Periculum? CEN. Quod ante paululum adieram. PHIL. Somnia fuere, non pericula. CEN. Ettamen Metuenda. PHIL. Pueris. CEN. Saepe vera somniant Sapientiores. PHIL. Vana falsaque saepius. CEN. Quid haec fuisse certa prohibet? PHIL. Quid eadem Fuisse inania vetat? CEN. Atqui senseram Memet periclitari! PHIL. Ita esse, somnium Suadebat. CEN. Heu quam tetra mihi, quamque horrida Cacodaemonum occursabat acies? PHIL. Tu magis Horrendus ipsis. CEN. Vindicare in crimina Mea appetebant. PHIL. Imo virtutis odio Te prosecuti. CEN. Non solent virtutibus Ita minitari. PHIL. An nescius es, Antonios Olim, Macariosque, eorundem impetus Tulisse, sanctimoniae laude inclytos? Nam sanctitas est, quae improbatur improbis. An itaque nescis, quae tua erga pauperes Sit liberalitas? CEN. Scio equidem. PHIL. Caritas Adversus infimos? CEN. Scio. PHIL. Patientia In consulentes? CEN. Scio. PHIL. Dein' modestia In prosperis? CEN. Scio. PHIL. Dein' constantia In tristibus? CEN. Scio. PHIL. Post, continentia Quanta? CEN. Scio. PHIL. Post, quanta abstinentia tibi sit? CEN. Scio. PHIL. Post, precandi assiduitas? CEN. Scio. PHIL. Postmodum Quanta pietas erga DEVM? CEN. Scio talia, Tamen! PHIL. Quid hic? Virtutibus veris via Ad sidera sit imperuia? Iniustus DEVS Et iniquus est, si ferre tam injusta poterit. CEN. Metuo tamen, metuo miser. SCENA V. MARISCUS. PHILAUTIA. CENODOXUS. MAR. DOrmitne adhuc? Vigilat. Sed est subtristis. PHIL. Obliviscere Inane somnium. CEN. Si inane somnium Foret. PHIL. Estinane. CEN. Sit utinam! MAR. Secum actitat Nescio quid occulti. Occupavero prior. Cenodoxe, ut ego suspenso adambulans gradu Horsum tetendi, ne acquiescentem meo Strepitu moverem. CEN. Veneras maturius; Numquam minus meridiantem inveneras. Quies, an inquies mage fuerit, nescio, Quam capere cogitaveram. MAR. Quid enim mali Turbavit? CEN. horribilia spectra in somniis. MAR. Ho ho; redi ad Hilaria, absque causa tristis es. Quae somniis fides? CEN. Subinde plurima. MAR. Subinde nulla. CEN. Vereor ut hodie siet Aliqua! MAR. Nihil. Hodie esse nullam credito; Cras senties secus, ubi somniaveris Meliora. CEN. Quid ita? MAR. Doctus ego sum; calleo Mathesin. Hodie portam eburneam Sopor Ingressus, ulmum ventilaverat manu. Proinde vanum est, quicquid hodie suggerit. CEN. Suggessit etiam te esse mecum in coenula. MAR. Hic vera suggessit, quia et cras suggeret. CEN. Cras somniate nolo. MAR. Somnia, si sapis; Nam corneas redibit ad fores sopor, Ni astrologica fallor fide: tunc lucida, Tunc vera, tunc jucunda venient somnia. CEN. Quo vate didicisti hoc? MAR. Egomet enim mihi Soleo esse vates, quandocunque scilicet Bissexto in anno, mense Januario, Hebdomade septima, dies veneris, diem Iovis praeit. CEN. Tu vero nugo totus es. MAR. Qui somnia audis. me quoque audi: par fides Utrisque convenit. Sed an abeo, et tibi Coenam instruo Cenodoxe? CEN. Quid hodie iuvet Coenare? MAR. Quid iuvet? videbis: qui modo Ventrem habeo vacuum, habebo plenum postea. Hoc tu nihil putas iuvare? CEN. Sed mihi Coenare non lubet. MAR. lubet vero mihi. Spectante te esitabo. Plane prosperum Hunc mihi diem, quo mensa tanti me viri Dignabitur! alii quod optant, assequar Ego solus. CEN. Ecquid illud, omnes quod vovent. Tu consequeris? MAR. ut tibi conviva sim Frequentior, fruarque sermone aureo Avidissime. CEN. Licet: praei. Pellam hospite Iucundiore somnium teterrimum. SCENA VI. MORBUS. NEmo me adeo miretur aegre incedere, Cum morbus ego sim: hinc est, quod genua labane, manus Pectusque languent, ora pallent: viribus Destituor ipse, et destituo alios. Satis Plerique iam nostis me, opinor; caeteri Noscetis olim. Huc mittor hodie ab alite Cenodoxophylace, faciam ut impetum in virum, Quem vidi ego aut novi hactenus numquam: tamen Scio Cenodoxon esse; cui frustra fuit Immissa nuper Conscientia: quem dein Metuenda frangere nequierunt somnia. Nunc denique mihi negotium datum est. Nihil Recuso: facile aedes et hominem reperiam, Eumque simul ac videro, invadam. Nam ita Praecepit ales: tergiversari haud licet. SCENA VII. PHILEDEMON. PHILARETUS. DAMA. PHI. LED. HOc noctis ergo, Philarete, istuc accidit. PHI. LAR. Haud aliud. PHI. LED. Ipse videras? PHI. LAR. Oculis meis. PHI. LED. Quid audio? PHIL. Id quod videram. Primitus enim Caliginem densissimam coegerant Nubes; nec astra reliqua, praeter Cynthiam Texere; Noctiluca tum forte fuerat. Huic se illa tetra, horrenda, formidabilis Opposuit umbra; sustulitque funditus Mortalium conspectu. PHI. LED. Nihildum insolens. PHI. LAR. Hinc fulgurare, ardere, stridere; quatere, Turbare coelum. Frigidus mihi pectora Pervasit horror: illico apparent novae Facies. et ora ipsis tumenda Manibus. Deinde fremitus colloquentium, et minae Iactantur; intellecta nemini. PHI. LED. Vigil An somnians spectaveras? PHI. LAR. Nil certius, Vigilem fuisse. PHI. LED. Quid dehinc? PHI. LAR. Unus aliquis Altum istud inclamare visus est mihi: Properemus. Omnes inde fulminis in modum Terram institerunt petere: Nec vero hinc procul Residere. Territus et prope exanimus meos Memet recepi ad familiares. Hinc simul Ex commodo possem, apparabam accedere Cenodoxon; illique mea visa exponere. PHI. LED. Comitabor; audiamque quidnam sentiat Cenodoxus hoc tuo super miraculo, Quem numquam ego audii loquentem sine novo Miraculo. Verum ecce, quo Dama properat? PHI. LAR. Quid, puer, anhelas? DAM. Mitte. PHI. LAR. Siste. DAM. Non licet. Properato opus. PHI. LED. An est otiosus Herus? DAM. Heus? PHI. LED. Herus, inquio; quem convenire collubet. DAM. Ah, herus. Omitte. PHI. LED. Tergiversaris, puer? DAM. Absolve, quaeso. PHI. LED. Non priusquam dixeris. DAM. Pene periit. PHI. LAR. Herus? DAM. Herus. PHI. LAR. Tuus? DAM. Meus, inquio Cenodoxus: et penissime iam agit animam. PHI. LED. Qui dum? DAM. Sub ingressum in aedes, concidit Recta, et repente viribus defectus est. Non caussa, non malo remedium existat palam. Aegre loquitur; arcessere medicos iubet; Qui si morentur paululum, mox actum agent. Omitte plura. Propero. PHI. LAR. Quid pertulit Cenodoxus infortunii? PHI. LED. Quid uspiam Sceuritatis est? Quaeque gravia accidunt Mortalibus, se ut esse mortales sciant. Frustra es, Philarete; adire, et audire haud licet Cenodoxon hodie. PHI. LAR. Adibo nihilo ego sequius: Ut quem docentem audire non possum; queam Videre patientem. Dolorem vincere Certe docebit, ut aliud doceat nihil. Exempla, quam lingua, efficacius docent. SCENA VIII. PANURGUS. CHORUS MUSICUS CACODAEMONUM. NIlaegrius mihi imperari a Numine Aliteque Numinis poterat, atque antea, Cum terrui, haud sane lubens, per somnia Cenodoxon. Heu, quid principi referam meo? Ut me miseriter habebit, et crudeliter? Illine eosdem ego aucupor, et territos Rursus abigo, meas queres idem augeo, Idemque perdo? forsitan minaciis Cenodoxus illis territus, mihi nuncium Remittet? ad meum redire principem Nequeo, nisi Cenodoxus ad me redierit. Quid ordiar igitur? ? arte iam contraria Pugnabo. Terrere potui; potero etiam Mulcere, palpo, voce, risu, musica. Nam et inferi testudine, cithara, chely Novere ludere: neque tam fusci sumus, Ut meticulosi somniant. Procurrite Stygii choraulae: haec occupate limina Fidium sonoro murmure, accinite, meras Beatitudines, suavitudines, Ac dulcitudines meras: papavera, Mulsa atque mella, Ego intus aegrum inducere Molibor, ut se musica caelite putet Recreari; Agite, et ostendite quid Orcus habeat Iucunditatis, si modo ea frui velit. CHOR. Desine coelum poscere questu, Desine pectus tundere planctu, Desine vultum perdere fletu; Supera dudum Numen ab aula Faciles votis praestitit aures; Nemo te adibit certius Astra. PAN. Reliquum ego pertexam. Ite, et Orcum, prodrom! Parate; certa est praeda nobis: commodum Sequetur: ultimum instat illi praelium. ACTUS IV. SCENA I. AESCULAPIUS. MACHAON. PODALYRIUS. DAMA. CENODOXUS. PHILAUTIA. AESC. Dama, nuntia venire, quos herus Vocaverat. DAM. Vocati adeste. CEN. Accedite. AESC. Dolemus aliquid accidisse tristius Cenodoxe; quod hostra tamen opera cito Curabitur; spondemus. CEN. Ille caelitum Quod Imperator iusserit, certum est sequi. PHIL. Pie. CEN. Mori perinde vivereque placet, Ut videro placere Numini. MACH. Nihil Erit periculi. PHIL. Pericula spernere Te finge. CEN. Nullum esse autumo periculum Quod ad beata me, et cupita littora Eiicit: ubi his carere tandem incommodis Malisque possiem. PHIL. Quid his caelestius Pote dicier verbis? POD. Carer nesciunt Haec saecula Cenodoxo: ut ille urbem hactenus Servavit, ita decet hodie ut redhostiant. AESC. Extende laevam, donec exploravero Venam. Machaon tange. MACH. Tremulus pulsus est, Atque varius: modo nullus. AESC. Etiam ut jacuerit Vidistis? ut supinus? ut tetenderit Porrecta crura, manusque? MACH. Non faustae nota Est sanitatis. POD. Ex notis ita dubiis Atque subitis conjecto non dubium malum, Celsusque mecum. MACH. Assentior plenissime; Eoque mage, quod brachia eadem cruraque Jactat frequentius. AESC. Timentur haec quidem; Sed longiori tantum in aegritudine. Istaec dialis est. Licebit mitius Pronuntiare. POD. Non mihi. MACH. Vitream date; Valere non potest. AESC. Ut est livida? quasi Tenuia quaedam fila subsidunt. POD. Refert Nubeculas quasi furfurum densissimas. Vixit. AESC. Ita me DEUS amet, haud temere anteidhac Tam certa, tam subita indicia perspexeram Mortis propinquae. MACH. Rursus accedere placet. Caput aestuat. POD. Cor tange. CEN. Nemini alteri Per me licebat pectus istud tangere; Tu primus, idemque ultimus es. MACH. Ingens calor Praecordiorum, et cordis aestuatio. Agitantur inibi venae, et impetu novo Feruntur. AESC. Esse nihil periculosius Queat. Quid agimus? de genere morbi haud liquet. Medicina morbo incognito est incognita. Placet opperiri crastinum. POD. Ipse crastinum Non opperibitur: morari non placet. MACH. Cenodoxe, ubi dolor tibi est acerrimus? CEN. Perinde ubique. Pulmo tamen ardentius Prae caeteris divexat, et pleuritidis Stimuli coartant latera punctua perpete. AESC. Praesentius nihil huic malo pellendo erit; Pleuritidi quidem recenti Agallochum Potum ex aqua. POD. Resinave terebynthina Lateri illita, aut apposita. AESC. Sed pulmonibus Et herba Chrysocome bibita medebitur; Et Tragoriganon ex melle in eclegmate datum. POD. et MACH. Ita convenit. AESC. Duntaxat ut propere habeat. CEN. Dama, Pharmacopola ut istaec apparet Jube. AESC. Bono animo es: reveniemus commodum Cenodoxe; et ut spero, meliuscule tuae Se res habebunt. CEN. Numini quod libuerit, Sperare libet. POD. AL. Animus mihi egregie dolet, Sperare me neque posse, neque promittere Tanto viro salutem. MACH. Habet, quod perditus Orbis suam infelicitatem defleat, Qui tanta lumina nec diu, nec multa habet. AESC. Indignitas haec orbis est: nescit suam Opulentiam. Servare, colere oportuit Tales viros: quos negligit, coelum asserit. SCENA II. HYPOCRISIS. EXtremus actus restat, Hypocrisis, tibi; Extrema pariter experiri convenit. Cenodoxon educavi in hoc sinu meo: Simul senuimus. Quid aliud nunc est super, Quam ne velit Cenodoxus absque me emori? Hostes tamen vereor, et illos Caelites Qui se suis adeo student clientibus Illosque sibi probare, saepe ut perditos Orcique certos, ultima defenderint Necessitate, et secum ad astra abduxerint. Velut ego caeli saepe securissimos Suprema in illa lucta ad Orcum compuli. Hic inter et Saxum, et Sacrum, pendent Stygis Caelique spes: hic arma decretoria Sumuntur; hic viribus opus validissimis Arteque magistra; quam profiteor Hypocrisis. Sed ne morando meque meaque negligam, Genium antevertam caelitem; neque patiar Cenodoxum obaeratum mihi e manu rapi. SCENA III. DAMA. CENODOXUS. HYPOCRISIS. HUGO. PHILARETUS. DAM. HEre, nisi quid molestiae est, Hugo foris Philaretusque, aditum rogant. CEN. Adducito. HYP. Patientiam doloris hic ut jactites Adverte: vim doloris aperi, dum tegis, Aut tegere velle crederis: itaque abditum Subinde compella dolorem: nihil agis Nil proficis vesane dolor; ut lancines Acerrime, superare non potes: tuas Vincam ferendo insanias. Et id genus Alia. Modo adsunt; quod agis age. CEN. o Philarete. O Hugo; satis an salve? HUG. Ego esse me rear Salvum absque Cenodoxo? PHIL. Mihi haud ita doleat Meus dolor, Cenodoxe, ut indolui tuo. CEN. Lectissimi iuvenes, nimis amatis, scio, Cenodoxon. Imo iniuriam prope facitis. HUQ. uid iam? CEN. Quia supra merita me mea colitis. HYP. Recte, modeste. HUG. Novimus tua merita Cenodoxe, nostraque nomina: tuo non licet Exire nobis aere. Sed quis lectulo Te casus afflixit? CEN. Cave, Hugo, dixeris Casum: supremi iussa Numinis puta. Merentur id flagitia mea: quae mavelim Hic expiare, quibus libet cruciatibus, Quam Numine offenso hinc migrare. HYP. Quam pie. CEN. Sed unde nostis me valere? PHIL. Civitas Prope universa dictitat, queritur, dolet. CEN. Quae caussa luctus? PHIL. Tumet. Ille suo Patri, Alius Patrono, omnes amico clamitant Malum accidisse grandius. HYP. En, ut charus es! Quod tu doles, dolet omnibus. CEN. Mihi vero nil Accidit, amici. HUG. Utinam quidem. CEN. Sapientibus (Nec me tamen numeravero in sapientibus) Accidere quicquam posse credis? omnia Paratus exspectaveram, quae corpori Dudum minari caeperant. Ad hoc enim Ego memet auctoravi, et addixi libens, Perferre mortalia. HYP. Nihil constantius. CEN. Animus mihi hoc erectior, quo mage jacet Corpus. PHIL. An ab istis mens doloribus nihil Turbatur? CEN. A patientia ipse vincitur Dolor: nec ultra furere, quam in corpus sinit. HUG. Laudanda et admiranda prorsus haec tua est Constantia, Cenodoxe; nil doloribus Concedere; affecto imperare corpori. Sed est molestum potius aliis, quam tibi, Te aegrum esse. CEN. Quomodo? HUG. Quia se dolent ope Tua carere. Nos uterque principes Ferimus moleste, aliique, quum te non licet Solito docentem attendere et obstupescere. CEN. Lectissimi flores: docere iam quidem Lingua nequit, occupata magno corporis Incommodo: tolerantia atque robore Animus docere potest. Facere non dicere Virtus docuit. Adeste, mecum temnite Non aegritudinem modo, sed et ipsius Adversa mortis tela. Nec modo spernite, Verum appetite. Pulchrum est DEO spectaculum. Hominem videre, cum doloribus et nece Compositum; eundem posse frangi, non tamen Terrefieri, vincive. Mors mala non erit, Nisi vita fuit. Et inanis est rei metus, Augere quam timor potest, demere nequit. Moriar? id exspectaveram. Moriar? bene est; Ita desinam aegrotare posse; ita desinam Posse alligari, posseque mori desinam. Vivere iuvat? Sed saepius taedet, piget. Mori, semel fortasse piget; ubi vicero Semel, pigere denuo haud potest. Brevis Vita fuit? imo longa nimium, si mala: Si bona, satis longa fuit. Etenim sufficit Breve spatium virtutibus: Paucos sibi Annos requirunt: est satis vel unicus, Satisque, nullus. Pluribus certe obfuit Vixisse, quam diem obisse. PHIL. Certe non eget Solatio peregre petito, qui suo Aeger valentes erigit. HUG. Multum doces Cenodoxe, cum nihil etiam doces. Nequis Vel aeger, aliis denegare utilem operam. CEN. O quanta pectori ingruit meo lues! Ut asperat praecordia? ardent viscera! Sed eiulare me dolor frustra iubes: Nihil agis; imperabo. PHIL. Lacrimas mihi Prope commovet, quum te video sine lacrimis Tam gravia, tamque atrocia pati. HYP. Bene premis Lamenta: ne patientiae laudem opprimas. CEN. Aegre loquor. Revocate medicorum manum, Serpit malum: intercludit aegrum spiritum. Vis saeva me enicat. Aquulam huic incendio Affundite. Aetnaeo camino calidior Populatur artus flamma. Sed nihil proficis Immane saevias licet: feram, feram. HUG. Obmutuit. Aquam aspergite; labra tingite. PHIL. Cenodoxe! nil movetur. HUG. An animam forto agit? PHIL. Cenodoxe! HUG. Nictat, suspicit. PHIL. Qui vivimus Cenodoxe? CEN. Vita in limine fuerat mea. Ite, medicos properate. HUG. Cedimus; DEUS Te sospitet, Cenodoxe. CEN. Supremum vale Salveque Philarete; Hugo, mihi salve ac vale. HUG. Nihil opus ita salvere, Cenodoxe: Superis Volentibus, salvum videre saepius Te licuerit. PHIL. Valente te valebimus. SCENA IV. CHORUS ANGELORUM lugentium. CENODOXOPHYLAX. CHOR. QUid se tuus habet alumnus? etiamnum tib? Resistit? an vicina mortis horula Illum reduxit? quid taces? CEN. OD. Socia cohors, Depositus est alumnus: illum iam salus Vix ipsa seruet. Ita periculosus est Morbus animi, quem proceat superbia. Virtute salsa contegit verum scelus: Nescitque vulnus, vulneratus undique, Aut spernit atque negligit, quoad interit. Reperere nempe scelera ad excidium hominis Compendiariam hanc viam, ut virtutibus Velata, nescirentur, hominemque inscium Prope, et nihil timentem ad Orci limina Deponerent. CHOR. Oportet pertinaciter Monere, nihil omittere, omnia dicere, Omniaque facere: fortean tandem dabit Manus. CEN. OD. Monemus imo, et autes vellimus Animosque nostris saepe alumnis: nil tamen Proficimus: adeo se suos non autumant, Ut viliores sint sibi ipsis, quam suis Sint hostibus. - - - CHOR. Fundite fletus, tundite pectus, Edite planctus, promite luctus; Sidera vilis spernit homullus, Tartara charus quaerit alumnus. CEN. OD. -- - - Iam machinationibus Cenodoxus oppugnatur acriter omnibus; At ipse denudatus est; undique pater Locus hosti; amicum credit. - - - CHOR. Quid casso, socii, labore vilem Dignamur coties adire terram? Ipsi cedere nos iubent amici, Ipsi pellere nos solent alumni. CEN. OD. -- -- -- Ibo, et opem feram. Heu monstra stygia; heu inferas acies! mihi Vix aditus est. - - - - SCENA V. CENODOXOPHYLAX. PANURGUS. HYPOCRISIS. PHILAUTIA. CEN.lax - - - Quid iuris in alumnum meum Obis, scelesti, sumitis? PAN. Quid in meum Tibi iuris est? CEN.lax tuumne dicis? PAN. inquio, CEN.lax qua fronte? monstrum. PAN. Qua soleo. CEN.lax Plagiarius Nefandus es. PAN. Sese mihi in meam fidem Ultro ipse dedit. CEN.lax Ecquae fides enim tua? Perfide. PAN. Vel hinc quae sit, scies; numquam feram Ut hunc, alumnum vel tuum tu appellites, Meum vel esse neges. CEN.lax datus a DEO est mihi. PAN. At scelera secerunt meum. CEN.lax Fieri meus. Iam denuo potest. PAN. Meusque denuo Potest. CEN.lax Apage te. PAN. Apage te. CEN.lax Adhuc resipiscere Moram habet. PAN. adhuc plus desipiscere moram habet. CEN.lax Quid si reduxero? PAN. Quid siego iterum abduxero? CEN.lax Non hinc recedes? PAN. Imo, cum recesserit Cenodoxus. CEN.lax Eheu; misera sors miseri hominis! Et quid sorores inde geminae Tartari? Quid quaeritatis? HYP. Nostrum herum, cui sedulo Servivimus. PHIL. Nostrum imo mancipium, cui Diu imperavimus. PAN. Tibi nec seruiit, Nec tu imperasti. CEN.lax Eheu, nimis quam scio probe. PAN. Proinde jus hic quaere nullum. HYP. Nullus es; Obsurduit tibi Cenodoxus: mihi vigil Utramque praebet aurem. PHIL. Ego animum retineo Arctis ligatum vinculis. CEN.lax O quam graves, Cenodoxe, dominos pateris? HYP. Atque quam gravem, Cenodoxe, dominum fugis, ubi hunc fugis. Equidem Tibi gloriamque dignitatemque peperi. Hic perdere cupit. CEN.lax Parere volui, haud perdere, Sed veriorem: haec vana, fluxa, nulla erit. PHIL. Ego unice studui, ut placeres omnibus, Hic displicere omnibus, omnia tibique vult. CEN.lax Imo placeres ut DEO, hoc contenderam. Iam nec placere DEO, nec homini tu potes: PAN. Imo potes et DEO et homini. Nihil ambige. Perspecta virtus enitet. CEN.lax Quaenam enitet Virtus? HYP. Misericordia tua adversus inopes, Studium benevolentiaque in omnes: sanctitas Viventis, et pietas precantis. Caeteram Quid memoro virtutem polo dignam, et DEO? CEN.lax Benefacere, Cenodoxe, nil iuvat; nisi Demissa mens accesserit. HYP. Laudem licet Virtuti habere. CEN.lax Ambire vero, non licet. PHIL. Virtus videri debet. CEN.lax Ipsa non cupit. PHIL. Quaerenda gloria erat. CEN.lax Erat; sed verior; Haec vana, cassa, falsa, fluxa, nulla erat. PHIL. Haec magna, vera, clara, pulchra, aeterna erat. CEN.lax Peritura iam iam. PHIL. Vivere imo clarius Iam denique incaeptura. CEN.lax Sidera aspice Cenodoxe; quid tibi potest praeclarius Illa videri gloria? hanc petas licet. HYP. Terras videto; tanta tamque patentia Orbis spatia; quid rarius, quid carius, Quid clarius, quam posse fama et nomine Tuo replere haec cuncta? Nosci ab omnibus? Coli, atque amari? postque cineres vivere? Superesse posteris? nec ullis saeculis Senescere! CEN.lax Quid inde lucrifeceris? petens Faman deperdita anima? Si orbem gloria Habebit, animam Tartara. Huc te advertito Cenodoxe. PAN. Te huc advertito. CEN.lax Hunc tu ne audias Cenodoxe. PAN. Tu ne hunc audias. CEN.lax Inimicus est. PAN. Inimicus est: fallere cupit. CEN.lax Perdere cupit; Ego te adiuvare. PAN. Ego te a diuvare. HYP. Recte agis Cenodoxe; iam sapis. CEN.lax Male agis, ac desipis. PHIL. In orbe iam laudaberis. CEN.lax In Orco, miser, Damnaberis. PHIL. Dicere sanctus. CEN.lax Improbus Dicere. PAN. Saeculique decus. CEN.lax Ah dedecus. PHIL. Virtutis exemplum. CEN.lax Sceleris. HYP. Omnes scient Laudes tuas. CEN.lax Fraudes tuas. HYP. Te ora omnium Ferent. CEN.lax Prement. HYP. Amabit orbis. CEN.lax Oderit. HYP. Te praedicabit. CEN.lax Elevabit te. HYP. Colet. CEN.lax Tollet. Adeone despicatui te habes, Cenodoxe, ut hostibus tuis, plus quam tuo Fidas patrono? PAN. Haud est patronus. PHIL. Et tui Quid inquient, quid audient clientium Greges, nisi tuam gloriam extremum tenes? CEN.lax Quid inquiet caeleste Numen? caelites Quid inquient nisi gloriam tandem hanc fugis? PAN. Ingratus et molestus, ac dudum gravis Apud meum es Cenodoxum. Abi, et meam mihi Relinque praedam. CEN.lax Immeritus odio sum. Fugie Sana Cenodoxus, improba modo quaeritat Consilia. Lusus inferis cohortibus Abeo. Tonantem flectere precibus meis Fortasse quibo. Non mihi parcam, ut meo (Heu non meo) velit ille alumno parcere. SCENA VI. DAMA. AESCULAPIUS. MACHAON. PODALYRIUS. DAS. Eri estis: eluctatur animus egredi E corpore. AESC. Meliora superi. DAM. Accurrite. MACH. Cenodoxe. Surdo. POD. Deficitur aeger animo Totus. AESC. Date huc buglosson, ori ut ingeram. POD. Habes. AESC. Revomit. POD. At denuo ingere. AESC. Reiicit. MACH. Puleium aceto fractum ad imas admove Nares. AESC. Nihil ago. Nulla virtus. Respuit Medicamina malum. POD. iam pedes extendere Occoepit, Omnis calor abit: frigidus habet Extrema sudor membra. Proximum est mori. MACH. Adeo repentinum malum, pestem, necem Numquam videre memini. POD. An expiaverat Animum prius, quam hic ageret animam? DAM. Maximo Cum sensu: et ipse lacrimis madidas genas Manare vidi. MACH. Pastus epulo etiam est sacro? DAM. Sanctissime: movitque fletum astantibus Flens ipse. Verba semifracta, sed novam Prae se ferentia sanctitatem identidem Iterans: nec ante sancta desiit loqui, Quam desierat omnino proloqui. AESC. Decet, Moriatur ut sancte ille, qui sic vixetat. Sed adeste; concedamus hinc; nihil opera Iam nostra mortuum iuvat. Nam mortum Vocitare Cenodoxum dolore maximo Cogor. - - - - - - SCENA VII. PANURGUS. PHILAUTIA. CHORUS CACODAEMONUM insultantium. MORS. PAN- - - - Modo apparatus est stygia locus Alude: quid moraris emori? Nequis Vitam precario redimere. Nequis meas Evadere manus. PHIL. Evome animam. Tartaro Hanc hostiam debes, mihique hoc praemium. PAN. Istaec manus te expectat; hos ungues tibi Defigere aveo. ASEMPH. iam profugere non potes Cavea mea. PHA. SALL. Revertere ad Numen nequis: Iam non receptat, saepius vocaverat, Sed abnuisti. Quid moraris emori! HYP. Frustra ingemiscis. Cingere, morere, sequere Cocyti ad antra, sceleribus meritas tuis Sedes; superbus ad superbos; improbus Ad improbos. - - - - CHOR. Triumphate, cachinnate, reserate Tartara, CAC. OD. iam superba anhelamus, et raptamus spolia. Asempholoth, Phasallioth, et Asteroth hiascite, Faucibus et rictibus hanc belluam immergite. Iam propinquat mors tremenda, mors horrenda jaculo: Iam fas erit harpagare, deturbare Tartaro. MORS. - - - - Regina terrae, quae mea Framea feroces frango Regum spiritus. Quicquid potens est, arbores, saxa, pooida, Ferrumque chalybemque domo. Quicquid in aere, Quicquid profundo, quicquid ista gignitur Tellure; fasces undique horret ad meos. Nec tu, nec iste, nec ille, nec quisquis alius Hoc spiculum non sentiet. Saepe pueros, Saepe Juvenes, semper senes mihi subigo, Hoc clepsydrae reliquum quod est, conceditur Parisiaco Doctori; ut audio inclyto Viro; sed inclytus licet sit, non movet; Morietur; appetit mora extremissima. Compono telum; libro, vibro, figo, OMN. habet; Vicimus. SPIR. Heu, heu. PAN. Ad inferos; ad inferos. CEN.lax Mane Panurge. PAN. Non maneo. CEN. Impero. PAN. Quid iam rei? CEN. Supplicia differ. Judicem prius audiat Cenodoxus! illie interim asserva reum. MORS. In uno nequeo conquiescere. Plures adeo. Regumque turres. pauperum Velut tabernas pulso, verto, subruo. Nunc quaerito, quis proximus sit debitor. SCENA VIII. CHORUS MORTUALIS. SIc transit mundi gloria Cum sequuntur funera. Omnis enim dignitas Mera est inanitas. Heri plenus honoribus, Cras erit esca vermibus. Cras infestabit vipera, Quem nunc honestat purpura. Beati rector Seculi, Parce terrae pulveri. Nullas cavet prudentia Mortis strategemata. Nulla flectit potentia, Iratae mortis brachia. Nulla fallit solertia, Astutae mortis spicula. O Magni virtus Numinis, Quid est vita hominis? Vix dum bene nascimur Cum repente morimur: Vita enim hominum, Nil est nisi somnium. ACTUS V. SCENA I. CHRISTUS. D. PETRUS. D. PAULUS, Cum aliis judicibus. D. MICHAEL. CENODOXOPHYLAX. SPIRAITUS CENODOXI. CONSCIENTIA. PAURGUS. CHRIS. ARcessite Cenodoxum; et absque mora meum Hoc ad tribunal sistite. Actio dabitur. MICH. Cenodoxe adesdum ad Judicem: in jus abula. SPIR. Etiam sequere tu! vocata non eras. CON. Venio invocata. sequar: loquar, quicquid sciam; SPIR. Abscede: solus ibo. CON. Numquam avellar hinc; Aeterna comes haerebo Conscientia. MICH. Ut iusseras, incoram adest, aequissime Judex. CHRIS.. Et accusator ut veniat, iube: MICH. Panurge mox praesto sis, dabitur actio: Comparet. CHRIS.. Hunc tu noscis? PAN. Ut nemo melius. CHRIS.. Tu facta, dicta, cogitata singula Es arbitratus? PAN. Omnia sagacissime. CHRIS. Tuque Cenodoxophylax? CEN.lax In acta sedulo Cuncta retuli, CHRIS.. Quare agite lege: jus dabo. SPIR. O parce Judex, parce tam severiter Exigere caussas; Nequeo vincere, nequeo Hac lege. Misericordiam supplex rogo. CHRIS. Nihil audio. Tu siqua dicere habes; licet. PAN. Severe, Magne, juste Judex; dicere Ea me iubes, quae, me tacente, noveras Et improbaras ipse pridem: dicere Tamen aggrediar, eoque dicam audentius, Quod causa non tam agenda, quam acta videbitur. Nec enim meis graviora dictis secero Huius facinora, qui studuit ita improbus Ita semper esse perditus, nihil ut mihi Reliquerit, quod adderem aut affingerem. Nam alios subinde singula vitia singulos Traxere; verum hunc omnia: Omnia, inquio Audaciter; non fallo. Taceam singula, Verbo omnia uno dixero: Superbus est. Vici; Superbus est. Nec aliud affero, Iam dicta caussa est. Scelera ibi omnia collocant Sedem, ubi Superbia. Te tuumque aequissimum Testor tribunal; Expulit nos unicum Hoc crimen, aula caelitum; idque solvimus Non unicum; fuere enim inibi plurima Scelera, ubi sola repperta est Superbia. Ergone caelo ejeceris, quos videras Superbientes; hunc tumentem gloria Receperis? Caelo asseratur ille, qui Semper mea imperata, qui numquam tua Fecit? Beata cui fuit ludibrio Curia, beatus audiat? qui nomine Ductuque et auspicio omnia egerit meo. Stipendia prope innumera sub me fecerit, Adversus auctorem suum pugnaverit, Seclusus a me vivat? aut tua aequitas Judex, labascit; aut mihi hunc addicito. SPIR. Miserere Judex: parcite reo Judices. PAN. Nondum peroravi. Vide quis hunc stupor Vexarit! a te conditum se meminerat, (Sed mentior; non meminerat; nam gratior Foret, memor si esset,) tamen se conditum A te sciebat, atque multis praemiis Identidem ad beatiora praemia Vocari; at abnuit, refugit, restitit. Me vix vocantem, pollicentem inania Ac nulla, tamen admisit illico, audiit; Obediit. Suadebam, honorem quaerere; Tu temnere iubebas. Utrum secutus est? Rogetur ipse; vicerit, si dixerit, Semel modestiam amasse? Noctes ac dies Quaerebat, undique ambiebat glorias. Hac fine, studia, litteras, artes bonas Corrupit: hac fine, optimis, sanctissimis Abusus est laboribus, quos pessimos Effecit: hac fine, vigilavit; perdidit Suam quietem, ut inveniret gloriam. Quid multa? talis est, ut ipse si sui Judex sit, absolvere tamen se non velit. SPIR. Ingnosce Christe, ignoscite reo Judices. PAN. Sed fecit aliqua praeclara tamen facinora; Stipem erogavit pauperi; dubiis dedit Consilia: docuit, erudivit; profuit Vivendo, profuit loquendo caeteris. Haec profutura alius putet; ego non putem. Quid enim abnuis sceleste? numquam quiveris Negando, facta infecta reddere. Loquitur Res ipsa: quaeque te bene agere jactitas, Eadem male acta dicis. Adeo es perditus, Ut neque benefacere, sine malesicio queas. Stipem erogasti pauperi. Quando? atque ubi? Quid conticescis? nempe vera dictito; Te turba fecit liberalem; defuit Spectator, haud teruncium tenui dabas. Et abstinebas a quiete. Cui rei? Ut ne abstineres laude. Quin, si audes, nega. Haecque impudens benefacta jactites tua? Haec digna coelo? digna Numine? Inferis Dignissima. Nihil ut aliud peccaveris, Bene faciendo factus es certe reus. Haec tacta, quam dicta potius, justissime Cognosce Judex; mihique caetera similem Simili afficito poena. Vel etenim hunc inferi Juste asserunt, vel nos inique detinent. CHRIS. Quid his super capitibus inquis? dilue Objecta, si potes, scelera. SPIR. parce o DEUS, O parce Numen. Ego per has rogo te manus, Haec per ego genua; parce supplici reo. CHRIS. Absiste. Flecti nequeo misericordia; Olim licebat. Hunc severitas locum Insedit. Haec nisi diluis maleficia; Peristi: abito. SPIR. Misericors es; flectere. CHRIS. Sum justus etiam: evincere neqeunt preces Serae. Recede: vel refelle haec crimina. SPIR. Morulam rogo brevissimam: convellere Impacta possim ut crimina. CON. SC. Quid hic expetis? Numquam licebit: mille si dentur dies. Menseque mille, milleque anni et saecula, Non dilues neque unicum quidem scelus. Absolvat ut te Curia; tibi tu innocens Numquam videberis. SPIR. Ah tamen: vel horulam. CHRIS. Cum viveres, hora fuit. SPIR. Etiamnum potest Hora esse. CHRIS. Nihil agis modo. CEN. Has inducias Exoret, oro, miser; refutandi moram Ut habeat. CHRIS. Hanc committo curam huic Curiae Meae. Placetne comperendinatio! CEN.lax Liceat morari. PET. Nisi tamen nevis, DEUS, Placet. PAUL. Placet differre, ut aequa sentiat Supplicia se perferre, nisi refellerit. CHRIS. Nihil moror. CEN. OD. Siquid erit usquam, reperiam, Quod huic reo videatur adjutabile. SCENA II. CHORUS MORTUALIS. BRUNO. HUGO. LAUDWINUS, Cum Sociis ac funere. CENODOXUS. CHOR. HEu, heu; flebile funus urbis; heu, heu; Lugubrem, socii. parate lessum. Suum secula perdidere florem! Suum sidera perdidere Solem! BRUN. Hic collocate funus; usque dum preces Pro more persolvantur. - - - CHOR. Quid maesti, Cenodoxe, quid meremur, Aegrum linquere quod iuberis orbem? Quo tu funere nunc humaris unus, Illo funere nos humamur omnes. HUG. - - - - Ah superstitem Cenodoxon hunc tenere, terra, non potes: Tene ergo functum; et nobile spolium tenes. CHOR. Eheu, Curia iam cares Magistro; Eheu, Patria iam cares Patrono; Eheu, Gallia iam cares Parente; Eheu, Terra cares, cares, salute! CEN. Heu, heu. OMN. DEUS serva. Quid est miraculi! CEN. Heu, heu; verendi apud tribunal Judicis ACCUSATUS SUM. OMN. Serva DEUS: parce superae Rector domus. BRUN. Quid audio? HUG. Quid sentio? LAUD. Quid contuor? BRUN. Quid haec sibi novitas? Quis occupat tremor Frigusque membra? HUG. Nihil animae inest corpori. LAUD. Penissime perii: pedibus aegre meis Insisto. BRUN. Pavet animus; inhorrescunt mei Artus: titubat horrore lingua noxio. Audistis eiulantem, et horribili sono Exclamitatem? OMN. Audivimus. Nil tetrius, Nil horribilius anteidhac. BRUN. Ut extulit Pallentia ora morte! Ut aegra lumina Divaricavit! Ut asperis e faucibus Extorsit illa verba? HUG. Quid portenditis Novitate, Superi, tam nova? LAUD. Ergone facili Adeo vicissitudine bona adversaque Fortuna mortales subit? Beatior Here nemo, quam Cenodoxus; infelicior Hodie videtur nemo. HUG. An accusatus est Cenodoxus? OMN. Omnes periimus, quando pereunt Tales. BRUN. Periisse non putandus ideo erit Cenodoxus: absit, de viro integerrimo Hoc suspicari. Nam improba Cacodaemonis Ferenda fortasse fuit accusatio; Ut omnia solet carpere, et mendaciis Afflare. Nam accusare quosvis, liberum est; Damnare solos improbos. Defendere Se novit accusata virtus. LAUD. Quid agimus? An ergo justa facimus? An sub alteram Hoc proferemus vesperam funus? BRUN. Lubet Differre; resque videtur exigere; quoad Eventus huius prodigii mage liqueat. OMN. Placet relinqui. BRUN. Tu DEUS, ter maxime Terque optime; haec portenta fac feliciter Et prospere mihi, omnibusque his accidant. SCENA III. CHRISTUS. D. PETRUS. D. PAULUS, Cum Judicibus. S. MICHAEL. CENODOXOPHYLAX. SPIRITUS CENODOXI. CONSCIENTIA. PANURGUS. CHRIS.. ADesse partes impera; ut reus suum Jus prosequatur. Arbitrabor omnia Ut aequitas, severitasque poposcerit. Clementiae hic nihil dabo. CON. SC. Haeres? Restitas? Sceleste; numquam hae proderunt tibi morae. Ad Judicem; ad tribunal. MICH. Adsunt, Maxime Optimeque Judex. SPIR. Parce Christe; o Judicum Supreme parce. CHRIS.. Quanta fuerint crimina Impacta, quae dica cibi scripta, intelligis. Ad illa dicere quid habes? PAN. Obmutuit Nihil refellit. Ai, nega. CON. SC. Ego pro te loquor; Taceas licet; iam nosceris. SPIX. Clementiam DEUS oro; misericordiam. CHRIS.. Nihil moves: Persisto. SPIR. Per ego haec vulnera tua, per Crucem Necemque rogo, patere moveri. CHRIS.. iam sinam Hinc te amoveri. SPIR. Supplicem prius vide. CHRIS.. Video superbiam. SPIR. Supplicem imo. CHRIS.. Tollite. Defendere nequit. SPIR. Ah, patronum aliquem mihi. CHRIS.. Olim dedi, et contempseras: nunc ipse age. SPIR. Ah, parce Numen. CHRIS.. Serus es. SPIR. Vel infimum Permittito patronum. CHRIS.. Habere non potes. SPIR. Vel quaerere liceat. PAN. Nihil equidem veto; Quaerat patronos, delingat sibi Judices. Nemo hunc tueri quibit. SPIR. Ah siqua miseri Miseratio te tangit, hic opem tuo Praebe clienti. MICH. Tu cliens meus? apage. SPIR. Cliens, profecto. MICH. Hostis: clientem nescio. SPIR. Ego saepe te multumque colui. MICH. Men' scelus? SPIR. Te. MICH. Te colueras: cede; nil tibi est opis. SPIR. Ahn tamen. MICH. Ego arrogantiam proscribere Soleo: patrocinor superbo nemini. Abi. SPIR. At mihi tu opituare Princeps aetheris Claviger. PET. Abi. SPIR. Meminisse potes etiam tibi Idem periculum fuisse, cum DEUM Negando laeseras? PET. Probe memini equidem, Factumque damno. SPIR. Tunc tamen tu flectere Numen potis eras. PET. Lacrimis potui meis In tempore profusis: fuissem serior, Tecum fuissem. Tolle te hinc; me non moves. SPIR. Te vero, te per quicquid est sanctum tibi, Obtestor; admitte miserum. PAUL. Hic aeque parum Extundis. Absiste; actum agis: nihil impetras. CON. SC. Huc huc, sceleste; ego te tuebor: lumina Huc verte, conscientiam vide tuam. Te posse defendi negat, quamvis velis, Velintque tecum, quotquot usquam victitant. SPIR. O magna spes, o una mea fiducia, Supplex tibi accido. CEN.lax Citius modo feceras, Non defuissem. Ah sero sero, consulis. SPIR. Adeone supplicem tuum tu respuis! CEN.lax Ego saepe supplex ipse fiebam tibi; Rogabam, et obsecrabam ut admittere mea Consilia velles; respuisti me tamen. SPIR. Vel iam tuere, qua potes. CHRIST. Defendere Hunc posse tibi videris? CEN.lax Innocentior Si foret. At innocentiam hanc frustra vovet. Suppeditat accusatio mihi plurima, Nulla penitus defensio. Adversarius Quaecunque dixit, vera dixit, cum meo Dolore. Librum hunc intuor? vitia intuor Merissima, et gravissima, et grandissima. Scrutatus omnia, sicubi levissimum Vestigium virtutis animadverterem; Nihil actitavi. Evanidae sunt litterae Quaedam super; Precationis, et Stipis: Sed has Superbiae atque Hypocriseos lues Induxit ipsas. Arrogantia undique Et undique legitur. Monebam clanculo Palamque, noctes et dies, faceret uti Modum superbiae; superbiit magis Et perior e correctionibus meis Occoepit esse. Terrui per somnia, Acheruntaque ipsos posui ob oculos. Somnia Sed illa risit, sprevit, ac ludibrio Habuit. Suprema cum diem necessitas Urgeret, adfui; iuvare promtior Quam ipse adiuvari. Respuit; dictis fidem Nullam habuit, exclusit; inimicos audiit Meos suosque. Nihil omisi ut vincerem Tam saxeum pectus. Sed hoc profeceram, Ut cernerem effectum nihil. Poteras meos Ita tu labores spernere improbe? ita tuam Temnere salutem? prodigus vitae et animae, Animam secundum gloriam tu ducere? Tu sidera adeo nauseare! tu solum, Solique honores aetheri anteponere? Tu Numen orco posthabere? Caelites Ita fugere? Stygios ita hostes quaerere? I nunc, eosdem opta Patronos. Qui mea Numquam usus es ope olim, nec uteris etiam Modo, cum voles. iam jus tibi renuntio Vetus Patroni. Cede: prodesse nequeo, Neque volo. SPIR. Deseresne alumnum in ultimo Discrimine capitis? CEN. Prior me tu iveras Desertum. SPIR. At hic reverto. CEN. Itane? dum vivitur, Dum fors secunda spirat, et felicitas Dominatur, et dum absunt procul pericula, Adestque gloria, Genios contemnitis Bonos; sequentes fugitis usque; et obvios Cavetis usque; et praevios relinquitis; Comites abigitis; servientes unice Vestrae saluti luditis et excluditis. Monemus, obsurdescitis: iubemus et Hortamur, abnuitis: rogamus, pergitis: Blandimur, horretis: minamur, spernitis: Terremus, obdurescitis: compellimus, Resistitis: vocamus, aspernamini: Revocamus, exsecramini: bene facimus, Malefacitis: monstramus et promittimus Coelestia, improbatis: agimus omnia, Abnuitis omnia. Quando vero calamitas Tandem appetit suprema, tunc alumnuli Vos esse nostri; tunc item clientulos Vos nominare; Nos patronos dicere, Rogare, supplicare, asylum credere: Exigere jus fidemque Tutelarium, Cum vos tamen jus et fidem clientium Neglexeritis. Ergo usque adeo patientiam Contemnitis nostram? Salutem nos quoque Hic negligemus vestram. Abi ergo, et desine Rogare. SPIR. Perii. PAN. Sero sentis; senseram Perisse dudum. Caeterum justissime Judex, vides non posse defendi reum; Superest, secundum me tuam ut pronunties Sententiam. CHRIS.. Tu vera dicis crimina Haec esse? SPIR. Non tam gravia rebar. CON. SC. Decipit: Sciebat. Aeternis ego movere stimulis Non destiti. saepe anxium, et rebus suis Subinde diffidentem adorta presseram. Hoc saepe judicium oculis objeceram; Sed tanta laudis cupiditas illum fuit Amplexa, tanta plebis aestimatio, Ut ferre morsus perpetes assueverit, Dum ferre laudem posset: ut contemnere Hoc Numinis terribile judicium sui Assueverit, dum judicia mortalium Magni aestimaret. Haec loquor; silentium Mihi imperari non sino: tacens audior. SPIR. Ah parce Numen. CHRIS.. Nullus es. SPIR. Parce optime Parens. CHRIS.. Peristi. SPIR. Per ego te tuos rogo Vitae labores. CHRIS.. Abstine. SPIR. per vulnera. CHRIS.. Frustra es. SPI. Per hanc ego te crucem tuam obsecro. CHRIS.. Omitte. SPIR. Per necem. CHRIS.. Actum agis. SPIR, Vos vero, vos Flectite rigorem hunc Judices. MICH. Nil gratiae Datur hic nocenti. SPIR. Supplicis miseremini, Servate perditum. PET. Facesse iam hinc preces. PAUL. Serae preces, quas hoc loci facit reus. Albi has oportuit. CON. SC. Tibi sententia Scribenda si foret, ipse te haud absolveres. Quid ergo speres ab aliis defendier? CHRIS.. Nihil opus est sententiis: una omnium Mens, atque vox; Reum videri. OMN. Noxius Cenodoxus est; reus, improbus Cenodoxus est. SCENA IV. BRUNO. LAUDWINUS. HUGO, Cum Sociis. CHORUS MORT. CENODOXUS. BRUN. NOx pervigil abiit mihi omnis, et diem Dum exspecto, credidi esse paene saeculum. Ita me attonuit hesterna nostri funeris Formido. LAUD. Visamus, quod heri reliquimus, Ad corpus, atque justa solvamus hodie. CHO. RMORT. Heu quam terribile est, cernere Numini: Armatam trifido fulmine dexteram? Iratumque minas spargere judicem? Et paenas scelerum lege reposcere? Quin tandem vitiis mittite nuntios; Ac tam luctifico funere territi, Vobis tam rigidum pergite pergite Armatis precibus flectere Judicem. CEN. Ah, ah. Severum apud tribunal Numinis, JUSTO DEI JUDICIO JUDICATUS SUM. OMN. O superum hominumque fidem: quid hoc? miraculum Redintegratur. BRUN. Denuo caput extulit Informe! HUG. Judicatus ergo a Numine Cenodoxus? ipseque praeco judicii sui? O tristem visu; o lugubrem catastrophen! LAUD DEUS! quid haec sibi volunt teterrima Spectacula, an miracula? Mihin' mortui Vox vera sonuit? tamque dira nuntiat Mortalibus de rebus immortalibus? BRUN. Horresco pristini memor adhuc funeris, Et iam novo auget horror antiquus metu. Audire non tam mortuum, quam mortuus Loqui ipse videor. HUG. Supplicemus Numini Hac nocte; et iram molliamus Judicis, Siqua impiatus fortean migraverit Cenodoxus orbe. BRUN. Differamus interim Tumulare corpus. LAUD. Atqui judicatus est; Quid proderis? BRUN. Nec vero constat undique Quae judicii fuerit peracta formula. Innoxios quoque judicare dicimur, Cum absolvimus. Cenodoxus ergo absolvitur Fortasse judicatus; aut incendio Piaculari urgetur. OMN. Ergo haec alterum Res differatur in diem. BRUN. Quae tempora Incidimus? eheu vivimus, nec vivimus: Morque cogimur, neque sinimur mori. SCENA V. CHRISTUS, Cum reliquis Iudicibus. SPIRITUS CENODOXI. PANURGUS. CHRIS. REvocate; producite scelestum: ut ultimo Hinc iure proscribatur; aevitatibus Arsurus omnibus. OMN. Satis diu hactenus Impune scelerato fuit. CHRIS. Adesdum scelus; Et digna factis accipe tuis praemia. SPIR. Saevire noli, o Judicum mitissime. CHRIS. Quae te libido praecipitem in hanc compulit Vesaniam, sceleste; Numen ut tuum Contemneres? hostisque profugeres mei Ad castra? quo malesicio te laeseram? Quo te beneficio hostis affecit meus? Ineamus, ingrate, rationem, Condidi Te, cum cinis, pulvis, nihilque esses, mea Ut imperata facere sic assuesceres. Sed tibi nefando pestifera placuit sequi Consilia veteratoris, exclusis meis. Nec vero spretus benefacere tibi desii; Caepique magis amare, quo tu me oderas Magis: parumque facere me putaveram, Nisi nimium facerem. Ideoque sidera Deserueram, ut tu sidera coleres: humum Ideo colebam, ut tu relinqueres humum. Contemsi honores, ut meo contemneres Exemplo honores. Te meum jejunium Dolebat; atque vigiliae tibi meae Quondam excubabant. Te meis laboribus Itineribusque perditum quaesiveram; Et cum sim ubique, nuspiam te repereram. Iniurias et contumelias tui Amore sustinui; esseque odio plurimis Non horrui, dum te quasi unicum unice Amare possem. Verbera, flagra corpore Innoxio, pro moxio te pertuli. Crucem necemque subii, ut exires tuam. Has testor ipse manus, pedesque vulnere Consauciatos: haec tropea, hosce cuneos; Quae cuncta contueris hic praesentia. Loquatur universa terrae machina; Loquatur universa caeli Curia; Maiora me nequiisse ponere merita, Nec debuisse; dummodo ego temet mihi Tibique memet dedicatum obstringerem. Sed esse tanto alienior, quo carior Occoeperas; meritaque delictis mea Pariare vel superare quam creberrimis Frustra volebas. Arrogantia meam Submissionem vincere; et modestiam Superbia; candorem hypocrisi; bona Malis. Ego superbiam olim non tuli Caelituum inultam; tun' tuam ferri putes? I, digna lue supplicia; patere perpetes Per omnis aevitatis omnes terminos Flammas paratas daemoni malo. Quibus Lamenta, dentiumque stridor perpetim Exaudientur: inde nulla aeternitas Eripiet. SPIR. Heu, heu, heu; Cadite montes super Me, obruiteque una OMN. JUD. Justa Judicia DEI. Pereat scelestus. PAN. Captus es; meus es; eris; Nec esse desines. SPIR. Pereat utinam dies, Pereatque quisquis fecit, et vidit diem. SCENA VI. BRUNO. LAUDWINUS. HUGO, Cum Sociis. CENODOXUS. BRUN. CUm horrore redeo ad funus hoc, unde toties Cum horrore abivi. LAUD. Utinam haec secundos exitus Prodigia sortiantur. HUG. Utinam. Sed modo Ad funus instaurandum adeste; et ultimum Cenodoxo honorem habete; si tamen licet. CEN. Heu me, heu miserrimum omnium; heu, heu, heu; OMN. DEUS! O Christe? CEN. Mittite, mittite istas, mittite Nil profuturas postmodum exequias. Mihi Nequitis ultra adminiculari. Perierit, Utinam perierit mater illa, quae, edidit Infausta me; o miserum! o miserrimumque me Mortalium JUSTO DEI JUDICIO DAMNATUS SUM. Perennes eheu iam rogos Passurus abeo. OMN. Parce, Parce Numinis Severa dextra. LAUD. Periimus, ni judicas Punisque mitius scelera mortalium. BRUN. Ah quid animi est perituro? HUG. Quid putem Quondam futurum me misello? LAUD. Deficit Animus timore. BRUN. Vivere aeque displicet Morique. OMN. Quo fugimus? Quid agimus? BRUN. An uspiam haec Judicia declinabimus? HUG. Quid lacrimae Moramini? quin prosilitis? Judicem In tempore ut flectatis? LAUD. Humescant genae, Madeantque diffluantque fletu pectora, Nec fessa fletu, flere lumina desinant, Dum parcat ille Judicum rigidissimus. BRUN. Hic Numen ure, caede, plecte, seca, feri, Saevi; nihil relinquito hic cruciatuum, Ut alibi parcas. LAUD. O DEI recondita Sensa! Quis enim pronuper usquam sanctior Cenodoxo erat habitus? quis innocentior? Sed illa sanctitas, et innocentia Apud severi Judicis subsellia Nec sanctitas fuit, nec innocentia. BRUN. Relinquo dirum funus; et qui nescio Succurrere alteri, mihi ipsi consulam. SCENA VII. PANURGUS. ASTEROTH. ASEMPHOLOTH. HYPOCRISIS. PHILAUTIA. SPIRITUS CENODOXI. PAN. HA ha; quid horres? inter alienos tibi Videris esse? noster es; tui sumus. SPIR. Hostes mei estis. ASTER. Hospites imo tui. ASEM. Quid iam ferocis? placidior fueras heri. SPIR. Impostor es. ASEMPH. Pridem sciebas; cursidem Tamen habuisti? SPIR. Non habebo in posterum. OMNCenodoxe salve. SPIR. Salvus esse desii. Perii. PAN. Perire non potes. SPIR. Perii. ASTER. Vales, Valebis. SPIR. Heu, perii. PAN. Medebor otius; Iam senties te non perisse: Poculum hoc Haurito. SPIR. Potitare iam nihil lubet. OMN. Ho, ho; lubere nostra debent. PAN. Hauries: Inverge. SPIR. Male sit mortualibus; male Superis et inferis. PHIL. Ut istaec potio Sapuit? SPIR. Male sit et tibi, lues, pestis mea. HYP. Ne tu ita resiste: noscis Hypocrisin tuam? SPIR. Male tibi. Hypocrisis; Philautiae male. Parentibus male sit meis; rebus male Sit omnibus. ASTER. Quam bella comprecatio! HYP. Divina: nam divinus est. PAN. Advertere Novit suum egregie animum ad nostrum. ASTER. Bene Docilis es ingenii. PHIL. Potissimus fuit, Nempe, omnium et prudentium et sapientium. HYP. Quasi corculum et prudentiae et sapientiae. PAN. Antistes ergo litteris creabitur Phlegethonticis. SPIR. Male litteris; et artibus Male universis. HYP. Hinc tibi tamen gloriam Tu comparasti! SPIR. Ah, comparavi miseriam. ASTER. Pollere consiliis solebat; Lucifer Meus Imperator, illius egebiet opera. PAN. Perenne protinus dabit salarium. PHIL. Quam tu beatus? SPIR. Quam miser? PHIL. Nescis tuam Beatitatem. SPIR. Heu, nescio miser, nescio. PAN. iam iam scies. ASEMPH. Cruciantur inferi mora; expectat Imperator; atque dexterum Avet hunc recipere sessum, honoris gratia. SPIR. Male sit honori. OMN. Agite, rapite; praeducite Ad inferorum aeterna domicilia. SPIR. Solum Caelumque, quicquid uspiam est, pereat male. PAN. Cadaver evolvamus itidem huc in lutum Caenumque, donec Orcus illud asserat. SCENA VIII. BRUNO, Cum sex Sociis, HUGONE, LAUDWINO, GUARINO, STEPHANO, PHILARETO, ANDREA, CHORUS. BRUN. NIhil est necesse, credo, multis dicere, Cur vos potissimum evocarim. Nam docet Loquiturque caussam, me tacente, mortui Vox viva: quae me vosque noctes ac dies Terrefacit; inque gaudiis gaudia negat: Suamque metuit vita vitam; animum animus: Suspecta sunt, quaecunque sunt. Molestiam Creant amoena; et inopiam faciunt opes. Tormenta deliciae novant; premitque spem Timor perennis. Esitare, litteris Vacare, disputare, legere, colloqui Cenodoxus arcet: dormientem me excitat; Vigilem exanimat: adest mihi, quoties abest. Quid multa? vivere, prohibet; terret, mori. STE. PH. Obsedit idem luctus et animum meum, Bruno; sed anceps consilii, quid ordiar Ignoro. AND. Suade, Bruno, siquid suppetit. BRUN. Pacare meque vosque statui. Vivere In his periculis, ubi alios viderim Periisse, taedet. OMN. Omnibus inest taedium hoc Idem: deest medela. BRUN. Socii, novimus Qua sanctitate, quaque virtute fuerit Vitam agere visus, ille, quem modo vidimus Supplicia luere apud stygem extremissima. OMN. Hoc ipse nobis dixit audientibus. AND. Quam caussam oportet huius esse? BRUN. Utinam, utinam Disertius caussam addidisset? ilicet Fugeremus illam; et quicquid illum perdidit, Nos perderemus. Sed profecto clarius Caussam tacendo dixit; et salubrius Ita supprimendo expressit. Odium diceret Caussam fuisse? Nos etiam odium statim Excluderemus; alia crimina in sinu Aleremus. Arrogantia se diceret Praecipitem iisse? fugeret arrogantiam Noster animus; sed ceteris periculum Inesse vitiis crederet nullu. Bene Itaque tacuerat singula, ut nos omnia Metuere disceremus. STE. PH. Hoc recte quidem. Sed quid cavere tu potissimum iubes Nos, Bruno? BRUN. Quid? Cenodoxus omnia monuit Cavenda, dum cavere similem iusserat Obitum. Timenda vita nobis talis est; Talem necem timere serum est. Vivere Ita nolit ille, quisquis ita nolit mori. Ah, quid putemus esse, perpeti inferas Perenne flammas? longa mortis taedia? Vermesque viperasque Conscientiae? Et alia mille? Malo conticescere, Quam pauca dicere. Quicquid enim dixero, Parum erit, nihil erit. Imo quicquid dixero, Suave erit, amoenum erit, beatum erit; inferis Si conferas cum suppliciis. Hoc unice Dicam; idque milliesque dicam millies, Interrogatus de inferorum miseria; Non creditur, non creditur, non creditur. Testare miser; hic hic renuncia, ex tuis Honoribus, capis levamen in tuis Cruciatibus? Num laude capta submoves Piceata flammarum volumina, qualibus Nunc usque et usque et usque et usque et usque nunc Affligeris? iam iam, miser, iam desinunt Placere tibi, quae hodieque vani quaerimus Stultique mortales. Modo omnes gloriam Sectamur; olim ut noxiam exsecrabimur. Ah sero, sero. Nolo paenitudinem hanc Seram opperiri: est animus antevertere, Sicii mei, iam non mei. OMN. Sumus, erimus Tui. HUG. Itane Bruno? tu tibi legas sidera, Nobis relinquas Tartara? sequar ego, sequar. BRUN. Abi voluptas; hinc abite gloriae Cupidines; iam delicatae corporis Valete vestes: annuli, imo compedes, Non annuli. Valete honores; talibus Remunerari si soletis praemiis Vestros clientes. Non meam ridebitis Dementiam; ridebo vestram. HUG. Cedite Opes, abite gloriae, ite litterae; Valete saecli incommoda. BRUN. Imo vos mei Salvete, iam valete socii, Perdere Haec malo, quam perire. OMN. Non recedimus. STE. PH. Quocunque ducito, modo procul duxeris Cenodoxo, et hinc, ubi periit. OMN. Valete vos Inanitates. AND. Sequor. Abite saeculi, Retinacula. OMN. Sequimur, sequimur omnes. BRUN, Nihil Tenet abeuntem. Saccus istuc induet Inane, mortuale corpus. Cilicio Torquebitur; jejunio vexabitur, Precibusque flagrisque cicurabitur meis; Ne forte me pessundet, ego pessundabo. Stat solitudinem asperam sectarier; Atque inde liberare animum, ubi perdidit Cenodoxus. OMN. Idem est animus, est eademque mens. BRUN. Beate Rector Orbis, animos robora Caeptumque nostrum prospera. Tibi sedet Vitam dicare, consecrare, ducere. OMN. Valete; Mundi disperite gaudia.